ĐIỀU NGHỊCH LÝ CỦA NGÀY NAY
Nguyễn Duy Nhiên

Điều nghịch lý của thời đại ngày nay là chúng ta có những tòa building cao hơn nhưng sự kiên nhẫn của mình lại ngắn hơn, ta có những đại lộ rộng lớn hơn, nhưng cái nhìn của mình lại nhỏ hẹp hơn. Chúng ta tiêu xài nhiều hơn, nhưng có được ít hơn, mua sắm thêm hơn, nhưng thưởng thức lại kém hơn. Ta có căn nhà to rộng hơn, nhưng gia đình nhỏ bé hơn, có nhiều tiện nghi hơn nhưng thời giờ ít ỏi hơn. Chúng ta có nhiều bằng cấp hơn nhưng hiểu biết lại giảm đi, ta dư thừa kiến thức, nhưng lại thiếu sự xét suy, ta có thêm nhiều nhà chuyên môn và cũng thêm bao nhiêu là những vấn đề, có thêm thuốc men nhưng sự lành mạnh lại càng sụt giảm. 

Thời đại ngày nay chúng ta uống rượu và hut thuốc quá nhiều, tiêu pha không tiếc nuối, thiếu vắng tiếng cười, lái xe quá nhanh, nóng giận rất dễ, thức rất khuya, đọc sách rất ít, xem ti vi quá nhiều, và hiếm khi nào ta biết ngồi lại trong tĩnh lặng! Tài sản của ta tăng lên gấp bội phần, nhưng giá trị chúng cũng sụt giảm theo. Chúng ta nói quá nhiều, thương yêu quá ít, và thù ghét thì lại quá thường.

Chúng ta biết cách kiếm sống, nhưng không mấy ai biết sống. Một đời người được kéo dài hơn, nhưng chỉ là cộng thêm những năm tháng mà thôi. Chúng ta đã lên đến mặt trăng và trở về lại trái đất, nhưng rất khó bước qua bên kia đường để chào người hàng xóm mới. Ta chinh phục được thế giới bên ngoài, nhưng không biết gì về thế giới bên trong. Chúng ta đã làm được rất nhiều những việc rất lớn lao, nhưng rất ít việc tốt lành. 

Không khí chung quanh ta được trong sạch hơn, nhưng tâm hồn ta lại càng thêm ô nhiễm. Chúng ta chia cắt được một hạt nguyên tử, nhưng chưa phá được thành kiến của chính mình. Chúng ta viết nhiều hơn, nhưng học được ít hơn. Chúng ta có nhiều dự án hơn, nhưng hoàn tất lại ít hơn. Chúng ta biết cách làm việc thật nhanh chóng, nhưng không biết cách để đợi chờ. Chúng ta thiết kế nhiều máy điện toán, chứa thật nhiều dữ kiện, in ra bao nhiêu tài liệu, nhưng sự truyền thông giữa con người lại càng sút kém đi.

Ngày nay là thời đại của mì ăn liền, tiêu hóa chậm, con người to lớn nhưng chí khí rất nhỏ, lợi nhuận thì rất sâu mà tình người thì rất cạn. Đây là thời đại của hai đầu thương nhưng trăm ngàn ly dị, nhà cửa khang trang nhưng đổ vỡ trong gia đình. Đây là thời đại của những mặt hàng trưng bày ngoài cửa tiệm thì rất nhiều, nhưng trong nhà kho lại không có một đồ vật nào. Đây là thời đại mà kỹ thuật có thể mang lá thư này đến thẳng với bạn, và bạn cũng hoàn toàn có tự do để chọn đọc nó hay xóa bỏ đi...

Nhưng xin bạn hãy nhớ bỏ thì giờ của mình ra với người thương, vì họ sẽ không có mặt với ta mãi mãi. Hãy nhớ chọn những lời dễ thương với những ai đang ngước nhìn bạn nhiều ngưỡng phục, vì cô hay cậu bé đó rồi cũng sẽ lớn lên và rời xa ta. Hãy nhớ ôm chặt người gần bên, vì đó là một món quà vô giá mà ta có thể ban tặng cho người khác, khi nó được xuất phát từ đáy tim mình. Hãy nhớ nắm tay nhau và trân quý phút giây này, vì biết rằng thơi gian sẽ không ở với ta mãi mãi. Hãy có thì giờ để thương nhau, để lắng nghe nhau, và nhất là hãy chia sẻ với nhau những ý tưởng đẹp nhất trong tâm mình.

