From:  "Phan Tan Hai" <phantanhai@v...> 
Date:  Sun Aug 4, 2002  6:09 pm
Subject:  Re: [tubi] Thiền Minh Sát Tuệ

Kính thưa chị Tịnh Thủy

Mấy hôm nay có nhớ ngờ ngợ tới bên Bắc Tông có pháp Thiền Thập Như Thị - thấy Thân Như Thị, thấy Tâm Như Thị, thấy Thọ Như Thị, thấy Tấn Như Thị, thấy Lực Như Thị, vân vân... cũng gần với Thiền Minh Sát.mà vì PTH chỉ có trong đầu cái very-short-term memory nên không recall chính xác được. Không biết sư tỉ hay đ/h nào có nhớ xin dò tìm giùm, để có cơ hội đọc lại pháp môn nàỵ

Chúc mọi điều vui
PTH

Ki’nh thưa huynh Phan Tân Hải cùng chư huynh tỷ

Tịnh Thủy chỉ biê’t trong kinh Pha’p Hoa, Phẩm Phương Tiện Thư’ Hai, đoạn 2 đư’c Phật co’ dạy về “thập như thi.”: như thị tươ’ng, như thị ta’nh, như thị thể, như thị lực, như thị ta’c, như thị nhơn, như thị duyên, như thị quả, như thị ba’o, như thị bản mạt cư’u ca’nh.

Thập Như Thị này đã được  Nikkyo Niwano giảng và gia’o sư Trần Tuâ’n Mẫn Việt dịch như sau: (Viện Nghiên Cư’u Phật Học Việt nam xuâ’t bản 1997). 
Xin trích nguyên văn:

Bấy giờ bỗng nhiên đức Thế Tôn yên lặng. Một lát sau, Ngài lại nói: “Thôi đủ rồi, Xá-lợi-phất, không cần nói nữa. Vì sao ?  Vì Pháp mà đức Phật đã thành tựu là Pháp chủ yếu chưa từng có và khó hiểu. Chỉ có Phật cùng với Phật mới thấu hiểu chân tướng của tất cả các Pháp, tức là mọi hiện hữu có hình thái như thế (như thị tướng), bản tính như thế (như thị tính), biểu hiện như thế (như thị thể), năng lực như thế (như thị lực), hành tác như thế (như thị tác), nguyên nhân như thế (như thị nhân), duyên cớ như thế (như thị duyên), kết quả như thế (như thị quả) báo đáp như thế (như thị báo) và toàn bộ nền tảng rốt ráo như thế (như thị bổn mạt cứu cánh)”.

Mười phạm trù này được gọi là học thuyết Thập Như thị (jù-nyoze) vì chúng gồm mười thuật ngữ đằng trước có từ “như thị”. Học thuyết Thập Như thị là chân lý áp dụng cho tất cả mọi sự vật trong vũ trụ,; và khái niệm “Ba Ngàn (Thế giới) trong Một Niệm” (ichinen sanzen; Nhứt niệm tam thiên) khởi từ học thuyết này chính nó là chân lý được đức Phật thuyết dạy. Nhưng khi mà đức Phật Thích-ca-mâu-ni do dự trình bày học thuyết này thì đối với chúng ta, sự giảng giải đầy đủ về giáo lý này ở đây có thể gây nhầm lẫn hơn là soi sáng người đọc. 

http://www.thuvienhoasen.org/u-dpnn-02-phuongtien.html

Học thuyết này gồm mười từ mở đầu bằng “như thị”: “như thị tướng” (nyoze sò), “như thị tính” (nyoze shò), “như thị thể” (nyoze tai), “như thị lực” (nyoze-riki), “như thị tác” (nyoze sa), “như thị nhân” (nyoze in), “như thị duyên” (nyoze en), “như thị quả” (nyoze ka), “như thị báo” (nyoze hò), và “như thị bổn mạt cứu cánh đẳng” (nyoze hommatsu kukyò-tò). Học thuyết này làm hiển lộ chân lý sâu xa nhất về sự hiện hữu của tất cả các sự vật trong vũ trụ, được gọi là nguyên lý về Thực tính của Mọi Hiện hữu (Shohò jussò; chư Pháp thực tính). Khoa học hiện đại đã phân tích các chất thể vật lý đến mức độ các hạt hạ nguyên tử. Nhưng nguyên lý Thực tính của Mọi Hiện hữu còn sâu xa hơn sự phân tích ấy rất nhiều, mở rộng cả đến cõi tâm thức nữa.

