Phụ bản 
  
PHẢN ỨNG QUỐC TẾ PHÂN TÁCH THEO TỪNG NƯỚC: 

MÃ LAI 
  
Hai tờ báo quan trọng nhất tại Mã Lai là tờ "StraitTimes"và"Malaysian Times" đã chú trọng theo dõi vấn đề Phật giáo từ khi xảy ra vụ lộn xộn tại Huế ngày 8 tháng 5 – 1963. 

Tờ Strais Times xuất bản ngày 15 tháng 5 năm 1963, đã dành mục bình luận cho vấn đề nói trên với đầu đề là "Diem's Dilemma". 

Điểm chính của bài bình luận này cho rằng chính phủ Việt Nam Cộng Hòa đã lầm lẫn đánh giá quá cao nạn cộng sản khi cấm Phật tử cử hành (như thường lệ) ngày Phật đản chỉ vì ngày đó trùng vào ngày Điện Biên Phủ thất thủ. Ngoài ra, một lỗi lầm to khác là chính phủ đã dùng bạo lực đối với cuộc biểu tình và kết quả là cảnh sát Huế đã tàn sát 12 người. 

Tổng thống Ngô Đình Diệm đã hoãn việc tiếp các đại diện Phật giáo với hy vọng thời gian sẽ làm lắng xuống nững bồng bột lúc đầu nhưng thời gian không hàn gắn được việc đáng tiếc xảy ra và chính phủ cần thỏa mãn những điều thỉnh cầu của Phật giáo. 

Giờ thì chỉ có hai giải pháp còn lại: 

-Hoặc chính phủ cứ tiếp tục giữ lập trường theo đó thì đổ cho cộng sản đã ném lựu đạn vào Phật tử gây ra tai nạn. 

-Hoặc chọn giải pháp thứ hai không khéo hơn là nhận chịu trách nhiệm cùng là điều đình xoa dịu và bồi thường cho nạn nhân. 

Trước đấy một ngày, tờ Strais Times cũng có dăng một bài nhan đề "Buddhists to make Five Demands To Diem", thuật lại tin của hãng Reuter đánh đi từ Sài Gòn. 

Bài báo lập lại bản kiến nghị thỉnh cầu chính phủ 5 điểm: 
1)      Hủy bỏ lịnh cắm treo cờ Phật giáo quốc tế tại các chùa. 
2)      Soát lại Dụ số 10 qui định bình quyền giữa đệ tử Phật giáo và Thiên chúa giáo. 
3)      Trả tự do lại cho những Phật tử bị bắt trong vụ lộn xộn tại Huế, 
4)      Trừng phạt những người hữu trách trong vụ đổ máu tại Huế và công nhận lỗi của chính phủ; 
5)      Phải bồi thừng cho các nạn nhân và gia đình của họ trong cuộc biêu tình ngày 8 tháng 5. 
  
  
Tiếp theo tờ "Malaysian Times" xuất bản ngày 10 tháng 6, 63 dưới đầu đề "Sài Gòn Prepares for disturbance", với giọng bi quan đã viết rằng dường như không có hy vọng dàn xếp ổn thỏa, chính quyền đã chuyển vào trung tâm đô thành nhiều dây kẽm gai chuẩn bị đề phòng những vụ lộn xộn có thể xảy ra. 

Một mặt, các lãnh tụ Phật giáo lo ngại việc chính phủ không xúc tiến công việc làm dịu lại tình hình đã quá căng thẳng. Mặt khác, phong trào Liên đới Phụ nữ chỉ trích chính phủ thiếu cương quyết trong vụ trừng trị những vị sư đã dùng những biện pháp tuyệt thực như một âm mưu làm tổn thương cho chính phủ. Phó tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ cũng cảnh cáo các Phật tử và đe dọa là chính phủ sẽ dành những biện pháp thích ứng để đối phó nếu còn lộn xộn xảy ra nữa. 

Cũng tờ báo nàt ngày 11 tháng 6 – 63 trong mục nghị luận nhan đề: "Militant Buddhiets" việt rằng Phật pháp dạy người nên tĩnh tâm vậy nếu quá khích, Phật tử đã đi trái với lời dạy trên. 

Chính phủ Việt Nam đã lầm lỗi khi cấm Phật tử cử lễ Phật đản. Đáng lý ra chính phủ nên hội đám với các lãnh tụ Phật giáo trước và giải thích kỹ càng lý lẽ vì sao ra lịnh cấm đoán, như vậy có thể tránh được sự công phẫn. 

Hiện thời chính phủ Việt Nam Cộng Hòa được sự ủng hộ và giúp đỡ của các quốc gia bạn trong công việc chống cộng. Tuy nhiên, khi có vấn đề Tôn giaó liên can đến thì các quốc gia Phật giáo sẽ dành nhiều cảm tình cho chư tăng Việt Nam hơn là cho chính phủ. Vì thế, các quốc gia bạn của Việt Nam đều một lòng mong mỏi các nhà lãnh đạo Việt Nam hòa dịu với Phật tử ngõ hầu chặn đứng được gian ý của cộng sản. 

Sau vụ hỏa thiêu của thượng tọa Thích Quảng Đức "Malaysian Times" và Straits Times" xuất bản ngày 13-6-63 có tường thuật đầy đủ chi tiết vụ tự thiêu này. 

Tòa đại sứ Việt Nam tại Kuala-Lumpur đã lập tức phân phát cho các báo chí và cơ quan chính phủ tại Mã Lai và Tân Gia Ba một bản thông cáo với điểm chính sau đây: 

-Vì Việt Nam không có quốc giáo nên không một giáo kỳ nào được coi trọng hơn quốc kỳ. Do đó, ngoại trừ trong nhà các tư nhân chỉ được treo quốc kỳ ra ngoài cửa. 

-Trong các cuộc lễ, quốc kỳ phải đi đầu, rồi thứ mới đến giáo kỳ, lớn chỉ được ¾ quốc kỳ. 

-Nguyên nhân vụ lộn xộn ở Huế ngày 8/5/63 là do ở sự không tuân luật lệ trên. 

-Ngày Phật đản cũng được tổ chức rất trọng thể tại khắp nơi mà không xảy ra chuyện gì. Ngoại trừ Huế. Như vậy chứng tỏ rằng chính phủ không có chính sách thiên vị đối với một đạo giáo nào. 

-Năm điều thỉnh cầu của Phật giáo đòi bình đẳng giữa các tôn giáo là thừa, vì sự bình đằng này đã được long trọng tuyên bố trong hiến pháp Việt Nam. 

Các báo Anh ngữ tại Mã Lai và Tân Gia Ba có trích đăng bản Thông cáo trên. Riêng tờ Malaysian times ngày 13/6/63 đã đăng tải gần nguyên cả thông cáo của Sứ quán Việt Nam. 
  
  
SINGAPORE 
  
  
  
Tại Singapore, hai tờ Hoa ngữ "Nanyang Siang Pan" và "Sin Chew Jit Poh" ngày 16/5/63 và 23/5/63 có viết bài bình luận về vấn đề Tôn giáo tại Việt Nam. 

Bài báo nhận định rằng cuộc khủng hoảng Tôn giáo hiện nay là một bất lợi lớn cho chính phủ Việt Nam và còn nghiêm trọng hơn cả việc chống cộng hiện tại. Vì việc này, chính phủ Việt Nam đã mất phần lớn sự ủng hộ của dân. 

Thể theo lời giải thích của chính quyền thì chính bọn cộng sản phải chịu trách nhiệm trong cuộc khủng bố tín đồ Phật giáo, nhưng điều đáng tiếc là ngay lúc ấy tổng giám mục ngô Đình Thục lại kêu gọi các Phật tử Sài Gòn lên án hành động của Phật tử Huế. 

Tờ "Nanyang Siang Pan" ngày 23/5963 nhấn mạnh rằng tại các nước Dân chủ Văn minh, các sự kỳ thị tôn giáo đã không còn tồn tại nữa, nhưng chính phủ Việt Nam đã quên việc này và dùng bạo lực đàn áp. Không những tín đồ ở khắp Việt Nam tỏ lòng công phẫn, bây giờ Phật giáo ở Tích Lan cũng đã biểu tình phản đối việc này trước tòa Đại sứ Mỹ. 

Tờ "Sin Chew Jit Pih" xuất bản ngày 3/6/63 có luận điệu quá khích, chỉ trích tổng thống ngô Đình Diệm dùng Thiên chúa giáo làm lợi khí để củng cố địa vị và uy quyền cùng là đàn áp các tôn giáo khác. Hành động của tổng thống Việt Nam Cộng Hòa đã đặt Việt Nam trong một cuộc thử thách chưa từng có. 

Báo này cũng thuật lại tuần báo "Newsweek" số cuối tháng 5/63, theo đó thì phần lớn các nhân vật cao cấp trong chính phủ và các sĩ quan đều theo Thiên chúa giáo, và chỉ có những người Thiên chúa giáo mới có hy vọng được thăng lên cấp Tá. 
  
  
SRI LANKA 
  
A.    Dư Luận Chung 
  
  
Dư luận báo giới và các đảng phái chính trị Tích Lan đều phẫn nộ và lên án sự đàn áp Tôn giáo tại Việt Nam Cộng Hòa. Họ tố cáo hành vi chống  đối Phật giáo tại Việt Nam của nhà cầm quyền và trách nhiệm của tổng thống trong vụ này. Thái độ của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa đối với Phật giáo đã vô tình dẫn tới sự thằng lợi của cộng sản tại Việt Nam Cộng Hòa. 

