DIỄN TIẾN TÌNH HÌNH
PHÁ HUỶ CÁC TƯỢNG PHẬT CỦA CHÍNH QUYỀN TALIBAN 

01 Taliban đã hoàn toàn phá huỷ hai tượng Phật
02 Phú Hãn cho phá huỷ tượng Phật bất chấp quốc tế can thiệp 
03 Taliban: đã phá huỷ đầu, chân của hai tượng Phật khổng lồ
04 Nhóm Taleban tạm ngưng phá hoại tượng Phật nhân mùa lễ của người Hồi 
05 Tượng Phật sẽ bị phá huỷ, đảng Ấn Giáo doạ trả thù 
06 Các viên chức Nhật bay đến A Phú Hãn để cứu các tượng Phật 
07 Các tượng Phật vô thường: Người Phật tử nên im lặng? Manpreet Singh - Thích Nhật Từ chuyển ngữ 
08 Phá hoại văn hoá là tự hủy hoại lịch sử và đời sống tinh thần của chính mình, Thích Tâm Hải 
09 Cần chấm dứt ngay các hành động phi văn hóa, HT. Thích Minh Châu 
10 Văn hóa nhân loại đang bị đe dọa, HT. Thích Hiển Pháp 
11 Hai pho tượng Phật khổng lồ bị phá hủy tại Afghanistan, Minh Chi 
12 Hình ảnh
01 Taliban đã hoàn toàn phá huỷ hai tượng Phật

LIÊN HIỆP QUỐC (Reuters, 10-3-2001) - Theo đề khởi của Đức, Đại Hội Đồng LHQ với 189 nước thành viên đã mở phiên họp đặc biệt hôm Thứ Sáu để bày tỏ phẫn nộ việc phá hủy các pho tượng Phật cổ do nhà cầm quyền Taliban của A Phú Hãn thực hiện. Một nghị quyết được đồng thuận nói rằng LHQ bị ‘kinh hoảng’ bởi chính sách [phá tượng] và mạnh mẽ thúc giục Taliban hãy "ngay lập tức ngăn cản sự phá hủy khác đối với di sản văn hóa A Phú Hãn." 

Sự phá hủy các tượng Phật độc đáo ở Bamiyan, đặc biệt, “sẽ là một mất mát không thể cứu vãn cho nhân loại," theo bản văn. Nhưng mọi chuyện đã trễ rồi. Phe đối lập Liên Minh Bắc Quân (Northern Alliance) của A Phú Hãn tố cáo là phe Taliban, lực lượng hiện kiểm soát hơn 90% lãnh thổ A Phú Hãn, đã phá hủy hai tượng Phật cổ tại miền Trung A Phú Hãn bất kể lời xin ngưng tay từ toàn cầu. Bản tin không có thể kiểm chứng tức khắc. Hai tượng Phật 53 mét và 38 
mét tạc vào vách núi từ gần 2000 năm trước, thời mà Hồi Giáo chưa vào nước này. Đây là những tượng Phật đứng lớn nhất thế giới. 

Pakistan, một trong ba nước duy nhất công nhận chính phủ Taliban, đã chịu ký nghị quyết LHQ nhưng nói rằng đó là vì Taliban tuyệt vọng khi bị toàn cầu cô lập. Đặc sứ Khalid Masood của Pakistan nói, "Thêm vào hạn hán và chiến tranh, việc LHQ cấm vận là giọt nước cuối cùng." Nhưng Mohammad Yunus Bazel, đặc sứ của cựu nhà nước A Ph1u Hãn, đã tố cáo lãnh tụ Taliban, Mullah Mohammad Omar, là một búp bên của Pakistan và đổ mọi tội cho nhà nước quân phiệt Pakistan. Cựu chính phủ A Phú Hãn hiện kiểm soát phần nhỏ lãnh thổ ở phía Bắc đang kình chống Taliban, và hiện giữ ghế đại diện A Phú Hãn trên LHQ. Đặc sứ Hadi Nejad Hosseinian của Iran, một nước theo luật Hồi Giaó nghiêm khắc, xác nhận rằng kinh Koran cấm thờ ngẫu tượng. Nhưng ông bác bỏ ý nghĩ rằng như thế nghĩa là phải phá hủy các pho tượng ở A Phú Hãn. Hosseinian nói, lệnh phá tượng "chống lại tất cả các nguyên tắc căn bản của khoan dung và tôn trọng và trí tuệ mà trên đó Hồi Giáo đặt căn bản.” Mohammad Ashraf Nadeem, phát ngôn nhân phe đối Lập của lãnh tụ Masood, nói với Reuters qua điện thoại vệ tinh từ Daraye Souf ở phía Bắc Bamiyan, “Phe Taliban đã gài chất nổ cả hai pho tượng và các tượng đã hoàn toàn biến mất. Một cách căn bản, việc phá hủy bắt đầu từ chiều Thứ Năm, và bản tường trình của chúng tôi, thuộc loại chính xác, nói là cả 2 tượng đều đã bị nổ tung bởi chất nổ." 

Trước đó, hãng tin Afghan Islamic Press của A Phú Hãn bản doanh đặt tại Pakistan, tường trình hôm Thứ Sáu rằng nhà nước Taliban đã dùng khối chất nổ lớn hôm Thứ Năm để hủy một phần tư phía trên tượng Phật cao nhất. “Nguồn tin cho AIP biết rằng cac nỗ lực được tiến hành hôm nay [Thứ Sáu] để phá hủy phần còn lại của tượng Phật cao nhất." (Bản tin của trang "Tin Tức Phật Giáo" tintucphatgiao@yahoo.com)

Bản Tin Của Việt Báo

KABUL, A Phú Hãn (VB) - Một số tác phẩm nghệ thuật Phật Giáo đã bị lên án tử hình tại A Phú Hãn hôm Thứ Hai, theo tin AP và AFP. Nhà cầm quyền Taliban của A Phú Hãn hôm Thứ Hai đã ra lệnh phá hủy tất cả các pho tượng, kể cả một pho tượng Phật xưa cổ gần 2000 năm được tin là tượng Phật cao nhất thế giới. 

Lệnh này đến từ Mullah Mohammed Omar, lãnh tụ tối cao của Taliban, người ra một sắc lệnh rằng các pho tượng, kể cả các tượng Phật cổ, là xúc phạm tới Hồi Giáo. "Bởi vì Thượng Đế chỉ có một, và các tượng này dựng lên để thờ phượng và thế là sai lầm. Các tượng cần bị phá hủy để không ai thờ phượng nữa, bây giờ và cả tương lai," theo Omar trong sắc lệnh, phổ biến bởi hãng tin Bakhtar News Agency của nhà nước Taliban. Các tượng Phật cổ tại A Phú Hãn nằm trong vùng Bamiyan, khoảng 90 dặm phía Tây thủ đô Kabul. Hai tượng Phật khổng lồ được tạc bên hông sườn núi, một tượng cao 53 mét (175 feet) và một cao 34.5 mét, xây từ thế kỷ thứ 2 sau công nguyên. 

