TẠP
A-HÀM QUYỂN 16
KINH
407. TƯ DUY (1)[1]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật ở trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ có số đông Tỳ-kheo tụ tập tại nhà ăn, tư
duy những điều thế gian tư duy[2]. Bấy giờ, Thế Tôn biết
tâm niệm của các Tỳ-kheo, đi đến nhà ăn, trải tòa ngồi,
rồi bảo các Tỳ-kheo:
“Này
các Tỳ-kheo, cẩn thận chớ tư duy những điều thế gian tư
duy. Vì sao? Vì những điều tư duy của thế gian chẳng lợi
ích gì cho pháp, chẳng lợi ích gì cho phạm hạnh, chẳng phải
trí, chẳng phải giác, không thuận Niết-bàn[3]. Các ông nên
chân chánh tư duy, ‘Đây là Khổ Thánh đế, đây là Khổ
tập Thánh đế, đây là Khổ diệt Thánh đế, đây là Khổ
diệt đạo tích Thánh đế.’ Vì sao? Vì tư duy như vậy có
lợi ích cho pháp, có lợi ích cho phạm hạnh, là trí, là giác,
thuận hướng Niết-bàn.
“Vào
thời quá khứ có một người ra khỏi thành Vương xá, đến
bên bờ ao Câu-hy-la[4], ngồi tư duy về sự tư duy của thế
gian. Trong lúc đang tư duy bỗng thấy một đoàn quân gồm bốn
quân chủng: voi, ngựa, xe, bộ binh, vô lượng vô số, tất
cả đều vào trong một cái lỗ của ngó sen[5]. Thấy vậy,
người đó liền nghĩ: ‘Ta đã điên cuồng, mất tâm tính;
điều thế gian không có mà nay ta thấy có.’
“Bấy
giờ, cách ao này không xa, có nhiều người tụ tập lại một
chỗ. Người này liền đi đến chỗ đám đông, nói rằng:
‘Các vị, nay tôi đã phát cuồng, tôi đã mất tâm tính,
điều thế gian không có mà tôi thấy có.’ Người này kể
đầy đủ như trên. Khi ấy mọi người đều bảo người
này đã phát điên, mất tâm tính, những điều thế gian không
có mà người này thấy có.”
Phật
nói các Tỳ-kheo:
“Nhưng
người này không phải điên cuồng mất tâm tính, mà là thấy
chân thật. Vì sao? Vì lúc ấy cách ao Câu-hy-la không xa có
các vị trời và A-tu-la khởi bốn thứ quân chủng chiến đấu
giữa hư không. Lúc ấy, các vị trời đắc thắng, quân A-tu-la
bại trận, nhập vào trong một cái lỗ ngó sen trong hồ này.
“Cho
nên, Tỳ-kheo, các ông hãy cẩn thận chớ nên suy nghĩ về
thế gian. Vì sao? Vì tư duy thế gian chẳng lợi ích gì cho
nghĩa[6], chẳng lợi ích gì cho pháp, chẳng lợi ích gì cho
phạm hạnh, chẳng phải trí, chẳng phải giác, không thuận
Niết-bàn. Mà nên tư duy về bốn Thánh đế. Những gì là
bốn? Đó là Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt
Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
408. TƯ DUY (2)[7]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, bàn
luận như vầy: ‘Hoặc nói thế gian là thường, hoặc nói
thế gian là vô thường, thế gian vừa hữu thường vừa vô
thường, thế gian chẳng phải hữu thường chẳng phải vô
thường; thế gian là hữu biên, thế gian là vô biên; thế
gian là vừa hữu biên vừa vô biên; thế gian chẳng phải hữu
biên chẳng phải vô biên. Mạng là thân, hay mạng khác thân
khác. Như Lai sau khi chết là có, Như Lai sau khi chết là không,
Như Lai sau khi chết vừa có vừa không, Như Lai sau khi chết
chẳng phải có chẳng phải không.”
Bấy
giờ, Đức Thế Tôn đang ngồi Thiền tịnh ở một chỗ, bằng
thiên nhĩ, nên nghe tiếng bàn luận của các Tỳ-kheo đang tụ
tập ở nhà ăn. Nghe xong, đi đến nhà ăn, trải tòa mà ngồi
trước đại chúng và bảo các Tỳ-kheo:
“Các
Tỳ-kheo ở đây tụ tập để bàn nói việc gì vậy?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, Tỳ-kheo chúng con tụ tập ở nhà ăn này bàn luận,
‘Hoặc nói hữu thường, hoặc nói vô thường.’ Nói đầy
đủ như trên.”
Phật
bảo các Tỳ-kheo:
“Các
ông chớ bàn luận nghĩa như vậy.[8] Vì sao? Vì sự bàn luận
này chẳng lợi ích gì cho pháp, chẳng lợi ích gì cho phạm
hạnh, chẳng phải trí, chẳng phải giác, không thuận hướng
Niết-bàn. Này các Tỳ-kheo, nên luận nghị như thế này, ‘Đây
là Khổ Thánh đế, đây là Khổ tập Thánh đế, đây là Khổ
diệt Thánh đế, đây là Khổ diệt đạo tích Thánh đế.’