Và nhất là bạn hãy luôn nhớ rằng, cuộc sống không phải được đo lường bằng con số hơi thở của mình, mà bằng những giây phút kỳ diệu trong cuộc đời đã mang hơi thở ấy bay cao. 

(The Paradox of Our Age by Dr. Bob Moorehead)

NGUYỄN DUY NHIÊN phỏng dịch
 

THÊNH THANG NHƯ BẦU TRỜI
Sharon Salzberg - Nguyễn Duy Nhiên dịch

Có  lần  tôi  hỏi  một  người quen:  “Từ  ngày  anh  tập thiền quán đến giờ, cuộc sống anh đã thay đổi như thế nào?” Không  một  chút  do  dự,  anh đáp, trước khi tập thiền, những gì xảy ra trong tâm, anh có cảm tưởng như chúng diễn ra trong một  rạp  hát  nhỏ  hẹp,  tối  tăm, và chúng dường như rất là kiên cố và rất thực. Anh nói tiếp, và kể từ ngày thực tập thiền quán, anh thấy những gì đang xảy ra trong tâm mình cũng giống như một  vở  tuồng  trình  diễn  trên một  sân  khấu  rộng  lớn  ngoài trời vậy.

Ví  dụ  về  sân  khấu  ngoài trời này của anh cũng khá ngộ nghĩnh.  Trước  lần  nói  chuyện đó, vài người bạn có rủ tôi đi xem một buổi nhạc kịch Opera
- trình diễn trong một nhà hát ngoài  trời  tại  Santa  Fe,  New Mexico.  Những  hàng  ghế  của khán giả được sắp đặt sao cho chúng tôi vừa có thể nhìn thấy sân khấu và cũng vừa nhìn thấy bầu  trời  bao  quanh  nó.  Nhìn những  nhân  vật  trên  sân  khấu diễn  xuất  những  tình  cảnh  rối ren,  phức  tạp  của  đời  sống, phía  sau  là  một  bầu  trời  rộng mở mênh mông, quả là một sự đối  xứng  thật  tuyệt  diệu.  Cho dù  vở  tuồng  có  kịch  liệt  đến đâu,  nhân  vật  có  khổ  đau  đến mức  nào,  sung  sướng  ra  sao, trên sân khấu, tất cả cũng đều nằm trong cái khung cảnh của một  bầu  trời  mênh  mông  và rộng mở.

Thực tập thiền quán sẽ giúp ta nới rộng cái nhìn của mình ra.  Chúng  ta  sẽ  khám  phá  ra một không gian mới không có lằn  mé,  một  tâm  thức  mới  có thể  chấp  nhận  hết  mọi  việc. Và sự tu tập của ta là để nuôi dưỡng cái thấy biết rộng lớn và bao la ấy. Đôi khi chúng ta có thể  lầm  tưởng  rằng  những  gì trước mắt mình là thật, là vững chắc, nhưng thật ra chúng chỉ là một tuồng hát trên sân khấu mà thôi. Nếu ta biết lùi lại để nhìn cho rộng, cho rõ, kinh nghiệm của ta có thể sẽ thay đổi hoàn toàn. Nhưng vì chúng ta không có được cái nhìn ấy, mà đôi khi ý  thức  và  năng  lượng  của  ta thường bị dính mắc vào một vài sự kiện nhỏ bé nào đó. Chúng ta  bị  sự  sai  sử  của  thói  quen, như William Blake nói, cứ tạo nên  những  cặp  “còng  tay  tâm thức” để tự giam giữ mình lại trong những cái nhìn giới hạn và khiếm khuyết.

Thiền tập không có nghĩa là ta cố gắng chế ngự hoặc uốn nắn tâm mình theo một khuôn thức nào đó. Nhưng nó có nghĩa là ta kiên nhẫn dìu dắt tâm mình hướng  về  chánh  niệm,  từ  bi, xả bỏ, và một tình thương rộng lớn.  Cho  dù  bất  cứ  một  việc gì  xảy  ra,  ta  vẫn  tiếp  tục  đem tâm mình đến một nơi tĩnh lặng qua công phu thiền tập, và kinh nghiệm  được  sự  thênh  thang của một tâm thức từ bi và tuệ giác.  Cho  dù  ngàn  hạnh  phúc hoặc  vạn  khổ  đau  có  xảy  ra trong cuộc đời chúng ta, nhưng cái không gian thênh thang ấy, như sự có mặt của bầu trời, sẽ có thể chuyển hóa được tất cả. 