Trước khi khuôn mặt của các pho tượng bị thời gian và phe Taliban đập phá, các tượng mang cùng nụ cười trầm lặng của nhiều tượng Phật thời sau ở Viễn Đông, nhưng khuôn dáng cổ điển và trang phục kiểu Hy Lạp thời Hellenistic đã đưa các tượng này vào vị trí đặc biệt không chỉ trong lịch sử A Phú Hãn mà cả thế giới nói chung. Trước kia, các tượng Phật được bảo vệ bởi hàng đoàn người hành hương và các sư sống trong các hang động gần đó, các tượng bây giờ chỉ được viếng thăm bởi các trẻ em trèo lên nghịch phá. Khi các tượng được xây, A Phú Hãn là một trong những đô thị đa dạng của thế giới, một ‘nồi hòa tan’ những thương buôn, du khách và nghệ sĩ từ Trung Quốc và Ấn Độ, TRung Á và Đế Quốc La Mã. Bây giờ dưới triều Taliban, đó là một nơi ít người dám tới, nơi các sắc dân thiểu số sống trong nỗi sợ bị truy bức hay là phải lo vũ trang để tự vệ, và là nơi mà bất cứ những gì "phi-Hồi Giaó" đều bị cấm đoán hay bác bỏ.Lính của Taliban đã dùng súng cối bắn vào tượng Phật nhỏ năm 1998 và một năm sau đã đốt một bên má pho tượng lớn, gây một vệt khói đen dài. Bảo tàng viện A Phú Hãn cũng tưn2g có cả kho tàng nghệ phẩm Phật Giáo. Phần nhiều trong bảo tàng đã bị phá hủy trong cuộc chiến cay đắng giữa các phe Hồi Giaó kình nhau từ năm 1992 tới 1996 khi Taliban chiếm được 95% lãnh thổ. Nhiều nghệ phẩm bị trộm và bán trên công khai ngoài thị trường. Không riêng vùng này, lãnh tụ Omar đã ra lệnh phá hủy tất cả các pho tượng trên A Phú Hãn. Sắc lệnh phá hủy này đưa ra trong lúc một phaí đoàn quốc tế tới Kabul họp với các lãnh tụ Taliban để tìm cách bảo quản di sản A Phú Hãn. Trong phaí đoàn có các đại sứ Ý và Hy Lạp tại nước láng giềng Pakistan. Không có lời bàn tức khắc nào từ phái đoàn đối với sắc lệnh tử hình tượng Phật. 

02 Phú Hãn cho phá huỷ tượng Phật 
bất chấp quốc tế can thiệp 

KABUL (Reuters) - Lệnh của nhà cầm quyền Taliban đập phá tât cả các pho tượng trong A Phú Hãn bắt đầu thực hiện từ Thứ Năm, bất kể quốc tế kêu gọi thu hồi lệnh để cứu các di sản văn hóa. 

Bộ Trưởng Văn Hóa Thông Tin Mullah Qudratullah Jamal của Taliban nói là các trung tâm tung ra chiến dịch đập phá tượng đã bắt đầu hoạt động, kể cả tỉnh Bamiyan - nơi của hai tượng Phật lớn nhất thế giới có gần 2000 năm, được tạc vào núi đá và được xem như những di sản nổi tiếng nhất của A Phú Hãn. Ông nói, “Công tác bắt đầu sáng sớm hôm nay. Tất cả các tượng đều phải bị đập vỡ. Kể cả các tượng [Phật] ở Bamiyan.” Chính phủ Taliban đã bác bỏ lời kêu gọi giờ chót từ Liên Hiệp Quốc khi Ngoại Trưởng Wakil Ahmad Muttawaki nói với 1 đặc sứ hôm Thứ Năm rằng chiến dịch sẽ hoàn tất việc phá hủy các tượng nào không mang đặc tính Hồi Giáo. "Các tượng bị bỏ đó không phải là hãnh diện của chúng tôi," theo hãng tin nhà nước Bakhtar dẫn lời Muttawakil nói với đặc sứ LHQ tại A Phú Hãn là Francesc Vendrell, người tới Kabul với lời nài xin từ Tổng Thư Ký LHQ Kofi Annan.Nga, Đức, Ấn Độ và Pakistan đã tố giác hành vi phá hủy, và đã kêu gọi chính phủ Taliban nghĩ lại. 

Các nước Phật Giaó như Thaí Lan và Sri Lanka cũng bày tỏ báo động về lệnh Taliban phá hủy các tượng xây từ nhiều thế kỷ trước khi Hồi Giaó vào A Phú Hãn, khi nơi này còn là trung tâm hành hương và tu học Phật Giáo. 

Học giả Hồi Giáo Ai Cập Fahmi Howeidy nói rằng sắc lệnh của Taliban trái ngược với Hồi Giáo. Howeidy nói với Reuters tại Cairo, “Hồi Giaó tôn trọng các nền văn hóa khác, ngay cả nếu họ có các nghi lễ chống lại luật Hồi Giáo.” 
(Bản tin của trang "Tin Tức Phật Giáo" tintucphatgiao@yahoo.com)

03 Taliban: 
đã phá huỷ đầu, chân của hai tượng Phật khổng lồ

KABUL (VB) - Bản tin của Reuters hôm Thứ Ba 6/3 vào lúc 2:29 giờ sáng cho biết rằng chính phủ Taliban của A Phú Hãn nói hôm Thứ Hai rằng họ đã dùng chất nổ để bắt đầu phá hủy các tượng Phật cổ. Hãng tin Afghan Islamic Press bản doanh ở Pakistan dẫn lời đại sứ Taliban tại Pakistan, Mullah Abdul Salam Zaeef, tường trình rằng khoảng 25% của các tượng Phật tạc vào núi đá Bamiyan đã bị phá hủy. Zaeff nói với AIP, "Hôm qua vào ngày 4/3/2001, Taliban bắt đầu phá hủy các tượng tại Bamiyan và để phá hủy hai tượng Phật khổng lồ, họ đã dùng tới chất nổ. Thuốc nổ đã làm cho một phần tư của hai pho tượng bị nổ tung." Taliban đã ra lệnh phá hủy tất cả các tượng tại A Phú Hãn, trong đó có 2 tượng Phật cao nhất thế giới - 53 mét và 36.5 mét - tạc vào núi đá hơn 1,500 năm trước. Bản tin CBS sáng Thứ Ba ghi nhận là có những tin mâu thuẫn nhau về mức độ thiệt hại cho các pho tượng. Một nhân chứng kể rằng lính Taliban đã dùng súng phòng không bắn vào các tượng. Bộ Trưởng Văn Hóa Thông Tin Qatradullah Jamal của Taliban nói là đầu và các chân của hai pho tượng khổng lồ đã bị phá hủy. Phần còn lại sẽ bị phá hủy vào Thứ Hai, theo ông nói, nhưng vẫn không biết rõ hạn chót hủy diệt hoàn toàn là khi nào. Theo tin khác của Reuters, Viện Bảo Tàng Kabul vào ngày Thứ 7 khóa cửa, binh lính canh gác bên ngoài, sau ngày có những tin tức không thể kiểm chứng cho hay những cổ vật tại đây đã bị chở đi nơi khác hoặc đã bị phá hủy. Trong ngày chủ nhật, một viên chức Taleban chỉ cho phái viên Reuters biết rằng việc phá hủy 2 tượng Phật khổng lồ chưa bắt đầu, nhưng sẵn sàng diễn ra bất cứ khi nào. Những viên chức Taleban khác thì nói rằng 2 tượng Phật đang bị phá hủy từng phần. Bản tin từ Tokyo lại ghi nhận, các nhà lãnh đạo tôn giáo và văn hóa tại Nhật đã tham dự vào lời kêu gọi chung của quốc tế chống lại hành động phá hủy các tượng Phật cổ của chính quyền Taleban, qua 1 thỉnh nguyện thư yêu cầu chính phủ Nhật khởi động một nỗ lực ngoại giao để cứu các di sản văn hóa. Họa sĩ Hirayama, có thời là sứ giả của UNESCO, nói rằng đặc sứ UNESCO đã thất bại, nước Nhật nên đứng tiên phong cuộc vận động ngoại giao kết hợp với kinh tế. Nhà sư Takao Tako, trụ trì ngôi chùa ở Kamakura có tượng Phật bằng đồng để lại từ thế kỉ 13, nói rằng việc chính quyền Taleban không chấp nhận các vị Thần của tôn giáo khác là điều không thể hiểu được, hành động phá tượng là chống tín ngưỡng và phá hoại di sản lịch sử của loài người. Một thanh niên 19 tuổi thăm Chùa Kamakura cho rằng phá những tượng cổ là hủy bỏ 1 phần của lịch sử của tiền nhân trong tiến trình dẫn đến xã hội ngày nay. Đạo Phật truyền tới quần đảo Phù Tang hồi thế kỉ thứ 3 sau Thiên Chúa, với những tượng Phật lớn ở rải rác khắp nước, Chùa Kamakura, cách Tokyo 70 cây số, là nổi tiếng hơn cả. (Việt Báo)