Ceylon Daily News ngày 17/5, 21/5; The Observer ngày 16/5. 19/5/ 23/5, Tribune ngày 25/5; The Times of Ceylon ngày 16/5; 23/5: Ceylon Daily News ngày 17/5. 
  
  
B.     GIỚI PHẬT GIÁO 
  
Các Hội Phật học Tích Lan như: 
-All Ceylon BUDDHIST congress 
-Ủy ban chấp hành của Phật vụ tại miền Nam Việt Nam (Executive Committee of Buddhist Affairs in South Vietnam) 
-Central Bank Buddhist Association 
-Ceylon Ist Sinhala Buddha Dula Bala Daksha đều phản đối Việt Nam Cộng Hòa và kêu gọi chính phủ Tích Lan có biện pháp thích ứng để bênh vực Phật tử ở Việt Nam, (tẩy chay Việt Nam Cộng Hòa và đưa vấn đề ra Liên Hiệp Quốc). 
Họ kêu gọi Phật tử Thế giới ủng hộ Đạo hữu ở Việt Nam Cộng Hòa và đòi tập hợp một hội nghị Phật giáo Aâu Châu (gồm có cả đại biểu Trung Cộng) để đối phó với chính sách đàn áp Tôn giáo của Việt Nam Cộng Hòa. (Times 21/5 – Observer 23/5. 14/5 Times of Ceylon 23/5) 
  
  
C.    GIỚI ĐẠI HỌC 
  
Giới Đại học (Giáo sư và Sinh viên) họp mít tinh và gởi kiến nghị phản đối chính sách độc tài đàn áp Tôn giáo của Việt nam Cộng Hòa và yêu cầu chính phủ Tích Lan kêu gọi Liên Hiệp Quốc và có biện pháp thích ứng trong vụ tranh chấp này. (Observer 21/5-23/5) The Times of Ceylon 22/5. 
  
  
D.    TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO CÔNG, CÁC ĐẢNG PHÁI TẢ VÀ CỘNG SẢN 
    
  
Các đảng phái và tổ chức này phản đối và tố cáo chính quyền Việt Nam Cộng Hòa dã tâm diệt tàn Phật giáo – theo họ, chỉ là một bộ phận trong chương trình đại qui mô đàn áp phong trào nhân dân giải phóng tại Việt Nam Cộng Hòa (Forward 17/5- 24/5 – Times of Ceylon 20/5 – Sunday Times 19/5). 
    
  
CHÍNH QUYỀN TÍCH LAN 
  
  
Ngày 20/5/63, bộ ngoại giáo Tích Lan ra thông cáo cho biết chính phủ Tích Lan xúc động trước các Tín tức báo chí về vấn đề Phật giáo tại Việt Nam Cộng Hòa và sẽ hành động khi có đủ các tin tức do các nước bạn có đại diện ngoại giao tại Sài Gòn cung cấp. 

Ngày 30/5/63, chính phủ Tích Lan, mới được cải tổ, ra thông cáo tỏ ý (xúc độgn sâu xa trước sự ngược đãi đối với các Phật tử tại miền Nam Việt Nam) và sẽ nhờ ông tổng thư ký Liên Hiệp Quốc can thiệp  cùng yêu cầu các nước khác cũng heo Phật giáo vận động tại Liên Hiệp Quốc về vấn đề này. 

Ngày 16/5/63, bộ ngoại giao Tích Lan ra thông cáo cho biết: Bà Sirimavo Bandaranaike, thủ tướng Tích Lan, rất xúc động trước các báo cáo về các vụ "Ngược đãi tôn giáo" tại Việt Nam Cộng Hòa, đã đích thân kêu gọi chính phủ các nước theo Phật giáo tại Á Châu ủng hộ việc Tích Lan vận động với ông tổng thư ký Liên Hiệp Quốc can thiệp vào vấn đề Phật giaó tại Việt Nam Cộng Hòa. Bà Bandaranaike cũng trù tính gửi một thông điệp riêng cho tổng thống Kennedy yêu cầu tổng thống giúp giải quyết vấn đề. 
  
  
 MYANMAR (MIẾN ĐIỆN) 
    
  
Vụ rắc rối hôm 8/5/63 tại Huế đã gây một vài tiếng vang tại Miến Điện. 

a.Các báo Miến Điện không bình luận gì về vụ rắc rối chỉ đăng tải các tin tức do các hãng thông tin ngoại quốc từ Việt Nam Cộng Hòa đánh đi. 

b.Giới Phật giáo Miến chăm chú theo dõi vấn đề. Qua cuộc tiếp xúc giữa ông U Chan Htoon, chủ tịch Hội Phật giáo Thế giới và ông quyền Tổng lãnh sự Việt Nam Cộng Hòa tại Miến Điện, ta được các điều sau: 

-Các Hội Phật giáo tại Miến, nhất là Hội Tăng già toàn quốc là Hội có nhiều uy tín và thế lực nhất trong giới Phật giáo tại Miến, đã tỏ vẻ rất phẫn nộ đối với chính phủ Việt Nam Cộng Hòa và dự định tổ chức nhiều buổi họp để tố cáo chính phủ Việt Nam Cộng Hòa trước dư luận thế giới. 

-Tuy nhiên, nhờ sự khuyến cáo của ông U Chan Htoon nên giới Phật giáo ưng thuận chờ đợi sự biến chuyển của vấn đề trước khi có những phản ứng công khai. 

-Việt cộng cũng nỗ lực xúi bẩy giới Phật giáo Miến: nguyễn Bá Bão, đại diện thường trực của Thông tấn xã Việt cộng tại  Rangoon đã tìm gặp ông U Chan Htoon và tổ chức và tự xưng là Mặt trận giải phóng miền Nam đã gởi điện văn cho ông yêu cầu lên tiếng phản đối chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. 

Tuy nhiên, ông U Chan Htoon đã tỏ thái độ dè dặt đổi các cuộc vận động của Việt cộng. 

c.Về phía chính quyền Miến không có phản ứng gì. Riêng Mặt trận Thống nhất Quốc Gia (N.U.F) thiên cộng lên tiếng hôm 18/5/63 lên án chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. 
  
  
CAMPUCHIA 
  
  
  
Vụ rắc rối hôm 8/5/63 tại Huế đã gây ra nhiều phản ứng mãnh liệt tại Campuchia: 

A.Báo chí Miên nhất là các báo thiên tả(La Dépêche du Cambodge, Công thương Neatophum, Sangkhoeum Monous) đăng nhiều bài bình luận công kích chính phủ Việt Nam Cộng Hòa, đăng tải các tin tức về phản ứng quốc tế đối với vụ rắc rối và không bỏ lỡ dịp đặt lại vấn đề người Việt gốc 

Miên sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam Cộng Hòa. 

-Ngày 19/5/63, tờ Neak Cheat Niyum của chính phủ cũng hòa điệu đăng bài công kích và hình chế riễu chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. 

B. Giới Phật giáo Campuchia có tổ chức nhiều cuộc biểu tình: 

-Ngày 8/6/63, các sư sãi Miên thuộc phái THAMMAYAT (Tiểu thừa) đã họp tại chùa BOTTOM VADDEY một ngôi chùa quan trọng tại thủ đô Campuchia để phản đối việc "kỳ thị Tôn giáo" tại Việt Nam Cộng Hòa. 

-Ngày 9/6963, một cuộc mít tinh đoàn kết với Phật tử Nam Việt được tổ chức tại chùa ONNALUM để phản đối việc 'chính phủ Sài Gòn áp bức Phật tử tại nam Việt". 

-Ngày 13/6/63, cũng tại chùa ONNALUM lại có mít tinh. 

Trong các buổi hội họp này đều có đọc kiến nghị lên án chính phủ Việt Nam Cộng Hòa và yêu cầu quốc trưởng Miên can thiệp. 

C. Về phía Việt kiều tại Miên, có những phản ứng sau: 

-Ngày 13/6/63, Trần Văn Được, hội trưởng Việt kiều Phật giáo hội nghị tại Campuchia đã gởi thư cho thái tử Sihanouk lên án "những sự đàn áp đẫm máu và ngược đãi tàn tệ chống Phật tử của chính phủ Việt nam" và thỉnh cầu quốc trưởng Miên yêu cầu Liên Hiệp Quốc can thiệp. 

-Ngày 16/6/63, chừng 5.000 Việt kiều và 200 nhà Sư người Việt biểu tình trước Tòa đại diện Việt Nam Cộng Hòa. 

D. Về phía chính quyền Campuchiang sau: 

-Ngày 1/6/63, trong buổi lễ tại chùa Onnalum thái tử Sihanouk đã tuyên bố: chúng ta tưởng niệm và cầu siêu cho các Phật tử Việt Nam nạn nhân của chính phủ ngô Đình Diệm. Chính phủ này sau khi tàn sát nhiều sư sãi Phật tử Miên, nay hành hạ các đồng bào theo Phật giaó" 

Sihanouk nói thêm sẽ góp sức với Tích Lan và các nước theo Phật giáo khác để đưa vấn đề ra trước Liên Hiệp Quốc. 