Không bao giờ cô độc

Quán  tâm  từ,  hay  metta,  là một trong những phương pháp thiền tập chủ yếu trong truyền thống Phật giáo. Theo phương pháp  này,  ta  trang  trải  tâm  từ của  ta  đến  cho  chính  mình, và  rồi  nới  rộng  ra  đến  những người thân yêu, bạn bè, người quen,  những  kẻ  khó  khăn,  và cuối cùng đến tất cả mọi chúng sinh trên khắp mọi nơi.

Có lần, khi tôi đang hướng dẫn  một  khóa  tu  về  quán  tâm từ,  một  thiền  sinh  kể  cho  tôi nghe  về  ảnh  hưởng  của  pháp tu  này  trong  cuộc  đời  của  cô. Cô kể trong năm vừa qua, cô đã gặp toàn những mất mát và thất vọng  trong  cuộc  sống.  Nhưng có  một  việc  đã  giúp  cô  cảm thấy bớt sầu khổ rất nhiều. Cô nghĩ  rằng,  có  một  nơi  nào  đó trên quả đất này, một người nào đó đang trang trải tâm từ của họ đến cho tất cả mọi chúng sinh ở khắp mọi nơi. Theo định nghĩa thì  trong  số  tất  cả  người  nhận phải có luôn cả cô nữa. Có một người  ở  một  nơi  chốn  xa  lạ, chưa bao giờ gặp cô, không hề biết  hoàn  cảnh  của  cô,  không có  một  liên  hệ  gì  đến  cô,  mà vẫn  gởi  gắm  những  tư  tưởng thương yêu của họ đến cho cô. Người ấy đang mở rộng trái tim của mình ra, cầu mong cho cô được hạnh phúc, bình an và tự do. Việc ấy xảy ra chỉ đơn giản bởi vì cô có mặt, vì cô là một sự sống.  Bấy  nhiêu  đó  thôi  cũng đủ để cô xứng đáng được tiếp nhận  tình  thương  của  người kia rồi. Ý nghĩ ấy, cô kể, là sức mạnh  duy  nhất  giúp  cô  đứng vững,  cho  cô  can  đảm  để  tiếp tục  sống,  giữ  con  tim  cô  khỏi tan  nát  trong  những  giờ  phút tuyệt vọng nhất.

Biết  rằng  trong  giây  phút này, lúc nào cũng có một người nào   đó   đang   trang   trải   tình thương  của  họ  đến  cho  ta  và cho tất cả mọi người, thật là kỳ diệu. Không hề biết gì về bạn, không  biết  bạn  là  ai,  không biết bạn tốt xấu ra sao, không đòi hỏi một sự trả ơn nào, cũng không phải vì bổn phận, nhưng chỉ  vì  bạn  hiện  hữu  -  có  một người   ngay   trong   giây   phút này đang thật sự cầu mong cho bạn  được  hạnh  phúc  và  bình an. Nếu ta ý thức được việc ấy giống  như  cô  thiền  sinh  trong khóa  tu,  ta  sẽ  hiểu  rằng  mình không bao giờ cô lập trong nỗi khổ  của  mình.  Cho  dù  bất  cứ là một tình cảnh nào đi chăng nữa,  ta  cũng  không  bao  giờ hoàn toàn cô độc, chúng ta đều đã và đang tiếp nhận một năng lượng  thương  yêu  từ  mọi  nơi. Và  khi  ta  thực  tập  từ  bi  quán trang  trải  tâm  từ  của  mình,  là ta đang dâng tặng một món quà rất chân thật và mãnh liệt. Và chắc chắn rằng có một người ở một nơi xa xôi nào đó đang tiếp nhận  năng  lượng  tình  thương ấy và cảm thấy hạnh phúc.

Tiếp xúc với cơn đau

Kinh nghiệm nổi bật và chế ngự tôi nhiều nhất khi tôi mới bắt đầu tập thiền là cái đau của cơ thể. Trước đó, chẳng những tôi đã chưa bao giờ biết thiền là gì mà cũng chưa từng tập ngồi tréo chân lần nào hết. Rồi đột nhiên, bây giờ tôi ở Ấn Độ, cố gắng  ngồi  trên  sàn  nhà  trong một  tư  thế  kiết  già.  Không  có ghế để ngồi, không có tọa cụ, mà  lúc  này  cũng  chưa  có  sự sáng chế của chiếc đòn gỗ giúp cho  tư  thế  quỳ  gối.  Tôi  phải ngồi trên một túi ngủ cuốn tròn lại  hoặc  trên  một  chồng  quần áo của mình.

