Sám hối
I.-
MỞ ÐỀ
Mắc
bệnh ung nhọt làm mủ trong thân, người bệnh cần phải gan
dạ mời giải phẫu sư mổ ra và cạo rửa mủ máu cho sạch,
có thế thì bệnh chóng lành. Nếu bệnh nhân hèn nhát không
dám cho mổ, để ấp ủ lâu ngày, ung nhọt có thể làm nguy
hiểm đến tánh mạng. Cũng như thế, người tu lỡ phạm những
điều tội lỗi, gan dạ đến những bậc đức hạnh thành
tâm phát lồ sám hối thì tội lỗi chóng sạch. Ngược lại,
kẻ ấy hèn nhát cứ một bề che giấu, tội lỗi càng ngày
càng trầm trọng, đến mai kia có thể sa đọa không thể cứu.
Chúng ta là phàm phu, là kẻ đang tập tu, không sao tránh khỏi
những điều sai lầm tội lỗi, chỉ quí ở chỗ có lỗi biết
thành tâm sám hối, không dám tái phạm, khiến tội lỗi sạch
dần cho đến ngày nào đó hoàn toàn thanh tịnh. Hèn nhát không
chịu sám hối là kẻ chấp nhận sự lui sụt của mình, tự
hủy bỏ đời sống tu hành của chính mình. Sám hối là phương
pháp sách tiến mạnh mẽ nhất, đối với người chân thật
tu hành, bỏ sám hối khó ai từ phàm phu tiến lên thánh được.
II.-
ÐỊNH NGHĨA
Sám
hối là ăn năn hối cải. Những tội lỗi đã làm, chúng ta
hổ thẹn, ăn năn không dám tái phạm; những tội lỗi đang
làm và sẽ làm, chúng ta hứa sửa đổi không làm. Không phạm
tội cũ, không tạo lỗi mới, là chủ yếu của pháp sám hối.
Sám hối cũng nói là phát lồ sám hối. Phát lồ là vạch
trần những tội lỗi mình đã làm phơi bày trước bậc đức
hạnh để thành tâm sám hối. Làm thế, do tâm hổ thẹn, cầu
tiến mới dám gan dạ đến trước bậc đức hạnh phơi bày
hết tội lỗi của mình cầu xin sám hối. Giá trị căn bản
nhất là, hổ thẹn và cầu tiến, hai tâm này là động cơ
chính yếu trong việc sám hối. Vì hổ thẹn và cầu tiến
chúng ta mới sám hối, sau khi sám hối dứt khoát không tái
phạm gây tạo nữa. Trọng tâm của sám hối là ở chỗ này.
III.-
HÌNH THỨC SÁM HỐI
Sám
hối tương tợ nghĩa xin lỗi của người thế gian. Người
thế gian lỡ phạm lầm lỗi với ai khiến họ phiền muộn,
biết mình có lỗi gan dạ đến xin lỗi, lỗi lầm ấy liền
được tha thứ, nếu người rộng lượng, hoặc giảm bớt
buồn phiền, nếu người cố chấp. Biết nhận lỗi mình và
gan dạ đi xin lỗi, quả là người tiến bộ đáng khen. Người
tu cũng thế, nếu vì ba nghiệp không khéo gìn giữ, có ngôn
ngữ hành động làm cho người chung quanh mình phiền não, nhận
rõ lỗi mình, gan dạ đến ngay đương sự thành tâm sám hối.
Nếu người thật tu hành, không ai chẳng tha thứ cho người
đã biết lỗi sám hối. Thế là tội lỗi liền đó dứt sạch.
Nếu
người tu vì si mê che đậy lỡ phạm những giới của mình
đã thọ, cần phải hổ thẹn gan dạ đến trước những vị
đức hạnh phát lồ sám hối. Do lòng thành của mình và nhờ
sự chứng minh của bậc trưởng thượng, chúng ta nỗ lực
cố gắng không tái phạm những lỗi lầm cũ và không tạo
tội lỗi mới. Các bậc đức hạnh không thể tha tội lỗi
cho chúng ta, song nhờ các ngài làm đối tượng cao quí khiến
những lời hứa nguyện của chúng ta có thêm sức mạnh, cho
đến cả đời không quên. Biết ăn năn lỗi cũ, không tạo
tội mới, đây là lý do hết tội của người sám hối.