Vì sao? Vì luận nghị này có lợi ích cho pháp, lợi ích cho
phạm hạnh, là trí, là giác, thuận hướng Niết-bàn. Cho nên,
Tỳ-kheo, đối với bốn Thánh đế nếu chưa được hiện
quán, thì phải siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn
tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
409. GIÁC (1)[9]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, có người
có giác tưởng tham giác, có người có giác tưởng sân giác,
hoặc có người có giác tưởng hại giác[10]. Bấy giờ, Đức
Thế Tôn biết tâm niệm của các Tỳ-kheo, nên đi đến nhà
ăn, trải tọa cụ ngồi trước đại chúng, rồi bảo các
Tỳ-kheo:
“Các
ông chớ khởi giác tưởng về tham giác, chớ khởi giác tưởng
về nhuế giác, chớ khởi giác tưởng về hại giác[11]. Vì
sao? Vì những giác tưởng này chẳng lợi ích gì cho nghĩa,
chẳng lợi ích gì cho pháp, chẳng lợi ích gì cho phạm hạnh,
chẳng phải chánh trí, chẳng phải chánh giác, không chánh
hướng Niết-bàn. Các ông nên khởi giác tưởng về Khổ Thánh
đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt
đạo tích Thánh đế. Vì sao? Vì sự giác tưởng đối với
bốn Thánh đế này có lợi ích cho nghĩa, lợi ích cho pháp,
lợi ích cho phạm hạnh, là chánh trí, chánh giác, chánh hướng
Niết-bàn. Cho nên, Tỳ-kheo, đối với bốn Thánh đế phải
siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
chánh trí, chánh niệm, tinh tấn tu học.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
410. GIÁC (2)[12]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời… nói đầy đủ như trên, chỉ có sự sai biệt là:
“Khởi
giác tưởng về bà con thân thuộc; khởi giác tưởng về quốc
thổ nhân dân; khởi giác tưởng về không chết, cho đến
nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.”
*
KINH
411. LUẬN THUYẾT[13]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, bàn
luận những đề tài như vầy[14]: hoặc là bàn luận việc
vua, việc giặc cướp, việc đấu tranh, việc tiền bạc, việc
y phục, việc ăn uống, việc nam nữ, việc ngôn ngữ thế
gian, việc sự nghiệp, việc trong biển cả. Bấy giờ, Đức
Thế Tôn đang ở trong thiền định, bằng thiên nhĩ, nghe tiếng
bàn luận của các Tỳ-kheo, liền từ chỗ ngồi đứng dậy,
đi đến nhà ăn, trải tọa cụ mà ngồi trước đại chúng,
rồi bảo các Tỳ-kheo:
“Này
các Tỳ-kheo, các ông tụ tập để bàn luận việc gì?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, chúng con tụ tập ở đây bàn nói về việc vua…”
Nói đầy đủ như trên.
Phật
bảo các Tỳ-kheo:
“Các
ông chớ bàn luận những đề tài như vầy: Bàn luận những
việc vua… cho đến, không hướng đến Niết-bàn. Nếu có
bàn luận thì nên nói về Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh
đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế.
Vì sao? Vì bốn Thánh đế này có lợi ích cho nghĩa, lợi ích
cho pháp, lợi ích cho phạm hạnh, là chánh trí, chánh giác,
chánh hướng Niết-bàn.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
412. TRANH[15]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, nói
với nhau như vầy: ‘Tôi biết pháp luật, các ông không biết;
những gì tôi nói là thành tựu, những gì tôi nói là hợp
lý; những gì các ông nói là không thành tựu, không hợp lý;
cái đáng nói trước thì lại nói sau, cái đáng nói sau thì
nói trước. Thế rồi tranh luận nhau. Luận của tôi đúng;
luận của các ông không bằng. Ai trả lời được thì trả
lời đi!’
Bấy
giờ, Đức Thế Tôn đang ở trong thiền định, bằng thiên
nhĩ, nghe tiếng các Tỳ-kheo tranh luận… Nói đầy đủ như
trên cho đến, “bốn Thánh đế nếu chưa hiện quán thì phải
siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
413. VƯƠNG LỰC
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, bàn
luận như vầy: ‘Vua Ba-tư-nặc và vua Tần-bà-sa-la[16], vua
nào có thế lực lớn, vua nào giàu có hơn?’
Bấy
giờ, Đức Thế Tôn đang ở trong thiền định, bằng thiên
nhĩ, nghe tiếng bàn luận của các Tỳ-kheo, liền từ chỗ
ngồi đứng dậy, đi đến nhà ăn, trải tọa cụ ngồi trước
đại chúng, rồi hỏi các Tỳ-kheo:
“Các
ông đang bàn luận việc gì?”
Bấy
giờ các Tỳ-kheo đem những việc trên bạch lại đầy đủ
với Thế Tôn.
Phật
nói với các Tỳ-kheo:
“Các
ông bàn những việc về thế lực lớn, về sự giàu sang của
các vua làm gì? Này các Tỳ-kheo, chớ luận bàn như vậy. Vì
sao? Vì việc này không đem lại lợi ích gì cho nghĩa, pháp,
phạm hạnh, cũng chẳng phải trí, chẳng phải chánh giác,
chẳng đưa đến Niết-bàn[17]. Các ông nên bàn Khổ Thánh
đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt
đạo tích Thánh đế. Vì sao? Vì bốn Thánh đế này đem lại
nhiều lợi ích về nghĩa, về pháp, về phạm hạnh, là chánh
trí, chánh giác, chánh hướng Niết-bàn. Cho nên, Tỳ-kheo, đối
với bốn Thánh đế, nếu chưa được hiện quán, thì nên
siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
414. TÚC MẠNG
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, bàn
luận như vầy: ‘Đời trước các ông làm những thứ nghề
nghiệp gì, công xảo gì và lấy gì để tự sống?’