-Ngày 13/6/63, tổng trưởng ngoại giao Campuchia mời Đại lý đại diện Việt Nam Cộng Hòa tại Phnompênh tới để trao cho bức thư của Bộ Ngoại giao Miên gửi ngoại trưởng Việt Nam Cộng Hòa. Trong bức thứ này, bộ ngoại giao Miên sau khi trình bày "Lòng công phẫn của chính phủ và nah6n dân Campuchia trước sự ngược đãi Tôn giáo" đối với người Miên tại miền Nam Việt Nam tỏ "nỗi lo ngại trước sự phổ biến các biện pháp của chính phủ đàn áp Phật tử và Phật giáo". Và kêu gọi sự hiểu biết và đức độ của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa để vấn đề đau thương này được giải quyết với các nguyên tắc của bản "Tuyên ngôn Nhân quyền". 
  
  
Thủ tướng Cam Bốt bày tỏ thiện cảm với Phật giáo Việt Nam 
  
  
NAM VANG – Phúc thư Phật giáo Tích Lan, hoàng thân Norodom Kantol, thủ tướng Cam Bốt, đã tuyên bố triệt để ủng hộ mọi biện pháp mà Phật giáo và chính phủ Tích Lan sẽ áp dụng để tiếp sức cho cuộc tranh thủ tự do tôn giáo ở miền Nam Việt nam. 
Thủ tướng Kantol tuyên bố Cambodge theo dõi tron glo ngại sự tiếp tục đàn áp Phật giáo đồ Việt nam, và đặc biệt là số phận của Phật giáo đồ Théravada. 
  
  
  
  
THÁI LAN 
  
Các nhật báo Thái ngữ và Anh ngữ tại Vọng các đều đăng tải lại các tin tức liên quan đến vụ lộn xộn tại Huế. 

Ngày 16.5.63, hai nhật báo Thái ngữ; "Phim thai" và "Prachatipatai" đăng hia bài dài về ngày lễ Phật đản tại Huế. 

Tờ "Phim Thai"  (phát hành 30.000 số) xưa là cực tả song nay vì sợ chính quyền nên bó buộc theo khuynh hướng trung lập, tuy thế vẫn còn ngấm ngầm giữ màu sắc thiên tả. 

Tờ "Prachatipatai" thì là một nhật báo thiên hữu có lối bình luận thẳng thắn hơn tờ "Phim thai". 

Bài đăng lại trong "Phim Thai" ngày Phật đản tại NamViệt Nam, với từng đoàn Phật tử tấp nập đến chùa lễ bái như mọi năm về trước. Thế là cảnh sát của chính phủ đã cấm không cho dân chúng treo cờ, ngoài ra còn dùng bạo lực giựt cờ Phật tử xuống và xé nát giữa dân chúng. Song giới Phật giáo có lẽ nghĩ rằng lễ Phật đản là ngày quan trọng nhất đối với họ và tín đồ Phật giáo chiếm đa số, toàn thể gia đình họ NGÔ phải tôn thờ, hoặc giả có thể gọi Phật giáo là tôn giáo của đất nước cũng được. 

Trước lễ Phật đản hai hôm, đã có lễ Ngân Khánh của tổng giám mục ngô Đình Thục, bào huynh của tổng thống ngô Đình Diệm, chính quyền Việt Nam đã tổ chức rất trọng thể và có chương trình phát thanh đặc biệt. Phật tử cũng muốn ngày lễ của họ được tổ chức trọng thể như vậy và có kéo đến đài phát thanh Huế yêu cầu thượng tọa Trí Quang được thượng đài để nói chuyện về ngày lễ. Nhưng việc này, chính quyền địa phương đã từ chối và dùng vũ lực đàn áp. 

Kết quả, quân đội đã bắn chết 9 người và 17 người bị thương. 

Chính phủ đã đổ lỗi cho cộng sản xúi giục dân chúng biểu tình, và cộng sản nhân cơ hội ấy đã ném tạc đạn vào dân gây máu đổ. Lời giải đáp của chính quyền ẩn chứa ý nghĩa dân chúng không ý thức được là họ bị đối xử không công bằng đến nỗi khi cộng sản xúi giục họ mới vội biểu tình đòi hỏi sự công bằng. 

Nhưng những người mục kích đã cam đoan rằng quân đội chính phủ dùng súng lớn và súng máy đặt ở xe tăng đã bắn dân chúng. Nhưng khi xét thi hài của nạn nhân lại không thấy có vết của tạc đạn nào. 

Hiện tình trạng giữa chính phủ và Phật giáo đang căng. Tình thế nầy đã giúp cho cộng sản một cơ hội tốt để tuyên truyền làm cho chính phủ Ngô Đình Diệm vấp phải một vấn đề khó xử. 

Người đáng kính phục là thượng tọa Trí quang đã tuyên bố Phật giáo không có ý định muốn thấy chính phủ sụp đổ cùng đòi hỏi chính phủ phải công nhận Phật giáo là một Tôn giáo nước nhà. Phật tử chỉ có nguyện vọng độc nhất là yêu cầu chính phủ duyệt lại chính sách đối với tín đồ sùng bái đức Phật cũng được ngang hàng với những người theo Tôn giáo khác. Thượng tọa Trí Quang nói tiếp rằng Phật giáo tính chất trầm lặng, không lấn áp cũng không ác ý đối với ai. Song cũng vì bản tính hiền lành này nên đã bị đối xử không công bằng mỗi ngày một nhiều thêm khi bị đè nén quá mức, lẽ dĩ nhiên người ta phải đứng lên tranh đấu. 

Báo Thái ngữ "Siam Rath" ngày 23.5.63 cũng viết rằng vấn đề này đã bất lợi cho chính phủ vì Việt cộng sẽ lợi dụng sự bất mãn của giới Phật giáo để làm lớn chuyện. Việc tỗng th6óng và chính phủ nên có những hành động mềm dẻo mối bất hòa với dân chúng. 

 Sau ngày thượng tọa Thích Quảng Đức hòa thiêu, báo chí Thái đều đều đăng tải ngay trang đầu tin tức cùng hình ảnh tự thiêu. Tòa Đại sứ Việt Nam tại Vọng Các phúc trình rằng việc báo Thai Bath (30.000 số) và Siang Angthong (20.000 số) đăng trang đầu hình ảnh rất lớn về thượng tọa Thích Quảng đức đang thiêu là một đòn đánh rất mạnh vào uy tín của chính phủ ông Diệm. Sứ quán Việt Nam cũng phúc trình rằng nếu vấn đề càng kéo dài thì bất lợi cho thanh danh của Việt Nam tại Vọng Các, vì lẽ Phật giáo ở đây là quốc giáo. 

Mặc dầu Sứ quán đã một mặt phổ biến đều đặn các tin tức liên quan đến vụ lộn xộn do Việt Tấn xã gởi sang, mặt khác ngầm vận động với các nhật báo có cảm tình với phe ta viết bài bình luận đả kích, nhưng báo Thái đã không đăng. Oâng Sathien Bhandarangsi, một trong những bình luận gia mà sứ quán đã yêu cầu đừng công kích chính phủ Sài Gòn đã có người nhắn Sứ quán rằng "chuyện này đã đi quá giới hạn, mặc dầu đã hứa với Sứ quán, nhưng nay ông cũng không thể nhịn được nữa". 

Ở Thái Lan, ngoài việc báo chí công kích nhiều lần lại có Việt kiều ở đống bắc Thái Lan cũng bàn luận về những vụ đáng tiếc xảy ra tại Huế và Sài Gòn, từ sau ngày Phật đản. Phần lớn Việt kiều ở đây căn cứ theo tin đài phát thanh Hà Nội loan báo. 

Riêng chính phủ Thái và Việt kiều Ky Tô giáo thì không muốn tình trạng rằc rối tại Việt nam kéo dài thêm, và hy vọng chính phủ ta sớm giải quyết xong sớm vụ này. 

Nhân viên sứ quán đã phải đi từng nơi giải thích căn cứ vào các nguồn tin chính thức của Bộ ngoại giao cung cấp. 

Tại Thái Lan, vì xưa nay phụ nữ không được làm chính trị nên bản tuyên ngôn vừa rồi của Phong trào Liên đới Phụ nữ Việt Nam về vấn đề Phật giáo đã làm cho các ký giả Thái phẫn nộ. Trong bài xã thuyết của nah65t báo Chao Thai (bà Ngô Đình Nhu) dính dấp vào chuyện chính trị trong nước. Thêm vào đó báo Prachatipatai viết rằng nếu chính phủ Việt Nam, theo giải pháp đánh mạnh vào bà Ngô Đình Nhu thì cuộc khủng hoảng sẽ khó giải quyết. 
  
  
  
  
TRUNG HOA QUỐC GIA 
  
  
  
Từ ngày xảy ra vụ lộn xộn tại Huế nhân ngày Phật đản (8-5-63), một số báo chí ở Đài Bắc loan những tin tức của UPI v.v…. có liên quan đến vụ này. 

Song đáng kể nhất là bài "Thế kỷ đen tối của Aâu Châu sống lại" của ông Trần Tuệ Kiếm đăng trong báo Công Luận (khuynh hướng Độc Lập) ngày 10-6-63, đả kích chính phủ Việt Nam Cộng Hòa hạn chế Phật giáo. 

Mở đầu, tác giả viết "Lincoln có nói "Thế giới của loài người chúng ta quyết không thể để tồn tại, "Một nửa Tự do, Một nửa Nô lệ". Tổng thống Kennedy cũng đã mạnh dạn kiên quyết tuyên bố công khai rằng 'các Tiểu bang ở miền Nam nước Mỹ thi hành chính sách phân biệt chủng tộc" là trái với tinh thần hiến pháp nước Mỹ, và tổng thống đã phái quân đội liên bang đến các Tiểu bang này làm áp lực với những hành động phân biệt chủng tộc. Hành động sáng suốt của tổng thống Kennedy tuy gặp ự bất bình của một thiểu số dân mỹ nhưng đã được những người có lòng nah6n đạo trên toàn thế giới ủng hộ. 