4
Nhóm Taleban tạm ngưng phá hoại 
tượng Phật nhân mùa lễ của người Hồi 

TIN TỪ KABUL -- Chế độ Taleban đang mang một chút hy vọng đến với thế giới. Lực lượng Taleban đã tạm ngưng phá hoại hai tượng Phật khổng lồ nhân mùa lễ của người Hồi Giáo. Cùng lúc tạm ngưng bắn phá thì chính quyền A Phú Hãn cũng cho biết rằng những tượng Phật còn lại có thể được bảo vệ. Một đại sứ của nhóm Taleban tại Pakistan đã thông báo rằng các quân nhân đã bắn phá 25 phần trăm của hai tượng Phật lớn nhất thế giới nằm trong vùng Bamiyan. Tuy thế, đại sứ này cũng nói thêm rằng nhiều học giả Hồi Giáo đã liên lạc với nhóm Taleban, và lời kêu gọi của những học giả này có thể bảo vệ những di sản Phật Giáo còn lại tại A Phú Hãn. Nhiều quốc gia đã lên tiếng phản đối kế hoạch tàn phá di sản văn hóa của nhóm Taleban. Trong lúc cứu xét lời kêu gọi, lệnh tạm ngưng phá hoại chỉ kéo dài thêm vài ngày, vì mùa lễ của người Hồi Giáo sẽ chấm dứt vào cuối tuần này. (Bản tin của trang "Tin Tức Phật Giáo" tintucphatgiao@yahoo.com)

5
Tượng Phật sẽ bị phá huỷ, 
đảng Ấn Giáo doạ trả thù 

NEW DELHI - Những người Ấn Giaó cực đoan hôm Thứ Tư đã đe dọa tấn công ngôi đền Hồi Giáo chính tại Ấn Độ và ‘dạy một bài học’ cho 1 giaó phẩm cao cấp Hồi Giáo, người ủng hộ việc lính Taliban phá hủy các tượng Phật tại A Phú Hãn. Imam Syed Ahmed Bukhari, 1 giáo sĩ cao cấp có thế lực của Jama Masjid tại New Delhi, nói là ông ủng hộ việc phá hủy các tượng [Phật] bởi vì đó cũng là đáp ứng của Taliban đối với việc hàng ngàn tín đồ Ấn Giáo tàn phá một ngôi đền Hồi Giáo cổ ở Bắc Ấn năm 1992. Bukhari cũng cảnh cáo Ấn Độ về sự trả thù ‘không thể tưởng tượng’ từ thế giới Hồi Giáo nếu cứ tiếp tục cái ông gọi là ‘đàn áp Hồi Giáo." Đảng Shiv Sena, khuynh hướng Ấn Giaó, thuộc liên đảng cầm quyền của Thủ Tướng Atal Bihari Vajpayee, đã yêu cầu nhà nước bắt giam Bukhari. Được hỏi là thành viên đảng của ông có hay không tấn công đền Hồi Giáo, Jai Bhagwan Goel, đảng trưởng Shiv Sena vùng Bắc Ấn, nói, “Chúng tôi sẽ đi tận cùng các giới hạn để dạy ông ta 1 bài học. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về những gì sẽ xảy ra." 

Trong khi đó, Tích Lan (Sri Lanka) hôm Thứ Tư đề nghị tài trợ 1 chiến dịch quốc tế để cứu các tượng Phật vô giá bị đe dọa phá hủy bởi quân Taliban.Tổng Thống Tích Lan Chandrika Kumaratunga viết thư cho Tổng Thư Ký LHQ Kofi Annan đề nghị tham dự bất kỳ nỗ lực chung nào để cứu các tượng - và ghi nhận rằng lân bang Ấn Độ đã đề nghị cung cấp nơi ở cho các tượng mà Taliban muốn phá hủy và nhà nước Tích Lan hỗ trợ hoàn toàn cho Ấn.Đặc sứ LHQ tại A Phú Hãn Pierre Lafrance tin là có rất ít hy vọng thuyết phục quân Taliban để cứu các tượng Phật cổ, theo 1 bản tin hôm Thứ Tư.Nhưng ông nói là cac1 nguồn tin ‘rất tin cậy’ nói là các tượng Phật nổi tiếng tạc bên núi đá Bamiyan vẫn chưa bị phá hủy tới mức độ mà Taliban công khai loan báo. 

Bản tin AP lại viết, Abdul Hai Muttmain, phát ngôn nhân của lãnh tụ tối cao Taliban, nói rằng Taliban sẽ không đaỏ ngược quyết định phá hủy tượng Phật, và quân đội Taliban muốn thấy tất cả các tượng tại A Phú Hãn bị phá hủy ‘trong vài ngày tới. Đây là vấn đề tôn giaó của chúng tôi. Lệnh phá hủy sẽ không thu hồi." A Phú Hãn là 1 trung tâm Phật Giáo trước ngày du nhập Hồi Giáo cách đây trên 1200 năm. (Bản tin của trang "Tin Tức Phật Giáo" tintucphatgiao@yahoo.com)

6
Các viên chức Nhật bay đến A Phú Hãn 
để cứu các tượng Phật

TIN TỪ ISLAMABAD -- Ba dân biểu Nhật đã lên đường đến A Phú Hãn và sẽ có mặt tại đây vào ngày mai. Phái đoàn Nhật sẽ đề nghị chính quyền Taleban hãy ngưng tàn phá những di tích Phật giáo còn sót lại trên quốc gia này. Theo tin từ Pakistan thì ba dân biểu Nhật đã ngỏ ý được gặp lãnh tụ tối cao Mullah Muhammad Omar. Tuy nhiên, nguồn tin ngoại giao tại đây cho biết phái đoàn sẽ được tiếp xúc với Ngoại Trưởng của nhóm Taleban. Nhật là một trong các quốc gia viện trợ nhiều nhất cho A Phú Hãn. Vào đầu tuần này chính phủ Nhật đã cảnh cáo rằng viện trợ sẽ bị cắt đứt nếu kế hoạch phá tượng không chấm dứt. Các dấu hiệu mới nhất từ A Phú Hãn cho thấy lệnh tàn phá vẫn đang được thi hành.

07 Các tượng Phật vô thường: Người Phật tử nên im lặng? 
Nguyên tác tiếng Anh: Manpreet Singh 
Thích Nhật Từ chuyển ngữ 

Cộng đồng Phật giáo thế giới đã phân hoá trong phản ứng đối với sự mất mát bất hạnh của các tượng Phật quý giá nhất thế giới tại Afghanistan, do chủ nghĩa cực đoan tôn giáo một cách nhẫn tâm của chính quyền Taliban hủy diệt gần đây. Các lãnh tụ Hồi giáo cực đoan (Taliban) đã gán cho các tượng Phật là "các thần tượng sai lầm" và đi ngược lại tinh thần của Hồi giáo, do đó cần phải hủy diệt bằng xe tăng, đại bác và tên lửa, trong số đó có hai tượng Phật đứng cao nhất thế giới tại tỉnh Bamiyan.

Trong khi cả thế giới bị sốc trước hành động huỷ diệt của Taliban, cộng đồng Phật giáo dường như phân hoá về phản ứng trước sự kiện trong bối cảnh của lời Phật dạy về nguyên lý "vô thường" và "từ bi." Kết quả là, nhiều phản ứng và giải thích khác nhau về lời Phật dạy đã thể hiện qua lời trần tình của họ.

"Đạo Phật Ngày Nay" mở một chuyên mục "Sổ lưu niệm về tình trạng Taliban phá huỷ các tượng Phật ở Afghanistan" vào ngày 8-3-2001 vừa qua, để ghi nhận phản ứng của Phật tử cũng như cộng đồng thế giới về sự kiện bất hạnh của lịch sử. 

Sổ lưu niệm đặc biệt này nhằm ghi chép phản ứng của Phật tử và thế giới đương khi cuộc tranh luận về quan điểm đang diễn ra trong giới Phật giáo: các tượng Phật là vô thường, người Phật tử có nên phản ứng hay im lặng trước vấn đề? Độc giả Đạo Phật Ngày Nay trong và ngoài nước đã hưởng ứng rất nồng nhiệt. Sau đây là vài phản ứng và giải thích tiêu biểu của độc giả khắp nơi trên thế giới. 

