J. KRISHNAMURTI
BÀN VỀ THƯỢNG ĐẾ
Nguyên tác: ON GOD - Lời dịch: ÔNG KHÔNG – 2008 – 

Nhưng có một thiêng liêng  không thuộc tư tưởng, cũng không thuộc một cảm thấy được làm sống lại bởi tư tưởng. Nó không thể nhận ra được bởi tư tưởng và nó cũng không thể bị sử dụng bởi tư tưởng. Tư tưởng không thể hình thành nó. Nhưng có một thiêng liêng, không bị tác động bởi bất kỳ biểu tượng hay từ ngữ nào. Nó không thể diễn đạt. Nó là một sự kiện.

Krishnamurti’s Notebook, Ngày 28 tháng 6 năm 1961

MỤC LỤC  Lời tựa
Bombay, ngày 6 tháng 1 năm 1960
Eddington, Pennsylvania, ngày 12 tháng 6 năm 1936
Từ quyển: Những cuộc nói chuyện ở Châu âu năm 1967, 
London, ngày 30 tháng 9 năm 1967
Seattle, ngày 16 tháng 7 năm 1950
Từ quyển: Những cuộc nói chuyện ở Châu âu năm 1967, 
Paris, ngày 30 tháng 4 năm 1967
Từ quyển: Tự do đầu tiên và cuối cùng, Chương 28
Từ quyển: Cuộc sống trước mặt, Chương 4
Từ quyển: Cuộc sống trước mặt, Chương 7, với Những người trẻ
Từ quyển: Bình phẩm về cuộc sống Quyển một, Chương 18
Bombay, ngày 3 tháng 3 năm 1965
Bangalore, ngày 4 tháng 7 năm 1948
Bombay, ngày 8 tháng 2 năm 1948
Bombay, ngày 27 tháng 2 năm 1955
Bombay, ngày 24 tháng 12 năm 1958
Bombay, ngày 8 tháng 3 năm 1961
London, ngày 23 tháng 10 năm 1949

Madras, ngày 29 tháng 1 năm 1964
Madras, ngày 15 tháng 12 năm 1974
Từ quyển: Sổ tay của Krishnamurti
New Delhi, ngày 31 tháng 10 năm 1956
Ojai, ngày 5 tháng 7 năm 1953
Ojai, ngày 21 tháng 8 năm 1955, Nói chuyện
Ojai, ngày 21 tháng 8 năm 1955, Những câu hỏi
Saanen, ngày 2 tháng 8 năm 1964
Saanen, ngày 1 tháng 8 năm 1965
Từ quyển: Sự kết thúc của thời gian, ngày 2 tháng 4 năm 1980
Từ quyển: Sổ tay của Krishnamurti
 

Lời tựa

Jiddu Krishnamurrti được sinh ra ở Ấn độ năm 1895 và, lúc 13 tuổi, được bảo trợ bởi Tổ Chức Thần học Theosophical Society, đã công nhận ông là phương tiện cho “Thầy Thế Giới” mà sự xuất hiện của ông đã được công bố từ trước. Chẳng mấy chốc K đã nổi lên như một người thầy, không thể phân hạng, không thỏa hiệp và đầy quyền năng; những buổi nói chuyện và những tác phẩm của ông không liên quan đến bất kỳ tôn giáo đặc biệt nào và cũng không thuộc phương Đông hay phương Tây nhưng dành cho toàn thế giới. Cương quyết phủ nhận hình ảnh đấng Cứu thế, vào năm 1929 ông tuyên bố giải tán tổ chức lớn và giàu có đã được xây dựng quanh ông và tuyên bố sự thật là “một mảnh đất không lối vào”, không thể tiếp cận được bởi bất kỳ tôn giáo, triết lý hay giáo phái chính thức nào.

Trong suốt cuộc đời còn lại K liên tục phủ nhận danh vị đạo sư mà những người khác cố gắng ép buộc ông phải nhận. Ông tiếp tục thu hút vô số người khắp thế giới nhưng khẳng định không là uy quyền, không muốn những môn đồ, và luôn luôn nói chuyện như một cá thể cùng một cá thể khác. Tâm điểm những lời giáo huấn của ông là nhận ra những thay đổi cơ bản trong xã hội chỉ có thể được tạo ra bởi sự thay đổi của ý thức cá thể. Sự cần thiết phải hiểu rõ về chính mình và hiểu rõ những ảnh hưởng gây tách rời, gây giới hạn của tình trạng bị quy định thuộc quốc gia và tôn giáo liên tục được nhấn mạnh. Krishnamurti luôn luôn vạch ra sự cần thiết cấp bách phải có được sự khoáng đạt, phải có được “không gian rộng lớn trong bộ não” mà trong đó có năng lượng vô hạn. Điều này dường như đã là nguồn suối của sự sáng tạo riêng của ông và cốt lõi cho những ảnh hưởng to tát của ông đối với vô số người khắp thế giới.

Ông tiếp tục giảng thuyết khắp thế giới cho đến khi qua đời năm 1986 ở tuổi chín mươi. Những buổi nói chuyện, những cuộc đối thoại, những lá thư và những bài viết trên báo của ông đã được tổng hợp thành hơn sáu mươi quyển. Từ những lời giáo huấn nhiều như thế một loạt những quyển sách có đề mục này đã được biên soạn, mỗi quyển sách tập trung vào một đề tài có liên quan đặc biệt và khẩn cấp trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.
 

BÀN VỀ THƯỢNG ĐẾ

Bombay, ngày 6 tháng 1 năm 1960

Cái trí là cái đã được biết – cái đã được biết là những điều đã được trải nghiệm. Với sự đo lường đó, chúng ta cố gắng biết cái không biết được. Nhưng chắc chắn cái đã được biết không bao giờ có thể biết cái không biết được; nó chỉ có thể biết cái gì nó đã trải nghiệm, cái gì nó đã được dạy bảo, cái gì nó đã thâu lượm. Liệu cái trí có thể thấy sự thật rằng nó không có khả năng riêng để biết cái không biết được hay không?

Chắc chắn nếu tôi thấy rất rõ ràng rằng cái trí của tôi không thể biết cái không biết được, có sự tĩnh lặng tuyệt đối. Nếu tôi cảm thấy rằng tôi có thể nắm bắt cái không biết được bằng những khả năng của cái đã được biết, tôi tạo ra vô số nhiễu loạn; tôi nói chuyện, tôi khước từ, tôi chọn lựa, tôi cố gắng tìm ra một phương cách dẫn đến nó. Nhưng nếu cái trí thấy rằng nó hoàn toàn không có khả năng riêng để nhận biết cái không biết được, nếu nó trực nhận rằng nó không thể dùng bất kỳ phương cách nào để tìm ra cái không biết được, vậy thì điều gì xảy ra? Vậy thì cái trí trở nên tĩnh lặng tuyệt đối. Nó không bị vô vọng; nó không còn đang tìm kiếm bất kỳ điều gì nữa.

Chuyển động của tìm kiếm chỉ có thể từ cái đã được biết đến cái đã được biết, và mọi việc mà cái trí có thể làm là tỉnh thức rằng chuyển động này sẽ không bao giờ khai phá cái không biết được. Bất kỳ chuyển động nào được thực hiện bởi cái đã được biết vẫn còn trong lãnh vực của cái đã được biết. Đó là điều duy nhất tôi phải trực nhận; đó là điều duy nhất cái trí phải thấy. Vậy thì, nếu không có bất kỳ kích động, nếu không có bất kỳ mục đích nào, cái là tĩnh lặng.