Bấy
giờ, Đức Thế Tôn đang ở trong thiền định, bằng thiên
nhĩ, nghe tiếng bàn luận của các Tỳ-kheo, liền từ chỗ
ngồi đứng dậy, đi đến nhà ăn, trải tọa cụ ngồi trước
đại chúng, rồi hỏi các Tỳ-kheo:
“Các
ông đang nói những gì?”
Lúc
ấy, các Tỳ-kheo đem những việc trên bạch lại đầy đủ.
Đức
Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Này
các Tỳ-kheo, các ông chớ bàn những việc đã làm đời trước.
Vì sao? Vì việc này không đem lại nhiều lợi ích cho nghĩa,
pháp, phạm hạnh[18], cũng chẳng phải trí, chẳng phải giác,
chẳng đưa đến Niết-bàn. Này các Tỳ-kheo, các ông nên bàn
Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế,
Khổ diệt đạo tích Thánh đế. Vì sao? Vì bốn Thánh đế
này đem lại nhiều lợi ích cho nghĩa, pháp, phạm hạnh, là
chánh trí, chánh giác, chánh hướng Niết-bàn. Cho nên, Tỳ-kheo,
đối với bốn Thánh đế, nếu chưa được hiện quán, thì
nên siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
415. ĐÀN-VIỆT[19]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo tụ tập nơi nhà ăn, bàn
luận như vầy: ‘Đàn-việt mỗ giáp kia làm thức ăn thô
sơ, chúng ta ăn xong không thấy ngon, không thấy khỏe. Chi bằng
chúng ta bỏ thức ăn thô này mà đi khất thực. Vì sao? Vì
các Tỳ-kheo đi khất thực thường được thức ăn ngon, lại
thấy sắc đẹp, có lúc lại nghe tiếng hay, có nhiều người
quen biết, cũng được y phục, ngọa cụ, thuốc men.”
Bấy
giờ, Đức Thế Tôn đang ở trong thiền định, bằng thiên
nhĩ nghe tiếng bàn luận của các Tỳ-kheo, liền đi đến nhà
ăn… Nói đầy đủ như vậy, cho đến, “hướng đúng Niết-bàn.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
416. THỌ TRÌ (1)[20]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các
ông có thọ trì bốn Thánh đế mà Ta đã dạy không?”
Khi
ấy, có một Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại
y phục, đảnh lễ Phật, rồi chắp tay bạch Phật:
“Kính
vâng, bạch Thế Tôn, bốn Thánh đế mà Thế Tôn đã dạy,
con đã thọ trì.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Ngươi
thọ trì bốn Thánh đế đó như thế nào?”
Tỳ-kheo
bạch Phật:
“Như
lời Thế Tôn đã dạy: ‘Đây là Khổ Thánh đế’, con liền
thọ trì; ‘đây là Khổ tập Thánh đế, đây là Khổ diệt
Thánh đế, đây là Khổ diệt đạo tích Thánh đế.’ Bạch
Thế Tôn, bốn Thánh đế mà Thế Tôn đã dạy như vậy, con
liền thọ trì.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Lành
thay! Lành thay! Ta đã dạy về Khổ Thánh đế, ngươi đã thọ
trì chân thật. Ta dạy Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh
đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế, ngươi đều thọ trì
chân thật.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
417. NHƯ NHƯ[21]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các
ông có thọ trì những gì mà Ta đã dạy về bốn Thánh đế
không?”
Lúc
ấy có Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục,
trịch vai phải, vì Phật mà làm lễ, rồi chắp tay bạch Phật:
“Thưa
vâng Thế Tôn, những gì mà Thế Tôn đã dạy về bốn Thánh
đế, con đều đã thọ trì.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Ngươi
đã thọ trì như thế nào về bốn Thánh đế mà Ta đã dạy?”
Tỳ-kheo
bạch Phật:
“Thế
Tôn nói khổ Thánh đế, con đều đã thọ trì, là như như,
không lìa như, không khác như, chân thật, thẩm sát chân thật,
không điên đảo, là lý chân thật của bậc Thánh[22]. Đó
là Khổ Thánh đế. Thế Tôn dạy về Khổ tập Thánh đế,
Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế, là
như như, không lìa như, không khác như, chân thật, thẩm sát
chân thật, không điên đảo, là lý chân thật của bậc Thánh.
Đó gọi là bốn Thánh đế mà Thế Tôn đã dạy, con đều
đã thọ trì.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Lành
thay! Lành thay! Ông đã thọ trì chân thật về bốn Thánh đế
mà Ta đã dạy là như như, không lìa như, không khác như, chân
thật, thẩm sát chân thật, không điên đảo. Đó gọi là
Tỳ-kheo thọ trì chân thật bốn Thánh đế của Ta.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
418. THỌ TRÌ (2)[23]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các
ông có thọ trì những gì mà Ta đã dạy về bốn Thánh đế
không?”
Khi
ấy có Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục,
vì Phật mà làm lễ, rồi chắp tay bạch Phật:
“Thưa
vâng Thế Tôn, những gì mà Thế Tôn đã dạy về bốn Thánh
đế, con đều đã thọ trì. Bốn đế là gì? Như Thế Tôn
đã dạy là Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt
Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế, con cũng đều
đã thọ trì.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Lành
thay! Lành thay! Như những gì mà Ta đã dạy về bốn Thánh
đế, ngươi đều đã thọ trì.