Người Phật tử tu tập theo truyền thống Thiền, đứng trên nền tảng của học thuyết vô thường, cho rằng cộng đồng Phật giáo không nên chấp mắc vào các tượng Phật, bởi vì các sự vật hữu vi vốn là vô thường. Họ cầu nguyện sự hoà bình và an thịnh đến với mọi người ngay cả chính quyền Taliban. Nhưng cảm xúc đau xót và giận giữ thường tình đối với hành động của Taliban trở thành phổ quát hơn giữa cộng đồng Phật giáo quần chúng cũng như giới bình dân khác.

Shousie Hanayama ở New Jersey đề nghị hãy quên đi sự bất hạnh này, thay vào đó là vận dụng sự kiện này để phổ biến Phật pháp. Ông viết: "Thực là bất hạnh, các tượng Phật ở Afghanistan do bàn tay của con người phá hủy. Nhưng mọi thứ là vô thường, thế nên tốt nhất chúng ta hãy từ bỏ sự chấp trước về các tượng Phật ở Afghanistan. Dĩ nhiên, đây là thảm kịch đối với người con Phật. Du sao đi nữa, một trong các lý do của thảm kịch tuỳ thuộc vào chúng ta. Tốt nhất chúng ta nên truyền bá thông điệp của đức Phật khắp thế giới." 

Một người Phật tử khác đề nghị chúng ta nên suy tư về lời Phật dạy trong giờ phút này: "tâm vốn thanh tịnh và chiếu sáng, nhưng ngoại cảnh đã làm ô nhiễm tâm, tư tưởng, ảnh hưởng của các căn và các quan năng cảm giác. Lời di huấn của đức Phật để lại cho chúng ta là "này các đồ đệ hãy ghi nhớ lời ta dạy, các pháp hữu vi là vô thường; hãy tinh tấn tu tập."

Jivananda Ong, ở Malaysia, cũng quan sát phương diện vô thường của các tượng Phật và mọi sự vật hiện tượng: "các pháp hữu vi là vô thường. Các tượng Phật sẽ phải bị hũy hoại do bàn tay của con người hay quy luật thời gian của thiên nhiên. Chúng ta không nên quá buồn khổ về việc này. Bởi vì đó là chuyện thông thường. Sớm hay muộn gì, các tượng Phật cũng bị hủy hoại thôi. Các pháp hành là vô thường kia mà."

Dù sao đi nữa, Trần Nguyên Như phàn nàn rằng học thuyết vô thường của đức Phật đã bị giải thích sai thành "sự đoạn diệt." Ông đã lý giải học thuyết trên từ góc độ chính chắn hơn: "tôi hoàn toàn không đồng ý với những Phật tử cho rằng các tượng Phật chỉ đơn thuần là "gạch đá" và lại càng không đồng ý khi ai giải thích rằng việc phá hủy các tượng Phật chỉ là hành động đập đá cho nát ra cát bụi. Mặc dù đức Phật tuyên bố rằng Ngài chỉ là Bậc đạo sư và không đồng ý cho chúng ta tôn thờ Ngài như thượng đế, không có gì sai lầm khi chúng ta tạc đúc hình tượng Ngài cũng như tôn thờ Ngài như biểu tượng của sự giác ngộ. Điều tôi lo ngại là một số Phật tử đã giải thích sai học thuyết vô thường thành sự đoạn diệt. Khi đức Phật dạy tất cả các sự vật hiện tượng là vô thường, hẳn Ngài không dụng ý rằng chúng ta nên hủy hoại thân thể và tài sản của mình, cũng như không nên nhờ người khác làm điều đó. Ngài chỉ đơn thuần dạy chúng ta rằng mọi sự vật đều thay đổi hay sẽ chuyển hoá. Trong các tình huống bất hạnh hay khổ đau, chúng ta không nên phản ứng bạo động và thiếu trí tuệ. Điều mà chúng ta cần làm là nỗ lực hết mình (khác với thụ động và thờ ơ) để cải tạo sự việc và tình huống theo chiều hướng tích cực. Người Phật tử nên dừng lối giải thích sai lệch học thuyết vô thường của Phật thành "thuyết đoạn diệt" dù là tự đoạn diệt hay tha đoạn diệt. Như là con đường trung đạo, giáo pháp của Phật nổi tiếng như là con đường thánh vượt lên trên hai cực đoan chủ trương thường kiến luận và đoạn diệt luận."

Trần Nguyên Như còn kêu gọi người Phật tử nên thể hiện tinh thần dũng cảm, năng động, sẵn sàng vì công lý với một tình thương rộng lớn: "Tôi đề nghị người Phật tử nên hành động tích cực hơn nữa trong từ bi để chống lại các hành động cực đoan của bất khoan nhượng tôn giáo, đặc biệt là đối với đạo Phật trong tương lai. Bằng không, tôi e rằng các di tích văn hoá Phật giáo sẽ bị tiêu diệt đi bất cứ lúc nào, tương tự như trường hợp bị phá hủy của đại học Na-lan-đà và các Phật tích khác tại Ấn Độ. Đừng trở thành kẻ quan sát thầm lặng trước cảnh tượng các tượng Phật bị phá hủy. Người ta không nên làm điều gì có hại hay bất công đối với người khác, nhưng đồng thời cũng không nên để người khác hảm hại và gây bất công cho mình. Một lần nữa, tôi chân thành kêu gọi các Phật tử nên thể hiện sự dũng cảm, nỗ lực chân chánh trong việc bảo vệ văn hoá và di sản Phật giáo. Hãy phản ứng bằng trí tuệ và tình thương."

Đại đức Thích Nhật Từ nhìn sự kiện bất hạnh trên là "đen tối nhất" trong đầu thiên kỷ mới của lịch sử thế giới và là thảm hoạ lớn nhất sau trận động đất chết người tại Gujarat vào 26-1-2001, đã cướp đi mạng sống của hàng trăm ngàn người. Đại đức khuyên rằng: "Người Phật tử không nên phản ứng một cách bạo động, cũng không nên gây tạo sự thù hận để chống lại chính quyền quân phiệt Taliban đầy vô minh. Bởi lẽ, khi đem thù hận để giải quyết thù hận, người Phật tử đã trở thành không khác với chính quyền Taliban. Chúng ta cần phải hành động để mang lại hoà bình thế giới và an lạc cho cuộc đời."

Cũng có Phật tử như  Toh Tin Lam ở Singapore nghĩ rằng hành động nghiêm khắc và cụ thể sẽ là bài học tốt cho chính quyền Taliban, hơn là chỉ đơn thuần bày tỏ cảm giác bất đồng hay ghét bỏ hành động phá hủy của họ: "tôi hy vọng rằng người Phật tử cần phải có các hành động thực tiễn hơn để ngăn chặn các hành động phá hủy di sản văn hóa của Phật giáo trong tương lai. Đừng chỉ đơn thuần cầu nguyện và hy vọng họ sẽ chuyển hoá tốt đẹp hơn! Các nước và tổ chức Phật giáo trên thế giới nên ngưng các viện trợ cho giới lãnh đạo Hồi giáo Taliban. Hãy ngưng mọi quan hệ ngoại giao với họ. Hãy ngưng các nguồn liên thương và các phương tiện du lịch với Taliban. Và hãy cầu nguyện để cứu thoát họ khỏi địa ngục vô gián!"

Bên cạnh giới trí thức và học đường, cảm giác quần chúng trong cộng đồng Phật giáo và thế giới về sự kiện phá hủy trên, thuộc loại các phản ứng trộn lẫn giận dữ, bực tức, nuối tiếc và thương xót. 

"Đó là sự nhục nhã, đê hèn và là hành động xấu hỗ nhất mà tôi đã từng biết đến từ trước đến giờ," Dhananjaya Bandara viết từ Colombo. Phan Nhi trong nỗi buồn và phản ứng mạnh mẽ đã viết từ Hoa Kỳ, "Tôi thật sự sốc khi nhận được tin chính quyền Taliban đã phá hủy các tượng Phật ở Afghanistan. Tôi cho rằng chính quyền Taliban không phải là con người, mà chỉ là dạng khác của súc vật (thậm chí còn tồi hơn nữa); họ có đầu mà không có trí óc. Đó là những điều tồn đọng trong tâm trí tôi. Hãy cho tôi biết tôi có thể làm được gì để chặn đứng họ khỏi thực hiện các việc ngu muội." 