Từ như (nyo) của Hán ngữ nghĩa là chân như (shinnyo), tức là “cái gì hằng cố và bất biến” Như thị (nyoze) nghĩa là “như thế” hay “như vậy” và cũng có nghĩa là “một cách nhất định”, “không hư bại”, hay “không lầm lạc”.

Sự hiện hữu của tất cả các sự vật (chư pháp) nhất định có sắc tướng. Đây gọi là “như thị tướng”. Cái gì có một sắc tướng thì nhất định có một bản tính. Đây gọi là “như thị tính”. Cái gì có một bản tính thì nhất định có một chất thể. Đây gọi là “như thị thể”. Cái gì có một chất thể thì nhất định có năng lực. Đây gọi là “như thị lực”. Khi nó có năng lực, nhất định nó tạo ra nhiều chức năng hướng ngoại khác nhau. Đây gọi là “như thịtác”. Vô số vật thể có hình thể hiện hữu trong vũ trụ. Vì thế, các chức năng hướng ngoại của chúng có liên hệ hỗ tương với tất cả các sự vật. Không có cái gì trong vũ trụ là một hiện hữu riêng lẻ không có liên hệ gì với các sự vật khác. Tất cả các sự vật đều có nhưng liên quan phức tạp với nhau. Chúng phụ thuộc lẫn nhau và qua tác động hỗ tương của chúng, chúng tạo ra nhiều hiện tượng khác nhau. Nguyên nhân tạo ra những hiện tượng như thế được gọi là “như thị nhân”.

Dù có một nguyên nhân, nguyên nhân ấy cũng không tạo ra kết quả nếu nó không tiếp xúc với một cơ hội hay điều kiện nào đó. Chẳng hạn, lúc nào cũng có hơi nước trong không khí như là nguyên nhân chủ yếu của sương. Một cơ hội hay điều kiện như thế được gọi là “như thị duyên” (nguyên nhân thứ yếu như thế). Khi một nhân (nguyên nhân chủ yếu) gặp một duyên (nguyên nhân thứ yếu) thì một hiện tượng, tức kết quả, được tạo nên. Đây gọi là “như thị quả”.

Một kết quả không chỉ tạo ra một hiện tượng mà còn để lại một dấu vết hay tồn dư nào đó. Ví dụ, kết quả của việc hình thành sương sẽ gây một cảm giác thích thú cho một người ưa cái thể cách sương tạo ra trên các ô kính cửa sổ, trong khi cũng kết quả ấy lại gây một cảm giác bực bội cho một người khác, có những vụ mùa bị hư hại vì sương. Cái chức năng để lại một dấu vết hay tồn dư được gọi là “như thị báo”.

Hẳn nên giải thích kỹ hơn về nhân, duyên, quả và báo. Giả như một người nhường chỗ ngồi của anh ta trên tàu cho một bà lão. Trong tâm ý anh, anh sở hữu, như là nhân, cái năng lực mong được tử tế đối với người khác. Khi cái nhân như thế (nguyên nhân chủ yếu) tiếp xúc với một duyên (nguyên nhân thứ yếu), ở đây là sự việc anh ta thấy một bà lão đang lảo đảo trong khi đang cố đứng trên tàu, cái nhân này tạo ra cái kết quả là anh nhường chỗ ngồi cho bà ta. Sau đó anh cảm thấy thanh thản và nghĩ rằng “Ta đã làm điều thiện”. Đây là báo (sự báo đáp). Sự báo đáp này phát sinh từ trong tâm người ta hoặc từ bên ngoài. Sự báo đáp đến với ta trước, và đây là sự báo đáp quan trọng nhất.

Chín như thị nêu trên xảy ra liên tục trong xã hội và trong cái tổng thể là vũ trụ. Chúng liên hệ với nhau một cách phức tạp, khiến cho trong hầu hết trường hợp, con người không thể phân định được cái nào là nhân, cái nào là quả. Nhưng các như thị này không bao giờ không vận hành theo quy luật của chân lý phổ quát và không người nào, không sự vật nào và không chức năng nào thoát khỏi quy luật này. Mọi sự vật đều vận hành theo luật Thập Như thị, từ tướng cho đến báo, tức là từ đầu cho đến cuối. Đây là ý nghĩa của “như thị bổn mạt cứu cánh đẳng” (tổng thể cơ bản rốt ráo từ đầu đến cuối).
Tất cả các pháp kể cả con người, và những liên hệ giữa các pháp với nhau, điều này được thiết lập bởi quy luật gọi là Thực tính của Toàn bộ Hiện hữu (Chư pháp thực tính).