Trên
đường tu hành, chúng ta thấy chướng nhiều thuận ít, hoặc
trong khi phát nguyện tu hành gặp toàn những trở ngại, hoặc
thân thể bệnh hoạn ngăn trở sự tu, hoặc túc nghiệp ác
duyên khiến mờ mịt ngu tối... gặp hoàn cảnh này, chúng
ta nên đến trước hình tượng Phật, Bồ-tát thành tâm sám
hối. Bởi những nghiệp duyên đời trước, hiện nay chúng
ta không nhớ không biết, chỉ thấy những hiện tượng bất
tường, nhận ra mình còn nhiều ác chướng, đến trước Phật,
Bồ-tát thành tâm sám hối. Với lòng thiết tha tâm chân thành,
chúng ta đảnh lễ Phật, Bồ-tát, quì gối chí thành phát
lên những lời chí thiết sám hối và hứa nguyện, cầu Phật,
Bồ-tát chứng minh. Bởi lòng thành khẩn thiết tha này, nên
sám hối tội lỗi chóng sạch. Lời văn sám hối những nghiệp
chướng cũ thu gọn trong bốn câu này:
Xưa
con đã tạo bao ác nghiệp
Ðều
bởi muôn thuở tham sân si
Từ
thân miệng ý mà phát sanh
Tất
cả, nay con xin sám hối.
IV.-
TINH THẦN SÁM HỐI
Sám
hối đúng ý nghĩa của nó phải có đủ tâm hổ thẹn và
cầu tiến. Vì hổ thẹn, chúng ta không thể chứa chấp tội
lỗi mãi, cần thành tâm sám hối rồi mới an ổn. Với tinh
thần cầu tiến chúng ta phải dứt khoát những lỗi lầm đã
qua bằng cách sám hối, để vui vẻ tiến lên con đường đạo
đ?c. Có thế, sự tu hành tinh tấn không bị chướng ngại.
Bởi hổ thẹn và mong mỏi vươn lên, sau khi sám hối, chúng
ta tuyệt đối không để tái phạm những lỗi cũ. Chính khi
sám hối không phải bị ai bắt buộc, chỉ do tâm hổ thẹn
thúc đẩy, chí thành tha thiết sám hối. Lòng chí thành tha
thiết sẽ giúp chúng ta sạch hết mọi tội lỗi.
Tuy
nhiên, đã thành tâm sám hối lý đáng không được tái phạm
lỗi ấy nữa, song vì hoàn cảnh bất khả kháng, hoặc vì
tâm yếu mềm chống chọi không lại, rồi dẫm lại vết xưa.
Thế đã dở lắm rồi, nhưng chúng ta cũng thành tâm sám hối
đừng nản. Còn biết sám hối, chúng ta còn thấy đó là tội
lỗi, nếu buông xuôi luôn, tội lỗi càng ngập đầu. Vì thế,
có khi một lỗi phạm đến đôi ba lần, lần nào chúng ta
cũng vẫn mạnh dạn sám hối, đừng vì tự ái không dám sám
hối những lỗi đã tái phạm, tự ái này là gốc khiến ta
buông lung tột độ.
Tinh
thần sám hối buộc chúng ta phải thành khẩn thiết tha, hổ
thẹn cầu tiến, vạch trần những lỗi lầm đã làm, cầu
xin sám hối. Vì vậy, khi sám hối đương sự phải cần cầu
tha thiết, lời lẽ trình bày chân thành rành rõ thiết yếu,
phát nguyện chừa cải một cách mạnh dạn, mới đúng ý nghĩa
sám hối. Nhưng gần đây các chùa cứ theo lệ xưa, chiều
mười bốn và chiều ba mươi tổ chức lạy sám hối Hồng
Danh, sau khi lạy quì xuống tụng nguyên bản văn dịch âm chữ
Hán, Phật tử đọc thuộc lòng mà không hiểu biết gì hết.
Như thế, cứ lạy tụng xong gọi là xong thời sám hối. Sám
hối như thế mất hết tinh thần cao cả, ý nghĩa thâm sâu
của nó. Hằng ngày Phật tử làm những tội lỗi gì cũng
được, miễn đến ngày mười bốn và ba mươi đi sám hối
một thời là sạch. Quả là một việc làm lấy lệ không
đúng tinh thần đạo Phật.