Bạn không thấy tình yêu là tĩnh lặng hay sao? Nó có lẽ như vậy khi nắm tay một người khác, hay nhìn đầy thương yêu một đứa trẻ, hay quan sát vẻ đẹp của một chiều tối. Tình yêu không có quá khứ hay tương lai, và vì vậy nó ở trong trạng thái lạ thường của tĩnh lặng này. Và nếu không có tĩnh lặng này, mà là trống không trọn vẹn, không có sáng tạo. Bạn có lẽ rất khôn ngoan trong khả năng của bạn, nhưng nơi nào không có sáng tạo, có hủy diệt, thoái hóa, và cái trí tàn tạ.

Khi cái trí trống không, tĩnh lặng, khi nó ở trong một trạng thái tiêu cực hoàn toàn – mà không là trơ trơ, cũng không là đối nghịch của tích cực, nhưng một trạng thái hoàn toàn khác hẳn mà trong đó mọi tư tưởng đã kết thúc – chỉ lúc đó mới có thể cho cái không thể đặt tên hiện diện.

Eddington, Pennsylvania,
Ngày 12 tháng 6 năm 1936

Quan điểm máy móc về cuộc sống là, vì con người là sản phẩm của môi trường sống và của những phản ứng khác nhau, chỉ có thể nhận thức qua những giác quan, môi trường sống và những phản ứng nên được kiểm soát bởi một hệ thống có lý luận mà sẽ cho phép cá thể vận hành chỉ trong cái khung. Làm ơn hãy hiểu rõ ý nghĩa đầy đủ của quan điểm máy móc này về cuộc sống. Nó tin tưởng rằng không có thực thể thăng hoa tối thượng, không cái gì có một tiếp tục, quan điểm về cuộc sống này công nhận không có sự tồn tại của bất kỳ loại nào sau khi chết; sự sống chỉ là một khoảng ngắn ngủi dẫn đến hủy hoại hoàn toàn. Vì con người không là gì cả ngoại trừ kết quả của những phản ứng thuộc môi trường sống, bị quan tâm đến sự theo đuổi an toàn ích kỷ riêng của anh ấy, anh ấy đã giúp đỡ tạo ra một hệ thống bóc lột, hung bạo, và chiến tranh. Vì vậy những hoạt động của anh ấy phải được định hình và được hướng dẫn bằng sự thay đổi và kiểm soát môi trường sống.

Và rồi có những người công nhận quan điểm rằng con người căn bản là thần thánh, rằng số mạng của anh ấy được kiểm soát và được hướng dẫn bởi một đấng tối cao nào đó. Những người này khẳng định rằng họ đang tìm kiếm Thượng đế, sự hoàn hảo, sự giải thoát, hạnh phúc, một trạng thái tồn tại trong đó tất cả những xung đột chủ quan đã kết thúc. Niềm tin của họ trong một thực thể tối thượng đang hướng dẫn số mạng của con người được đặt nền tảng trên sự trung thành. Họ sẽ nói thực thể thăng hoa hay đấng tối thượng này đã tạo ra thế giới và rằng cái “tôi”, bản ngã, cái cá thể, là cái gì đó vĩnh cửu trong chính nó và có một chất lượng thường hằng.

Thỉnh thoảng bạn nghĩ rằng cuộc sống là máy móc, và vào lúc khác khi có đau khổ và hoang mang, bạn chuyển sang sự trung thành, hướng vào một thực thể tối thượng để có hướng dẫn và giúp đỡ. Bạn liên tục thay đổi quan điểm giữa những đối nghịch, trái lại chỉ qua hiểu rõ sự ảo tưởng của những đối nghịch bạn mới có thể giải thoát chính mình khỏi những giới hạn và những ngăn cản của chúng. Bạn thường tưởng tượng rằng bạn được tự do khỏi chúng, nhưng bạn chỉ có thể được tự do khi bạn hoàn toàn hiểu rõ qui trình dựng lên những giới hạn này và kết thúc chúng. Bạn không thể có được sự hiểu rõ sự thật, cái gì là, chừng nào qui trình không có khởi đầu của ngu dốt này còn được tiếp tục. Khi qui trình này, tự nuôi dưỡng chính nó qua những hoạt động có ý chí riêng của nó về tham lam, kết thúc, có cái đó mà có lẽ được gọi là chân lý, sự thật, hạnh phúc vô cùng.
 

Từ quyển: Những cuộc nói chuyện ở Châu âu năm 1967,
London, ngày 30 tháng 9 năm 1967

Có lẽ rất xứng đáng khi dùng một ít thời gian cố gắng tìm ra liệu cuộc sống có bất kỳ ý nghĩa nào hay không. Không phải cuộc sống mà người ta sống, bởi vì sự tồn tại hiện nay chẳng có ý nghĩa bao nhiêu. Người ta nghĩ ra một ý nghĩa trí năng cho cuộc sống, một ý nghĩa thuộc trí năng, lý thuyết, thần học hay (nếu người ta có thể sử dụng từ ngữ đó) huyền bí cho nó; người ta cố gắng tìm ra một ý nghĩa sâu sắc – như một số tác giả đã làm trong nỗi tuyệt vọng của sự hiện hữu vô vọng này – sáng chế ra lý do thuộc trí năng, sâu sắc, sinh động nào đó. Và dường như đối với tôi nó sẽ xứng đáng hơn nhiều nếu chúng ta có thể tìm ra cho chính chúng ta, không theo cảm tính hay trí năng, nhưng thực sự, thực tế, liệu trong cuộc sống có bất kỳ điều gì thực sự thiêng liêng hay không. Không phải những sáng chế của cái trí mà đã trao một ý nghĩa thiêng liêng cho cuộc sống, nhưng thực sự liệu có một sự việc như thế hay không. Bởi vì người ta quan sát dựa theo lịch sử lẫn thực tế trong sự tìm kiếm này, trong cuộc sống mà người ta đã sống – trải qua kinh doanh, ganh đua, thất vọng, cô độc, lo âu, với sự hủy diệt của chiến tranh và hận thù – cuộc sống như tất cả những điều này chẳng có ý nghĩa bao nhiêu. Chúng ta có lẽ sống bảy mươi năm, trải qua bốn mươi hay năm mươi năm trong văn phòng, với những thói quen, nhàm chán và sự cô độc của nó, mà chẳng có ý nghĩa bao nhiêu. Nhận ra điều đó, cả ở phương Đông lẫn ở đây, sau đó người ta cho ý nghĩa và sự quan trọng đến một biểu tượng, một lý tưởng, một vị Thượng đế – mà rõ ràng là những sáng chế của cái trí. Ở phương Đông họ đã nói rằng cuộc sống là một: đừng giết chóc; Thượng đế tồn tại trong mỗi con người: đừng hủy diệt. Nhưng phút kế tiếp họ đang hủy diệt lẫn nhau, thực sự, bằng từ ngữ, hay trong kinh doanh, và vì vậy ý tưởng cuộc sống là một này, sự thiêng liêng của cuộc sống, chẳng có ý nghĩa bao nhiêu.

Cũng vậy ở phương Tây, nhận ra rằng cuộc sống thực sự là gì – bạo lực, hung hăng tàn khốc của cuộc sống hàng ngày – người ta trao ý nghĩa đến một biểu tượng. Những biểu tượng đó mà mọi tôn giáo đều đặt nền tảng trên nó được nghĩ là rất thiêng liêng. Đó là, những nhà thần học, những vị giáo sĩ, những vị thánh mà đã có những trải nghiệm đặc trưng của họ, đã trao những ý nghĩa cho cuộc sống và chúng ta bám vào những ý nghĩa kia từ tuyệt vọng của chúng ta, từ cô độc của chúng ta, từ lề thói hằng ngày của chúng ta mà chẳng có ý nghĩa bao nhiêu. Và nếu chúng ta có thể gạt đi mọi biểu tượng, mọi hình ảnh, mọi ý tưởng và những niềm tin mà người ta đã dựng lên hàng thế kỷ và với nó người ta đã cho một ý nghĩa thiêng liêng, nếu chúng ta có thể thực sự tháo gỡ tình trạng bị quy định của chúng ta không còn tất cả những sáng chế kỳ lạ này, vậy thì có lẽ chúng ta có thể thực sự tự hỏi chính mình liệu có một cái gì đó là sự thật, thiêng liêng và thánh thiện thực sự. Bởi vì đó là điều gì con người đã tìm kiếm trong những hỗn loạn, vô vọng, tội lỗi, và chết này. Trong nhiều hình thức khác nhau con người đã luôn luôn tìm kiếm sự cảm thấy này về một cái gì đó mà phải vượt khỏi sự ngắn ngủi, vượt khỏi dòng chảy của thời gian. Chúng ta có thể dành chút ít thời gian để tìm hiểu vấn đề này và cố gắng tìm ra cho chính mình liệu có một sự việc như thế hay không? – nhưng không phải điều gì bạn muốn, không phải Thượng đế, không phải một ý tưởng, không phải một biểu tượng. Liệu người ta có thể gạt đi tất cả điều đó và sau đó tìm ra?