“Này
các Tỳ-kheo, nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào nói như vầy: ‘Như
những gì mà Sa-môn Cù-đàm đã nói về Khổ Thánh đế, ta
sẽ bỏ đi và sẽ lập lại Khổ Thánh đế khác.’ Điều
đó chỉ có trên ngôn thuyết, nếu gạn hỏi đến thì họ
sẽ không biết và càng làm tăng thêm sự nghi hoặc, vì đó
không phải là cảnh giới. ‘Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt
Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế này ta sẽ bỏ
đi, rồi sẽ lập lại bốn Thánh đế khác.’ Điều đó cũng
chỉ có trên ngôn thuyết, nếu gạn hỏi đến thì họ chẳng
biết và càng tăng thêm nghi hoặc cho họ, vì đó không phải
là cảnh giới của họ.
“Cho
nên, Tỳ-kheo đối với bốn Thánh đế nếu chưa được hiện
quán thì nên siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn
tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
419. NGHI (1)
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nếu
Tỳ-kheo nào đối với Phật có nghi, đối với Khổ Thánh
đế cũng có nghi; Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế,
Khổ diệt đạo tích Thánh đế cũng có nghi. Nếu đối với
Pháp, Tăng có nghi thì đối với Khổ Thánh đế cũng có nghi;
Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo
tích Thánh đế cũng có nghi. Nếu người nào đối với Phật
không nghi hoặc, đối với Khổ Thánh đế cũng không nghi hoặc;
đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ
diệt đạo tích Thánh đế cũng không nghi hoặc. Nếu người
nào đối với Pháp, Tăng không nghi hoặc, đối với Khổ Thánh
đế cũng không nghi hoặc; Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt
Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế cũng không nghi
hoặc.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
420. NGHI (2)
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nếu
Sa-môn, Bà-la-môn nào đối với Khổ Thánh đế có nghi, thì
đối với Phật cũng có nghi, đối với Pháp, Tăng có nghi.
Đối với Khổ, Tập, Diệt, Đạo có nghi, thì đối với Phật
cũng có nghi, đối với Pháp, Tăng có nghi. Nếu đối với
Khổ Thánh đế không nghi, thì đối với Phật cũng không nghi,
đối với Pháp, Tăng không nghi. Người đối với Tập, Diệt,
Đạo Thánh đế không nghi, thì đối với Phật cũng không
nghi, đối với Pháp, Tăng không nghi.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
421. THÂM HIỂM[24]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các
ông hãy đi cùng Ta đi đến vách núi sâu nguy hiểm[25].”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thưa
vâng Thế Tôn.”
Bấy
giờ, Thế Tôn cùng đại chúng đến vách núi sâu nguy hiểm[26],
trải tòa ngồi, sau khi đi quan sát chung quanh hang núi sâu hiểm
trở xong, rồi bảo các Tỳ-kheo:
“Hang
núi này thật là sâu và nguy hiểm.”
Lúc
ấy có Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục,
đảnh lễ Phật, rồi chắp tay bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, vách núi này thật là sâu hiểm, nhưng còn có thứ
gì sâu hiểm cùng cực và đáng sợ hơn nó không?”
Phật
biết ý của Tỳ-kheo này nên đáp liền:
“Như
vậy, này các Tỳ-kheo, vách núi này rất sâu hiểm, nhưng đối
với nó còn có thứ sâu hiểm đáng sợ hơn nữa, đó là Sa-môn,
Bà-la-môn không biết như thật Khổ Thánh đế; không biết
như thật Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ
diệt đạo tích Thánh đế. Những vị này hoan lạc nơi các
hành vốn là cội gốc của sự sanh[27]; hoan lạc nơi các hành
vốn là cội gốc của sự già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ,
não, mà tạo tác các hành này, khiến cho các hành lão, bệnh,
tử, ưu, bi, khổ, não càng ngày càng tăng trưởng, để rơi
vào chỗ sâu hiểm của lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ, não.
Như vậy, Tỳ-kheo, cái này rất sâu hiểm; nguy hiểm hơn cả
cái kia. Cho nên Tỳ-kheo đối với bốn Thánh đế nếu chưa
hiện quán, thì phải siêng năng tìm phương tiện, phát khởi
ý muốn tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
422. ĐẠI NHIỆT[28]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Có
địa ngục Đại nhiệt[29]. nếu chúng sanh nào sanh vào địa
ngục này thì chỉ một mực chịu nóng cháy.”
Bấy
giờ có một Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại
y phục, đảnh lễ Phật, rồi chắp tay bạch Phật:
“Như
Thế Tôn đã dạy, địa ngục Đại nhiệt này vô cùng nóng
bức. Bạch Thế Tôn, chỉ có đây là cực kỳ nóng, hay còn
có thứ nóng bức nào đáng sợ hơn, không còn đâu hơn?”
“Như
vầy, Tỳ-kheo, địa ngục này tuy thật là nóng bức, nhưng
cũng có thứ nóng bức đáng sợ hơn địa ngục ấy và không
còn gì hơn. Những gì được gọi là thứ nóng bức đáng
sợ hãi hơn địa ngục Đại nhiệt? Đó là Sa-môn, Bà-la-môn
không biết như thật Khổ Thánh đế; không biết như thật
Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo
tích Thánh đế. Như vậy, cho đến sanh, lão, bệnh, tử, ưu,
bi, khổ, não là sự nóng bức thiêu đốt bừng bừng. Này
Tỳ-kheo, đó gọi là sự nóng bức thiêu đốt bừng bừng
thật đáng sợ, không còn gì hơn. Cho nên, Tỳ-kheo, đối với
bốn Thánh đế nếu chưa hiện quán, thì nên siêng năng tìm
phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
423. ĐẠI ÁM[30]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Có
địa ngục vô cùng tối tăm, các chúng sanh sanh ra nơi đó
không thấy được các phần thân thể của mình[31].”