Không may, những người đã đi trái ngược hẳn với tổng thống lãnh đạo da9ng dùng tư tưởng thù hằn hẹp hòi về Tôn giáo đối với nhân dân mình lang tín đồ Phật giáo tự do, đòi bình đẳng Tôn giáo. 

Sau khi thuật lại sự kiện đã xảy ra từ ngày 8.5.63, tác giả viết tiếp "Tam lý là bài xích dị kỳ đã đặt người theo đạo Thiên chúa lên trên hết. Dùng mọi cách để hạn chế hoạt động của 15 triệu tín đồ tại Việt nam. Hành vi trái ngược với hiến chương Liên Hiệp Quốc, với hiến pháp ủa quốc gia này lại xuất hiện ở chính phủ của nước mang danh là Dân chủ là một việc bất hạnh biết chừng nào… Ngày lâm chung giáo hoàng, Joan XIII còn căn dặn: Nhân loại không có phân biệt, nhưng đối với sự tín ngưỡng của anh em Ngô tổng thống và những người trong chính phủ do ngô tổng thống lãnh đạo, lời căn dặn đó thành vô dụng… Chúng ta trịnh trọng cảnh cáo Thế giới tự do, chúng ta không những lo cho 15 triệu tín đồ Phật giáo ở Việt Nam mà còn lo vì sự tồn tại của "Một nửa Tự do, Một nửa Nô lệ" của nhân loại. Chúng ta không thể khaonh tay nhìn. Cần phải viện trợ các bạn Phật giáo ở Việt Nam, yêu cầu tổng giám mục đạo Thiên chúa đóng cửa Tòa tổng giám mục lại để nhân dân Việt Nam lại được thấy mặt trời". 

Tòa đại sứ Việt Nam tại trung Hoa Quốc Gia đã có viết bài đính chính đăng trong báo ngày 12-6-63, đồng thời tòa Đại sứ cũng có gửi bản sao cho Tân Văn cục chính phủ Trung Hoa để phổ biến. Bài đính chính của tòa Đại sứ Việt Nam Cộng Hòa rất đầy đủ, trình bày rõ ràng từ đoạn một để đả phá luận điệu xuyến tạc của ông Trần Tuệ Kiếm, đồng thời tường thuật lại sự thực từ đầu về vấn đề này. 

Khi đăng bản đính chính nói trên, báo Công Luận thanh minh rằng bài "Thế kỷ đen tối của Aâu Châu sống lại" là của nah6n viên Uûy ban biên tập báo Nguyệt san "Giác Uyển" trong tờ báo Công Luận và Uûy ban Biên tập này gôm có những nhân sĩ Phật giáo. 
Ngoài tờ báo tường thuật nói trên, Một vài tờ khác như tờ Trung Tín (độc lập, China News (Độc lập) China Post (Độc lập) và Epress News (chính phủ) cũng có viết bài bình luận, cùng là đăng ảnh vụ tuyệt thực, biểu tình, vị thượng tọa tự thiêu v.v.. với lời lẽ phần nhiều bất lợi cho chính phủ Việt Nam. 

Nhiều báo kết luận theo một ý, đại khái nói rằng trong lúc quốc gia đang lâm nạn, sự tranh chấp Tôn giáo chỉ có lợi cho cộng sản. Và cá báo mong mỏi đôi bên nhân nhượng nhau để đi đến sự giải quyết ổn thỏa. 
  
  
NHẬT BẢN 
  
Ở Nhật, báo chí tiếp tục đăng lại những tin tức do các thông tấn xã ngoại quốc ở Việt Nam đánh đi và khối cộng sản đượng nhiên khai thác sự kiện này. 

Những nhật báo Mainichi Daily News, Asahi Evening News, The Japan Times, The Yomiuri của Nhật đã theo dõi vấn đề và đã phản ảnh cùng bài tường thuật việc các nhà sư tuyệt thực cùng là vị thượng tọa Thích Quảng Đức hỏa thiêu để yêu cầu chính phủ thỏa hiệp năm yêu sách của giới Phật giáo. 

Riêng hai tờ Asahi Evening News và Mainichi Daily News đã đăng lại tin của Thông tấn xã UPI chú trọng đặc biệt đến khía cạnh thái độ của chính phủ Hoa kỳ đối với chính sách của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa về vấn đề Phật giáo. 

Bài "South Vietnam and Buddhist Majority" đăng trong "The Mainichi Daily News" ngày 11-6-63 d0ã lập lại lời của bà Sheehan (UPI) theo đó thì việc chính phủ Việt nam không chịu thỏa mãn yêu cầu của giới Phật giáo đã làm tổn hại nhiều cho chính phủ về mặt chính trị. Người Mỹ ở Việt nam đã vô cùng kinh ngạc nhận thấy chính phủ Việt Nam đối xử với vấn đề Tôn giáo như thế, vụ xảy ra ngày Phật đản tại Huế đến vụ tuyệt thực và việc chính phủ từ chối không xin lỗi để làm lắng dịu giới Phật tử, nhất là giới Phật tử chiếm d0ến 80 phần trăm dân chúng. 

Người Mỹ ở đây lo ngại rằng dân chúng sẽ tiêu cực đối kháng lại mọi chương trình của chính phủ, nhất là chương trình cất ấp chiến lựơc. Hơn nữa, Việt cộng chỉ mong lợi dụng sự khó khăn giữa chính phủ và dân chúng để tuyên truyền xuyên tạc. 

Bài "America Rattled by Buddhist Crisis" đăng trong Asahi Evening News ngày 10-6-63, sau khi nhận định rằng vấn đề Tôn giáo đã làm tổn thương công cuộc chiến đấu chống du kích Việt cộng nhìn nhận rằng Hoa kỳ không thể sửa chữa được tình trạng vì không ảnh hưởng được tổng thống về vấn đề Phật giáo cũng như về nhiều vấn đề khác. 

Theo nguồn tin đáng tin cậy, Phó trưởng phái đoàn Ngoại giao Mỹ, ông Wiliam Trueheart, kiêm xử lý thường vụ trong khi đại sứ Frederick Nolting vắng mặt, đã cực lực khuyên chính phủ Việt Nam không quan tâm đến lời khuyên củ ađại diện Mỹ. 

Ngoài ra, một nhóm tự xưng là "Sinh viên Việt Nam tại Nhật" có gởi cho Hội Phật giáo Nhật (Japan Buddhist Association) và các báo tại đông kinh một văn thơ kêu gọi giúp đỡ Phật giáo Việt Namtranh đấu cho được bình quyền tôn giáo và yêu cầu được phổ biến nhưng dường như không được báo chí hưởng ứng. 

Kể từ ngày 11-6-63 trở đi, tât cả các báo ở Đông Kinh đều có da98ng ảnh với tít lớn tường thuật đầy đủ chi tiết việc thượng tọa Thích Quảng Đức hỏa thiêu tại Sài Gòn. Mỗi báo đều có nói qua về thân thế Hòa thượng cảm tử, tỏ ra khâm phục sự hy sinh của người và đồng thời có lời lẽ bất lợi cho chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. 

Tờ Asahi Evening News ngày 12-6-63 đã dành một pah62n tư trang nhất, để đăng ba bức ảnh Hòa thượng tự thiêu. 

Tòa đại sứ Việt nam tại Đông Kinh, trong một bản phúc trình có cho bộ ngoại giao trong nước biết rằng vào ngày 13-6-63, tại bộ ngaọi giáo Nhật bản, một cuộc hội đàm không chính thức đã diễn ra. 

Ông  xử lý thường vụ Sứ quán Tích lan tại Đông Kinh có ướm hỏi Phản ứng của chính phủ Nhật đối với ý kiến thành lập một liên hiệp các Quốc gia lấy Phật giáo làm căn bản (Nhật Bản tự xemnhư là một quốc gia có căn bản Phật giáo). Tuy rằng không nói gì đến Việt nam, ta cũng hiểu qua rằng tác gỉa của ý kiến Liên hiệp này ảnh hưởng bởi tình hình hiện tại ở Việt nam, Phòng Đông Nam Á trong bộ ngoại giao đã trả lời dứt khoát là không tán thành ý kiến vì chính phủ muốn tôn trọng nguyên tắc phân chia Tôn giáo và chính trị. Vì có cảm tình đặc biệt với Việt Nam, nên Nhân Viên phòng Đông nam Á bộ Ngoại giao đã cho Sứ quán ta biết về đề nghị của ông xử lý thường vụ Tích Lan. 

Tòa đại sứ Việt nam nhận xét rằng mặc dù vấn đề này hoàn toàn thuộc nội bộ Việt Nam, chính phủ Nhật không khỏi lo ngại những hậu quả hcính trị. Trong hciến trnh chống cộng hiện tại nhất trí đồng tâm của toàn dân là một điều kiện căn bản, nên những người vốn có cảm tình với Việt nam không khỏi thắc m81c về những biến chuyển gần đây. 

Sứ quán Việt Nam đã liên tục liên lạc với các đoàn Phậ tgiáo tại Nhật để kịp thời cải chính những luận điệu tuyên truyền xuyên tạc có hại cho thanh danh của chính phủ, đồng thời cũng giải thích những lý do khiến các phóng viên ngoại quốc có cảm nhận sai lạc rằng có sự chênh lệch giữa các giáo phái tại Việt nam và bày tỏ thực trạng của vấn đề; cải chính những tin đồn thất thiết. 
  