Một trăm cõi nêu trên đây vận hành theo mười cách mà luật Thập Như thị nêu tỏ. Mười nhân một trăm là một ngàn; do đó một trăm cái tâm có một ngàn chức năng.

http://www.thuvienhoasen.org/u-dpnn-07-hoathanh.html

Trong lúc lục lại chồng hồ sơ sách báo cũ chuẩn bị dọn đi trú ngụ một nơi khác, tôi tình cờ đọc lại bài viết nhan đề "Giá trị con người" của Cư sĩ Chánh Trực trong Viên Giác số 112. Tôi rất thích đọc những bài của Cư sĩ, vì tính cách thực tế và thiết thực, chẳng hạn như bài: "Bất tùy phân biệt, cầu trời, trời có giúp gì". Cư sĩ đã đưa Ðạo vào Ðời, khuyên nhủ ta cách sống trong xã hội vật chất văn minh và xô bồ này sao cho đúng với Ðạo. Lối đặt vấn đề và trình bày của Cư sĩ hết sức giản dị, lời văn bình dân, cố tránh những thuật ngữ rất nhiều trong giáo lý mà những vị mới học đạo khó lãnh hội được. Trong bài viết trên, Cư sĩ cho rằng giá trị con người không do tiền tài, thế lực, danh vọng, sắc đẹp, bằng cấp, tài năng mà ở chỗ giác ngộ được bản ngã chân thật, bên ngoài không chấp trước, chính mắc chuyện trần đời, mắt trông thấy sắc rồi thôi, tai nghe tiếng thì không cho nên bên trong tâm không có niệm khởi, do đó giải thoát khỏi phiền não, khổ đau. Con người có giá trị là con người "bát phong xuy bất động", là con người có cuộc sống an lạc và hạnh phúc hiện đời vậy. Tác giả đã trích dẫn rất nhiều kinh như Kinh Pháp Cú, Pháp Bảo Ðàn, Kinh Bát Nhã, Kinh Diệu Pháp Liên Hoa để luận giải giá trị con người hết sức rõ ràng và thấu đáo.

Nhưng học thuyết "Thập như Thị" trong Kinh Pháp Hoa mà tác giả nêu ra để làm luận cứ theo thiển ý có vẻ quá gượng ép. Tác giả cho rằng "khi bị ai khác chỉ trích, công kích, mạ lị, chúng ta không chấp vào đó, coi đó là những chuyện 'đương nhiên phải có' ở thế gian đầy tranh chấp, ganh tị và đố kỵ thì chúng ta sẽ được an ổn, không ai xâm phạm đến ta được". Cư sĩ cho rằng những việc thị phi xảy ra ở thế gian là chuyện "đương nhiên phải có", "đương nhiên như thị" cho nên không chấp làm gì. Nếu hiểu học thuyết "Thập như Thị" như tác giả trình bày quá đơn giản, quá sơ lược e có thể gây nhầm lẫn hơn là soi sáng cho người học đạo. Những việc thị phi trong cuộc đời là do tâm "tham, sân, si", tâm chấp ngã tham ái mà sinh ra, ta phải dùng tam vô-lậu học và bát chánh đạo để giải trừ. Còn thuyết "Thập như Thị" có một ý nghĩa khác, thâm sâu hơn nhiều.

Trong bài viết vì sơ suất tác giả đã lầm lẫn để sai thứ tự mười thứ "như thị". Ðầu tiên là "như thị tướng" chớ không phải "như thị tánh". Thiếu sót chăng khi tác giả giải thích tánh là tâm tánh con người, đó là nghĩa hẹp chớ tánh có nghĩa rộng hơn nhiều, về "báo" tác giả nói chung chung là nghiệp báo nhưng báo trong "Thập như thị" có ý nghĩa cụ thể và đặc biệt hơn nhiều, sẽ bàn sau.