Những từ ngữ chỉ là một phương tiện để truyền đạt nhưng từ ngữ không là sự việc. Từ ngữ, biểu tượng không là sự thật, và khi người ta bị trói buộc trong những từ ngữ, vậy thì nó trở nên rất khó khăn để tháo gỡ chính mình khỏi những biểu tượng, những từ ngữ, những ý tưởng mà thực sự ngăn cản trực nhận. Mặc dù người ta phải sử dụng những từ ngữ, nhưng từ ngữ không là sự thật. Vì vậy nếu người ta cũng có thể tỉnh thức, cảnh giác, rằng từ ngữ không là sự thật, vậy thì chúng ta có thể bắt đầu tìm hiểu nghi vấn này rất sâu thẳm. Đó là, con người từ cô độc và tuyệt vọng của anh ấy đã trao tặng sự thiêng liêng đến một ý tưởng, đến một hình ảnh được làm bằng bàn tay hay bằng cái trí. Hình ảnh đó đã trở thành quan trọng cực kỳ đối với người Thiên chúa giáo, người Ấn độ giáo, người Phật giáo, và vân vân, và họ đã đầu tư ý nghĩa của thiêng liêng trong hình ảnh đó. Liệu chúng ta có thể gạt nó đi – không phải bằng từ ngữ, không phải bằng lý thuyết, nhưng thực sự gạt nó đi – hoàn toàn thấy được sự vô ích của một hoạt động như thế? Sau đó chúng ta có thể bắt đầu một nghi vấn. Nhưng không có ai để trả lời, bởi vì bất kỳ nghi vấn căn bản nào mà chúng ta đưa ra cho chính chúng ta không thể được trả lời bởi bất kỳ ai và bởi chính chúng ta. Nhưng điều gì chúng ta có thể làm là đặt nghi vấn và hãy cho phép nghi vấn đó âm ỉ, sôi sục – hãy cho phép nghi vấn đó chuyển động. Và người ta phải có khả năng theo sát nghi vấn đó xuyên suốt. Đó là điều gì chúng ta đang nghi vấn: liệu rằng, vượt khỏi biểu tượng, từ ngữ có bất kỳ cái gì đó thực sự, trung thực, cái gì đó hoàn toàn thánh thiện trong chính nó?

Seatle, ngày 16 tháng 7 năm 1950
 

Người hỏi: Có nhiều ý tưởng về Thượng đế trong thế giới ngày nay. Suy nghĩ của ông về Thượng đế là gì?

Krishnamurti: Trước hết, chúng ta phải tìm ra chúng ta có ý gì qua từ ngữ một ý tưởng. Chúng ta có ý gì qua qui trình suy nghĩ? Bởi vì, rốt cuộc, khi chúng ta hình thành một ý tưởng, chúng ta hãy nói ví dụ như ý tưởng về Thượng đế, công thức hay ý tưởng của chúng ta là kết quả của tình trạng bị quy định của chúng ta, phải không? Nếu chúng ta tin tưởng Thượng đế, chắc chắn niềm tin của chúng ta là kết quả của môi trường sống của chúng ta. Từ niên thiếu có những người được dạy bảo để phủ nhận Thượng đế và những người được dạy bảo để tin tưởng Thượng đế, giống như hầu hết các bạn. Vì vậy chúng ta hình thành một ý tưởng về Thượng đế theo sự dạy dỗ của chúng ta, theo nền tảng quá khứ của chúng ta, theo cá tính riêng của chúng ta, những ưa thích và không ưa thích, những hy vọng và những sợ hãi. Vậy thì rõ ràng là, chừng nào chúng ta còn chưa hiểu rõ qui trình suy nghĩ riêng của chúng ta, thuần túy những ý tưởng về Thượng đế không có giá trị gì cả, phải không? Bởi vì tư tưởng có thể chiếu rọi bất kỳ điều gì nó thích. Nó có thể sáng chế và phủ nhận Thượng đế. Mỗi người có thể sáng chế hay hủy diệt Thượng đế tùy theo những khuynh hướng, những vui thú, và những đau khổ của anh ấy. Vì vậy chừng nào tư tưởng còn năng động, đang hình thành, đang sáng chế, cái vượt khỏi thời gian không thể được khám phá. Thượng đế, hay sự thật, được khám phá chỉ khi nào tư tưởng kết thúc. 

Bây giờ, khi bạn hỏi, “Suy nghĩ của ông về Thượng đế là gì?” bạn đã hình thành sẵn tư tưởng riêng của bạn, phải không? Tư tưởng có thể tạo ra Thượng đế và trải nghiệm cái đó mà nó đã sáng chế. Nhưng chắc chắn đó không là trải nghiệm thực sự. Nó chỉ là sự chiếu rọi riêng của chính nó mà tư tưởng trải nghiệm, và vì vậy nó không thực sự. Nhưng nếu bạn và tôi thấy sự thật của điều này, vậy thì có lẽ chúng ta sẽ trải nghiệm một cái gì đó lớn lao hơn một chiếu rọi thuần túy của tư tưởng.

Vào thời điểm hiện nay, khi có sự mất an toàn mỗi lúc một nhiều hơn ở bên ngoài, rõ ràng có một khao khát tìm ra an toàn ở bên trong. Bởi vì chúng ta không thể tìm được an toàn ở bên ngoài, chúng ta tìm kiếm nó trong một ý tưởng, trong tư tưởng, và thế là chúng ta tạo ra cái đó mà chúng ta gọi là Thượng đế, và ý tưởng đó trở thành sự an toàn của chúng ta. Bây giờ một cái trí tìm kiếm an toàn chắc chắn không tìm ra sự thật, chân lý. Muốn hiểu rõ cái vượt khỏi thời gian, những giả tạo của tư tưởng phải kết thúc. Tư tưởng không thể tồn tại mà không có những từ ngữ, những biểu tượng, những hình ảnh. Và chỉ khi nào cái trí yên lặng, tự do khỏi những sáng chế riêng của nó, mới có thể tìm ra điều gì là sự thật. Vì vậy chỉ hỏi liệu có hay không có Thượng đế là một phản ứng không chín chắn đến vấn đề, phải vậy không? Hình thành những quan điểm về Thượng đế là rất ngây ngô.

Muốn trải nghiệm, muốn nhận ra cái vượt khỏi thời gian, rõ ràng chúng ta phải hiểu rõ qui trình của thời gian. Cái trí là kết quả của thời gian, nó được đặt nền tảng trên những kỷ niệm của ngày hôm qua. Và liệu có thể được tự do khỏi vô số kỷ niệm của những  ngày hôm qua mà là qui trình của thời gian hay không? Chắc chắn đây là một vấn đề rất nghiêm túc; nó không là vấn đề của niềm tin hay không niềm tin. Tin tưởng và không tin tưởng là qui trình của dốt nát, trái lại hiểu rõ chất lượng gây trói buộc vào thời gian của tư tưởng mang lại tự do mà tự trong chính nó có thể có khám phá. Nhưng hầu hết chúng ta muốn tin tưởng bởi vì nó thuận tiện hơn nhiều; nó cho chúng ta một ý thức của an toàn, một ý thức của thuộc về một nhóm. Chắc chắn chính niềm tin này cô lập chúng ta; bạn tin tưởng một sự việc và tôi tin tưởng một sự việc khác. Vì vậy niềm tin hành động như một chướng ngại; nó là một qui trình của không hội nhập. 