Bấy
giờ, có Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục,
vì Phật làm lễ, rồi chắp tay bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, địa ngục này vô cùng tối tăm. Chỉ có nơi này
tối tăm hay còn có chỗ nào tối tăm hơn, đáng sợ hơn địa
ngục này nữa?”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Như
vầy, còn có sự tối tăm đáng sợ hơn địa ngục này nữa.
Đó là Sa-môn, Bà-la-môn đối với bốn Thánh đế không biết
như thật, cho đến, rơi vào sự tối tăm cùng cực của sanh,
lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ, não. Cho nên, các Tỳ-kheo đối
với bốn Thánh đế, nếu chưa hiện quán, thì phải siêng
năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực, tu học
hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
424. MINH ÁM (1)[32]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Như
mặt trời vận hành chiếu sáng các thế giới. Cho đến cả
ngàn mặt trời, ngàn mặt trăng, chiếu sáng ngàn thế giới,
ngàn núi Tu di, ngàn Phất-bà-đề, ngàn Diêm-phù-đề, ngàn
Câu-da-ni, ngàn Uất-đơn-việt, ngàn Tứ thiên vương, ngàn
cõi Tam thập tam thiên, ngàn Diệm-ma thiên, ngàn Đâu-suất
thiên, ngàn Hóa lạc thiên, ngàn Tha hóa tự tại thiên, ngàn
Phạm thiên. Đó gọi là Tiểu thiên thế giới. Khoảng giữa
một ngàn thế giới này có chỗ tối tăm, dù có ánh sáng
mặt trời, mặt trăng chiếu sáng, có sức oai đức lớn cũng
không thấy được. Những chúng sanh sanh ra những nơi này không
thấy các phần thân thể của mình[33].”
Bấy
giờ, có Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục,
vì Phật làm lễ, rồi chắp tay, bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, như Thế Tôn nói, chỗ này vô cùng tối tăm. Chỉ
có nơi này tối tăm hay còn có chỗ nào tối tăm hơn, đáng
sợ hơn địa ngục này nữa?”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Như
vầy, còn có sự tối tăm đáng sợ hơn địa ngục này nữa.
Đó là Sa-môn, Bà-la-môn đối với bốn Thánh đế không biết
như thật, cho đến, rơi vào sự tối tăm cùng cực của sanh,
lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ, não. Cho nên, các Tỳ-kheo đối
với bốn Thánh đế, nếu chưa hiện quán, thì phải siêng
năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực, tu học
hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
425. MINH ÁM (2)[34]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Từ
Tiểu thiên thế giới, con số được nhân lên đến một ngàn,
thì đó gọi là Trung thiên thế giới. Khoảng giữa Trung thiên
thế giới có chỗ tối tăm…” như trên đã nói, cho đến,
“đối với bốn Thánh đế, nếu chưa hiện quán, thì phải
siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
426. MINH ÁM (3)[35]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Từ
Trung thiên thế giới, con số được nhân lên đến một ngàn,
thì đó gọi là Tam thiên đại thiên thế giới. Khoảng giữa
các thế giới này là chỗ tối tăm. Dù có mặt trời, mặt
trăng vận hành, chiếu khắp thế giới đi nữa, nhưng những
chúng sanh kia vẫn không thấy,...” cho đến “... rơi vào
chỗ tối tăm của sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não.
Cho nên các Tỳ-kheo, đối với bốn Thánh đế, nếu chưa hiện
quán, thì phải siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn
tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
427. THÁNH ĐẾ[36]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nay
Ta sẽ nói về bốn Thánh đế. Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ.
Bốn đế là gì? Đó là Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh đế,
Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế. Đó
gọi là bốn Thánh đế.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
Như
kinh “Đương thuyết” (Ta sẽ nói) trên, cũng vậy, các kinh:
-
Có (bốn Thánh đế);
-
Nên biết (bốn Thánh đế).
Cũng
nói như trên.
*
KINH
428. THIỀN TƯ[37]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nên
chuyên cần thiền định tư duy[38], phát khởi chánh phương
tiện[39], để nội tâm tịch tĩnh. Vì sao? Vì Tỳ-kheo nào
thiền định tư duy, nội tâm tịch tĩnh đã thành tựu rồi,
thì sẽ hiển hiện như thật[40]. Hiển hiện như thật những
gì? Hiển hiện như thật Khổ Thánh đế; hiển hiện như thật
Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo
tích Thánh đế.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
429. TAM-MA-ĐỀ[41]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nên
tu vô lượng Tam-ma-đề[42], chuyên tâm chánh niệm. Vì sao?
Vì khi tu vô lượng Tam-ma-đề, chuyên tâm chánh niệm rồi,
thì sẽ hiển hiện như thật như vậy. Hiển hiện như thật
những gì? Hiển hiện như thật Khổ Thánh đế; hiển hiện
như thật Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ
diệt đạo tích Thánh đế.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
430. TRƯỢNG (1)[43]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Như
người ném gậy lên giữa hư không, gậy liền rơi trở xuống,
hoặc gốc chạm đất, hoặc thân chạm đất, hoặc đầu chạm
đất. Cũng vậy, nếu Sa-môn, Bà-la-môn nào, không biết như
thật về Khổ Thánh đế; không biết như thật về Khổ tậïp
Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh
đế, nên biết, Sa-môn, Bà-la-môn này, hoặc đọa vào địa
ngục, hoặc đọa vào súc sanh, hoặc đọa vào ngạ quỷ. Cho
nên các Tỳ-kheo đối với bốn Thánh đế này, nếu chưa hiện
quán, thì phải siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn
tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
431. TRƯỢNG (2)
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Như
người ném gậy lên giữa hư không, gậy liền rơi trở xuống,
hoặc rơi xuống đất sạch, hoặc rơi xuống đất không sạch.
