Tôi
có nhận được thư mời tham dự buổi Hội Thảo “Phật
Giáo Trong Thời Đại Mới: Cơ Hội và Thách Thức”. Tôi thành
thật cảm ơn.
Trong
khi vui mừng thấy những đề tài gợi ý trong thư mời của
Ban Tổ Chức mở ra nhiều vấn đề thiết yếu cho Phật Giáo
ngày nay thì tôi lại rất tiếc, vì hoàn cảnh bản thân trong
lúc này, không thể về tham dự được. Kính xin quý vị thông
cảm, hoan hỷ cho.
Không
về tham dự được; nhưng vì từ lâu vốn nặng lòng với
hiện trạng của Phật Giáo Việt Nam, tôi xin chia xẻ một
đôi điều; và qua đó, xin được bày tỏ ít nhiều niềm
kỳ vọng của tôi vào cuộc Hội Thảo này.
1.
Xã hội Việt Nam đang thay đổi và chắc chắn sẽ thay đổi
với một tốc độ rất nhanh. Trong khi, trên mặt giáo lý,
Phật Giáo là một tôn giáo có khả năng thích ứng với mọi
đổi thay của hoàn cảnh thì trong thực tế, khả năng này
hầu như đã không được vận dụng một cách thích đáng
khiến cho Phật Giáo Việt Nam ngày nay, từ cơ cấu tổ chức
đến nhân sự, từ quan niệm, khuynh hướng đến cách thức
điều hành, từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài ... tất
cả như đang bị đông cứng lại. Cứ thế này mà nhìn về
ngày mai, chúng ta thật khó để thấy được sức sống và
những đóng góp lớn lao của nó như lịch sử đã từng có.
Cho nên, tôi mong ước biết bao, cuộc hội thảo này sẽ đánh
động được khả năng thích ứng của Phật Giáo Việt Nam
để Phật Giáo Việt Nam có thể đáp ứng được những nhu
cầu của dân tộc, của thời đại và của ngay chính bản
thân Phật Giáo Việt nam trong một xã hội đang và sẽ thay
đổi nhanh chóng.
2.
Trong khung cảnh của thời đại toàn-cầu-hóa ngày nay, sức
mạnh có tính cách áp đảo về mọi mặt của Âu Mỹ chắc
chắn đặt thành vấn đề có tính cách sinh tử đối với
tất cả các nước yếu, trong đó có Việt nam. Làm sao để
Việt Nam vẫn giữ được bản sắc của mình, giữ được
truyền thống văn hóa, đạo lý và nếp sống đặc thù của
mình trong khi vẫn đi tới với thời đại văn minh vật chất
khoa học kỹ thuật; vẫn tiếp nhận được những giá trị
có tính cách phổ quát của nhân loại ngày nay? Phật Giáo
- như một trong những yếu tố cấu thành bản sắc văn hóa,
đạo lý, nếp sống tinh thần, đạo đức của dân tộc -
không thể đánh mất vai trò chủ động của mình trong việc
trả lời vấn nạn sinh tử này của dân tộc. Cho nên, tôi
kỳ vọng cuộc hội thảo này sẽ đặt được cơ sở lý
thuyết cho những nỗ lực hành hoạt nhằm khẳng định vai
trò của Phật Giáo đối với dân tộc trước sức ép này
của chiều hướng toàn cầu hóa.
3.