    
  
  
  
ẤN ĐỘ 
  
Theo phúc trình của tổng lãnh sự Việt nam tại New Delhi thì tại Aán Độ dư luận địa phương cũng xúc động về vụ rắc rối giữa chính phủ và Phật giáo. Tuy nhiên, Chính phủ Aán không có phản ứng gì và báo chí địa phương phần lớn cũng chỉ đăng tải các tin tức của hãng thông tấn chứ không bình luận. 

Theo tin báo Statesman New Delhi số ra ngày 4-6-63 các Phật tử người Tích Lan, Thái Lan, Miến Điện, Nhật Bản, Tây Tạng, Tàu, Cao Miên, Népal, Anh và Nam Việt nam họp mít tinh hôm 2-6-63 tại Calcutta đã quyết nghị yêu cầu chính phủ Việt nam Cộng Hòa "Tôn trọng các quyền căn bản của Pah65t tử và cử một phái đoàn đi yết kiến thủ tướng Nehru và tổng thống Ngô đình Diệm để giải quyết vấn đề. 
  
  
Một vị đại đức tại Aán độ 
  
CALCULTA, ẤN ĐỘ – Đại đức Anuruddha, một vị sư người Tây Đức đã tới SàiGòn với một sứ mệnh riêng đã trở lại Calculta hôm nay và tiết lộ rằng có hai vị sư nữa đã tình nguyện hy sinh nếu tổng thống Ngô Đình Diệm không chịu sửa đổi những luật lệ phản Phật giáo. 

Đại đức Anuruddha đến Aán Độ để kêu gọi sự ủng hộ của nước này và sẽ yết kiến thủ tướng Aán Nehru. 

Đại đức đã trưng bày các hình ảnh về cuộc tàn sát dã man những Phật tử và nói: "Chúng tôi nhất quyết sẽ tranh đấu tới khi nào ông Diệm sửa đổi chính sách sai lầm của ông ta. 

Nếu hai vị sư có cơ hội thực hiện ý nguyện của họ bằng cách tự thiêu hay mổ bụng thì một cuộc nổi dậy đại quy mô sẽ bùng nổ". 
  
  
PHẬT GIÁO NÉPAL ỦNG HỘ CUỘC TRANH THỦ 
CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM 
  
  
  
KATHMANDU: trong một bài xã luận, tờ nhật báo Samaya xuất bản tại thủ đô xứ Népal đã nhấn mạnh rằng nhân dân Népal rất phẫn nộ về việc tăng, ni Phật giáo đồ bị đàn áp, và quyền lợi Phật giáo không được tôn trọng tại miền Nam Việt Nam. 

Tờ báo này cho biết thêm là ngài Ashram Shakya, tổng thư ký Hội Phật giáo Népal đã gửi một bức thư cho giới Phật giáo trên toàn thế giới, kêu gọi hởng ứng phong trào vận động của Phật giáo Việt Nam Cộng Hòa. 
  
  
HỒNG KÔNG 
  
  
  
Hầu hết các nhật báo ở Hong kong như South China Morning Post, China Mail, Hong Kong Tiger Stanward v.v.. đều có đăng bài tường thuật lại vấn đề Phật giáo tại Việt Nam Cộng Hòa, từ ngày xảy ra vụ lộn xộn nhân ngày Phật đản tại Huế cùng là đăng hình ảnh vị hòa thượng Thích Quảng đư thiêu và các hình ảnh liên quan đến vụ này. 
Phần lớn báo chí ở đây chỉ trình bày sự tranh chấp Tôn giáo ở Việt nam Cộng Hòa, không bình luận và đã tỏ ra tương đối vô tư. 
  
  
AI LAO, ĐẠI HÀN, INDONESIA 
  
  
  
Dư luận báo chí Ai lao, Đại Hàn, Indonesia, tương đối trấn tĩnh và chỉ đăng những bản tin của các phóng viên ngoại quốc như AFP, AP. UPI, không bình phẩm gì cả. 
Riêng tại Đại Hàn, hội Phật giáo Đại hàn đã lên tiếng 13/6/63 tố cáo cái mà họ gọi là "chính sách đè bẹp Phật giáo" của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa, đồng thời gửi một Thông điệp cho các lãnh tụ Phật giáo Việt Nam để tỏ sự ủng hộ và một Thông điệp cho ông U Thant, tổng thư ký Liên Hiệp Quốc để phản đối. 
  
  
  
  
TRUNG QUỐC 
  
Phật giáo đồ Trung Quốc kêu gọi Phậ tgiáo đồ khắp thế giới 
Giúp đỡ phật giáo đồ Việt Nam đang gặp đại nạn 
  
  
"Hỡi giáo hữu tăng, tín đồ Phật giáo khắp thế giớí! 

Chúng tôi rất đau lòng, trình bày cùng quý vị, tình cảnh Phật giáo Việt Nam gần đây đã gặp phải đại nạn: "Kỳ thị ôn giáo". Đồng thời, chúng tôi cũng trông mong quý vị thiết tha lưu ý tinh thần đồng chu cộng tế (Đồng thuyền chung cứu). Đây cũng là chính nghĩa đáng nên trợ giúp. 

Nạn "Kỳ thị tôn giáo" phát sinh từ khi có cuộc lễ Phật đản ngày 15 tháng 4 năm Quí Mão tại đô thành Thuận Hóa nước Việt Nam. Vì ngày đại lễ, nên tất cả Phật giáo đồ cùng nhau sốt sắng vui vẻ làm lễ, chúc mừng "Phật ra đời" (trong dịp lễ tắm Phật). Tức là lần thứ hai ngàn năm trăm lẻ bảy năm (2507) lễ kỷ niệm Phật giáng sinh. Vao ngày lễ này, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa cho cảnh sát có vũ trang đến ngăn cấm Phật giáo đồ, không cho treo giáo kỳ (cờ Phật giáo). Chỉ lệnh ngăn cấm ấy, đã xảy ra sự kiện làm chết chóc cả 9 Phật tử, bị thương tất cả (50) năm mươi người – do cảnh sát chính phủ dùng súng bắn xả vào các Phật tử. 

Ngày 13-5-63, Phật giáo đô có hơn năm trăm người, nhóm họp tại trước công sở tỉnh Thuận Hóa để biểu tình phản kháng sự áp bức của chính quyền. Chính phủ Việt Nam Cộng Hòa đã không thoa dịu được tình hình lại còn huy động hơn 300 cảnh sát, đem cả lựu đạn cay và hơi ngạt, ngoài ra, còn đeo mặt nạ để thị oai, và để dễ bề lẫn tránh tội ác hủy diệt Phật giáo. 

Trong lúc ấy, quần chúng Phật tử phải cam lòng nhẫn nại lui trở về chùa. Nhưng mặt sau lại bị ngăn đón không thể lui lại được, nên đành ngồi xuống tại đó để tỏ ý phản kháng. Cảnh sát vũ trang liền quăng lựu đạn cay và hơi ngạt vào quần chúng Phật tử. 

Trong số quần chúng Phật tử diễn hành đã bị trúng độc ngã nhào hơn sáu mươi người. Hiện họ đang nằm dưỡng bệnh tại bệnh viện. 

Phật giáo Việt Nam hiện giờ lâm phải tình trạng bị cô lập, rất khốnđốn vì thế tiền đồ không thể đoán định được!… 

So sánh hiện trạng Phật giáo Việt nam không khác hiện trạng Phật giáo thời kỳ bị chính phủ Ni Bá Nhĩ (Nepal or Nipal Neaul). 

-Vào ngày 30-7-1944, chính phủ này cũng ra lệnh cấm Phật giáo đồ làm Phật sự trong ngày lễ khánh chúc Phật đản sinh cho đến ngăn cấm nhân dân xuất gia học Phật. 

Đương thời ấy, Phật giáo đồ phải đứng lên bày tỏ nguyện vọng "Tự do tín ngưỡng" của dân chúng, chính phủ Ni Bá Nhĩ liền ra lệnh đuổi tất cả Phật giáo đồ ra khỏi đất nước. 
Nhưng sau đó, các nước Phật giáo khắp thế giới nổi lên phong trào bảo vệ chính pháp, cùng nhau muôn miệng một lời, kết tội chính phủ Ni Bá Nhĩ phải thu hồi mệnh lệnh, nhượng bộ cho Phật giáo đồ được trở về nước. 

Đây cũng là tấm gương quý giá đáng kể soi chung trong vấn đề "Tương tư  tương trợ" đã đem lại kết quả rất lớn lao. Và đây cũng là một bằng chứng cho những nơi Phật giáo đồ đã bị chính quyền áp bức, song đối lại, họ chỉ dùng sức tiêu cực để phản kháng. Thế nên, lực lượng ấy chỉ có hạn định trong phương diện nhỏ hẹp mà thôi. Vì vậy không đem lâi hiệu quả đáng kể. 

Do đó, điều chú ý nhất, tôi muốn công việc được mau chóng và có kết quả tốt đẹp, tất nhiên Phật giáo đồ Việt nam, kịp thời kêu gọi tinh thần tương trợ của các nhân sĩ cùng Phật giáo đồ trên thế giới đem toàn lực ủng hộ chính nghĩa hòa bình và tự do tín ngưỡng. 

Như vậy, may ra chính phủ Việt Nam Cộng Hòa mới tỉnh ngộ và dẹp bỏ uy quyền đàn áp Phật giáo bằng hành động dã man thậm tệ. 