Cũng vậy, nếu Sa-môn, Bà-la-môn nào, không biết như thật
về Khổ Thánh đế; không biết như thật về Khổ tập Thánh
đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế,
vì không biết như thật, cho nên hoặc sanh vào đường lành,
hoặc sanh vào đường ác. Thế nên các Tỳ-kheo đối với
bốn Thánh đế, nếu chưa hiện quán, phải siêng năng tìm
phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
432. NGŨ TIẾT LUÂN
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Như
cái bánh xe có năm tiết liên tục[44]. Một người đại lực
sĩ có thể quay nhanh bánh xe này. Cũng vậy, nếu Sa-môn, Bà-la-môn
nào không biết như thật về Khổ Thánh đế, không biết như
thật về Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ
diệt đạo tích Thánh đế, sẽ bị luân hồi trong năm đường,
xoay vần một cách nhanh chóng; hoặc đọa vào địa ngục,
hoặc đọa vào súc sanh, hoặc đọa vào ngạ quỷ, hoặc Trời,
hoặc Người, rồi lại đọa vào đường ác, trường kỳ
luân chuyển. Cho nên Tỳ-kheo nào đối với bốn Thánh đế,
nếu chưa hiện quán, nên siêng năng tìm phương tiện, phát
khởi ý muốn tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
433. TĂNG THƯỢNG THUYẾT PHÁP
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Như
Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác thuyết pháp tăng thượng[45];
nghĩa là bốn Thánh đế được khai thị, được thi thiết,
được kiến lập, được phân biệt, được diễn giải, bày
hiển hiện, được biểu lộ[46]. Những gì là bốn? Đó là
Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế,
Khổ diệt đạo tích Thánh đế. Cho nên, Tỳ-kheo, đối với
bốn Thánh đế này, nếu chưa hiện quán, thì nên siêng năng
tìm phương tiện, phát khởi ý muốn mãnh liệt, tu học hiện
quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
434. HIỆT TUỆ
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Thế
nào là hiệt tuệ[47]? Có phải là biết như thật về Khổ
Thánh đế, về Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế,
Khổ diệt đạo tích Thánh đế, hay không biết?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, theo như sự hiểu biết của chúng con về những
lời dạy của Phật, đối với bốn Thánh đế mà biết như
thật, thì đó gọi là hiệt tuệ.”
Phật
bảo các Tỳ-kheo:
“Lành
thay! Lành thay! Nếu đối với bốn Thánh đế mà biết như
thật, đó gọi là hiệt tuệ. Cho nên, Tỳ-kheo, đối với
bốn Thánh đế này, nếu chưa hiện quán, thì nên siêng năng
tìm phương tiện, phát khởi ý muốn mãnh liệt, tu học hiện
quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
435. TU-ĐẠT[48]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà,
nước Xá-vệ. Bấy giờ, gia chủ Tu-đạt-đa[49] đến chỗ
Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi ngồi lui qua một
bên, bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, bốn Thánh đế này phải hiện quán theo thứ lớp
hay phải hiện quán tức thời[50]?”
Phật
bảo gia chủ:
“Bốn
Thánh đế này phải hiện quán theo thứ lớp, chứ không phải
hiện quán tức thời.”
Phật
bảo gia chủ:
“Nếu
có người bảo: ‘Đối với Khổ Thánh đế chưa hiện quán
mà đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ
diệt đạo tích Thánh đế có thể hiện quán’, lời nói
này không đúng. Vì sao? Vì đối với Khổ Thánh đế nếu
chưa hiện quán mà đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt
Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế muốn hiện quán
thì điều này không thể có được. Cũng giống như người
lấy hai lá cây nhỏ[51] xếp lại làm đồ đựng nước mang
đi thời không thể có được. Cũng vậy, đối với Khổ Thánh
đế chưa hiện quán mà đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ
diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế muốn hiện
quán,’ thì điều này không thể có được.
“Như
có người lấy lá sen kết lại làm đồ chứa nước đem đi,
thì việc này có thể có được. Cũng vậy, này gia chủ, đối
với Khổ Thánh đế đã hiện quán rồi, thì đối với Khổ
tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích
Thánh đế có thể hiện quán,’ điều này có thể có được.
Cho nên, gia chủ, đối với bốn Thánh đế này, nếu chưa
hiện quán, thì nên siêng năng tìm phương tiện, phát khởi
ý muốn mãnh liệt, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
436. ĐIỆN ĐƯỜNG (1)[52]
Như
điều trưởng giả Tu-đạt đã hỏi ở kinh trên, có Tỳ-kheo
khác hỏi Đức Phật, cũng được nói như vậy. Chỉ có sai
biệt nơi thí dụ:
“Như
có con đường bốn bậc thềm đi lên điện đường. Nếu
có người nói: ‘Không cần lên bậc thứ nhất mà lên ngay
bậc thứ hai, thứ ba, thứ tư, lên điện đường,’ thì điều
này không thể có được. Vì sao? Phải do bậc đầu tiên rồi
sau đó đến bậc thứ hai, bậc thứ ba, bậc thứ tư để
lên được đến điện đường. Cũng vậy, Tỳ-kheo đối với
Khổ Thánh đế chưa hiện quán mà đối với Khổ tập Thánh
đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế
muốn hiện quán’, thì điều này không thể có được.