Trong cơ thể tôi thì cố hữu đã có biết bao nhiêu là những sự căng thẳng rồi, và khi ngồi xuống, trong một tư thế chỉ gần giống như kiết già thôi, đầu gối tôi sát với hai vai hơn là mặt đất. Tôi  kinh  nghiệm  nhiều  cường độ  đau  đớn  khác  nhau,  không phải chỉ vì cái tư thế khó khăn, mà còn do một sự căng thẳng đã bị đè nén lâu ngày trong thân tâm. Thấy được những tư tưởng và  sự  phán  xét  khởi  lên  trong tôi khi đối diện với cơn đau là một khai phá lớn. Chúng là một phản ảnh rất chính xác cho cái khuynh hướng muốn trốn tránh nỗi đau và những kinh nghiệm khó chịu của mình.

Mỗi  khi  cơn  đau  khởi  lên trong khi ngồi thiền - mà dường như  là  luôn  luôn  -  tôi  lập  tức thay  đổi  vị  thế  ngay.  Sau  một thời gian, tôi quan sát và thấy rằng không phải tôi cử động là vì cơn đau quá lớn hay quá khó chịu. Tôi cử động khi vừa cảm thấy  một  cơn  đau  nhỏ,  phản ứng theo ý nghĩ “Thôi rồi, cơn đau  này  sẽ  kéo  dài  suốt  ngày cho  coi!”.  Hoặc  là,  “Mình  sẽ bị đau y như vầy mỗi khi mình ngồi  thiền  cho  đến  suốt  cuộc đời”.  Hay  là,  “Mình  sẽ  không bao giờ có thể ngồi cho đến hết giờ  được”. Tôi  tin  chắc  là  cái mà tôi đang kinh nghiệm trong giây  phút  này  sẽ  chỉ  mỗi  lúc càng trở nên tệ hơn. Khi nuôi dưỡng ý nghĩ ấy, thật ra là tôi đang cộng giờ phút, ngày tháng, hay cả một đời của một cơn đau không  thật,  vào  một  nỗi  đau nhỏ trong giây phút này. Và khi đối diện với chúng lẽ dĩ nhiên tôi sẽ cảm thấy vô vọng và bị đè bẹp. Sự thật thì tôi có thừa khả năng để chịu đựng những gì  đang  có  mặt  trong  bất  cứ lúc nào, nhưng chính nỗi sợ về tương lai đã khiến cơn đau này trở thành bất khả.

Thêm  vào  đó,  tôi  còn  so sánh   giữa   kinh   nghiệm   của mình và những gì mà tôi tưởng tượng là mọi người khác trong thiền đường đang kinh nghiệm:
“Không  có  ai  bị  đau  đớn  như mình đâu!” Tôi tin rằng người chung quanh đang có một giờ ngồi thiền thoải mái và an lạc. Rồi những ý nghĩ này kết nhau lại thành một hình ảnh rất tiêu cực về chính mình: “Nếu ta là một  người  có  tiến  bộ  về  tâm linh, luồng năng lượng của ta sẽ  được  lưu  thông  khắp  trong cơ  thể,  không  có  gì  bị  nghẹt lối, không có gì cản trở, và ta sẽ  không  cảm  thấy  đau  đớn. Bởi  vì  cơ  thể  ta  còn  bị  nhiều sự ngăn chặn cho nên mới phải bị cảm thấy đau đớn”. Chúng ta vô tình cộng thêm một mức độ khổ đau tinh thần to tát, vào một  cơn  đau  thể  chất,  thật  ra, chỉ là trung bình mà thôi.

Cuối cùng, tôi hiểu là tôi có một  thói  quen  phản  ứng  theo điều kiện trước bất cứ một kinh nghiệm khó chịu nào, của tinh thần  hoặc  thể  chất  -  tôi  muốn tránh né nó và tự chê trách mình vì  đã  có  nó.  Những  phản  ứng ấy  lúc  nào  cũng  diễn  ra  trong tâm thức tôi, mặc dù tôi không hề hay biết, chứ không phải chỉ có  trong  những  lúc  ngồi  thiền mà thôi. Chỉ nghĩ đến chữ đau thôi, trong tâm tôi cũng đã cảm thấy đó như là một cái gì xấu xa,  ghê  gớm  và  đáng  sợ  lắm, mà mình cần phải né tránh bằng mọi giá.

