Tóm
tắt:
1.
Sự phát triển văn hóa và văn minh của nhân loại đã qua
nhiều giai đoạn từ lúc con người ý thức mình là con người
đến hôm nay ý thức mình là một tập thể phải sống chung
với nhau.Vậy, sau khi qua những thời thần bí và thần thoại
(mystique et mythologique), thì đến thời tôn giáo (religieux) rồi
qua thời siêu hình trừu tượng (métaphysique).Cách mạng tư
tưởng đã bắt đầu vào niên kỷ thứ 18, dẫn đến thời
khoa học ngày nay.Thế kỷ 21 thuộc thời khoa học sau hiện
đại (période scientifique post-moderne) với những phát minh độc
đáo về khoa học, kỹ thuật và con người.Đặc biệt về
suy luận học là đã đến giai đoạn tổng hợp các môn ngành,
chẳng hạn không còn đối kháng triệt để giữa duy tâm hay
duy vật vì đây là hai khía cạnh của một biện chứng hiện
tượng học (dialectique phénoménologique), tức là biện chứng
Âm Dương nếu nói cách Á-đông.
2.
Trong những phát minh hiện đại về tư tưởng, tâm lý học
là một lãnh vực học siêu ngành vì nói vị trí con người
là cột trụ và động cơ của tất cả sinh họat tinh thần,
sức khỏe, xã hội, kinh tế, thiên nhiên, khoa học… Và khi
suy nghĩ ngược chiều lại, thì ngành khoa học luận (épistémologie)
nhận xét rằng Tâm lý học quốc tế ngày nay bắt nguồn từ
triết học Tây Phương, và triết học Tây Phương bắt nguồn
từ tôn giáo, đặc biệt là từ vùng Địa Trung Hải trên
nền văn minh Hy-lạp, La-tinh và đạo Công giáo.
3.
Văn hóa là cách nhìn tập thể có hệ thống về quá khứ,
hiện tại và tương lai của một dân tộc để từng người
một lấy từ đó những nguyên liệu cần thiết hiểu mình
và xây dựng cuộc sống riêng của mình phù hợp với cộng
đồng.
Vấn
đề toàn cầu hóa kinh tế, kỹ thuật và tài chánh hiện nay
nêu rất rõ vai trò của tâm lý học trong luồng gió phát triển
văn hóa Tây Phương, và đây đã là địa bàn va chạm với
văn hóa những vùng khác.Ở Trung Đông là với Hồi giáo ;
và đối với văn hóa Á Đông là về quan niệm bản chất
nội tâm của con người nếu luận theo Phật học.
4.
Bốn điểm có thể nêu lên giữa hai tâm lý Âu và Á.
1. Cái “ Tôi” là điểm trung tâm của con người tây phương
với những thuyết về cá nhân.Trong khi đó, Phật học nhận
định rằng cái “ bản ngã của Tôi” có và không có, đó
như một cái “ tôi không có tôi” (Vô Ngã - Antman).Thế thì
ai là ai, ai là người yêu, và ai đi lao động ? sống để
làm gì, vì sao và cho ai ?
2. “ Đời là khổ” đây là một lời ta thường nghe.Đối
với tâm lý phương tây, mục tiêu của cuộc sống là hưởng
thụ.Thế thì hưởng đến đâu, thiếu cái gì ? nếu ta không
ra khỏi vòng lẫn quẩn hàng ngày của Luân Hồi ?
3. “ Đạo đức là trách nhiệm”.Tâm lý Tây phương
nói : tôi chỉ có trách nhiệm đối với tôi, và trước pháp
luật và có khi trước Chúa trời nếu tôi theo đạo Công giáo.Tâm
lý Á đông nói như nhà Phật : tôi có trách nhiệm trước
cái “ Nghiệp”, một cách để nói đến cái trách nhiệm
trước Tổ tiên, Ông Bà và trước thế hệ tương lai.Tâm
lý Tây phương đang khám phá ý nghĩa của “ Nghiệp” (Karma).Đây
là một kế thừa vô hình của ngàn thế hệ chuyển đến
cái tốt ngày nay cho tôi và để tôi ngừa cái xấu xắp đến.Do
đó, tôi có một trách nhiệm cao cả sống tốt chung với cả
loài người, cải tiến “ Nghiệp chướng” – tức là thất
bại – và tiếp chuyển cái tốt đó cho những thế hệ sau
qua “ lập nghiệp”, “ sự nghiệp”, “ công nghiệp”,
v.v..
4. Phật giáo nói : “ Như Lai tạng” là góc Phật có
trong mọi người để tự mình sống cải tiến, hướng dẩn
vốn từ bi cho sống được như Bồ Tát trong khắc này hay
phút sau.Khái niệm này về giải thoát trong rộng lượng không
có trong văn hóa Tây phương.Bắt nguồn từ tâm lý Công Giáo
chỉ định quan hệ án tội lỗi và ràng buộc của người
Con đối với Chúa, tâm lý Tây phương xây dựng cơ sở lý
thuyết sức khỏe con người và xã hội trên vấn đề “
tự do và quyền hạn của Tôi” để trả lời câu giới hạn
: thế nào là lỗi, thế nào là tội, để tôi phát triển
như ý tôi muốn.
5.
Kết luận.
Hai
chữ Khoa-học và Nhân-văn là hai khái niệm phải đối chiếu
nhiều với nhau và đó không phải là hai hàng hóa mới vừa
thu nhập mà đây là nhân quả của cả một nền văn minh.Nền
tảng Phật học rất hiện đại vì chính văn hóa Tây phương
cũng đang nghiên cứu để tự thay đổi và kết nạp vào văn
minh của họ.Do đó, Phật giáo là một cách sống cai trị
mình, của người với người và với xã hội.Và đây cũng
là một ngành học tập mà kết quả cụ thể nhất là giúp
giữ gìn và nâng cao bản sắc đạo đức con người và dân
tộc, và có thể là một phương pháp điều trị tâm lý cho
một số bệnh tâm thần, một số bệnh xã hội và bệnh của
xã hội.
Tài liệu (tiếng Pháp).
1.
LUONG Can-Liem: Bouddhisme et Psychiatrie.Paris, L’Harmattan, 1992.
2.
LUONG Can-Liem: Psychothérapie bouddhique.Méditation, Ethique, Liberté.Paris,
L’Harmattan, 2002.
3.
LUONG Can-Liem: Psychologie politique de la citoyenneté, du patriotisme,
de la mondialisation.Paris, L’Harmattan, 2002.
4.
LUONG Can-Liem: De la psychologie asiatique.L’Humain, le Politique, l’Ethique.Paris,
L’Harmattan, 2004.
5.
LUONG Can-Liem: Psychologie transculturelle et psychopathologie.Occident-Asie
orientale.(A paraître).
Notes
[i]
Bác sĩ tâm thần, Tiến sĩ tâm lý học. Giảng viên trường
đại học Y Paris, Pháp. Chủ tịch Hội Pháp-Việt Tâm-thần
và Tâm-lý Y-học
MỤC
LỤC
TIN
TỨC VÀ HÌNH ẢNH