Cũng trong khung cảnh của thời đại với sức mạnh áp đảo
của văn minh, văn hóa vật dục Tây phương - đặc biệt là
Hoa Kỳ, bản thân của Phật Giáo cũng ở trong một cơn thử
thách sinh tử. Đó là thử thách đặt ra cho một nền đạo
lý lấy nếp sống đơn giản, tri túc làm ngõ vào Đạo, lấy
Giải thoát, Giác ngộ làm mục tiêu đối diện với một nền
văn minh, văn hóa lấy dục vọng làm động cơ cho mọi sự
tiến bộ, luôn xô đẩy con người vào sự hưởng thụ để
cuối cùng, nô lê hóa con người. Thử thách này vốn liên
hệ đến nếp sống của người tu đạo, hành đạo giữa
đời, liên hệ đến phẩm chất giáo dục, đào tạo các thế
hệ Tăng Ni ngày nay mà nếu không vượt qua được thì rồi
khủng hoảng là điều khó tránh. Hẳn nhiên, bản thân của
mỗi người hành đạo mới quyết định cho câu trả lời
nhưng tôi vẫn trông mong cuộc Hội Thảo này sẽ đặt thành
vấn đề ý thức và hành động cho những người làm công
việc giáo dục trong Phật Giáo và cho thế hệ những người
hành đạo ngày nay.
4.
Nhìn vào hiện trạng của Phật Giáo Việt Nam và vào cả một
thời kỳ từ 1963 đến nay, Phật Giáo Việt Nam đã có không
ít những thành tựu và đổ vỡ. Một hệ quả lớn của những
thành tựu và đổ vỡ này là tình trạng ngập sâu vào trong
vũng lầy của thế sự mà cho đến nay vẫn chưa có nẻo thoát,
ở cả bên này và bên kia. Một tôn giáo của dân tộc mà
không có được một cơ cấu độc lập, tự chủ để nói
được tiếng nói của chính mình trước những vấn đề của
mình và của dân tộc; một tôn giáo gắn bó cùng dân tộc
trên dưới 2000 năm lịch sử mà ngày nay lại phải chịu sự
lệ thuộc và sự tác động của đủ thứ thế lực thì quả
là điều người Phật tử khó nỗi cam tâm. Phật Giáo đâu
cần phải đi theo ai ở bên này hay bên kia. Phật Giáo có con
đường Phật, con đường vượt lên mọi cực đoan của biên
kiến thế gian để phụng sự cho dân tộc và con người. Tôi
mong sao buổi Hội Thảo này sẽ là cơ hội bước đầu để
cởi bỏ những sợi dây oan nghiệt đã và đang trói buộc
Phật Giáo trong vòng vây của thế sự nhiễu nhương này.
5.
Nông thôn Việt Nam từ bao đời, ngay cả dưới chế độ thực
dân Pháp, đã là địa bàn của Phật Giáo. Ở đó, dù Đạo
Phật có pha trộn với đủ thứ tín ngưỡng, bày ra đủ thứ
mê tín dị đoan nhưng như luôn luôn có một thành trì vững
chắc đủ để khiến cho những thứ văn hóa, tín ngưỡng
ngoại lai khó có thể xâm nhập. Ngày nay, thành trì đó như
đã vỡ ra từng mãng, đời sống con người không còn nhiều
những niềm tin thiêng liêng trong khi khuynh hướng vật dục
đã như cơn gió dữ cuốn hút con người, thôn quê Việt Nam
đang trở thành mảnh đất màu mỡ cho những loại văn hóa,
tín ngưỡng đi liền với tiền bạc vật chất. Cứ đà này
mà thấy thì rồi, Phật Giáo sẽ từ từ tàn lụi ở nông
thôn mà thôi. Cho nên, tôi nghĩ, cần có nhiều nỗ lực hướng
về nông thôn, không chỉ trên mặt từ thiện xã hội, mà
chính yếu là trên mặt hoằng pháp, sinh hoạt tín ngưỡng.
Hình ảnh ngôi chùa làng và sự sinh hoạt dưới mái chùa làng
này là những gì mà người hoài tâm lo cho Phật Giáo không
thể không nghĩ đến. Buổi Hội Thảo nếu đặt ra được
vấn đề này để cho người trách nhiệm quan tâm và có những
nỗ lực thích đáng sẽ là một điều thiết thực.
6.
