Nhục
thân thiền sư
sau
khi tu sửa
Gần
bảy tháng sau khi được rước ra khỏi ngôi tháp cổ ngày
26-9, pho tượng di thể của thiền sư Như Trí đã được tu
bổ, khôi phục xong. Nhưng chung quanh pho tượng táng (viên tịch
nhưng thân xác không phân hủy) cực kỳ quý giá thứ tư được
tìm thấy ở Việt Nam, vẫn còn rất nhiều bí ẩn.
Phát
hiện đã... 60 năm
Ngày
5-3-2004, trước sự chứng kiến của hàng trăm nhà sư, phật
tử và đại diện chính quyền địa phương, ngôi tháp cổ
đã được khai mở. Và nhục thân Thiền sư Như Trí trong tư
thế ngồi kiết già được rước ra, bị hư hỏng nặng: tay
rụng, mắt trái thủng, toàn thân nứt nẻ. Nơi cất giữ tượng
ẩm thấp, nước vẫn tiếp tục nhỏ xuống từ các mạch
vữa lở lói. Trên tháp có tấm bia nhỏ ghi: Đây là "Viên
Tuệ tháp" được đệ tử nối pháp của ngài là Tính Phong
(cùng hàng môn nhân) dựng vào mùa xuân năm 1723 đời vua Lê
Dụ Tông, niên hiệu Bảo Thái thứ tư. Như vậy pho tượng
và ngôi cổ tháp đã có ít nhất 281 năm tuổi.
Tuy
nhiên, đây không phải là lần đầu tiên pho tượng được
phát hiện. Theo nhà sư Đàm Chính trụ trì chùa Tiêu Sơn cách
đây hơn 60 năm, đã có một người nhìn thấy hình pho tượng
và lấy que chọc thủng mắt trái. Sau đó, lỗ hổng trên tháp
được nhà chùa bít lại nhưng không ai nghĩ đó là di thể
thật của một thiền sư.
Nhiều
năm sau, dư luận được dịp sửng sốt vì sự phát hiện
ra ba pho tượng táng của Thiền sư Nguyễn Khắc Minh, Nguyễn
Khắc Trường ở Chùa Đậu, thiền sư Chuyết Tuyết ở chùa
Phật Tích, nhưng vẫn không ai để ý đến câu chuyện pho
tượng ở Tiêu Sơn tự, dù đây là ngôi chùa có lịch sử
1.000 năm, đã từng là Trung tâm thuyết giảng và đào tạo
về Phật giáo lớn nhất Việt Nam, dưới thời quốc sư Lý
Vạn Hạnh và một số đệ tử nối pháp trụ trì.
Mãi
đến năm 1995, khi các nhà lãnh đạo thiền phái Trúc Lâm có
dịp về thăm chốn Tổ Tiêu Sơn, sự việc này được xới
lại và chín năm sau, tháng 3-2004, pho tượng mới được rước
ra khỏi tháp.
Kỳ
công độc nhất vô nhị
GS
Nguyễn Lân Cường
và
các chuyên gia phục chế
Dự
án tôn tạo, tu bổ tượng được PGS.TS Nguyễn Lân Cường,
họa sĩ sơn mài Đào Ngọc Hân, với sự tham gia của Viện
69 Bộ Tư lệnh bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Viện
Khoa học công nghệ Việt Nam... thực hiện trong bốn tháng.
Trong
suốt quá trình đó, những nghiên cứu di cốt đã cho kết
luận: Thiền sư Như Trí là một người đàn ông, cao xấp
xỉ 1,65m, viên tịch trong độ tuổi từ 45 - 50.
Một
vị chức sắc Phật giáo cho rằng ở cái tuổi đó mà thiền
sư Như Trí đã luyện được cách khiến di thể bất hoại
là một kỳ công độc nhất vô nhị.
Qua
vị trí sắp xếp các xương; qua phương pháp phân tích phổ
hồng ngoại, các nhà khoa học cũng nhận thấy: Thiền sư được
phủ sơn ta (sơn mài truyền thống) và các phụ gia khác ngay
sau khi viên tịch.
