CHÙA
AN LẠC
Ngôi
chùa cổ ở Bình Thuận
Nguồn
Binhthuantoday
Ngày
11/4/2006, 08:45
Nằm
ở làng Lại An, xã Hàm Thắng, huyện Hàm Thuận Bắc, so với
các ngôi chùa khác ở Bình Thuận, chùa An Lạc được xem là
một trong số những ngôi chùa cổ còn giữ nguyên kiến trúc
nghệ thuật ban đầu khởi dựng và xin giới thiệu đôi nét
về lịch sử hình thành và giá trị kiến trúc nghệ thuật
của ngôi chùa cổ tiêu biểu này.
Ngược
dòng lịch sử hơn 300 năm về trước, vào thế kỷ XVIII trở
đi một bộ phận cư dân các tỉnh Bắc Trung bộ và Trung Trung
bộ lần lượt di cư về phương Nam khai khẩn đất đai, an
cư lập nghiệp và trong đó có Bình Thuận chúng ta. Nhóm tụ
cư ban đầu được hình thành trên cơ sở dòng tộc, họ hàng
đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau để tạo lập cuộc sống mới,
chẳng bao lâu những vùng đất hoang vu đã trở thành đồng
ruộng, xóm ấp và làng Lại An đã hình thành trong bối cảnh
ấy.Khi cuộc sống ổn định, để tưởng nhớ đến những
người đầu tiên có công khai phá đất đai, tạo dựng xóm
làng, các làng đều lập đình, chùa để thờ.
Theo
gia phả một số tộc họ để lại, hai họ có công khai phá,
tạo lập làng Lại An là Tiền - Trần và Hậu – Võ Lịch
sử hình thành, phát triển của Phật giáo Bình Thuận cũng
như nguồn gốc ra đời của các ngôi chùa luôn gắn với quá
trình di dân của bộ phận cư dân từ Bắc Trung bộ và Trung
Trung bộ vào Nam khai khẩn đất đai tạo lập cuộc sống mới.
Trong lớp cư dân di cư đó, ngoài những người ra đi tìm cuộc
sống mới, bên cạnh đó còn có không ít nhà sư người Việt,
người Hoa và đông đảo tín đồ Phật giáo. Tại Bình Thuận
nhiều ngôi chùa ra đời trong hoàn cảnh này như: chùa Phật
Quang (chùa Cát), chùa Liên Trì (chùa Tre) ở Phan Thiết; chùa
Cổ Thạch (chùa Hang) ở Tuy Phong; chùa Linh Sơn Trường Thọ
(chùa Núi) ở Hàm Thuận Nam… và chùa An Lạc cũng ra đời
vào thời gian này.Như đã nêu trên, theo đoàn di dân Phật
giáo đã xuất hiện ở làng Lại An khá sớm và theo tục truyền
vào năm 1778 đã xây xong chùa An Lạc.
Chùa
được đặt tên là An Lạc, với ước mong nơi đây sẽ là
nơi con cháu đời đời an cư lạc nghiệp. Tuy nhiên, qua các
nguồn tư liệu Hán Nôm còn lưu giữ tại chùa và một số
nguồn tư liệu lịch sử thì xưa kia Đại sư Huệ Đức –
Định Thiền từ Điện Bàn, Quảng Nam du hóa vào Bình Thuận,
đến làng Lại An thấy cảnh trí yên lành, thanh tịnh, đất
đai trù phú nên dừng chân du hóa để làm nơi tu niệm. Đại
sư có pháp danh Như Hải, tự Định Thiền, tục danh là Lê
Thành, sinh năm Đinh Dậu (1836), viên tịch năm Giáp Dần (1904).
Đại sư là bậc chân tu nghiêm trì giới hạnh và được dân
làng rất cảm mến.Pháp giới, đạo đức của Đại sư được
Án sát sứ Phạm Kiêm Bố chánh sứ tỉnh Bình Thuận miêu
tả: “Nơi chùa Phật An Lạc ở xã Lại An, phủ hạt Hàm
Thuận có vị sư tên Lê Thành, hiệu Huệ Đức, tuổi cao phát
nguyện quy y từ nhỏ, làm thông kinh kệ, giữ vẹn pháp giới,
chứng quả đạo tràng lại siêu phàm thoát tục…”.