Tất cả ai nấy đều biết rõ, Phật giáo tuyệt đối không dung nạp đường lối tàn sát nhân loại và chủ nghĩa vô thần cộng sản. Nên công việc đấu tranh của Việt nam để chống nạn cộng sản xâm lăng, phần nhiều các Phật giáo đồ tại gia đều góp công lực chẳng ít, trong hàng ngũ chống cộng. Bởi thế, những gì để dùng vào việc chống nạn cộng sản hữu hiệu, tức là Phật giáo đồ Việt nam đem mồ hôi, giọt máu ra đổi lấy giá trị hy sinh. Vậy mà chính phủ Việt Nam coi thường sự cống hiến cao cả ấy khiến cho Phật giáo đồ việt Nam vô cùng tủi hận. Những sự kiện làm đổ máu của Phật giáo đồ Việt Nam nguyên do chính phủ Việt nam "Kỳ thị tôn giáo" nên mới có hành động dã man ấy xảy ra. 

Lẽ cố nhiên Phật giáo đồ chúng ta trên thế giới không thể nhẫn nhịn làm ngơ trước sự áp bức dã man tàn bạo mà các đồng đạo của chúng ta đang quằn quại trong niềm đau khổ vô biên. 

Vả lại, Phật giáo đồ chúng ta cũng không thể dung thứ được điều mà Thiên chúa giáo tự mình đã chủ trương đề xướng ý nghĩa "tự do bình đẳng", "bác ái". 

Với ý nghĩa cao quý trên đây, so sánh với việc làm hiện tại của chính phủ Ngô Đình Diệm, chúng ta không vì lẽ gì để cho họ làm mờ mắt nhân loại quần chúng nữa. 

Theo ý chúng tôi xét nghỉ, chỉ riêng những nước cộng sản mới có sự reo mừng vỗ tay trong tình trạng đổ vỡ đau thương này mà thôi. 

Hiện nay Giáo hội Phật giáo tại Tích Lan và Tổng hội Phật giáo ở Mã Lai, hai nước này, trước sau có đánh điện phản đối hành vi thấp hèn của chính phủ Diệm và có lời an ủi thăm hỏi Phật giáo đồ Việt nam. 

Nước trung Quốc tự do, những bậc nhân sĩ thuộc giới "Phật giáo Văn hóa" có mở đại hội tại chùa Thiên Đại vào tháng 5-63. Cuộc đại hội này nhằm mục đích kêu gọi sự giúp đỡ cho Phật giáo đồ Việt nam đang bị chính quyền Ngô Đình Diệm áp bức trầm trọng. Hội này lấy tên là "Trung Hoa Dân quốc giới Phật giáo Văn hóa kêu gọi các ủy viên giúp đỡ Phật giáo đồ Việt nam đang bị áp bức". 

Hội này ngoài việc đánh điện tín kêu gọi sự giúp đỡ của Phật giáo đồ khắp thế giới, hội này còn theo dõi thời cuộc, chú ý sự diễn biến những âm mưu có ý làm thiệt hại Phật giáo đồ Việt Nam. Hơn nữa, Hội này cũng thương nghị đến việc cứu tế thật sự bằng cách viện trợ tài chính để chi dụng trong hoàn cảnh thắt ngặt. Chúng ta nên biết: Phật giáo thuộc về "Thế giới tính" (có tính cách lan rộng khắp thế giới không hạn cuộc vào khu vực nhỏ hẹp của một quốc gia dân tộc). Bởi thế, nên Phật giáo đồ khắp mọi nơi đều có một ý nghĩ, một lối sống không khác biệt nhau. Vì vậy, chúng tôi rất hy vọng Phật giáo đồ trên khắp thế giới, những bậc "Đại nhân, hữu đức" đối với vấn đề Phật giáo Việt nam đang lâm cảnh hoạn nạn, chúng ta đồng tâm nhất trí tận lực giúp đỡ. Sự giúp đỡ của chúng ta sẽ đem lại hiệu lực làm chuyển động tính cách đàn áp của chính quyền Việt nam Cộng Hòa quay trở về chính nghĩa: Tôn trọng đặc quyền tín ngưỡng tự do bình đẳng tôn giáo. 

Cuối cùng chúng tôi thành tâm kính chúc quý vị "Đạo nghiệp tinh tiến". 

Tác giả: người bạn của Phật giáo 

Trích dịch tạp chí: Phật giáo Trung Quốc (quyển 7) xuất bản ngày 15-5 năm thứ 52 Trung Hoa Dân Quốc. 
  
(dẫn theo Việt Nam Phật giáo Tranh Đấu Sử của Tuệ Giác, trang 197-201) 
  
  
  
  
  
  
  
Tuần báo SUNDAY EXAMINER 
(THIÊN CHÚA GIÁO) 
xuất bản tại Hồng Kông ngày 18-7-63 
    
  
Tờ tuần báo trên có bài bình luận về đạo giáo như sau: chính phủ nào cũng không thể tồn tại lâu dài; sự nguy hiểm là chính phủ tương lai của miền Nam Việt Nam do đại đa số dân chúng theo đạo Phật; có thể có những hành động mãnh liệt đối với Thiên chúa giáo, và trong một ngày có thể phá hoại công trình xây dựng bằng cách nhẫn nại qua bao nhiêu thế kỷ. 

Người ta có thể cứu vãn tình hình hiện nay, nếu Thiên chúa giáo tỏ ra lập trường một cách thành thật minh định rằng: Thiên chúa giáo lấy làm tiếc về sự đối xử ây tàn nhẫn với Phật giáo đồ. Và cho rằng sự đối xữ ấy là sự đau đớn của anh em. Nếu Thiên chúa giáo ở miền Nam Việt Nam cảm thấy rằng họ không tiện tuyên bố rõ rệt những điều như trên; thì dư luận Thiên chúa giáo trên thế giới có nhiệm vụ bày tỏ lập trường của mình. Trong  khi giáo hoàng đã đề cập đến sự hợp tác và hòa bình giữa những người có thiện chí: Thiên chúa giáo không thể cùng một lúc lại để xảy ra việc đối xử vụng về như thế, và không thể coi là một hành động của Thiên chúa giáo. Việc bày tỏ lập trường của Thiên chúa giáo nói trên mới có thể cứu vãn Thiên chúa giáo ở miền Nam Việt Nam, và trong các nước khác theo Phật giáo, mới có thể ngăn chặn những sự lộn xộn trong tương lai. Những điểm chính là phải tôn trọng con người và mong rằng những người tuy khác đạo giáo nhưng vẫn phải tôn trọng giá trị về tôn thờ đạo giáo của họ, và nhất là tinh thần bình đẳng tự do của con người. 
  
  
BRUXELLES: 
  
  
Lettre du R.P. Pire à M. U Thant relativement à la situation religieuse au Việt Nam. 
Le R.P. Dominique Pire, Prix Nobel de la Paix et animateur d'un Mouvement International d'Aide aux Réfugiés, vient d'envoyer au Secrétaire général des Nations-Unies, M.U Thant, une lettre lui demandant de faire d'urgence, sur place, une enquête pour éclaircir du Sud Việt-Nam vis-à-vis des Bouddhistes". Le Père Fire écrit notamment: 
"Aujourd' hui, les hommes n'ont qu'une chance de trouver la paix: S'entendre, en admettant mutuellement leurs contradictions". 
(Bỉ quốc) Là thứ của linh mục Pire gửi ông U. Thant, tổng thư ký Liên Hiệp quốc về tình trạng tôn giáo ở Việt Nam. 
linh mục Dominique Pire, giải thưởng Nobel về hòa bình và là người đứng ra cổ xúy cho một phong trào cứu trợ di cư tỵ nạn, vừa mới gửi cho ông U. Thant, tổng thứ ký Liên Hiệp Quốc, một lá thư yêu cầu ông gấp rút mở cuộc điều tra tại chỗ để làm sáng tỏ "một vài yếu tố bất khoan dung trong lập trường của Nam Việt Nam đối với Phật giáo đồ". Linh mục Pire viết đại khái: 
'Hiện nay, muốn được sống hòa bình, loài người chỉ còn có một phương là thông cảm nhau bằng cách hỗ tương chấp nhận mọi sai khác của nhau" 
  
  
  
  
HOA KỲ 
  
A.    DƯ LUẬN BÁO CHÍ. 
  
  
Cuộc tranh chấp tôn giáo đã gây một tiếng vang không nhỏ trong báo giới Mỹ. Sau đây là luận điệu chung qua báo chí Hoa Kỳ. 

1. Cuộc đấu tranh bộc phát và càng ngày càng lan rộng, Phật giáo Việt nam đã không như những phong trào đối lập (không cộng sản) khác ở Việt Nam không được nhân dân ủng hộ và vụ lợi. 

2.Cuộc đấu tranh của Phật tử Việt Nam chứng tỏ sự bất bình sâu xa của nhân dân đã bùng nổ dưới hình thức ôn giáo nhưng có thể lần lần nhuộm màu ắc chính trị ngõ hầu dễ bị Việt cộng đối lập lợi dụng và khai thác. 

 3. Tổng thống Ngô Đình Diệm không nên coi thường biến cố này và phải bỏ chính sách độc tài và xa dân, đảm nhận trách nhiệm và lỗi lầm của chính sách mình cùng là kiểm soát chặt chẽ bào đệ của tổng thống là Ngô Đình Cẩn, cách cai trị bạo tàn và độc tài của ông tại Trung Việt đã làm nhân dân bất mãn. 