Một
trong những phát hiện kỳ thú nhất là trong bụng nhục thân
có một khối to hợp chất bằng quả bưởi . Hợp chất này,
sau khi phân tích bằng phương pháp nhiễu xạ tia X, có thể
khẳng định: đây là các chất vô cơ có cấu trúc tinh thể,
và nó là các chất còn lại của phần phủ tạng trong bụng
thiền sư.
Như
vậy đây cũng là pho tượng táng cả ngũ tạng, đặc biệt
hơn các xác ướp Ai Cập (để bảo vệ di thể không hư hoại,
người Ai Cập phải mổ bụng, đưa hết lục phủ ngũ tạng,
óc ra ngoài).
Việc
chụp phim X - quang pho tượng đã cho thấy nhiều điều hết
sức mới mẻ: Sau khi bồi lớp thứ nhất, người xưa đã
đặt một tấm đồng lớn trên lưng (chiều dài 65cm, rộng
15cm) và một tấm đồng trên ngực (rộng 22cm) thiền sư, rồi
mới bồi thêm lớp nữa. Ngang và dọc trên đầu, cổ và bắp
tay là những dải băng bằng đồng có các kích thước khác
nhau từ 4 - 21mm.
Các
nhà khoa học tuyên bố đây là hiện tượng lần đầu tiên
được phát hiện ở Việt Nam . Những tấm đồng này có khả
năng giúp cho tư thế ngồi của thiền sư vươn thẳng, tránh
bị cúi gập xuống ở phần cổ, lưng và có thể bảo vệ
hộp sọ.
Từ
các phát hiện trên, chứng tỏ phương thức táng tượng của
Việt Nam rất độc đáo và đạt trình độ rất cao. Phương
thức táng này cũng đã được phát hiện ở Trung Quốc với
tên gọi "giáp trữ tất".
Công
việc trùng tu sở dĩ kéo dài hơn dự kiến là vì pho tượng
hư hại quá nặng và tính chất táng có nhiều điểm mới
mẻ.
Đầu
tiên, các nhà khoa học tiến hành phải tiến hành diệt khuẩn,
nấm mốc và côn trùng. Sau đó quy trình được bảo đảm
nghiêm ngặt: bọc vải, bó, hom, lót, thí... với 13 lớp sơn
và thếp bạc.
Tu
bổ hoàn thành, pho tượng nặng 34kg, chiều cao tư thế ngồi
78,5cm, được đặt trong một khám sơn son thếp vàng có hộp
kính kín dày 10mm (do nhà máy kính Đáp Cầu đúc) chứa đầy
khí ni tơ để bảo vệ, đặt ở nhà Tổ chùa Tiêu Sơn.
Một
phiên bản khác của tượng được làm bằng composite và 10
lớp sơn, vải, mạt cưa nặng 55,5kg đặt trong thân ngôi tháp
cổ để du khách và phật tử chiêm bái.
Các
bậc chân tu và công năng đặc dị
Theo
nhà Phật, người chết mà để lại những phần không bị
tiêu huỷ sau khi hỏa táng thì gọi là xá lợi như cái lưỡi
của ngài Duy Ma Cật, một vị thuyết pháp thời Đức Phật,
hay như quả tim của ngài Thích Quảng Đức (tự thiêu để
phản đối chế độ Mỹ - ngụy). Theo truyền thuyết, Đức
Phật sau khi tịch cũng để lại xá lợi là những viên ngọc
ngũ sắc, ngay cả cho vào nhiệt độ rất cao cũng không thiêu
huỷ được. Còn như ngài Như Trí là toàn thân xá lợi.