Sư cô Như Nguyệt đang tu học tại Đài Loan cho rằng không thể có biện hộ tôn giáo nằm sau hành động phá hủy tượng Phật của Taliban: "Mục đích tối hậu của tôn giáo là mang lại tình thương đến với nhân loại. Người theo tôn giáo không nên phỉ báng hay dạy mọi người bạo động trong xã hội. Hành động phá hủy tượng Phật của chính quyền Taliban là hành động bạo hành, phi nhân và phi đạo đức."

Hồi giáo không dạy tín đồ gây thù hận, Bianca Vermeij ở Amsterdam nói, "không thể ngăn chặn Hồi giáo hay người Hồi giáo khỏi phá hủy các tượng Phật. Đó là sự mất mát lớn lao của thế giới. Nếu đức Phật hay tượng Phật không có một ý nghĩa gì đối với dân chúng ở Afghanistan, tại sao không cho phép chuyển dời các tượng đến các nước khác [như một số nước Phật giáo đã đề nghị, TNT chú]. Nếu đấng Allah là người trí tuệ (tôi cho rằng ngài là bậc trí) thì Allah đã không bao giờ phá hủy bất kỳ điều gì, cái gì, sự vật gì có giá trị lớn đối với người khác, trong khi chúng không có giá trị đối với chính quyền Taliban. Tôi cho rằng đây là hành động thù hận trong khi đấng Allah chẳng dạy người Hồi giáo gieo thù hận. Dĩ nhiên, tất cả mọi sự vật là vô thường, nhưng hãy để chúng trôi đi với dòng thời gian của chúng!"

Lên án hành động phá hủy tượng Phật, Chân Từ Bi đã kêu gọi chính quyền quân phiệt Taliban hãy quán chiếu lại hành động sai lầm của họ và ăn năn cải hối để rữa sạch bàn tay đẫm máu: "Người Phật tử chúng tôi cảm thấy buồn khi biết rằng hai tượng Phật đứng cao nhất thế giới đã bị bàn tay đẫm máu của chính quyền Taliban phá hủy đi. Thử hỏi cái gì sẽ còn lại nếu chính quyền Taliban sống thiếu hiểu biết, tình thương mà chỉ chứa đầy nghi ngờ và thù hận đối với di sản văn hoá của tôn giáo khác? Chúng tôi cực lực lên án hành động phá hủy di sản văn hoá Phật giáo nói riêng thế giới nói chung. Xin các vị hãy rữa và ngừng lại đôi bàn tay hủy hoại và đẫm máu! Thế giới sẽ mãi ghi nhớ các vị..."

Cho rằng văn hoá và tôn giáo Phật tương thích với mọi thời đại, tiến sĩ Manohar Lal Sharma ở Ấn Độ đã chất vấn cái dũng của chính quyền Taliban khi chính quyền này đã phá hủy các tượng Phật: "người dũng cảm sẽ không bao giờ khinh khi hay khủng bố người khác. Như sự kiện hiển nhiên, không ai có quyền phá hủy di sản văn hoá, tôn giáo và tâm linh của người khác. Người có suy tư đúng đắn sẽ không thể tán đồng hành vi và nghĩa cử của những kẻ đã gây ra hay thực hiện sự bất khoan nhượng tôn giáo. Sự đập phá và hủy hoại di sản văn hoá không thể làm sán lạn con người, tín ngưỡng hay tôn giáo. Người có đức dũng không bao giờ hành xử như vậy. Triết lý Phật giáo có giá trị và mãi tương thích với các thời đại và do đó không thể xoá sạch văn hoá Phật giáo đột biến như vậy được."

Đối với Toan Vũ ở Texas, hành động của Taliban gợi nhớ lại các hành động tàn bạo và ác độc trong quá khứ: "Hành động man rợ của chính quyền Taliban làm tôi chợt nhớ đến thời trung cổ của lịch sử Ấn Độ, những quân xâm lăng dưới danh nghĩa của Hồi giáo đã giết hàng triệu người Phật tử và Ấn Độ giáo, phá hủy tất cả các chùa chiền, tự viện, tượng thờ của Phật giáo và Ấn Độ giáo. Chúng ta nên lưu ý rằng các tôn giáo độc thần cực đoan đe dọa hoà bình của thế giới." 

Adelaide, ở Úc, mong mỏi giới Phật tử nên cầu nguyện cho những kẻ xấu đã phá hủy các tượng Phật, "Thật đau buồn khi biết tin chính quyền Taliban phá hủy các tượng Phật ở Afghanistan nhưng người Phật tử luôn tin rằng đức Phật thật sự ngự trị trong tâm của mọi người. Kẻ gây nghiệp xấu ác sẽ phải gánh chịu quả xấu ác. Theo tinh thần Phật giáo, người Phật tử nên cầu nguyện cho những kẻ phá hủy [tượng Phật] để họ chuyển hoá được nghiệp xấu thành nghiệp thiện."

Zoran, ở Croatia, đút kết một cách sáng suốt sự giải thích về học thuyết vô thường và từ bi của mình như sau: "tất cả các sự vật hiện tượng hữu vi là vô thường. Các tượng Phật cũng không ngoài quy luật vô thường đó. Chúng ta ai cũng biết rõ điều này. Mặc dù vậy không có nghĩa rằng chúng ta phải thụ động cầu an. Bằng không hành động phá hủy tượng Phật và những việc tương tự sẽ tái diễn ở tương lai. Chúng ta có thể chặn đứng được chủ nghĩa man rợ, bởi vì chủ nghĩa man rợ cũng vô thường. Cần phải làm cho chủ nghĩa man rợ trở nên "vô thường hơn" các tượng Phật." (ĐPNN)

08 Phá hoại văn hoá là tự hủy hoại lịch sử 
và đời sống tinh thần của chính mình 
Thích Tâm Hải 

Trong hơn một tháng nay, chúng ta đã chứng kiến bao làn sóng kêu gọi và lên án kịch liệt của các cộng đồng quốc tế về việc chính quyền Taliban phá hủy hai pho tượng Phật cổ (hơn 1500 năm) ở Bamiyan, một di sản văn hóa có một không hai không chỉ của riêng Afghanistan mà của cả thế giới. Hành động cực đoan và ngông cuồng này thực sự là một thách thức đối với tư tưởng nhân văn, đồng thời đặt ra một số vấn đề cần phải suy nghĩ trong một thế giới đang đề cao các giá trị văn hoá như hiện nay.

Trong nhiều thế kỷ Afghanistan đã từng là một trong những đầu mối trên con đường Tơ Luạ huyền thoại nối Đông với Tây, con đường thông thương huyết mạch giữa hai chiếc nôi văn minh lớn của loài người là Trung Hoa và Ấn Độ thời cổ đại. Các sử liệu cho biết rằng, vào đầu kỷ nguyên Tây lịch, Phật giáo đã phát triển mạnh mẽ ở miền Đông của Afghanistan với sự có mặt đầy sinh động của nhiều tu viện, tháp Phật và Tăng sĩ. Hai pho tượng Phật vĩ đại khắc vào núi đá ở Bamiyan được Phật tử và Tăng sĩ Afghanistan thực hiện vào khoảng thế kỷ thứ IV – V (Theo Hope Ngo, Afghanistan : Treasure chest of early Asian culture, March 2,2001, Web post at : 7:04AM EST, CNN.com). Đây là một kiệt tác thuộc trường phái nghệ thuật Gandhara và là một di sản văn hoá lớn của thế giới, đồng thời là chứng tích cho một giai đoạn hưng thịnh lâu dài của Phật giáo trên xứ sở này. Trước thế kỷ IX, tức thời kỳ tiền Hồi giáo, Phật giáo, trong sự dung hoà với các tín ngưỡng khác, đã từng làm chỗ dựa cho đời sống tâm linh của nhân dân và góp phần quan trọng làm nên nền văn hoá Afghanistan phong phú trong nhiều thế kỷ.