Vậy thì, điều quan trọng là, không phải sự vun quén niềm tin hay không niềm tin, nhưng hiểu rõ qui trình của cái trí. Chính cái trí, chính tư tưởng tạo ra thời gian. Tư tưởng là thời gian, và bất kỳ điều gì tư tưởng chiếu rọi phải thuộc thời gian; vì vậy, tư tưởng không thể vượt khỏi chính nó. Muốn khám phá cái gì vượt khỏi thời gian, tư tưởng phải kết thúc, và đó là một sự việc khó khăn nhất bởi vì sự kết thúc tư tưởng không xảy ra qua kỷ luật, qua kiểm soát, qua phủ nhận hay đè nén. Tư tưởng kết thúc chỉ khi nào chúng ta hiểu rõ toàn qui trình của suy nghĩ, và muốn hiểu rõ suy nghĩ phải có hiểu rõ về chính mình. Tư tưởng là bản ngã, tư tưởng là cái từ ngữ mà gắn kết chính nó như cái “tôi” và, dù bản ngã được đặt ở bất kỳ mức độ nào, cao hay thấp, nó vẫn còn trong lãnh vực của tư tưởng.

Muốn tìm được Thượng đế, cái vượt khỏi thời gian, chúng ta phải hiểu rõ qui trình của tư tưởng – đó là, qui trình của chính mình. Bản ngã rất phức tạp, nó không ở một mức độ, nhưng được tạo thành bởi nhiều tư tưởng, nhiều thực thể, mỗi một cái đối nghịch với những cái khác. Phải có một tỉnh thức liên tục được tất cả chúng, một tỉnh thức trong đó không chọn lựa, không chỉ trích hay so sánh; đó là, phải có thể thấy những sự vật như chúng là mà không làm biến dạng hay diễn giải chúng. Khoảnh khắc chúng ta nhận xét hay diễn giải cái gì được thấy, chúng ta làm biến dạng nó tùy theo nền tảng quá khứ của chúng ta. Muốn khám phá sự thật hay Thượng đế, không thể có niềm tin bởi vì chấp nhận hay phủ nhận là một ngáng trở cho sự khám phá. Tất cả chúng ta đều muốn được an toàn cả bên trong lẫn bên ngoài. Và cái trí phải hiểu rõ rằng sự tìm kiếm an toàn là một ảo tưởng. Chỉ có cái trí không an toàn, hoàn toàn được tự do khỏi bất kỳ hình thức nào của sở hữu mới có thể khám phá – và đây là một công việc gian nan. Nó không có nghĩa là rút lui vào rừng rú, hay đến một tu viện, hay tự cô lập chính mình trong một niềm tin đặc biệt nào đó; trái lại không cái gì có thể tồn tại trong tách rời. Tồn tại là liên hệ; chỉ trong những liên hệ ngay đó chúng ta mới khám phá được chính chúng ta như chúng ta là. Chính sự khám phá được chính chúng ta như chúng ta là này, mà không có bất kỳ ý thức của chỉ trích hay khen ngợi, mới mang lại một thay đổi cơ bản trong cái gì chúng ta là. Và đó là khởi đầu của thông minh.
 
 

Từ quyển: Những cuộc nói chuyện ở Châu âu năm 1967
Paris, ngày 30 tháng 4 năm 1967
 

Cái trí tôn giáo hoàn toàn khác hẳn cái trí tin tưởng tôn giáo. Cái trí tôn giáo theo tâm lý được tự do khỏi văn hóa của xã hội; nó cũng được tự do khỏi bất kỳ hình thức nào của niềm tin, khỏi bất kỳ hình thức nào của đòi hỏi để trải nghiệm hay tự mở rộng. Và xuyên suốt mọi thời đại qua niềm tin con người đã tạo ra một ý tưởng được gọi là Thượng đế. Đối với con người niềm tin trong ý tưởng được gọi là Thượng đế đã cần thiết bởi vì anh ấy tìm thấy cuộc sống là một công việc đau khổ, một công việc của những đấu tranh liên tục, xung đột, phiền muộn, với thỉnh thoảng một lóe sáng, vẻ đẹp và hân hoan.

Tin tưởng trong một khái niệm, trong một công thức, trong một ý tưởng, đã trở nên cần thiết bởi vì cuộc sống chẳng có ý nghĩa bao nhiêu. Những công việc đều đặn hàng ngày, đi đến văn phòng, gia đình, ái ân, cô độc, gánh nặng, xung đột của tự diễn tả, tất cả những điều này chẳng có ý nghĩa bao nhiêu – và luôn luôn có cái chết tại khúc cuối của tất cả nó. Vì vậy con người phải tin tưởng như một nhu cầu khẩn cấp.

Tùy theo cảm nghĩ chung, tùy theo năng lực thuộc trí năng của những người sáng chế ra những khái niệm và những công thức này, ý tưởng về Thượng đế, đấng cứu rỗi, vị Thầy, được hình thành, và qua đó con người luôn luôn luôn cố gắng đạt được một trạng thái hạnh phúc, chân lý, sự thật về một trạng thái của cái trí không bao giờ bị náo động. Vì vậy anh ấy đã đặt ra một đích đến và làm việc hướng về nó. Những tác giả của những ý tưởng và những khái niệm này đã đặt ra hoặc một hệ thống hoặc một con đường mà phải được tuân theo với mục đích đạt được sự thật tối thượng đó. Và con người đã hành hạ cái trí của anh ấy – qua kỷ luật, qua kiểm soát, qua tự chối từ, qua thực hành kềm chế ăn uống, rượu chè, ái ân, qua khổ hạnh – sáng chế ra những phương pháp khác nhau để tiếp cận sự thật đó. Ở Châu á có nhiều phương pháp dẫn đến sự thật đó, (ít nhất chúng cũng đã được nói như thế) tùy thuộc vào tính khí và những hoàn cảnh, và những con đường đó được tuân theo để đạt được sự thật mà không thể đo lường được bởi con người, bởi tư tưởng. Ở phương Tây chỉ có một đấng cứu rỗi; qua Ngài, một mình, sẽ tìm được cái gì đó tối thượng. Tất cả những hệ thống của phương Đông hay phương Tây hàm ý sự kiểm soát liên tục, sự biến dạng liên tục của cái trí để tuân phục một khuôn mẫu được đặt ra bởi vị giáo sĩ, bởi những quyển sách thiêng liêng, bởi tất cả những sự việc bất hạnh kia mà thuộc về chính bản chất của bạo lực. Bạo lực của họ không chỉ trong việc khước từ ham muốn nhục dục của thân thể, mà còn khước từ mọi hình thức của ham muốn, mọi hình thức của vẻ đẹp, và trong việc kiểm soát và tuân phục một khuôn mẫu nào đó đã được đặt ra.