Trong viễn ảnh của một Việt nam thay đổi, các phương tiện
truyền thông đại chúng, báo chí, truyền thanh, truyền hình…
sẽ đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc hoằng
pháp để duy trì, cũng cố niềm tin Phật và nếp sống của
người Phật tử. Mặc dầu, tôi biết đang có rất nhiều
giới hạn ở mặt này trong tình hình của Việt Nam bây giờ;
nhưng những chuẩn bị cần thiết cho ngày mai là điều nên
được nghĩ tới lúc này để khi hoàn cảnh cho phép, Phật
Giáo có đủ điều kiện và khả năng để thực hiện.
Trên
bình diện văn hóa rộng lớn hơn, công việc nghiên cứu, sáng
tác văn học, nghệ thuật (âm nhạc, kịch nghệ, điện ảnh,
hội họa, điêu khắc…) vốn dễ tác động vào tâm hồn
con người và góp phần định hướng cho đời sống tinh thần
của xã hội cũng là điều cần được quan tâm và có những
nỗ lực chuẩn bị cần thiết. Phật Giáo từ ngàn xưa đã
từng là nguồn cảm hứng sáng tạo cho nhiều thế hệ văn
nghệ sĩ và những sáng tác phẩm này đã từng làm nên cả
một nền văn hóa Phật Giáo trãi dài qua lịch sử. Tôi vẫn
mơ về một nền văn hóa thấm nhuần nguồn đạo Từ bi và
Trí tuệ như thế cho hôm nay; và nghĩ, đó sẽ là những đóng
góp lớn lao và lâu dài cho đời sống tinh thần của xã hội
Việt Nam sau này như quá khứ đã từng chứng tỏ. Tôi mong
ước, buổi Hội Thảo sẽ gây được niềm khích lệ cho những
anh chị em văn nghệ sĩ Phật tử tìm được nguồn cảm hứng
sáng tạo trong Đạo Phật. Thêm nữa, việc vinh danh những
khuôn mặt với những đóng góp trong quá khứ gần đây về
mặt này là điều mà buổi Hội Thảo có thể đề xuất và
thực hiện.
Còn
có biết bao nhiêu điều để nói. Việc giáo dục, đào tạo
một đội ngũ những người làm công việc giáo dục Phật
Giáp, từ mẫu giáo đến Đại Học. Việc bảo lưu những
di vật của cha ông, xem đó như gia tài của Phật Giáo Việt
Nam đang còn rất ít và tản mác ở khắp nơi. Việc hoàn thành
Đại Tạng Kinh Việt Nam bên cạnh những công trình nghiên
cứu để phục hưng và tô bồi cho sự nghiệp trí tuệ của
Phật Giáo Việt Nam. Công tác từ thiện để lân mẫn với
quần chúng nghèo khó và đề góp phần cải tạo xã hội.
Việc xây dựng một nền kinh tế tự túc để cho các nỗ
lực trên đây có đủ phương tiện thực hiện…
Phật
Giáo như một cơ thể toàn diện. Mặt nào cũng quan trọng,
cũng có vai trò của nó. Xây dựng cơ đồ cho Phật Giáo Việt
nam hôm nay đòi hỏi một nỗ lực tập hợp trí tuệ và khả
năng mọi mặt. Hẳn nhiên, không ai có thể đòi hỏi một
buổi Hội Thảo có thể đặt ra và giải quyết hết mọi
vấn đề. Điều tôi mong ước là, buổi Hội Thảo này sẽ
đánh dấu cho một chuyển hướng tích cực từ ý thức đến
hành động để những nỗ lực thực hiện có thể bắt đầu
từ đó. Chỉ chùng đó thôi thì buổi Hội Thảo cũng sẽ
là một thành công đáng quý.
Kính
thưa quý vị,
Trong
khi không trực tiếp tham dự được, tôi xin gởi về vài ý
nghĩ nhỏ và niềm mong ước trên đây. Thành kính cầu nguyện
Tam Bảo gia hộ buổi Hội Thảo được thành công tốt đẹp.
Trân
trọng./.