V.-
LỢI ÍCH SÁM HỐI
Nếu
người phạm tội một lòng thành khẩn thiết tha sám hối,
sau khi sám hối tuyệt đối không tái phạm, người này chưa
phải là thánh, nhưng đã là bậc hiền. Bởi vì tất cả thế
gian này có ai không có tội lỗi, chỉ khác nhau nhiều hay ít,
biết chừa cải hay không biết chừa cải ấy thôi. Ðã có
tội lỗi mà biết ăn năn hối cải, tội lỗi ấy sẽ giảm
xuống dần dần, cho đến hết, người như thế không phải
bậc hiền là gì? Cho nên trong cuộc sống này, chúng ta đừng
đòi hỏi mình hay mọi người không có tội lỗi, chỉ cần
khi lỡ phạm tội lỗi mình cũng như mọi người phải hổ
thẹn ăn năn thành tâm sám hối, nguyện chừa cải hẳn sau
này. Ðược thế, chúng ta đều là con người tiến bộ, là
kẻ sẽ vươn lên bậc Hiền Thánh ở mai kia. Sám hối muốn
hết tội phải nhắm thẳng động cơ chánh yếu của nó. Như
bài kệ này:
Tánh
tội vốn không do tâm tạo
Tâm
nếu diệt rồi tội sạch trong
Tội
trong tâm diệt cả hai không
Thế
ấy mới là chân sám hối.
Hành
động ăn cướp ăn trộm, tự nó không thể thành nghiệp phải
do lòng tham thúc đẩy. Lòng tham là động cơ chánh yếu của
hành động trộm cướp. Thế nên nói "tánh tội vốn không
do tâm tạo". Lòng tham dứt rồi thì hành động trộm cướp
làm gì còn. Quả là cả tâm cả tội đều sạch, sự sám
hối này mới là chân chánh sám hối. Chân chánh sám hối thì
tội lỗi nào mà chẳng sạch.
Hoặc
khi sám hối thì thành khẩn tha thiết, song sau đó lại mau
quên thỉnh thoảng lại tái phạm. Tái phạm lại sám hối,
năm lần mười lượt như vậy, tuy tội không sạch được,
mà do bền chí sám hối nó cũng mòn dần. Ðây có thể là
trường hợp của hạng trung bình chúng ta. Chúng ta chưa được
một lần sám hối là dứt khoát không phạm, mà lâu lâu lại
tái phạm tội cũ. Ðừng thối chí đừng nản lòng, chúng
ta lại dập đầu sám hối nữa. Biết như thế là dở, song
dở phải chịu dở chớ sao; biết dở chịu dở còn hơn người
không biết không chịu.
Có
sám hối là có suy giảm tiêu mòn, chúng ta hằng ngày mang tâm
hổ thẹn, lòng thiết tha sám hối mãi. Nhắc đi lập lại
đôi ba mươi lần, nó cũng có sức mạnh, đây là hành động
thấp mình khiến tâm ngạo mạn tiêu mất, lâu ngày công đức
cũng được đầy đủ. Dám sám hối cũng là một việc làm
can đảm, nó là sức mạnh đẩy chúng ta tiến lên. Tu mà không
gan dạ sám hối, quả là người hèn nhát che dấu không thể
nào tiến lên được.
VI.-
KẾT LUẬN
Người
đời đa số có tội lỗi tìm mọi cách khéo léo che giấu
đắp điếm cho người khác đừng thấy lỗi mình, chúng ta
có lỗi can đảm nhận chịu và can đảm phơi bày cho người
khác biết để sám hối. Thế đã vượt hơn người đời
một bậc đáng kể rồi. Huống là, biết lỗi rồi ăn năn
hổ thẹn quyết tâm chừa cải để khỏi phạm lại lần thứ
hai, người này hẳn đã đi theo bước đường của Hiền Thánh.
Căn bản của sự tu hành là sửa đổi những điều dở, nếu
chúng ta không còn dở thì ai cần tu. Sửa đổi những đi?u
dở, sám hối là thượng sách. Người biết sám hối, là biết
tu, ngược lại có lỗi mà không biết sám hối, dù có mang
hình thức nhà tu kẻ ấy cũng chưa biết tu. Sám hối với
một tâm chí thành, với một lòng tha thiết, xấu hổ những
lỗi đã làm, quả quyết không tái phạm, người này không
còn tội lỗi nào mà chẳng sạch. Dù có tạo tội bao nhiêu,
họ vẫn là người tốt ở mai sau.