4. Tổng thống phải kịp thời hiểu rằng không thể tiếp tục áp dụng chính sách kỳ thị đối với đại đa số nhân dân Việt Nam và đồng thời chiến thắng cộng sản được. Nếu thực ra ông không là người đại diện của đa số nhân dân thì nhất định ông không là người ngồi tại chức vụ nguyên thủ của đất nước. Nếu ông nghĩ rằng một khi được hưởng thụ một viện trợ Mỹ quan trọng mà không cần tới sự ủng hộ của nhân dân Việt Nam thì quả là ông đã nhầm lẫn một cách vô cùng nguy hại. 

5..Có thể có những hậu quả tai họa đối với chương trình của chính phủ tại Hương thôn, ấp chiến lược và tinh thần quân nhân (đa số là phật tử). 

 6. Aûnh hưởng (hạn chế) của Hoa Kỳ ở Việt Nam Cộng Hòa có thể bị tổn thương mặc dù tầm quan trọng của viện trợ Mỹ. Hoa Thịnh Đốn đứng ngoài sự tranh chấp tôn giáo làm người ta có thể nghĩ rằng Mỹ thay đổi chính sách, vì Hoa Kỳ đã tuyên bố triệt để ủng hộ Việt Nam Cộng Hòa. 
  
(New York Times May 29, 31 June 7, 10, 17 The Washington Post, May 31 New York Herald Tribune, June 7) 
  
  
trích báo NEWSWEEK rA ngày 27-5-1963 tại NỮU ƯỚC 
  
  
Tại cố đô Huế tín đồ Phật giáo chiếm đa số mặc đồ tang trắng và 300 dặm dọc theo quốc lộ tiến về miền Nam đến Sài Gòn, thủ đô của tổng thống Ngô Đình Diệm, sinh viên Phật tử mang biểu ngữ "HÃY GIẾT CHÚNG TÔI DI". Từ thành thị đến thôn quê cờ Phật giáo 5 sắc tung bay ngang nhiên khắp cả tư gia và chùa chiền. 

Cuộc khủng hoảng nội bộ mới mẻ đã bộc phát cách nay hai tuần, khi mười hai Phật tử bị giết hại tại Huế trong cuộc biểu tình phản đối lệnh của tổng thống Ngô Đình Diệm triệt hạ cờ Phật giáo trong ngày đại lễ Phật đản. Bên Phật giáo đồ tố cáo chính quyền gây thiệt hại giết người, còn chính phủ đổ lỗi cho cộng sản, đó là hậu quả của vấn đề nội bộ chia rẽ trầm trọng nhất tại Việt Nam, nguyên do tại tổng thống Ngô đình Diệm và gia đình họ NGÔ là Thiên chúa giáo trong một quốc gia mà tín đồ Phật giáo chiếm đa phần. 

Ngô Đình Diệm là quan liêu trưởng thành, tại Huế, cũng như người em quyền hành của ông là Ngô Đình Nhu, cố vấn chính trị, và người anh là Ngô Đình Thục, tổng giám mục Huế. Tín đồ Phật giáo (ước lượng 10 triệu) hằng lâu công phẫn những quan liêu Huế và thiểu số Thiên chúa giáo (độ một triệu rưởi) nắm quyền hành; hàng Phật tử đặc biệt phẫn uất tổng thống ngô Đình Diệm đã đưa ra những hạn chế nền tự do tín ngưỡng của Phật giáo đồ. 

Vấn đề này thực ra còn phức tạp hơn, theo quan niệm của những quan sát viên Tây phương tại miền Nam Việt Nam, cho đó là một trong những trở ngại lớn khiến cho Ngô Đình Diệm khó có thể được sự ủng hộ của dân chúng Việt Nam trong công cuộc chống chiến tranh du kích và phá rối lâu dài của cộng sản. 

Hầu hết nhân viên cao cấp, tỉnh trưởng và các quan chức quân nhân là Thiên chúa giáo, và phần nhiều sĩ quan trẻ tuổi trong quân đội đều tin rằng ít nhất họ phải là Thiên chúa giao, nếu họ muốn được THĂNG CẤP trên đại úy. Oâng Diệm hiển nhiên tin tưởng (với vài lý do) rằng những người Thiên chúa giáo trung thành với ông hơn và nhiệt thành trong công cuộc chống cộng. Vì vậy Thiên chúa giáo dường như trở thành một thứ tượng trưng địa vị cho việc thăng quan tiến chức. 

MỐI NGỜ VỰC: Nhiều người Việt Nam cũng coi luật pháp hạn chế xã hội như một kết quả trực tiếp của Thiên chúa giáo của giòng họ Ngô: Những sự cấm đoán của chính phủ về khiêu vũ, thuốc phá thai, ly dị và đa thê. Sự thực mối ngờ vực của tín đồ Phật giáo về Thiên chúa giáo của tổng thống Diệm bao gồm mọi hoạt động của chính quyền. 

Tín đồ Phật giáo cho biết rằng hầu hết những vật liệu tiếp tế của chính phủ đều chuyển qua tay Thiên chúa giáo và đặc biệt phân phối cho người Thiên chúa giáo. Một cố vấn Hoa Kỳ đã phúc trình rằng: Những sĩ quan chỉ huy tiểu đoàn Thiên chúa giáo tại miền Nam tiếp nhận dụng cụ tốt hơn và khí giới hạng nặng hơn là đơn vị không phải Thiên chúa giáo. Tại thôn quê, có một số làng mạc đặt dưới quyền kiểm soát của các linh mục, họ có quân đội riêng phòng thủ. Ở vùng bờ biển phía B8ác quanh Huế, nhiều đơn vị nhỏ trong những quân đoàn này được mệnh danh là "QUÂN ĐỘI TỔNG GIÁM MỤC" chịu trách nhiệm trực tiếp với tổng giám mục và nhiệm vụ thiết yếu là bảo vệ nhà thờ và linh mục. Các linh mục được trang bị vũ khí Hoa Kỳ và một phần nào được cố vấn Hoa Kỳ huấn luyện. 

Khi một viện đại học Thiên chúa giáo được thiết lập tại thành phố miền sơn cước Đà lạt. Một công chức Phật tử đã than phiền rằng: "Chúng tôi là tín đồ Phật giáo không thể được như thế." Phần lớn vật dụng tiếp tế như bột mì, gạo, dầu nấu ăn của Mỹ được phân phối tại miền Nam Việt Nam đều qua cơ quan cứu tế Thiên chúa giáo đến các linh mục tại cáctỉnh. Nhiều người Việt Nam tin tưởng rằng: Phần nhiều những vật dụng tiếp tế này không bao giờ đến được người thừa hưởng, nhưng thay vì được đem bán chợ đen. 

Một nhà truyền giáo Cơ Đốc đã hoạt động 15 năm tại duyên hải tỉnh Bình Định nói lên một cách trắng trợn rằng: "Tất cả nhà thờ Thiên chúa xây cất trong tỉnh này bằng tiền lời và tiền bán những vật dụng tiếp tế". Một số linh mục Tây phương thừa nhận rằng: "Tổng thống Diệm đang hành động phản lại quyền lợi riêng của ông". 
Tại Sài Gòn, tuần vừa qua, những nhà lãnh đạo Phật giáo đã hội kiến với tổng thống Ngô Đình Diệm yêu cầu đối xử bình đẳng với tín đồ Phật giáo –chấm dứt hạn chế truyền bá Phật giáo – bồi thường cho những người bị giết oan và bị thương tích tại Huế. Tổng thống ngô Đình Diệm đã trả lời phái đoàn, ông chấp thuận – trên nguyên tắc. 
 Trích dịch báo Newsweek 
  
  
  
  
B.     SAIGON VÀ HOA THỊNH ĐỐN 
  
  
  
Đây là lịch trình tranh đấu của Phật giáo trên lĩnh vực liên quan tới sự bang giao Việt Nam Cộng Hòa – Hoa Kỳ. 

6-6-63: Đại biểu Phật giáo có gửi hai bức điện văn cho tổng thống Hoa kỳ và ông tổng thư ký Liên Hiệp Quốc nhưng vì Bưu Chính Việt Nam từ chối không nhận nên mang lại cho Tòa đại sứ Hoa Kỳ tại Sài Gòn. 

12-6-63: Dư luận Mỹ xúc động khi nghe tin hòa thượng Thích Quảng Đức hỏa thiêu. Phát ngôn viên của bộ ngoại giao Mỹ, Lincoln White từ chối không bình phẩm gì về việc này. 

14-6-63: Hoa Thịnh Đốn khuyến cáo chính phủ Việt Nam Cộng Hòa và Hoa Kỳ e ngại tình trạng gây nên do sự bất mãn các giới Phật tử Việt Nam. 

17-6-63: Bộ ngoại giao Mỹ hài lòng vì thỏa hiệp chính quyền và Phật giáo đã được ký kết. 
  
  
Trích báo U.S NEWS VÀ WORLD REPORT SỐ RA NGÀY 24-6-63 
  

WASHINGTON – Hoa Kỳ đang phải đối phó với một cuộc khủng hoảng chưa từng nghĩ đến tại miền Nam Việt Nam. Cuộc tranh chấp tại Việt Nam đã tới mức độ làm cho cuộc chiến đấu chống cộng sản cũng bị ảnh hưởng - một cơ hội tốt cho cộng sản. 