Nếu
là những bậc chân tu, sau khi luyện được tâm thanh tịnh
thì họ đạt được ngũ thông hoặc lục thông (công năng
đặc dị): "Thiên nhĩ thông" tai có thể nghe được âm thanh
nhỏ hoặc từ rất xa; "Thiên nhãn thông" mắt cũng nhìn được
xa và vật cực nhỏ (Trong Kinh có ghi Đức Phật "thấy" được
ngoài trái đất còn có hằng hà sa số tinh tú, "thấy" được
trong nước có bát vạn tứ thiên trùng: vi trùng, vi khuẩn);
"Tha tâm thông" đọc được tâm địa người khác... Nhiều
sách nhà Phật cũng đã ghi lại khả năng thần thông của
nhiều thiền sư như Nguyện Minh Không, Từ Đạo Hạnh do tu
luyện mà thành.
Nhưng
cái gốc của Phật giáo không phải là để đạt được ngũ
thông, lục thông mà là để chuyển hóa cái tham, sân, si trong
con người mình đến chỗ an nhiên thanh tịnh. Với nhà Phật
thì việc tu hành là không có mục đích đạt đến và đối
tượng đạt đến: dù mắt thấy sắc, mũi thấy mùi, tai nghe
rõ... nhưng trong tâm không nảy sinh bất kỳ một ý niệm nào
ưa thích hay ghét bỏ, phiền não. Nếu tu được đến mức
độ như vậy thì thời gian quá khứ, hiện tại sẽ không
còn ngăn cách nữa, và nhà tu hành có thể lưu và dung được
trí tuệ quá khứ cũng như đoán định được tương lai.
Hòa
thượng Thích Thanh Từ, đang ở tại thiền viện Trúc Lâm
Đà Lạt, cũng đã đi được hai phần ba chặng đường nhập
thất ba năm để tĩnh tu. Mục đích của việc nhập thất
là để nêu gương cho đệ tử tu hành và chuẩn bị cho mình
có thêm đạo lực, làm chủ được thân tâm (tâm không bấn
loạn) trước khi ra đi, đồng thời cũng biết được ngày
giờ ra đi. Nhập thất là suốt ngày trở về sống với nội
tâm thanh tịnh của mình, không suy nghĩ và làm việc gì khác
(không xem báo, không đọc kinh, không nghe đài, coi ti vi... ăn
uống có người đem đến, ăn xong có người đem đi). Thiền
sư Như Trí cũng đã thực hiện một dạng nhập thất nên
ra đi hoàn toàn siêu thoát.
Theo
Gia đình và Xã hội - ND
Tu bổ tượng
táng thiền sư viên tịch gần 300 năm
TT
(Bắc Ninh) - Di hài thiền sư Như Trí, hiệu là Tính Không,
từng trụ trì tại chùa Tiêu (nay thuộc xã Tương Giang, huyện
Từ Sơn, Bắc Ninh) cách đây gần 300 năm (vào thời Hậu Lê)
vừa được đưa ra tu bổ.
Theo
các vị tăng ni trong vùng, di hài thiền sư Như Trí vốn được
đặt trong một tòa tháp rộng, có ghi lại tên hiệu và năm
mất (cách nay 283 năm) của thiền sư. Di hài thiền sư Như
Trí là tượng táng (viên tịch trong tư thế ngồi thiền) thứ
ba được tìm thấy ở VN (hai tượng táng trước là của hai
thiền sư đặt tại chùa Đậu, tỉnh Hà Tây, vừa được
tu bổ năm 2003).
So
với hai pho tượng ở chùa Đậu, tượng thiền sư Như Trí
hư hỏng nặng hơn: hai cánh tay gãy rời, các ngón tay gãy,
cẳng chân gãy, mặt bị lủng một lỗ lớn sát sống mũi,
toàn thân có nấm mốc...
L.ANH
Những bí ẩn
thú vị về chùa Tiêu
và pho tượng
táng vừa được tìm thấy
Mặt
tiền ở chùa Tiêu
Chùa
Tiêu, nơi tìm thấy pho tượng táng gần 300 tuổi vừa qua là
một danh thắng nổi tiếng, đồng thời là trung tâm Phật
giáo cổ xưa của Việt Nam. Chung quanh ngôi chùa nổi tiếng
và pho tượng độc đáo này có nhiều bí ẩn thú vị, có
giá trị đối với việc nghiên cứu khảo cổ.