Họ đã nói về một loại phép lạ nào đó – nhưng những phép lạ là việc dễ dàng nhất để đạt đến, dù ở phương Tây hay phương Đông. Và những người đạt được những phép lạ này được phong chức thành những vị thánh; họ đã thiết lập được kỷ lục khi họ hoàn toàn tuân phục đến một khuôn mẫu được diễn tả trong đời sống hàng ngày của họ. Họ chẳng có bao nhiêu khiêm tốn, vì khiêm tốn không thể được thể hiện phía bên ngoài – mặc vào một cái khố hay một cái áo choàng vải thô không thể hiện khiêm tốn gì cả. Giống như bất kỳ đức hạnh nào, khiêm tốn là từ khoảnh khắc sang khoảnh khắc; nó không thể được tính toán, được thiết lập, và được đặt ra như một khuôn mẫu để được tuân theo. Nhưng con người, qua những thời đại, đã làm việc này; người khởi xướng, người sáng chế mà đã trải nghiệm cái gì đó gọi là sự thật, đã đặt ra một hệ thống, một phương pháp, một phương cách – và phần còn lại của thế giới đã tuân theo. Rồi thì những đệ tử, qua truyền bá ma mãnh, qua những phương cách ma mãnh để quyến rũ cái trí con người, thiết lập một nhà thờ và những giáo điều, những nghi lễ. Và con người bị trói buộc trong đó – rằng bất kỳ con người nào ao ước tìm được cái đó mà cái trí luôn luôn đang tìm kiếm phải trải qua loại xuyên tạc sự thật, loại đè nén, loại hành hạ nào đó, để đến được vẻ đẹp tối thượng đó.

Và thế là, theo trí năng, người ta thấy sự vô lý của tất cả việc này; theo trí năng, theo từ ngữ, người ta thấy được sự vô lý khi có bất kỳ niềm tin nào; người ta thấy được sự ngu xuẩn của bất kỳ học thuyết nào. Theo trí năng cái trí có lẽ nói rằng điều đó vô lý và gạt bỏ nó, nhưng bên trong, sâu thẳm, luôn luôn có sự tìm kiếm vượt khỏi những nghi lễ, vượt khỏi những giáo điều, những niềm tin, vượt khỏi những Đấng cứu rỗi, vượt khỏi mọi hệ thống mà rõ ràng là sự sáng chế của con người. Người ta thấy rằng những Đấng cứu rỗi của anh ấy, những vị Thượng đế của anh ấy, là những sáng chế, và người ta có thể gạt bỏ những điều này tương đối dễ dàng – và những con người hiện đại đang làm như vậy. (Tôi không biết tại sao người ta sử dụng từ ngữ hiện đại – con người đã tồn tại như anh ấy là hiện nay từ bao nhiêu thế hệ qua bao nhiêu thế hệ. Nhưng cảm nghĩ chung của ngày nay là anh ấy đang phủ nhận hoàn toàn uy quyền của vị giáo sĩ, niềm tin, và giáo điều, tại ngay gốc rễ của ý tưởng; đối với anh ấy Thượng đế đã chết rồi, và ngài chết khi còn rất trẻ.) Và vì không còn Thượng đế hay không còn niềm tin, không còn ý tưởng nào khác hơn là tận hưởng vật chất thực sự, và thỏa mãn vật chất, và sự phát triển xã hội: con người sống cho hiện tại, phủ nhận toàn thể ý tưởng về tôn giáo.

Người ta khởi đầu bằng cách phủ nhận những vị Thượng đế, ở bên ngoài, với những vị giáo sĩ của họ – thuộc bất kỳ tôn giáo có tổ chức nào – người ta phải hoàn toàn phủ nhận những sự việc này bởi vì chúng không có giá trị gì cả. Chúng đã nuôi dưỡng chiến tranh, đã tách rời con người; dù rằng trong Do thái giáo, Ấn độ giáo, Thiên chúa giáo, hay Hồi giáo – chúng đã hủy diệt con người, chúng đã tách rời con người, chúng đã là một trong những nguyên nhân chính của chiến tranh, của bạo lực. Khi thấy tất cả việc này, người ta phủ nhận nó, người ta gạt nó đi như một cái gì đó ngây ngô và không chín chắn. Theo trí năng người ta có thể thực hiện việc này rất dễ dàng. Đang sống trong thế giới này, đang quan sát những phương pháp trục lợi của những nhà thờ, những đền chùa, ai có thể làm gì đây ngoại trừ phủ nhận? Nhưng làm tự do khỏi niềm tin và khỏi tìm kiếm tại mức độ tâm lý còn khó khăn hơn nhiều. Tất cả chúng ta đều muốn tìm ra cái gì đó mà không bị tác động bởi con người, không bị lay động bởi tư tưởng ma mãnh, cái gì đó mà không bị vấy bẩn bởi bất kỳ tổ chức thuộc văn hóa, thuộc trí năng, hay thuộc xã hội, cái gì đó mà không bị hủy diệt bởi lý lẽ. Tất cả chúng ta trong sâu thẳm đều tìm kiếm nó, vì cuộc sống này là một lao dịch, một trận chiến, một đau khổ, một lề thói. Người ta có lẽ có khả năng bày tỏ chính mình bằng từ ngữ, hay trong hội họa, trong điêu khắc, trong âm nhạc, nhưng thậm chí như thế việc đó cũng trở nên khá trống rỗng. Cuộc sống như nó là bây giờ rất trống rỗng và chúng ta cố gắng lấp đầy bằng âm nhạc và văn chương, bằng vui chơi, bằng giải trí, bằng những ý tưởng, bằng hiểu biết; nhưng khi người ta tìm hiểu nó sâu xa và rộng rãi hơn một tí, người ta phát giác rằng người ta quá trống rỗng, toàn hiện hữu này là nhỏ nhen – mặc dù người ta có lẽ có những tước hiệu, những của cải, những năng lực.

Cuộc sống là trống rỗng, và nhận ra việc đó chúng ta muốn lấp đầy nó. Chúng ta đang tìm kiếm, đang tìm kiếm những phương pháp và những phương tiện, không chỉ lấp đầy sự trống rỗng này mà còn tìm ra cái gì đó mà không thể đo lường được bởi con người. Một vài người có lẽ dùng thuốc men – LSD hay một trong vô số loại thuốc kích thích nào đó mà trao tặng “sự mở rộng của ý thức” – và trong trạng thái đó người ta có được hay trải nghiệm những kết quả nào đó, bởi vì một nhạy cảm nào đó đã được tác động vào bộ não. Nhưng đây là những kết quả hóa học. Chúng là những kết quả của những tác nhân gián tiếp từ bên ngoài. Người ta tràn trề hy vọng khi dùng thuốc kích thích, rồi thì ở bên trong người ta có những trải nghiệm này; bởi vì người ta có những niềm tin nào đó, thế là người ta trải nghiệm tùy theo những niềm tin đó; những tiến hành đều giống hệt nhau. Cả hai đều sản xuất một trải nghiệm, tuy nhiên con người lại bị lạc lõng trong niềm tin – trong thuốc men của chính niềm tin, hay trong niềm tin của thuốc men hóa học. Rõ ràng anh ấy đã bị trói buộc trong những tư tưởng của anh ấy. Và qua tất cả việc đó người ta thấy và gạt bỏ nó; đó là, người ta hoàn toàn được tự do khỏi tất cả mọi niềm tin. Điều đó không có nghĩa người ta phải theo thuyết bất khả tri, người ta phải trở nên ngờ vực hay cay đắng. Trái lại, bạn thấy bản chất của niềm tin và tại sao niềm tin trở nên quan trọng cực kỳ; đó là bởi vì chúng ta sợ hãi – theo căn bản đó là lý do. Bởi vì sợ hãi – không chỉ trong sự giày xéo hàng ngày của cuộc sống, sợ hãi của không trở thành, của không đạt được phần tinh thần, không có quyền lực, chức vụ, thanh danh, nổi tiếng – tất cả việc này gây ra nhiều sợ hãi và người ta chịu đựng sợ hãi đó, nhưng cũng bởi vì sợ hãi bên trong này nên niềm tin đã trở thành quá quan trọng. Bị đối diện với sự trống rỗng hoàn toàn của cuộc sống, người ta vẫn bám víu vào niềm tin; mặc dù người ta có thể vất bỏ những uy quyền của niềm tin ở bên ngoài – niềm tin được sáng chế bởi những vị giáo sĩ khắp thế giới – người ta tạo cho chính mình niềm tin riêng của người ta với mục đích tìm ra và bắt gặp được sự việc lạ thường đó mà con người đã và đang tìm kiếm, đang tìm kiếm, đang tìm kiếm.