Học thuyết "Thập như thị" ở trong Phẩm Phương Tiện, Kinh Pháp Hoa, Ngài Xá Lợi Phất khẩn cầu 3 lần Ðức Phật mới nói - Vì sao thế? Vì "Pháp khó hiểu chỉ có Phật cùng Phật mới thấu hiểu chân tướng các Pháp nghĩa là các Pháp: Tướng như vậy, tánh như vậy, thể như vậy, lực như vậy, tác như vậy, nhân như vậy, quả như vậy, báo như vậy, trước sau rốt ráo như vậy".

Học thuyết này làm hiển lộ chân lý sâu xa nhất về sự "hiện hữu của tất cả sự vật trong vũ trụ cũng được gọi là "Nguyên lý chư pháp thực tánh" (thực tính của mọi hiện hữu).

Khoa học hiện đại đã phân tách các chất thể vật lý đến mực độ hạt nguyên tử, đến electron, proton. Nguyên lý "Thập như thị" hay "Chư Pháp thực tánh" còn thâm sâu hơn sự phân tích ấy nhiều vì mở rộng đến cõi tâm thức nữa.

Từ "Như" tức là chỉ một cái gì hằng cố, bất biến. Như thị nghĩa là như thế, như vậy và cũng có nghĩa là: một cách nhất định, không hư hại, không lầm lạc.

Sự hiện hữu của tất cả sự vật (chư pháp) nhất định có sắc tướng. Ðây gọi là "như thị tướng". Cái gì có sắc tướng nhất định có một bản tánh. Ðây gọi là "như thị tánh". Cái gì có một bản tánh nhất định có một thể chất. Ðây gọi là "như thị thể". Cái gì có một chất thể nhất định phải có một năng lực. Ðây là "như thị lực". Lực đây là năng lực, một khả năng nào đó. Khi có năng lực thì nhất định sẽ tạo nhiều chức năng hướng ngoại. Ðây là "như thị tác". Chức năng hướng ngoại của một vật trong vũ trụ tất nhiên có liên hệ với nhiều vật khác. Chúng hỗ tương, tương tác, tương tức với nhau và tạo ra nhiều hiện tượng khác (thuyết trùng trùng duyên khởi trong kinh Hoa Nghiêm). Ðó là nguyên nhân tạo ra các hiện tượng và được gọi là "như thị nhân". Dù có một nguyên nhân chủ yếu nhưng một mình nó cũng không tạo ra kết quả được. Phải có điều kiện nào đó kết hợp thêm gọi là duyên. Ví dụ lúc nào trong không khí cũng có nhiều hay ít hơi nước. Ðó là nguyên nhân chủ yếu. Nhưng phải có nguyên nhân thứ yếu hay duyên như khí lạnh tiếp xúc thì hơi nước trong không khí mới biến thành sương. Một cơ hội hay điều kiện như thế gọi là "như thị duyên". Khi một nguyên nhân chủ yếu gặp một duyên thì kết quả mới được tạo ra. Ðây là "như thị quả". Một kết quả không chỉ tạo một hiện tượng mà còn để lại một dấu vết hay tồn dư nào đó. Ví dụ kết quả hình thành sương sẽ gây một cảm giác thích thú nào đó cho một thi sĩ ngồi bên cửa sổ, thưởng thức một tách trà ấm, vừa nhìn cảnh sương mù bên ngoài. Nhưng cũng có thể kết quả thành sương ấy gây cảm giác bực bội, bất an đối với một nông phu vì vụ mùa có thể bị hư hại vì sương. Chức năng này để lại một dấu vết hay tồn dư nơi thi sĩ và người nông phu nên gọi là "như thị báo".

Chín như thị nêu trên xảy ra liên tục trong xã hội và tổng thể vũ trụ. Mọi sự vật đều vận hành theo luật "Thập như thị" từ "tướng" (hiện tượng) cho đến "báo", từ đầu đến cuối. Ðây là ý nghĩa của "như thị bổn mạt cứu cánh đẳng" tức tổng thể cơ bản rốt ráo từ đầu đến cuối là như vậy. Tất cả các Pháp kể cả con người và liên hệ giữa các pháp với nhau đều được thiết lập bởi quy luật "Thập như thị" hay thực tính của toàn bộ hiện hữu.

Mạo muội xin góp ý cùng Cư sĩ Chánh Trực và mong các bậc cao minh chỉ dẫn thêm về thuyết "Thập như thị" nếu có gì sai lầm.
 

x