Thế mà, với lập luận nhằm loại bỏ các ảnh hưởng khác trong đời sống xã hội, xây dựng một đất nước Hồi giáo thuần nhất, chính quyền cực đoan Taliban đã đang tâm thủ tiêu những di sản văn hoá của dân tộc mình, mà việc phá hủy hai pho tượng Phật lớn và lâu đời nhất thế giới ở thung lũng Bamiyan trong tháng Ba vừa qua là đỉnh điểm. Họ đã hành động như một con voi say trước lời kêu gọi và sự lên án của các cộng đồng quốc tế, kể cả chính phủ của các nước Hồi giáo và phi Hồi giáo trên thế giới.

Nhân danh đức tin tôn giáo để triệt tiêu các di sản văn hoá là vấn đề không thể chấp nhận. Bởi văn hoá là linh hồn, là chỗ dựa, đồng thời là cái làm nên đời sống tinh thần của mỗi con người và của mỗi dân tộc. Nếu một tôn giáo dung túng cho những hành động phi văn hoá như thế thì hẳn nhiên đó không phải là một tôn giáo đích thực. Vì lẽ, khoan dung là nền tảng của các tôn giáo, không ai có thể cho rằng tín lý của mình là tuyệt đối và duy nhất, áp đặt mọi người phải tuân theo. Do đó, hành động phá hủy hai pho tượng Phật có lịch sử hơn 1500 năm được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới, của chính quyền Taliban nếu để xây dựng một đất nước Hồi giáo thuần nhất, như những người đứng đầu chính quyền này đã lập luận, thì đấy là một sự cực đoan và cuồng tín. Còn như nhân danh tôn giáo, phá hủy các di sản văn hoá, vì một mưu đồ quyền lực chính trị nào đó thì lại càng phải lên án và dĩ nhiên là sẽ tự chuốc lấy hậu quả hết sức nghiêm trọng và lâu dài. Bởi vì phá hoại văn hoá, dẫu với lý do gì, có nghĩa là đang hủy hoại đời sống tinh thần và quá khứ lịch sử của chính mình, mà quá khứ là cơ sở để đối diện với hiện tại, nói như nhà bác học người Nhật Daisaku Ikeda đã cảnh báo (Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI, Nxb Chính trị quốc gia, 1993, tr. 151).

Trong quá khứ lịch sử thế giới không phải là chưa ghi nhận những nỗi đau như thế. Và, đặc biệt là đối với Phật giáo, những hành động với ý đồ triệt tiêu như vậy không phải là chưa từng xảy ra. Nhưng, với nền tảng giáo lý, tinh thần khoan dung và bất bạo động, Phật giáo luôn có một con đường thênh thang đi vào tâm hồn của mọi người, của các dân tộc và các cộng đồng trên thế giới.

Hôm nay, dẫu hai pho tượng Phật cổ và lớn nhất thế giới ở Bamiyan đã bị súng đạn của chính quyền cực đoan Taliban phá hủy, nhưng nhiều tượng đài Đức Phật, Bậc nói và hành động trong Chân lý, đã và đang được dựng lên huy hoàng trong tâm thức của mỗi người ở khắp năm châu và trong lịch sử của nhân loại. Một lần nữa, lời tuyên bố của Đức Phật hơn hai ngàn năm trăm năm trước vẫn vang vọng : "Như Lai không tranh chấp với đời, chỉ có đời tranh chấp với Như Lai…" (Giác Ngộ) 

09 Cần chấm dứt ngay các hành động phi văn hóa 
HT. Thích Minh Châu 

Liên tiếp mấy tuần qua, chúng tôi theo dõi và rất buồn lòng về diễn biến phá hoại các di sản văn hóa thế giới xảy ra tại Afghanistan. Chúng tôi lấy làm tiếc là các nguồn thông tin của Phật giáo Việt nam chúng ta còn quá hạn chế, không kịp thời phản ánh hoặc lên tiếng trước một sự việc đáng tiếc đã và đang xảy ra liên quan đến việc phá hủy di sản văn hóa của thế giới nói chung và của Phật giáo nói riêng. Bảo vệ di sản văn hóa thế giới là trách nhiệm của tất cả mọi người, của mọi quốc gia và cũng là trách nhiệm của người con Phật chúng ta.

Việc triệt phá các di sản văn hóa không phải chưa từng xảy ra trong lịch sử nhân loại, nhưng tất cả là điều đáng tiếc đã xảy ra và không tránh được sự phê phán của lịch sử. Nhân loại đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh và cách mạng văn hóa, trong đó có vô số di sản vô giá của loài người đã bị hủy hoại bởi hành vi điên rồ của các thế lực chính trị. Bài học này lẽ ra phải được loài người cân nhắc kỹ trước khi đi đến bất kỳ quyết định nào.

Việc chính quyền Taliban ở Afghanistan tự tay phá hủy hai pho tượng Phật cổ, một trong các di sản văn hóa lớn của thế giới trên chính đất nước mình, bất chấp những can thiệp của cộng đồng thế giới, là một hành động thiếu suy nghĩ và điên rồ. Việc làm này không những khiến cả thế giới nhất mực lên án, mà còn gây hậu quả trầm trọng về phương diện lịch sử. Tính chất phức tạp của vấn đề khiến người ta suy nghĩ rằng phải chăng đây là vấn đề thuộc nội bộ Afghanistan hay còn ẩn số nào đó đằng sau vụ việc. Dù sao, đây là một thách thức lớn đặt ra cho cả loài người về phương diện văn hóa nói chung và tôn giáo nói riêng.

Tôi không nghĩ rằng người ta có thể can tâm tự hủy hoại linh hồn của mình, nếu xét về mặt văn hóa. Tôi cũng không tin rằng người ta mù quáng đến độ không nhận ra rằng tôn giáo chân thực thì không bao giờ khuyến khích những hành vi cực đoan như thế. Thật đáng tiếc cho những hành động mang tính cục bộ và nhân danh tôn giáo như thế. Sự yếu kém và ngông cuồng của con người thật sự đang dìm chết các giá trị văn hóa cao cả loài ngườivà đùa bỡn ngay cả với những bậc mà con người nhân danh tôn thờ. 

Sự tôn trọng và bảo vệ văn hóa thế giới là ý thức và trách nhiệm chung của cả loài người. Đừng ai bảo rằng sự đập phá các công trình văn hóa là vấn đề nội bộ, không gây phương hại đến loài người. Văn hóa vốn không biên giới: nó không là tôn giáo, quốc gia hay dân tộc. Nếu người ta xem vỏ bọc màu xanh của trái đất và các hệ sinh thái là tuyệt đối phải được bảo vệ nhằm cứu vãn sự sống của loài người thì di sản văn hóa là những gì cần phải được gìn giữ và duy trì nhằm cứu vớt linh hồn con người [1]. Y頴ưởng này của hai học giả Aurelio Peccei và Daisaku rất đáng cho chúng ta suy nghĩ về tầm quan trọng của các di sản văn hóa đối với sự sống của con người trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay. Y頫iến này cũng nhắc nhở chúng ta rằng di sản văn hóa là những gì đã được thử thách qua thời gian và do đó cần phải được tôn trọng và gìn giữ vì sự sống hướng thượng của loài người. Đáng tiếc rằng những ý thức cục bộ và quá khích đã đang tâm thực hiện những việc những việc làm phi văn hóa đến độ từ đây nhân loại đã hoàn toàn mất hẳn hai pho tượng Phật cổ quý giá vốn đã được trân trọng và gìn giữ non 20 thế kỷ qua.