Và thế là người ta tìm kiếm. Bản chất, cấu trúc, của tìm kiếm là rất rõ ràng. Tại sao người ta lại tìm kiếm nó? Cốt lõi là tánh tư lợi – tánh tư lợi muốn được khai sáng, nhưng nó vẫn còn là tánh tư lợi. Vì vậy người ta nói rằng,: “Cuộc sống thật là mệt mỏi, trống rỗng, đờ đẫn, ngu xuẩn, phải có cái gì đó khác hơn nữa; tôi sẽ đến đền chùa đó, đến nhà thờ đó, đến … đó.” Và rồi người ta vất bỏ tất cả việc đó, và người ta bắt đầu tìm kiếm sâu thẳm hơn. Nhưng tìm kiếm, trong bất kỳ hình thức nào, trở thành một ngáng trở tâm lý. Tôi nghĩ điều đó phải được thấy rất đơn giản và rõ ràng. Theo khách quan người ta có lẽ gạt bỏ uy quyền của bất kỳ tác nhân bên ngoài nào mà khẳng định dẫn đế sự thật tối thượng, và người ta thực hiện việc đó. Nhưng gạt bỏ bởi vì người ta hiểu rõ bản chất của tìm kiếm, gạt bỏ mọi tìm kiếm, là cần thiết; bởi vì, người ta hỏi,: “Người ta đang tìm kiếm cái gì?” Nếu bạn tìm hiểu chúng ta đang tìm kiếm cái gì, chúng ta muốn cái gì, nó không hàm ý tìm kiếm một cái gì đó mà bạn đã biết rồi, mà bạn đã bị mất mát, và bạn cố gắng nắm bắt nó hay sao? Đó là một trong những hàm ý của tìm kiếm. Trong tìm kiếm, có liên hệ đến qui trình của công nhận – đó là ví dụ như, khi bạn tìm được nó, dù nó là bất kỳ cái gì, bạn phải có thể công nhận nó – nếu không tìm kiếm không có ý nghĩa gì cả. Làm ơn, hãy theo sát điều này. Người ta tìm kiếm một cái gì đó với hy vọng tìm được, và khi tìm được nó, công nhận nó; nhưng công nhận là hành động của ký ức; vì vậy có hàm ý rằng bạn đã biết nó rồi, rằng bạn đã thoáng thấy nó rồi. Hay là, vì bạn bị quy định quá nặng nề bởi sự truyền bá rộng rãi của tất cả những tôn giáo có tổ chức, bạn tự nhớ lại một trạng thái. Vì vậy khi bạn đang tìm kiếm, bạn đã có sẵn một ý tưởng, một ý tưởng về cái gì bạn đang tìm kiếm, và khi bạn tìm được nó, nó có nghĩa rằng bạn biết nó rồi, nếu không bạn không thể cảm nhận nó. Vì lý do này nó không là sự thật gì cả.

Vì vậy người ta cần thấy trạng thái đó của cái trí mà thực sự được tự do khỏi tất cả tìm kiếm, khỏi tất cả niềm tin – mà không trở nên nghi ngờ, mà không làm trì trệ. Dù chúng ta có khuynh hướng nghĩ rằng nếu chúng ta không tìm kiếm, gắng sức, đấu tranh, lục soát – vô tận – chúng ta sẽ tàn tạ đi. Và tôi không biết tại sao chúng ta không tàn tạ đi – như thể là chúng ta không đang tàn tạ bây giờ vậy. Người ta tàn tạ đi; khi người ta chết, khi người ta già nua, những cơ quan vật chất kết thúc. Cuộc sống của người ta là tiến hành của tàn tạ, bởi vì trong nó, trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta mô phỏng, bắt chước, tuân theo, vâng lời, qui phục – mà là những hình thức của tàn tạ. Vì vậy một cái trí mà không còn bị trói buộc trong bất kỳ hình thức nào của niềm tin, không còn bị trói buộc trong niềm tin tự tạo, không đang tìm kiếm bất kỳ điều gì – mặc dù điều đó có lẽ khá khẩn cấp – sinh động cực kỳ. Sự thật là một cái gì đó chỉ từ khoảnh khắc sang khoảnh khắc. Giống như đạo đức, giống như vẻ đẹp, nó là cái gì đó không tiếp tục. Cái có tiếp tục là sản phẩm của thời gian và thời gian là tư tưởng.

Khi thấy điều gì con người đã làm cho chính anh ấy, anh ấy đã hành hạ anh ấy, đã khiến anh ấy trở thành tàn bạo như thế nào –  quá kiêu hãnh trong chủ nghĩa quốc gia, bị mất hút trong một dạng giải trí nào đó, dù nó là văn chương, hay cái này hay cái kia – thấy được tất cả những khuôn mẫu này của cuộc sống anh ấy, người ta hỏi chính mình, người ta phải trải qua tất cả việc này hay sao? Bạn hiểu rõ câu hỏi không? Một con người phải trải qua tất cả tiến hành này, từng bước một – gạt bỏ niềm tin (nếu bạn tỉnh thức), gạt bỏ bất kỳ hình thức tìm kiếm nào, gạt bỏ sự hành hạ của cái trí, gạt bỏ sự buông thả? Khi thấy việc gì con người đã gây ra cho chính anh ấy với mục đích tìm được điều gì anh ấy gọi là sự thật, người ta hỏi – liệu có một cách, hay liệu có một trạng thái nổ tung mà gạt bỏ tất cả trong một hơi thở hay không? Bởi vì thời gian không là phương cách.

Tìm kiếm hàm ý thời gian – ví dụ như mười năm hay nhiều hơn, hay cuối cùng tìm được qua sự đầu thai như toàn thể Châu á tin tưởng. Tất cả việc này ngụ ý thời gian – quẳng đi từ từ những xung đột này, những vấn đề này, trở nên khôn ngoan hơn, ma mãnh hơn, được hiểu rõ dần dần – từ từ tháo gỡ tình trạng bị quy định cho cái trí. Thời gian hàm ý công việc đó. Rõ ràng thời gian không là phương cách, cũng không là niềm tin, cũng không là những kỷ luật giả tạo được áp đặt bởi một hệ thống, bởi một vị đạo sư, bởi một vị thầy, bởi một triết gia, bởi một giáo sĩ – tất cả điều đó quá ngây ngô. Vì vậy liệu có thể không trải qua tất cả việc này và tuy nhiên lại bất ngờ bắt gặp được sự việc lạ lùng đó hay không? – bởi vì sự việc đó không thể được mời mọc. Làm ơn hãy hiểu rõ sự kiện rất đơn giản này; nó không thể được mời mọc, nó không thể được tìm kiếm; bởi vì cái trí quá ngu xuẩn, quá nhỏ nhen, những cảm xúc của chúng ta quá tầm thường, những cách sống của chúng ta quá rối loạn cho cái vĩ đại đó, cho cái gì đó bao la được mời mọc vào ngôi nhà nhỏ xíu đó, vào một căn phòng tầm thường mặc dù ngăn nắp. Người ta không thể mời mọc nó. Muốn mời mọc nó, bạn phải biết nó, và bạn không thể biết nó (không đặt thành vấn đề ai nói như thế) bởi vì khoảnh khắc bạn nói rằng “Tôi biết”, bạn không biết. Khoảnh khắc bạn nói rằng bạn đã tìm được nó, bạn đã không tìm được nó. Nếu bạn nói rằng bạn đã trải nghiệm nó, bạn chưa bao giờ trải nghiệm nó. Đó là tất cả những phương cách ma mãnh trục lợi một người khác – người khác là người bạn của bạn hay kẻ thù của bạn.