Theo
nguồn tư liệu lưu giữ tại chùa, năm Thành Thái thứ 11 (1899)
xây chính điện có cổ lầu lợp ngói âm dương, tường xây
vôi gạch rất nguy nga đồ sộ. Đến năm Thành Thái thứ 12
(1900) mới hoàn thành và tổ chức lễ khánh thành rất trọng
thể. Hiện nay tại chính điện chùa An Lạc còn lưu giữ thanh
xà cò khắc dòng chữ Hán có nội dung: Long Phi Thành Thái thập
nhất niên tuế thứ kỷ hợi thu nhất nguyệt thập nhất nhật
bổn thôn đồng cấu tạo linh tự nhất tòa. Tạm dịch: Bổn
thôn xây dựng một tòa chùa linh vào ngày 11 tháng 7 năm Thành
Thái thứ 11 (1899).Chùa An Lạc trải qua hơn 100 năm tồn tại
đã gắn chặt với đời sống văn hóa tinh thần, tín ngưỡng
tôn giáo của tín đồ phật tử địa phương qua nhiều thế
hệ. Những năm chống Pháp, thực hiện lệnh “Tiêu thổ kháng
chiến” nên đã có rất nhiều đình, chùa ở khu vực Hàm
Thắng, Phú Long bị tháo dỡ. Nhưng chùa An Lạc vẫn còn tồn
tại. Xét về mặt nào đó thì đây là một sự may mắn, nếu
không chúng ta lại mất một di tích kiến trúc nghệ thuật
có nhiều giá trị tiêu biểu.
Quần
thể kiến trúc nghệ thuật chùa An Lạc được bố trí theo
dạng chữ khẩu, bao gồm chính điện ở phía trước, nhà
thờ tổ ở phía sau, nhà đông – tây lang nằm ở hai bên
và chính giữa là khoảng sân trống. Trong kết cấu kiến trúc
chùa An Lạc, ông cha ta ngày trước sử dụng đồng thời hai
dạng kiến trúc dân gian tiêu biểu bấy giờ là tứ trụ và
8 cột chính ở trung tâm và các cột phụ ở xung quanh để
lắp ghép, nối ráp với nhau tạo nên không gian hài hòa, phù
hợp với chức năng, tín ngưỡng thờ phụng của di tích.
Gỗ là vật liệu chính yếu trong kết cấu kiến trúc, với
chức năng liên kết chịu lực. Tất cả các bộ phận, chi
tiết gỗ đều được chế tác từ các loại gỗ quý ở địa
phương, được tạo dáng, trau chuốt và chạm trổ công phu,
tinh tế qua bàn tay tài hoa, khéo léo của nghệ nhân xưa. Bên
cạnh đó, các họa tiết trang trí trên nóc mái, các hình tượng
đắp nổi trên vách cổ lầu; trên các vì kèo, trính cho đến
cách bài trí thờ phụng bên trong đều thể hiện rõ sắc
thái của một công trình kiến trúc tôn giáo ở thế kỷ XIX.
Ngoài
những nét độc đáo trong kiến trúc nghệ thuật, chùa An Lạc
còn bảo lưu một số di vật cổ mang tính nghệ thuật và
giá trị lịch sử cao. Đáng kể nhất là những di sản Hán
Nôm có nhiều giá trị văn hóa – lịch sử và văn học dân
gian gắn liền với quá trình di dân, hình thành làng xã của
cha ông làng Lại An ngày trước. Nội dung ca ngợi công đức
của các bậc tiền nhân dày công dựng chùa, hành đạo, hướng
con người tu tâm, dưỡng tính và vươn đến chân – thiện
– mỹ. Với những giá trị về lịch sử – văn hóa, và
kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu đó, ngày 25/1/2006 Chủ tịch
UBND tỉnh Bình Thuận có quyết định số 266/QĐ-UBND chính
thức xếp hạng chùa An Lạc là di tích kiến trúc nghệ thuật
cấp tỉnh. Đây là niềm vinh dự, tự hào của nhân dân huyện
Hàm Thuận Bắc nói chung và nhân dân xã Hàm Thắng nói riêng.