Vấn đề còn lại là làm sao bảo vệ các di sản văn hóa còn lại khỏi bàn tay hủy hoại của những kẻ phá hoại văn hóa. A鰠lực của Liên hiệp quốc và của các quốc gia, tổ chức trên thế giới đã không cứu vãn được tình thế. Phải chăng đã đến lúc cần ban hành bộ luật chống tội phạm văn hóa thế giới, như Tổng giám đốc UNESCO Kochira Matsuura đả đề xuất? Trong khi tìm ra phương pháp hữu hiệu nhất cho vấn đề, nhân danh Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Phật tử Việt Nam, chúng tôi cực lực lên án hành động phi văn hóa của nhóm Taliban và yêu cầu các tổ chức có trách nhiệmhãy tìm mọi cách để ngăn chặn các hành động ngông cuồng có thể xảy ra một cách đáng tiếc như vụ việc phá hủy hai pho tượng Phật vừa qua. (Giác Ngộ) 

[1] Xem Aurelio Peccei&Daisaku Ikeda, Before It is too late, tr 41, Kodansha International LDT, Tokyo, New York, 1984.

10 Văn hóa nhân loại đang bị đe dọa 
HT. Thích Hiển Pháp 

Việc vhính quyền Taliban dã man hủy hoại, bắn phá vô số tượng Phật cổ, đặc biệt có hai tượng Phật lớn nhất thế giới được tạc vào vách núi nằm ở thung lũng Bamiyan, Afghanistan-di sản văn hóa độc nhất vô nhị của nhân loại-đã tạo nên làn sóng dư luận bất bình trên khắp thế giới. Hai bức tượng này đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa của nhân loại hiện hữu suốt gần 2000 năm lịch sử. Vậy mà giờ này phải chụi hình thức trả thù văn hóa (hay trả thù tôn giáo?) tàn bạo nhất của phe Taliban.

Ngược dòng lịch sử, Afghanistan là trung tâm Phật giáo phát triển rực rỡ vào đầu công nguyên nhờ công đức hoằng pháp của đại đế Asoka (A Dục vương) ở thế kỷ thứ III trước công nguyên. Đây là con đường tơ lụa duy nhất nối liền các vùng từ Đông sang Tây, từ AᮠĐộ và các nước trong khu vực. Các vị cao tăng Phật giáo thường tháp tùng các đoàn buôn để hoằng pháp ở các vùng đất mới bằng con đường này. Họ thường dừng chân nghỉ ngơi ở thung lũng Bamiyan xinh đẹp, lâu ngày nơi đây trở thành trung tâm truyền bá Phật pháp hai tượng Phật cao nhất thế giới cũng được tạo ra vào đầu thời điểm này. Ngay cả một số bậc Tổ sư, sử luận nổi tiếng trong lịch sử Phật giáo cũng xuất hiện từ nơi này. Đến thế kỷ thứ VII, Hồi giáo tràn vào Afghanistan, đạo Phật có nguy cơ bị thôn tính, các vị cao tăng từ từ rời bỏ Bamiyan. Phật giáo nơi đây mất dần vị thế, còn chăng chỉ còn là những chùa chiền và tượng Phật. Theo thời gian, chùa chiền bị phá hủy, chiếm lấy, tượng pháp bị mất dần. Hai tượng Phật được chạm vào vách núi, nên còn tồn tại suốt gần 2000 năm qua. Vậy mà giờ đây, những bức tượng này lại phải chụi sự tàn phà dã man của phe Taliban theo lệnh của giáo chủ Omar.

Thiết nghĩ, trong thời văn minh hiện đại của ngày hôm nay, tại sao còn có những con người, những tở chức phi văn hóa như thế!? Giữa lúc nhân loại đang tìm về nguồn gốc của chính mình, với những gì do chính bàn tay, khói óc con người tạo nên thì ngược lại, chính quyền Taliban lại ra sức phá hoại. Phải chăng họ đã phủ nhận, không muốn nhìn nhận những gia bảo, những công trình kiến trúc vĩ đại mà tổ tiên họ để lại; đó là chưa nói di sản đó là của toàn nhân loại mà họ đi phá hoại không thương tiếc. Phải chăng Taliban muốn phủ nhận lịch sử rằng Afghanistan nguyên là chiếc nôi của nền văn minh Phật giáo, phát triển rực rỡ suốt mấy thế kỷ đầu công nguyên.

Dù vì thì không ai có thể xóa bỏ quá khứ thay đổi lịch sử. Taliban đòi xóa bỏ những di sản văn hóa vô giá của nhân loại quả là hành động điên rồ. Hành động phá hoại này đồng nghĩa với tội ác, cần có biện pháp xử lý; nếu không sẽ trở thành tiền lệ cho những kẻ phá hoại văn hóa lịch sử nhân loại sau này.

Nhân danh GHPGVN, với tư cách Phó Chủ tịch kiêm tổng Thư ký HĐTS, tôi cực lực phản đối hành động dã man, muốn đưa nhân loại trở về với thời kỳ đồ đá của phe Taliban mà đứng đầu là giáo chủ Omar. Khẩn thiết yêu cầu Hội đồng Bảo an LHQ và các nước trên thế giới gây áp lực với những kẻ, những tổ chức vô nhân nói trên, và có biện pháp xử lý đích đáng đối với những tội ác này. (Giác Ngộ) 

11 Hai pho tượng Phật khổng lồ 
bị phá hủy tại Afghanistan 
Minh Chi 

Trong một thời gian dài, Đức Phật không được mô tả dưới dạng người. Đây có thể là giai đoạn đầu của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo, kéo dài từ khi Phật nhập Niết bàn cho tới giữa thế kỷ I trước Tây lịch. Trong thời gian kéo dài hơn bốn thế kỷ này, những sự kiện quan trọng của đời sống Đức Phật được thể hiện qua những dấu hiệu biểu trưng : Phật đản sanh được biểu trưng bằng một khu vườn, với ở giữa bà hoàng hậu Mada đứng gần cây Vô ưu. Phật xuất gia, biểu trưng bằng con ngựa (tức con ngựa Kiền Trắc, Phật cưỡi lúc rời cung thành). Phật thành đạo, thể hiện bằng cây bồ đề, Phật lần đầu tiên thuyết pháp ở vườn Nai biểu trưng bằng một bánh xe, bên cạnh một con nai v.v.. Người ta cũng thể hiện Phật bằng hai bàn chân, đúng hơn là dấu hai bàn chân. Ở mỗi lòng bàn chân, có hình bánh xe 1000 tăm. 

Nghệ thuật Gandhara và những tượng, tranh Phật đầu tiên dưới dạng người 

Vì sao người ta không mô tả Đức Phật dưới dạng người ? Lý do chủ yếu là trong một thời gian dài, tín đồ Phật giáo, kể cả những đệ tử hàng đầu của Phật, đều quan niệm Phật là siêu nhân, là bậc Thánh siêu phàm, cho nên không dám mô tả Ngài dưới dạng người. Rất có thể là ở chùa Phật Tích (tỉnh Bắc Ninh cũ), các tấm phù điêu mô tả các nhạc công đánh đàn cúng dường Đức Phật được biểu trưng chỉ bằng một hoa sen, giữa một lá sen… là thuộc về thời kỳ nghệ thuật Phật giáo đầu tiên này. 

Mãi tới thế kỷ I sau Tây lịch, trường phái nghệ thuật Gandhara mới bắt đầu mô tả Phật Thích Ca trong những bức tượng hay tranh dưới dạng con người, Gandhara nằm phía Tây Bắc Ấn Độ, ở thung lũng Peshawar, hiện thuộc Pakistan. Các nhà sử học nghệ thuật cho rằng, trường phái nghệ thuật này của Ấn Độ chịu ảnh hưởng của nghệ thuật cổ đại La Mã – Hi Lạp. A?ưởng của trường phái này, về phía Bắc toả lên Afghanistan và Trung Á, còn về phía Nam thì lan xuống Mathura và Amaravati. 

Các chùa tạc trong vách đá và đặc biệt là hai tượng Phật khổng lồ ở Bamiyan (miền Trung Afghanistan) đều thuộc trường phái nghệ thuật Gandhara. Hai tượng Phật khổng lồ này, một tượng cao 120 feet, tượng thứ hai cao 175 feet (một foot Anh dài bằng 30.40cm) như vậy, tính ra mét, thì một tượng cao 53 mét 34 và một tượng cao 36 mét 5. 