Khi thấy tất cả việc này – không phải từ sách báo, nhưng trong cuộc sống hàng ngày, trong những hoạt động hàng ngày của bạn, khi bạn nhặt lên một cây bút, khi bạn nói chuyện, khi bạn lái xe ra ngoài hay khi bạn đang dạo bộ một mình trong cánh rừng – thấy tất cả việc này trong chớp mắt – bạn không phải đọc những quyển sách để tìm ra nó – thấy tất cả việc này trong một hơi thở, trong một thoáng nhìn, bạn có thể hiểu rõ toàn sự việc. Và bạn chỉ có thể thực sự hiểu rõ điều này như một tổng thể khi bạn hiểu rõ chính bạn, hiểu rõ chính bạn như bạn là, rất đơn giản, như kết quả của tổng thể của nhân loại, dù bạn là một người Ấn độ giáo, một người Hồi giáo, một người Thiên chúa giáo, hay bạn là bất kỳ ai. Nó kìa. Khi bạn hiểu rõ chính bạn như bạn là, vậy thì bạn hiểu rõ toàn cấu trúc của sự nỗ lực của con người, những dối gạt của anh ấy, tàn bạo của anh ấy, tìm kiếm của anh ấy.
 Và người ta hỏi liệu có thể bất ngờ bắt gặp được sự việc này mà không cần mời mọc, không cần mong đợi, không cần tìm kiếm, không cần khám phá, cho cái đó đơn giản được hiện hữu, cho nó đơn giản được xảy ra. Giống như cơn gió mát mẻ ùa vào khi bạn để cửa sổ mở toang – bạn không thể mời mọc cơn gió mát mẻ đó, nhưng bạn phải để cửa sổ mở toang. Điều này không có nghĩa rằng chúng ta ở trong trạng thái mong đợi – đó là một hình thức khác của dối gạt; nó không có nghĩa rằng người ta phải mở toang chính mình để đón tiếp – lại nữa điều đó là một phương cách khác của tư tưởng.

Nhưng nếu người ta hỏi chính mình mà không tìm kiếm, không tin tưởng, vậy thì trong chính đang hỏi đó là đang tìm được. Nhưng chúng ta không hỏi. Chúng ta muốn được chỉ bảo cho biết, chúng ta muốn có mọi thứ được chứng thực, được khẳng định; theo căn bản, sâu thẳm, chúng ta không bao giờ được tự do khỏi mọi hình thức của uy quyền bên ngoài hay bên trong. Đó là một trong những sự việc kỳ lạ nhất trong cấu trúc tinh thần của chúng ta; tất cả chúng ta đều muốn được chỉ bảo cho biết; chúng ta là kết quả của điều gì chúng ta đã được chỉ bảo. Điều gì chúng ta đã được chỉ bảo là sự truyền bá của hàng ngàn năm. Có uy quyền của quyển sách cổ xưa, của vị lãnh đạo hiện nay, hay của người nói. Nhưng nếu thực sự sâu thẳm người ta phủ nhận mọi uy quyền, nó có nghĩa rằng người ta không có những sợ hãi. Không có sợ hãi là nhìn vào sợ hãi, nhưng giống như vui thú, chúng ta không bao giờ tiếp xúc trực tiếp cùng sợ hãi. Chúng ta không bao giờ tiếp xúc cùng sợ hãi như bạn tiếp xúc trực tiếp khi bạn sờ một cái cửa, một bàn tay, một khuôn mặt, một cái cây; chúng ta chỉ tiếp xúc trực tiếp cùng sợ hãi qua hình ảnh của sợ hãi mà chúng ta đã tạo ra cho chính chúng ta. Chúng ta chỉ biết vui thú qua những vui thú từng phần. Chúng ta không bao giờ tiếp xúc trực tiếp cùng cái gì cả. Tôi không biết liệu bạn đã theo dõi khi bạn sờ một cái cây hay không – như bạn làm khi bạn đang dạo bộ trong cánh rừng – liệu bạn thực sự đang sờ một cái cây? Hay có một bức màn giữa bạn và cái cây, mặc dù bạn đang sờ nó? Trong cùng cách như vậy, với mục đích tiếp xúc trực tiếp cùng sợ hãi phải không còn hình ảnh, mà thực sự có nghĩa rằng đang không có ký ức của sợ hãi ngày hôm qua. Vậy thì chỉ đến lúc đó bạn mới có thể tiếp xúc thực sự cùng sợ hãi thực sự của ngày hôm nay. Vậy thì, nếu không có ký ức của sợ hãi ngày hôm qua, bạn có năng lượng để gặp gỡ sự sợ hãi tức khắc, và bạn phải có một năng lượng lạ thường để gặp gỡ hiện tại. Chúng ta lãng phí năng lượng đầy sinh khí này – tất cả chúng ta đều như vậy – qua hình ảnh này, qua công thức này, qua uy quyền này; và nó cũng như vậy trong tìm kiếm vui thú. Sự theo đuổi vui thú rất quan trọng với chúng ta. Vui thú vĩ đại nhất trong tất cả là Thượng đế – giả sử là có – và đó có lẽ là sự việc kinh hãi nhất mà bạn có thể chưa từng biết – nhưng chúng ta đã tưởng tượng nó, cái tối thượng, vì vậy chúng ta không bao giờ bất ngờ bắt gặp nó. Lại nữa, chính khi bạn đã công nhận một vui thú như vui thú của ngày hôm qua; bạn thực sự không bao giờ tiếp xúc trực tiếp cùng trải nghiệm thực sự, một trạng thái thực sự. Luôn luôn là ký ức của ngày hôm qua bao bọc và che giấu hiện tại.

Vì vậy, khi thấy tất cả việc này, liệu có thể không làm một việc gì, không cố gắng, không tìm kiếm, hoàn toàn phủ nhận, hoàn toàn trống không, không có bất kỳ hành động nào? Bởi vì mọi hành động là kết quả của ý tưởng hình thành. Nếu bạn đã quan sát chính bạn đang hành động, bạn sẽ thấy rằng nó xảy ra bởi vì một ý tưởng từ trước, một khái niệm từ trước, một kỷ niệm từ trước. Có một phân chia giữa ý tưởng và hành động, một khoảng ngừng dù chớp nhoáng, dù chốc lát chừng nào chăng nữa, và bởi vì phân chia đó có xung đột. Liệu cái trí có thể hoàn toàn tĩnh lặng, không có suy nghĩ cũng không có sợ hãi, và vậy là sinh động, mãnh liệt lạ thường?

Bạn biết từ ngữ đam mê; từ ngữ đó thường được định nghĩa là đau khổ; những người Thiên chúa giáo đã sử dụng từ ngữ đó để diễn đạt hóa những hình thức nào đó của đau khổ. Chúng ta không đang sử dụng từ ngữ đam mê theo ý nghĩa đó. Trong trạng thái hoàn toàn của phủ nhận là hình thức tột đỉnh của đam mê. Đam mê đó hàm ý tự phủ nhận tổng thể cái tôi. Muốn tự phủ nhận tổng thể cái tôi đó phải có mộc mạc vô cùng, mộc mạc mà không là sự khắc khổ của vị giáo sĩ đang làm khổ sở con người, của những vị thánh mà đã hành hạ chính họ, đã trở nên khổ hạnh bởi vì họ đã đối xử hung bạo với những cái trí của họ. Thật ra mộc mạc là tánh đơn giản lạ thường, không phải trong quần áo, không phải trong thức ăn, nhưng bên trong. Mộc mạc này, đam mê này, là hình thức tột đỉnh của tự phủ nhận tổng thể cái tôi. Và rồi có lẽ, nếu bạn may mắn – không có may mắn ở đó, cái đó đến không mời mọc – lúc đó cái trí không thể nỗ lực. Vậy thì bạn làm bất kỳ điều gì bạn muốn, bởi vì có tình yêu.