“Này
Tỳ-kheo, nếu có người nói: ‘Bằng bốn bậc thềm đưa
lên điện đường, nhưng phải do từ bậc thềm đầu, rồi
sau đó đến bậc thứ hai, bậc thứ ba, bậc thứ tư mới
lên được điện đường,’ nói như vậy thì mới đúng.
Vì sao? Vì phải do bậc thềm đầu tiên, sau đó mới leo lên
bậc thềm thứ hai, thứ ba, thứ tư rồi lên được điện
đường, việc này có thể có được. Cũng vậy Tỳ-kheo, nếu
đối với Khổ Thánh đế đã hiện quán rồi, thì tuần tự
đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ
diệt đạo tích Thánh đế có thể hiện quán,’ nên nói như
vậy. Vì sao? Vì đối với Khổ Thánh đế đã hiện quán,
sau đó theo thứ lớp đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ
diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế hiện quán,
việc này có thể có được.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
437. ĐIỆN ĐƯỜNG (2)
Như
Tỳ-kheo đã hỏi ở kinh trên, những điều Tôn giả A-nan hỏi,
Đức Phật cũng dạy như vậy, chỉ có thí dụ là sai khác,
Phật bảo A-nan:
“Như
cái thang có bốn bậc đưa lên điện đường. Nếu có người
nói: ‘Không cần nhờ vào bậc ban đầu mà lên ngay bậc thứ
hai, bậc thứ ba, bậc thứ tư là lên được diện đường,’
thì không thể có được. Cũng vậy A-nan, nếu đối với Khổ
Thánh đế chưa hiện quán mà đối với Khổ tập Thánh đế,
Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế muốn
hiện quán,’ điều này không thể có được. Vì sao? Vì nếu
đối với Khổ Thánh đế chưa hiện quán mà đối với Khổ
tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích
Thánh đế muốn hiện quán thì không thể có được.
“Này
A-nan, như cái thang có bốn bậc đưa lên điện đường, nếu
có người nói: ‘Phải do bậc đầu tiên, sau đó mới lên
bậc thứ hai, thứ ba, thứ tư rồi lên tới điện đường,’
nói như vậy mới đúng. Vì sao? Vì phải do vào bậc đầu
tiên, tuần tự lên bậc thứ hai, thứ ba, thứ tư rồi mới
tới điện đường, thì điều này có thể có được. Cũng
vậy, A-nan đối với Khổ Thánh đế đã hiện quán rồi, tuần
tự đối với Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế,
Khổ diệt đạo tích Thánh đế có thể hiện quán;’ điều
này có thể có được.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
438. CHÚNG SANH[53]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà,
nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Như
lấy hết cây cỏ trên quả đất này, dùng làm cây thương[54]
và xâu hết tất cả các loài thủy vật trong biển lớn; có
thể xuyên suốt được tất cả không?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, không thể được. Vì sao? Vì những con vật ở trong
biển lớn đủ các hình tướng, chủng loại, hoặc có loài
nhỏ quá, không thể xâu được, hoặc lớn quá, cũng không
thể xâu được.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Đúng
vậy, đúng vậy! Chúng sanh giới vô số vô lượng. Cho nên,
Tỳ-kheo, đối với bốn Thánh đế này, nếu chưa hiện quán,
thì nên siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn mãnh
liệt, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
439. TUYẾT SƠN[55]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn cầm một cục sạn[56], rồi
hỏi các Tỳ-kheo:
“Các
ông nghĩ sao? Sạn trong tay Ta đây là nhiều hay sạn ở núi
Tuyết lớn nhiều?”
Tỳ-kheo
bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, sạn trong tay của Thế Tôn rất ít, còn sạn ở
núi Tuyết thì nhiều trăm, muôn ngàn, ức, vô lượng, không
thể dùng toán số, thí dụ để so sánh được.”
Phật
bảo các Tỳ-kheo:
“Những
chúng sanh mà biết như thật Khổ Thánh đế, biết như thật
Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo
tích Thánh đế thì ít như sạn ở trong tay Ta đang cầm. Còn
những chúng sanh kia mà không biết như thật đối với Khổ
Thánh đế, không biết như thật Khổ tập Thánh đế, Khổ
diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế thì nhiều
như sạn ở núi Tuyết, nhiều đến vô lượng. Cho nên, Tỳ-kheo,
đối với bốn Thánh đế này, nếu chưa hiện quán, thì nên
siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
*
KINH
440. HỒ TRÌ ĐẲNG[57]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương
xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Như
ao hồ, sâu rộng năm mươi do tuần, nước đầy tràn. Nếu
có người dùng một sợi tóc, hoặc sợi lông, hoặc đầu
ngón tay thấm vào nước hồ này cho đến ba lần, thì thế
nào, này các Tỳ-kheo, giọt nước thấm của người kia nhiều
hay nước trong hồ nhiều?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, nước trên sợi tóc, sợi lông, hay dầu ngón tay
của người này rất ít, còn nước trong hồ thì nhiều vô
lượng, vô số cho đến không thể dùng toán số, thí dụ
để so sánh được.”