Khắp thế giới, không có tượng Phật hay tượng của bất cứ thần linh nào cao đến như vậy. Trong cuốn "Tây du ký", Huyền Trang có nói tới hai tượng Phật này với giọng kính phục. Tuy nhiên, ông có phán xét sai về độ cao của hai bức tượng : một tượng cao 42/45 mét và một tượng cao 30 mét. Có thể ông chỉ ngắm nhìn và chép theo tài liệu tại chỗ. Ông cho biết là nhân dân ở đấy tuy là miền núi cao, nhưng rất tín ngưỡng Tam bảo là Phật Pháp Tăng, đồng thời cũng sùng bái và cúng dường các thần linh khác. Chỉ tại Bamiyan có thể xem là địa đầu phía Tây của con đường lịch sử Tơ lụa, có đến 10 tu viện Phật giáo với nhiều nghìn tu sĩ. 

Một câu hỏi : Vì sao trường phái nghệ thuật Gandhara lại tạc những tượng Phật khổng lồ như vậy ? 

Như đã nói, trong một thời gian dài từ khi Phật nhập diệt cho tới giữa thế kỷ I trước Tây lịch, vì tôn trọng Đức Phật như là bậc Thánh siêu nhân, siêu phàm, nên người ta chỉ hình dung được Phật qua các biểu trưng như hoa sen, cây bồ đề, bánh xe với con nai đứng cạnh, dấu chân với hai hình bánh xe nghìn tăm… 

Do đó, khi các nghệ sĩ thuộc trường phái nghệ thuật Phật giáo Gandhara bắt đầu mô tả Phât Thích Ca dưới dạng người, họ có xu hướng tạc ra những tượng khổng lồ, để cho phần nào tương xứng với tư cách siêu nhiên của Phật. 

Đáng tiếc là theo những tin tức mới nhất, hai tượng Phật khổng lồ ở Bamiyan đã bị phe Taliban phá hủy. Thật là một mất mát lớn cho nền văn hóa và nghệ thuật thế giới. Vì đó là những tác phẩm nghệ thuật, không thể có phiên bản thứ hai ! André Malraux, nhà văn hoá lớn của nước Pháp, gọi các công trình nghệ thuật tôn giáo lớn như là những công trình nghệ thuật giá trị toàn cầu. Những công trình nghệ thuật mô tả cái thiêng liêng và như Malraux nói : "là thuộc về tất cả mọi nền văn minh trong không gian cũng như trong thời gian "… celui de toutes les civilisations, aussi dans l’espace que dans le temps…) 

(Xem Malraux – La Metamorphose des dieux. Le surnaturel. Gallimard. P.3) 

Để mất hai pho tượng Phật ở Bamiyan, chúng đã để mất hai công trình nghệ thuật giá trị toàn cầu ! 

Lạ thay ! Kinh Coran, bài 2 (souriate 2), câu thơ 256 viết : "Không được áp đặt trong tôn giáo". 

Chúng ta chỉ có thể hiểu được hành động lạ lùng của vị giáo chủ số một của chính quyền Taliban như là một hành động chính trị thay vì một hành động tôn giáo, vì nó ngược lại tinh thần của bài souriate 2 của kinh Coran.  (Giác Ngộ) 

12 Hình ảnh

Các dấu đỏ trong hình là các địa điểm có tượng Phật 
bị chính quyền Hồi giáo Taliban phá huỷ tại Afghanistan (ảnh AFP)

Quan cảnh tượng Phật đứng cao nhất thế giới tại Bamiyan (ảnh AP)

3

Trong hai hình trên là xe tải của chính quyền quân sự Afghanistan 
đậu dưới chân tượng Phật khổng lồ tại trung tâm tỉnh Bamiyan, để phá huỷ di tích văn hoá nhân loại. Afghanistan vốn là trung tâm văn hoá Phật giáo trước khi đế chế Hồi giáo xâm chiếm đất nước này khoảng 1400 năm về trước. 4

Quang cảnh tượng Phật đứng cao nhất thế giới tại Bamiyan (ảnh AP)
5

Trong ảnh chụp ngày 7-12-1997 là một người A-phú-hãn đang dạo bước gần 
tượng Phật đứng cao nhất thế giới ở Bamiyan (ảnh AFP)
6

 Một du khách A-phú-hãn đang bước lại gần tượng Phật đứng 
cao nhất tại Bamiyan (ảnh AP)
7
Viên chức chính quyền Taliban đứng bên cạnh một tượng Phật trong viện bảo tàng quốc gia Afghanistan ở Kabul vào ngày độc lập đất nước 18-8-2000. Chính quyền quân phiệt Taliban đã ra lệnh phá huỷ tất cả các tượng Phật tại đây. (Ảnh AP) 8

Quân lính Afghanistan đang đi trước tượng Phật cổ ở Bamiyan (Ảnh AFP).
9
Quý Sư Nam tông diễu hành trên đường phố ở Bhopal chống lại chính quyền Taliban vào ngày chủ nhật 4-3-2001. Quý Sư cực lực lên án chủ trương phá hủy tất cả các tượng Phật tại Afghanistan để xiển dương Hồi giáo. (Ảnh AP) 10
TT. Anand, Tổng thư ký của Hội đồng Quản trị Tháp Đại Giác đang dẫn đầu chư tăng đi kinh hành tại Bồ-đề Đạo Tràng Ấn Độ vào ngày thứ ba 6-3-2001, nhằm phản đối chính quyền Taliban phá hủy các tượng Phật tại Afghanistan. (Ảnh PTI) 11
Viên cảnh sát đứng bảo vệ trong khi chư tăng diễu hành ngang một tu viện Phật giáo tại Kandy, cách thủ đô Colombo của Tích Lan 100 km vào ngày thứ ba 6-3-2001. Hàng trăm tu sĩ Phật giáo biểu tình chống quyết định của chính quyền Taliban phá hủy các tượng Phật ở Afghanistan. Tích Lan là một trong các nước Phật giáo Nam Tông đã yêu cầu Pakistan và các nước khác can thiệp và bảo vệ di sản văn hoá nhân loại quan trọng này. (Ảnh AP) 12
George Fernandes, bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Ấn Độ đang ngồi biểu tình tại New Delhi vào ngày thứ tư 7-3-2001, chống lại việc phá hủy các tượng Phật tại Afghansitan. (Ảnh PTI) 13
Trong bức ảnh tư liệu chụp ngày 28-11-1997 là hình tượng Phật đứng cao 53 mét 
có tuổi thọ 2000 năm, toạ lạc tại tỉnh Bamiyan cách về phía Tây thủ đô Kapul của nước Afghanistan khoảng 150 km. Giới chức quân phiệt lãnh đạo Taliban đã ra lệnh vào ngày thứ hai 26-1-2001 phá hủy toàn bộ các tượng Phật đi ngược lại tinh thần của Hồi giáo, bao gồm luôn cả tưởng Phật cao vút đã bị hư một phần trong một cuộc chiến tranh gần đây tại nước này. (Ảnh tư liệu của AFP) 14

 Alain Boinet, chủ tịch của tổ chức nhân đạo 'Solidarite' 
đang thuyết trình tại hội nghị UNESCO về di sản văn hoá Trung Á, 
tổ chức tại Paris vào ngày thứ bảy 3-3-2001 (ảnh AFP)
15

 Trước giây phút quân Taliban phá nổ


 Taliban phá nổ (CNN)

 Sau khi phá nổ

Hình chụp 2 năm sau (Ảnh của Hiromi Yasui cho The New York Times)

20

21(click hình dưới đây xem hình lớn hơn)

20 & 21 Jonathan Wilson photo: This is the Bamiyan Valley, looking across the town to the Large Buddha niche. At 55m high this used to house the tallest standing Buddha ever made and which was created in the 6th century. About 500m to the right is the Small Buddha niche with a similar carving that was 38m high. Although not perfectly preserved, the Buddhas remained well intact until March 2001. Then they were destroyed by the Taliban. Although they had always threatened to demolish these “un-Islamic” icons, they withheld from carrying out the action on this world famous site for several years. But ultimately they fired rockets at the statues and dynamited the damaged carvings until only piles of rubble were left.
 

TVHS