Câu
chuyện của 60 năm trước
Sư
Đàm Chính trụ trì Tiêu Sơn tự và một số người có tuổi
ở quanh vùng kể rằng: Khoảng 60 năm trước đã biết đến
sự tồn tại của pho tượng táng vô cùng quý giá này.
Chuyện
bắt đầu từ một người lính nghịch ngợm và liều lĩnh,
một hôm vào chùa, đi tha thẩn cạnh ngôi tháp cổ (nơi táng
hài cốt của các vị sư trụ trì chùa), gạch vữa đã bị
mưa nắng thời gian làm long lở một góc. Tò mò, anh ta rút
thử vài viên gạch sứt mẻ ở mặt chính của tháp. Một
pho tượng gầy guộc hiện ra trong ánh sáng mờ mờ chiếu
qua lỗ thủng. Nghi hoặc, anh ta lấy que chọc thăm dò. Vết
thủng hiện nay bằng đồng xu bên mắt trái của pho tượng
chính là hậu quả của hành động vô ý đó.
Tượng
Thiền sư Vạn Hạnh
Thượng
tọa Thích Gia Quang - Phó Trưởng ban Phật giáo Quốc tế Giáo
hội Phật giáo VN: Phải có công phu, công quả khác thường
mới tượng táng được.
Để
có thể tượng táng được như thế cần nhiều yếu tố,
nhưng quan trọng nhất là các Ngài biết được quy luật (nhà
Phật gọi là tu chứng), có nhân duyên nhiều công quả và
những công phu khác thường. Đồng thời phải hiểu rõ thời
điểm nào mình sẽ viên tịch để mà có chế độ ăn thích
hợp. Theo như các đệ tử kể lại, các ngài Nguyễn Khắc
Minh, Nguyễn Khắc Trường (hai pho tượng táng ở Chùa Đậu)
chỉ ăn rau và uống nước thanh thủy trong dăm, bảy tháng
cuối đời, cho cơ thể được thanh sạch, nhẹ nhàng, tiêu
hết các chất mỡ, cặn bã, và phải ăn càng ngày càng ít
đi. Cuối cùng, các ngài ra đi khi vẫn đang thiền, chứ không
phải là lúc mất rồi, đệ tử mới sắp đặt lại tư thế.
Sau
khi viên tịch thân xác không hư hoại (dù không có bất cứ
hóa chất gì ướp) thì gọi là chứng đắc (tu chứng thành
công). Trong kinh Phật cũng có nói rằng nếu chứng đắc thì
thân xác sẽ bất hoại. Như Ngài Thích Quảng Đức tự thiêu
để phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ, nhưng trái tim Ngài
vẫn còn nguyên, không bị cháy, bây giờ vẫn còn. Nhiều nhà
sư tu hành đắc đạo, khi hỏa thiêu, thấy trong tro cốt những
hạt xá lị óng ánh.
Sư
Đàm Chính nhớ lại: "Khi ấy tôi 17 tuổi (hiện nay 76), về
quê chơi, nghe dân làng kể chuyện, nên lên xem thử. Kiễng
chân ngó vào chỉ thấy từ cổ pho tượng trở lên. Vẻ mặt
Ngài bình thản lắm. Sau đó, để Ngài không bị quấy rầy,
hòa thượng trụ trì lúc đó là Giác Linh đã cho xây bịt
vào. Nhiều năm sau người ta mới sửng sốt vì phát hiện
hai pho tượng táng đầu tiên ở VN tại chùa Đậu - Thường
Tín - Hà Tây. Mấy chục năm qua nhiều quan chức, nhà khảo
cổ về Tiêu Sơn tự (đào được nhiều hiện vật cổ đem
trưng bày tại nhiều bảo tàng), nhưng chúng tôi và người
dân quanh vùng chẳng ai nghĩ đến việc thông báo bí mật này".