Suốt cuộc đời, chúng ta được dạy phải biết tránh né cái đau, dù  là  của  thân  hay  tâm,  hoặc là  che  giấu  nó  như  là  một  cái gì rất xấu xa. Chúng ta thường tin là mình có thể làm cơn đau biến mất được. Và ít khi nào ta lại chịu ngồi xuống trong sự cởi mở, thoải mái, và không phán xét,  để  thật  sự  khám  phá  một cơn đau trong cuộc sống mình. Thiền   tập   là   một   khí   cụ
rất  mãnh  liệt  có  thể  phơi  bày những  phản  ứng  có  điều  kiện của   ta   đối   với   những   kinh nghiệm khó chịu, nó cho phép ta tiếp xúc với chúng một cách sâu sắc. Cởi mở ra với những kinh  nghiệm  đớn  đau,  không hề có nghĩa là ta phải thụ động tiếp nhận nó. Ngược lại, chúng ta  học  cách  tiếp  xúc  trực  tiếp với  trái  tim  của  hiện  tại,  cho dù  trong  giây  phút  này  kinh nghiệm  ấy  có  là  dễ  chịu  hay đớn đau. Vì chính ngay nơi ấy, không  bị  phủ  che  bởi  những điều kiện, ta có thể khám phá ra được sự sống của mình. Khi ta cố gắng xua đuổi những gì khó chịu, khi ta phóng chiếu những viễn tượng đau đớn vào tương lai, khi ta cộng thêm những lời giải  thích  -  tất  cả  những  việc ấy  khiến  ta  không  thể  có  một sự  hiểu  biết  sâu  sắc  và  trực tiếp với những gì ta đang thật sự kinh nghiệm. Chỉ khi nào ta nhìn  được  nó  -  cái  đau  chẳng hạn - một cách trực tiếp, chừng ấy ta mới có thể thấy được tự tánh chân thật của nó. Và cũng như mọi sự việc khác, cái đau cũng chỉ là một hiện tượng biến đổi luôn, nó không có một thực thể nào hết.

Cuối cùng, tôi đã cảm thấy đôi chân mình buông thả hơn, hai đầu gối chạm mặt đất, và tôi có thể ngồi lâu hơn mà không thấy đau. Tôi đã giải thoát khỏi nỗi  sợ  về  cơn  đau  sau  khi  tôi nhìn xuyên qua được tính chất kiên cố giả tạo của nó. Thay vì xem nó như một thực thể vững chắc, bất biến đang chiếm ngự cơ  thể  “của  tôi,”  tôi  nhìn  nó như một thế giới của kính vạn hoa (kaleidoscopic) gồm những cảm thọ thay đổi luôn: tê ngứa, nóng, lạnh, rung động, siết chặt và  hàng  ngàn  cảm  xúc  khác nhau. Những yếu tố mà tôi đã gom chung hết lại với nhau, rồi gọi  đó  là  “đau”.  Thấy  những phần tử khác biệt này rồi - mà tự  thể  của  chúng  đều  là  biến đổi và chóng tàn - tôi nhận diện được kết cấu của cơn đau, thay vì để nó lấn áp.

Và tôi cũng có thể sử dụng phương pháp này để quán chiếu những  nỗi  khổ  về  tinh  thần nữa,  như  sự  chán  nản  chẳng hạn.  Cũng  như  một  cơn  đau, chúng  ta  thường  nghĩ  đến  sự chán nản như là một “vật” gì có thực  thể  đang  chiếm  ngự  tâm mình. Nhưng khi ta có thể nhìn nó như nó thật sự là - gồm có, một vài giây phút sân hận, một vài sự tiếc nuối, một vài muộn phiền,  một  vài  sự  thất  vọng  - chỉ là một tập hợp ngẫu nhiên và  tình  cờ  của  thực  tại.  Nó không cứng nhắc, bất biến mà lưu chuyển và thay đổi luôn, và không  có  gì  để  ta  phải  sợ  hãi hết. Tinh hoa của phương pháp đối  diện  với  cơn  đau  là  vậy: hãy nhìn cho rõ thay vì bỏ chạy hoặc tự chê trách, rồi từ đó ta sẽ tìm được một sự kết nối lành mạnh với nó. Bạn biết không, ta có thể buông bỏ được nỗi sợ về cái đau của mình và tìm lại chính ta.

Nguyễn  Duy Nhiên phỏng dịch (còn tiếp)
(Tập San Pháp Luân 49 tháng 3 năm Mậu Tý)
 

04-21-2008 11:23:46
 

TVHS