Hằng
năm vào ngày mồng bốn tháng giêng âm lịch, nhân dân làng
Keo xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình lại mở hội
xuân ngay ở ngôi chùa mang tên làng.
Hơn
chín tháng sau, vào các ngày 13, 14, 15 tháng chín âm lịch, chùa
Keo lại mở hội mùa thu. Đây là hội chính, kỷ niệm ngày
Thiền sư Không Lộ (1016-1094), người sáng lập ngôi chùa,
qua đời (Ngài qua đời ngày 3 tháng 6 âm lịch). Trong ngày
hội, người ta tổ chức lễ rước kiệu, hương án, long đình,
thuyền rồng và tiểu đỉnh. Trên con sông Trà Lĩnh ngang trước
chùa chảy ra sông Hồng, người đi hội đổ về xem cuộc
thi bơi trải, thi kèn trống, thi bơi thuyền và biểu diễn
các điệu múa cổ. Trong chùa thì có cuộc thi diễn xướng
về đề tài lục cúng: hương, đăng, hoa, trà, quả, thực,
thật sinh động.
Dù
cho cha đánh mẹ treo,
Em
không bỏ hội chùa Keo hôm rằm.
Nếu
có dịp về thăm chùa Keo, thì du khách hãy đến vào hội mùa
thu. Từ thành phố Nam Định, qua phà Tân Đệ, rẽ phải, theo
đê sông Hồng, đi khoảng 10 km là đến chùa. Nằm ở chân
đê sông Hồng giữa vùng đồng bằng không một bóng núi non,
chùa Keo với gác chuông nhưmột hoa sen vươn lên giữa biển
lúa xanh rờn được vun bón bởi phù sa sông Hồng do nước
sông Trà Lĩnh bồi đắp.
Chùa
Keo có tên chữ là Thần Quang Tự, được xây dựng từ năm
1630 đến năm 1632 theo phong cách kiến trúc thời Lê, nhờ sự
vận động của Bà Lại Thị Ngọc, vợ Tuần Thọ Hầu Hoàng
Nhân Dũng, và Đông Cung Vương phi Trịnh Thị Ngọc Thọ.
Nhưng
lịch sử của ngôi chùa thì có bề dày đến hơn chín thế
kỷ. Theo sách Không Lộ Thiền sư ký ngữ lục, năm 1061, Không
Lộ dựng chùa Nghiêm Quang tại làng Giao Thủy (tên nôm là
làng Keo) bên hữu ngạn sông Hồng. Sau khi Thiền sư Không Lộ
qua đời, chùa Nghiêm Quang được đổi tên là Thần Quang Tự.
Theo thời gian, nước sông Hồng xói mòn dần nền chùa và
đến năm 1611, một trận lũ lớn đã cuốn trôi cả làng mạc
lẫn ngôi chùa. Dân làng Keo phải bỏ quê cha đất tổ ra đi:
một nửa dời về đông nam hữu ngạn sông Hồng, về sau dựng
nên chùa Keo - Hành Thiện (nay thuộc tỉnh Nam Định); một
nửa vượt sông đến định cư ở phía đông bắc tả ngạn
sông Hồng, về sau dựng nên chùa Keo - Thái Bình này.
Văn
bia và địa bạ chùa Keo còn ghi lại diện tích toàn khu kiến
trúc chùa rộng đến 58.000 m2. Hiện nay toàn bộ kiến trúc
chùa còn lại 17 công trình gồm 128 gian xây dựng theo kiểu
"Nội công ngoại quốc". Từ cột cờ bằng gỗ chò thẳng
tắp cao 25 m ở ngoài cùng, đi qua một sân lát đá, khách sẽ
đến tam quan ngoại, hồ sen, tam quan nội với bộ cánh cửa
chạm rồng chầu (thế kỷ 16). Sau đó là chùa thờ Phật,
gồm ba ngôi nhà nối vào nhau. Trong cùng là tòa gác chuông,
nhà tổ và khu tăng xá.
Gác
chuông chùa Keo là một công trình nghệ thuật bằng gỗ độc
đáo, tiêu biểu cho kiến trúc cổ Việt Nam thời hậu Lê.
Được dựng trên một nền gạch xây vuông vắn, gác chuông
cao 11,04 m gồm 3 tầng mái, kết cấu bằng những con sơn chồng
lên nhau. Bộ khung gác chuông làm bằng gỗ liên kết với nhau
bằng mộng ngậm, nâng bổng 12 mái ngói với 12 đao loan uốn
cong dáng vẻ thanh thoát, nhẹ nhàng. Tầng một treo khánh đá
1,20 m và chuông đồng cao 1,30 m, đễờng kính 1m đúc vào thời
Lê Hy Tông (1686); hai tầng trên treo chuông nhỏ cao 0,62m, đường
kính 0,69 m đúc vào năm 1796.
Đứng
soi mình xuống hồ nước phẳng lặng giữa một không gian
thoáng đãng, chùa Keo không chỉ lưu giữ nhiều di vật quý
giá mà còn chứa đựng những điều huyền bí gắn liền với
cuộc đời Thiền sư Không Lộ. Theo sách Trùng san Thần Quang
Tự Phật tổ bản hành thiền uyển ngữ lục tập yếu, Thiền
sư Không Lộ vốn họ Dương, sinh ra trong một gia đình ngư
phủ, xuất gia theo Thiền sư Lôi Hà Trạch.
Tương
truyền rằng từ khi đắc đạo, Thiền sư Không Lộ có khả
năng bay trên không, đi trên mặt nước và thuần phục được
rắn, hổ. Truyền thuyết còn kể rằng trước khi viên tịch,
Ngài hóa thành khúc gỗ trầm hương, lấy áo đắp lên và
khúc gỗ biến thành tượng. Thánh tượng này nay còn lưu giữ
trong hậu cung quanh năm khóa kín cửa.
Cứ
12 năm một lần, làng Keo lại cử ra một người hội chủ
và bốn viên chấp sự để làm lễ trang hoàng tượng Thánh.
Những người này phải ăn chay, mặc quần áo mới, họ rước
thánh tượng từ cấm cung ra rồi dùng nước dừa pha tinh bưởi
để tắm và tô son lại cho tượng Thánh. Công việc này phải
làm theo một nghi thức được quy định rất nghiêm ngặt,
những ngễời chấp sự phải tuyệt đối giữ kín những
gì đã thấy trong khi trang hoàng tượng Thánh.
Đến
thăm chùa, khách có thể nhìn thấy những đồ thờ quý giá
tương truyền là đồ dùng của Thiền sư Không Lộ như một
bộ tràng hạt bằng ngà, một bình vôi to và ba vỏ ốc lóng
lánh như dát vàng mà người ta kể lại rằng chính do Không
Lộ nhặt được thuở còn làm nghề đánh cá và giữ làm
chén uống nước trong những năm tháng tu hành.
Bài
Đọc Thêm:
2.
Tìm Hiểu Kiến Trúc Chùa Keo
3.
Một Lần Đến Với Chùa Keo
4.
Đến Thăm Chùa Keo
5.
Rủ Nhau Đi Hội Chùa Keo