Pho
tượng táng là của vị sư nào?
Vẫn
theo lời kể của sư Đàm Chính, 40 năm trước, về trụ trì
Tiêu Sơn tự, khi thấy cây hoang mọc quá nhiều trên thân tháp,
bà bèn trèo lên dọn dẹp thì thấy lộ ra tấm bia gốm có
dòng chữ bằng tiếng Hán: Hòa thượng Như Trí, viên
tịch năm 1723, bia lập cùng năm (Thành Thái năm thứ tư triều
Lê Dụ Tông). Giở khoa cúng ra, thấy tên sư Như Trí đứng
thứ 15 trong danh sách các vị hòa thượng đã trụ trì Tiêu
Sơn tự, vẫn được chùa cúng thỉnh.
Những
thông tin này đã gây sự chú ý đặc biệt của đoàn công
tác Thiền viện Trúc Lâm - Đà Lạt ra bắc nghiên cứu về
tổ Chân Nguyên - Yên Tử. Đoàn đã tìm được nhiều tài
liệu cho thấy hòa thượng Như Trí cùng thời với nhiều vị
Chân Nguyên - Yên Tử (cùng dòng NHƯ).
Trong
Thiền Uyển Tập Anh (một cuốn sách cổ của Phật giáo VN,
không những có giá trị về mặt lịch sử Phật giáo mà còn
là tập truyện ký có giá trị văn học, triết học, văn hóa
dân gian, ghi lại các tông phái thiền học và sự tích các
vị thiền sư nổi tiếng cuối thời Bắc thuộc đến thời
Đinh - Lê và đầu thời Trần) có ghi: "Hòa thượng Thích Như
Trí... cùng các thiện nam tín nữ, đã đóng góp công của
cho việc khắc in lại sách này vào năm 1715."
Hiện
tại Tiêu Sơn tự còn lưu giữ bốn cuốn sách của hòa thượng
Như Trí. Thân thế và nghiệp tu của ông còn cần phải làm
rõ, nhưng bước đầu có thể thấy, ông là một nhà sư uyên
thâm, đức cao vọng trọng.
Từ
những dữ liệu trên, xác định pho tượng táng này rất quý
giá, Đoàn công tác Thiền viện Trúc Lâm - Đà Lạt khuyên
sư Đàm Chính mở tháp, rước Ngài ra cho đệ tử được bái
vong và chiêm ngưỡng, nếu cần thiết thì sửa sang lại.
Quả
như dự đoán, theo đánh giá, di thể Ngài hư hại khá nặng.
Rất may, xương ống tay, ngón tay vẫn còn nguyên vẹn, thuận
lợi cho việc tu bổ pho tượng.
Theo
các tài liệu ghi lại, Tiêu Sơn tự còn có một tên khác là
chùa Thiên Tâm, là danh thắng nổi tiếng đồng thời là trung
tâm Phật giáo lớn và cổ xưa của VN.
Đây
là chốn tu thiền, giảng đạo của nhiều bậc cao tăng và
là nơi Thiền sư Vạn Hạnh, vị Quốc sư, người đã có công
nuôi dạy Lý Công Uẩn - vị vua khởi nghiệp triều Lý - trụ
trì và viên tịch. Năm 1991, Nhà nước đã công nhận chùa
là Di tích lịch sử - văn hóa.
Có
một giả thiết khá thú vị: Trong chùa hiện vẫn còn hàng
chục ngôi tháp đặt phần mộ các hòa thượng kể từ khi
khởi dựng chùa đến nay, trong đó chỉ có một số ngôi được
trùng tu, còn lại bên trong các ngôi khác, biết đâu cũng lại
có trường hợp tượng táng nữa?
Hiện
chùa chỉ còn lưu giữ được vài hiện vật quý, đáng chú
ý nhất là tấm bia cổ có khắc những chữ lớn: Lý Gia Linh
Trạch (hòn đá thiêng nhà Lý).
Theo
báo Gia đình và Xã hội - ND