Sự kiện xảy ra như thế này: Các nhà lãnh đạo Phật giáo yêu cầu tổng thống Ngô Đình Diệm, một tín đồ Thiên chúa giáo, chấm dứt sự kỳ thị tôn giáo. Phản ứng của ông Diệm là tấn công mạnh đối với các nhà lãnh đạo Phật giáo. Kết quả là tách rời thiểu số Thiên chúa giáo khỏi đa số Phật giáo đồ tại miền nam Việt Nam. 

Những viên chức hoa Kỳ tại Saigon đang phải đượng đầu với hai mối nguy cơ. Mối nguy cơ thứ nah61t là sự đàn áp Phật giáo của ông Diệm sẽ gây cho cộng sản cơ hội ngàn năm một thuở để chia rẽ và chinh phục. Nguy cơ thứ hai là sự đàn áp của ông Diệm có thể trở lại hại ông. 

Cả hai trường hợp có thể khiến cho vai trò của Hoa kỳ tại miền Nam Việt Nam lâm vào tình trạng khốn quẫn. 

Người Mỹ ở Saigon đã cho biết rằng: 'Cuộc sinh sự với các nhà lãnh đạo Phật giáo của ông Diệm là một lỗi lầm tệ nhất từ xưa tới nay". Cho đến hiện giờ ông Diệm chưa tỏ ra có đủ khả năng quét sạch cộng sản ra khỏi miền Nam Việt Nam. Nếu Phật giáo đồ đứng dậy chống ông thì ông sẽ bị vô lập hơn bao giờ hết. 

Cộng sản đã nói cho nhân dân Việt Nam biết rằng Diệm bắt đầu phân biệt Phật giáo để mở đường cho đế quốc Mỹ xâm lăng haòn toàn". 

Bài bình luận sau đây được đăng tải trên tờ washington news ngày8-7-63, dưới đầu đều "Kiểm duyệt tin tức bằng bạo động". 

Cuộc bạo động mới tại Saigon hôm qua sẽ giúp công chúng Mỹ nhận định xem có nên tiếp tục ủng hộ chế độ của Ngô Đình Diệm tại miền Nam đầy rối loạn nữa không. 

Cuộc bạo động diễn ra khi công an, mật vụ miền Nam Việt Nam chính thức phá rối buổi lễ cầu siêu trầm lặng của Phật giáo. Khi các phóng viên báo chí và đài phát thanh Hoa Kỳ đến quan sát sự hỗn loạn thì 9 người bị công an mật vụ tấn công trong khi cảnh sát mặc đồng phục đứng bên cạnh mà không can thiệp. 

Hiển nhiên là cảnh sát đã hành động theo mật lệnh và mục đích của sự tấn công các ký giả cũng rất rõ: cố gắng ngăn cản tin tức về việc đối xử với Phật giáo đồ khỏi lọt ra thế giới bên ngoài. 

Một điện tín phản đối hành động đó đã gửi đi cho tổng thống Kennedy mang chữ ký của 5 người đại diện cho các hãng thông tấn United Press International, Associated Press The New York Times và CBS News. Bức điện tín yêu cầu tổng thống Kennedy phản đối hành động tương tự sẽ không tái diễn. 

Theo ý chúng tôi, tổng thống phải có phản ứng mạnh mẽ và gấp rút về yêu cầu đó. Đã có những quan niệm xấu xa rằng hàng tỷ đô la mà chúng ta gửi giúp chính phủ ông Diệm chỉ là tiền đổ xuống hang chuột. Ta thấy rõ một phần nào rằng, duy trì quyền thế cho gia đình ông Diệm, để đánh cộng sản, chúng ta đã chẳng làm gì để giúp đỡ thực sự cho dân chúng miền Nam Việt Nam. 
  
  
ÚC ĐẠI LỢI 
  
Báo giới Uùc Châu đăng tải không bình luận các tin tức của các Thông tấn xã (AP – Reuter) và riêng tờ "The Sun" (12-6) đã đăng trên trang nhất bức hình hòa thượng Thích Quảng Đức hỏa thiêu. 
  
  
THỤY SĨ 
  
Tại Thụy sĩ, tờ Journal de Genève số ra ngày 31-5-63, dưới đầu đề "NGÔ ĐÌNH DIỆM FAVORISERAIT LES CATHOLIQUES" đã lập lại năm yêu sách của giới Phật tử và nah61n mạnh vào điểm các vị sư tranh đấu để thực hiện tự do tín ngưỡng và bình đẳng tôn giáo trong hiến pháp Việt Nam Cộng Hòa. 

Bài báo tường thuật lại cuộc biểu tình bất bạo động của vị sư trước Quốc Hội và cuộc tuyệt thực tại các chùa ở Huế và Saigon, và kết luận rằng cuộc khủng hoảng này sẽ trở nên trầm trọng hơn. Thủ lợi trong việc tranh chấp này sẽ là phe đối al65trường phòng lục chính phủ và cộng sản, vì họ sẽ mặc tình khai thác việc chính phủ hướng Thiên chúa giáo trong một quốc gia đến tám mươi phần trăm dân sùng bái Đạo Phật. 
  
  
ANH QUỐC 
  
Báo chí Anh quan tâm theo dõi phong trào tranh đấu của Phật giáo Việt Nam. Các báo thuật lại những sự kiện xảy ra ở Việt Nam Cộng Hòa với hàm ý là chính phủ Việt Nam có một thái độ bất thường với Phật giáo. (Times 10-5, 31-5, 4-6). 

Đặc biệt là tờ "Sunday Times" (2-6) viết, với một giọng mỉa mai, đại ý: 

Việc cấm treo cờ Phật là một biện pháp điên rồ đã gây ra công phẫn và nổi loạn của người Phật tử Việt Nam. Không có mưu đồ pah1 hoại nào của công sản có thể mong mỏi gây nổi một mối đe dọa trầm trọng như vậy cho chính quyền. Lối đối xử vụng về của tổng thống Diệm gây nên mâu thuẫn nội bộ và quân đội, thay vì mang ra phá cộng lại phải mang ra giữ trật tự trong biến cố này. 

Tòa đại sứ Việt Nam tại Luân Đôn, ngay khi vấn đề tôn giáo tại Việt Nam xuất hiện trên mặt báo Anh đã phổ biến tức thời một bản thông tin đặc biệt công bố lập trường của chính phủ đồng thời trình bày đầy đủ chi tiết cải chính luận điệu sai lầm. 
  
  
  
  
PHÁP 
  
Báo giới Pháp, ngoại trừ những tờ thiên tả hoặc cộng sản đều tường thuật cuộc tranh chấp Phật giáo – chính quyền một cách vô tư. 

Tờ "Le Monde" (10-6-63) đại ý viết: Vì tổng thống Ngô Đình Diệm muốm đề cao Thên chúa giáo và để Giáo Hội xen lẫn vào chính quyền nên ngay từ lúc đầu vụ tranh chấp tôn giáo đã được màu sắc chính trị. Biến cố ở Huế gây nên do sự đàn áp tàn bạo của nhà cầm quyền đã là một dịp tốt để sự bất mãn của nhân dân bộc phát. Sự tranh chấp này đã lột trần sự cô lập và thất nhân tâm của thiểu số Thiên chúa giáo được ưu đãi. Trong lúc những sự thiệt hại của quân đội viễn chinh Hoa Kỳ đang gây một luồng dư luận không tốtở Mỹ, sự đấu tranh của Phật giáo là một điểm bất lợi cho chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. 

Dư luận Pháp đều xúc động mạnh trước sự hòa thượng Quảng Đức hỏa thiêu. Sự hy sinh rùng rợn này làm nhân dân Việt Nam xúc động và theo "Le Monde" (13-6-63) thì trước những sự "TỰ SÁT ĐỂ ĐẤU TRANH" kẻ táo bạo nhất cũng phải lui trước. 

Đặc biệt là tờ "La Croix" (Thiên chúa giáo) (13-6-63) đề cập tới vụ "thảm trạng ở Saigon" kêu gọi tín đồ Thiên chúa giáo cầu nguyện cho linh hồn người tử vì đạo, viết: HỌ (Tín đồ Ky Tô Giáo) cũng cầu nguyện rằng không có nơi nào trên thế giới còn có kẻ có cảm tưởng bị những nhà cầm quyền áp bức, dù những vị này là Tín đồ Thiên chúa giáo hay không". 

Nhiều báo đã đăng tải lên trang nhất bức hình "gợi lại một cách đau thương của thảm cảnh Saigon" "Le Parisien Libéré, Paris Jour, La Nation); riêng tờ Aurore dành cả trang nhất cho bức hình hỏa thiêu này. 

Những tờ báo cấp tiến, thiên tả và cộng sản lẽ dĩ nhiên đều có một luận điệu gắt gao và cho là phong trào phản đối của Phật giáo có thể kết tinh tất cả những sự bất mãn của nhân dân và có thể có những hậu quả không ngờ, tuy nhiên còn tùy thuộc vào thái độ của quân đội (đa số Phật tử), người Mỹ và cả thiểu số Thiên chúa giáo Việt Nam nữa (Combat 1-6, 12-6 – Libération 31-5, Humanité 23-5-63). 

Đáng chú ý là bức thông báo của bác sĩ Phạm Huy Cơ, chủ tịch Hội đồng quốc gia Cách Mạng Việt Nam gởi báo chí Pháp, tuyên bố đoàn kết với tăng, ni Việt Nam phản đối lại chính sách nguy hại của tổng thống ngô Đình Diệm chia rẽ lương giáo Việt Nam trước nguy cơ cộng sản, kêu gọi tổng thống Kennedy ủng hộ nhân dân trong vụ đấu tranh của Phật tử Việt Nam (Combat 31-5).