Phật
bảo Tỳ-kheo:
“Nhiều
như nước trong hồ lớn, nhiều vô lượng, là gốc rễ khổ
bị cắt đứt như cây đa la bị chặt ngọn, thành các pháp
không tái sanh trong tương lai, mà đa văn Thánh đệ tử đoạn
trừ khi thành tựu kiến đế[58], đắc Thánh đạo quả. Những
gì còn sót chưa đoạn tận, chỉ ít như nước đầu sợi
tóc, sợi lông, ngón tay của người kia mà thôi. Cho nên, Tỳ-kheo,
đối với bốn Thánh đế này, nếu chưa hiện quán, thì nên
siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn tích cực,
tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
Như
ví dụ hồ nước lớn, cũng vậy những ví dụ về hồ Tát-la-đa-tra-ca,
Hằng-già, Da-phù-na, Tát-la-du, Y-la-bạt-đề, Ma-hê[59], cùng
bốn biển lớn cũng nói như trên.
*
KINH
441. THỔ[60]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà,
nước Xá-vệ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn tay cầm một hòn đất,
lớn bằng trái lê[61], bảo các Tỳ-kheo:
“Thế
nào, các Tỳ-kheo, hòn đất trong tay Ta nhiều hay đất trong
núi Tuyết nhiều?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thưa,
hòn đất trong tay Thế Tôn rất ít, còn đất tại núi chúa
Tuyết thì thật nhiều, nhiều đến trăm ngàn ức na do tha,
cho đến không thể dùng toán số, thí dụ để so sánh được.”
Phật
bảo các Tỳ-kheo:
“Những
chúng sanh mà biết như thật Khổ Thánh đế, biết như thật
Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, Khổ diệt đạo
tích Thánh đế cũng ít như hòn đất Ta đang cầm ở trong
tay. Những chúng sanh mà không biết như thật khổ Thánh đế,
không biết như thật Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh
đế, Khổ diệt đạo tích Thánh đế, nhiều hơn đất ở
núi chúa Tuyết. Cho nên, Tỳ-kheo, đối với bốn Thánh đế
này, nếu chưa hiện quán, thì nên siêng năng tìm phương tiện,
phát khởi ý muốn tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
Như
núi chúa Tuyết. Cũng vậy các ví dụ về núi Ni-dân-đà-la,
Tỳ-na-đa-ca, Mã-nhĩ, Thiện kiến, Khư-đề-la-ca, Y-sa-đà-la,
Du-kiền-đà-la, Tu-di sơn vương[62] và đất đai trên đại
địa cũng lại như vậy. Như dụ trái lê, cũng vậy các ví
dụ trái A-ma-lặc-ca, Bạt-đà-la, Ca-la-ca, quả đậu, cho đến
ví dụ tép tỏi cũng nói như vậy.
*
KINH
442. TRẢO GIÁP[63]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà,
nước Xá-vệ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn dùng trong móng tay
khự một ít đất, rồi nói với các Tỳ-kheo:
“Các
ông nghĩ thế nào, đất trên móng tay Ta nhiều, hay đất ở
đại địa này nhiều?”
Các
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch
Thế Tôn, đất trong móng tay của Thế Tôn là rất ít, ít
lắm, còn đất ở đại địa thì nhiều vô lượng, cho đến
không thể dùng toán số, hay thí dụ để so sánh được.”
Phật
bảo các Tỳ-kheo:
“Cũng
như vậy, thân hình các chúng sanh mà có thể thấy được
thì như đất trên móng tay; còn thân hình của chúng sanh vi
tế không thể thấy được nhiều như đất trên đại địa.
Cho nên, Tỳ-kheo, đối với bốn Thánh đế, nếu chưa hiện
quán, thì nên siêng năng tìm phương tiện, phát khởi ý muốn
tích cực, tu học hiện quán.”
Phật
nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy,
hoan hỷ phụng hành.
Như
đất liền nói trên, về thủy tánh cũng lại như vậy.
Các
kinh khác tương tợ:[64]
- “Ít
như đất trên móng tay, cũng vậy, những chúng sanh được
sanh ra trong cõi người;
- “Loại
không được làm người cũng như đất đại địa.
- “Những
chúng sanh được sanh ra nơi có văn minh (đô thị) cũng như
đất dính trên móng tay;
- “Được
sanh ra nơi biên địa cũng như đất trên đại địa.
- “Người
thành tựu Thánh tuệ nhãn cũng như đất trên móng tay;
- “Người
không thành tựu Thánh tuệ nhãn cũng như đất ở đại địa.
- “Những
chúng sanh biết được pháp luật này, cũng như đất dính
trên móng tay;
- “Chúng
sanh không biết pháp luật cũng như đất ở đại địa.
- “Như
biết, cũng vậy: biết bình đẳng, biết khắp tất cả, chánh
tưởng, chánh giác, chánh giải, pháp hiện quán cũng như vậy.
- “Những
chúng sanh biết có cha mẹ, thì cũng như đất dính trên móng
tay;
- “Số
chúng sanh không biết đến có mẹ cha cũng như đất ở đại
địa.
- “Những
chúng sanh biết có bậc tôn trưởng của dòng Sa-môn, Bà-la-môn
và làm những điều cần làm phước đời này, đời khác,
sợ tội thường bố thí, ăn chay giữ giới thì cũng như đất
dính trên đầu móng tay;
- “Số
chúng sanh không biết có bậc tôn trưởng của dòng Sa-môn,
Bà-la-môn, làm những điều phước cần ở đời này, đời
khác, sợ tọ