Nếu không có cái trí tôn giáo này, một xã hội thực sự không thể nào được sáng tạo. Chúng ta phải sáng tạo một xã hội mới mẻ mà trong đó hoạt động khủng khiếp của tánh tư lợi này không còn vị trí. Chỉ một cái trí tôn giáo như thế mới có thể có hòa bình, bên trong cũng như bên ngoài.

Từ quyển: Tự Do Đầu Tiên và Cuối Cùng – Chương 28

Người hỏi: Cái trí của chúng ta chỉ biết cái đã được biết. Điều gì trong chúng ta mà thúc đẩy chúng ta tìm ra cái không biết được, sự thật, Thượng đế?

Krishnamurti: Cái trí của bạn giục giã hướng về cái không biết được à? Có một thôi thúc trong chúng ta để tìm kiếm cái không biết được, tìm kiếm sự thật, tìm kiếm Thượng đế? Làm ơn hãy suy nghĩ nó nghiêm túc. Đây không là một câu nói hoa mỹ; thực sự chúng ta hãy tìm ra. Liệu có một giục giã bên trong mỗi người chúng ta để tìm ra cái không biết được? Có hay không? Làm thế nào bạn có thể tìm ra cái không biết được? Nếu bạn không biết nó, làm thế nào bạn có thể tìm ra nó? Liệu có một thôi thúc để tìm kiếm sự thật, hay nó chỉ là một ham muốn cho cái đã được biết mở rộng ra? Bạn hiểu điều gì tôi nói không? Tôi đã biết nhiều sự việc; chúng đã cho tôi nhiều hạnh phúc, thỏa mãn, hân hoan. Vì vậy bây giờ tôi đang muốn một cái gì khác nữa mà sẽ cho tôi hân hoan lớn hơn, hạnh phúc lớn hơn, sinh lực lớn hơn – bất kỳ điều gì bạn muốn. Liệu cái đã được biết, mà là cái trí của tôi – bởi vì cái trí của tôi là cái đã được biết, kết quả của quá khứ – liệu cái trí đó có thể tìm được cái không biết được? Nếu tôi không biết sự thật, làm thế nào tôi có thể tìm được nó? Chắc chắn nó phải đến, tôi không phải tìm kiếm nó. Nếu tôi tìm kiếm nó, tôi đang tìm kiếm một cái gì đó mà là cái đã được biết, được chiếu rọi bởi tôi.

Vấn đề của chúng ta không phải cái gì trong chúng ta mà thúc đẩy chúng ta tìm ra cái không biết được. Điều đó rõ ràng rồi; chính ham muốn riêng của chúng ta để được an toàn hơn, bền vững hơn, cố định hơn, hạnh phúc hơn; để tẩu thoát khỏi rối loạn, khỏi đau khổ, hoang mang. Đó là động cơ rõ ràng của chúng ta. Khi có động cơ đó, thúc giục đó, bạn sẽ tìm ra một tẩu thoát tuyệt vời, một nơi trú ẩn tuyệt vời – trong Phật, trong Chúa, hay trong những khẩu hiệu chính trị và mọi việc như thế. Đó không là sự thật; đó không là cái không thể biết được, cái không biết được. Vì vậy sự thôi thúc tìm kiếm cái không biết được phải kết thúc, sự tìm kiếm cái không biết được phải ngừng lại, mà có nghĩa rằng phải hiểu rõ cái đã được biết đang tích lũy, mà là cái trí. Cái trí phải hiểu rõ chính nó như cái đã được biết, bởi vì đó là tất cả mà nó biết. Bạn không thể suy nghĩ về một điều gì đó mà bạn không biết. Bạn chỉ có thể suy nghĩ về một điều gì đó mà bạn biết.

Khó khăn của chúng ta là làm cho cái trí không chuyển động trong cái đã được biết; điều đó chỉ có thể xảy ra khi cái trí hiểu rõ chính nó và tất cả chuyển động của nó như thế nào từ quá khứ, đang chiếu rọi chính nó qua hiện tại đến tương lai. Nó là một chuyển động liên tục của cái đã được biết. Liệu chuyển động đó có thể kết thúc? Nó có thể kết thúc chỉ khi nào hệ thống máy móc thuộc qui trình riêng của nó được hiểu rõ, chỉ khi nào cái trí tự hiểu rõ chính nó và những công việc của nó, những phương cách của nó, những mục đích của nó, những theo đuổi của nó, những đòi hỏi của nó – không chỉ những đòi hỏi giả tạo nhưng những thôi thúc và những động cơ sâu thẳm bên trong. Đây là một công việc quá gian nan. Không chỉ trong một cuộc gặp gỡ hay tại một buổi diễn thuyết hay bằng cách đọc một quyển sách mà bạn sẽ tìm được. Trái lại, nó cần tỉnh thức liên tục, canh chừng liên tục mọi chuyển động của tư tưởng, không chỉ khi bạn thức giấc mà còn khi bạn đang ngủ. Nó phải là một tiến hành tổng thể, không phải một tiến hành từng phần, rời rạc.

Cũng vậy, ý định phải đúng đắn. Đó là, phải có một kết thúc của mê tín rằng bên trong tất cả chúng ta đều ao ước cái không biết được. Chính là một ảo tưởng khi nghĩ rằng tất cả chúng ta đang tìm kiếm Thượng đế; chúng ta không như vậy. Chúng ta không phải tìm kiếm ánh sáng. Sẽ có ánh sáng khi không còn bóng tối, và qua bóng tối chúng ta không thể tìm được ánh sáng. Mọi điều chúng ta có thể làm là cởi bỏ những rào chắn tạo ra bóng tối đó, và sự cởi bỏ đó tùy thuộc vào ý định. Nếu bạn đang cởi bỏ chúng với mục đích thấy ánh sáng, vậy thì bạn đang không cởi bỏ bất kỳ thứ gì cả, bạn chỉ đang thay đổi từ ngữ ánh sáng cho bóng tối. Thậm chí khi nhìn vượt khỏi bóng tối là một tẩu thoát khỏi bóng tối.

Chúng ta phải xem xét không phải cái gì đang thúc đẩy chúng ta, nhưng tại sao chúng ta lại có hoang mang như thế, hỗn loạn như thế, xung đột và hận thù như thế – tất cả những ngu xuẩn trong sự hiện hữu của chúng ta. Khi những điều này không còn, vậy thì có ánh sáng, chúng ta không phải tìm kiếm nó. Khi ngu dốt không còn nữa, có thông minh. Nhưng con người ngu dốt mà cố gắng trở nên thông minh vẫn còn ngu dốt. Ngu dốt không bao giờ có thể chuyển thành thông minh; chỉ khi nào ngu dốt biến mất mới có trí tuệ, thông minh. Con người ngu dốt và cố gắng trở thành thông minh, trí tuệ, rõ ràng không bao giờ có thể như thế. Muốn thấy điều gì là ngu dốt người ta phải thâm nhập vào nó, không phải hời hợt, nhưng trọn vẹn, tổng thể, sâu thẳm, thâm sâu; người ta phải thâm nhập mọi tầng khác nhau của ngu dốt, và khi có sự kết thúc của ngu dốt đó, có thông minh.

Vì vậy rất quan trọng phải tìm ra không phải liệu có một cái gì đó nhiều hơn, một cái gì đó to tát hơn cái đã được biết, mà đang thôi thúc chúng ta đến cái không biết được, nhưng trong chúng ta phải thấy được cái gì đang tạo ra hoang mang, những cuộc chiến tranh, những phân biệt giai cấp, sự hợm hĩnh, theo đuổi sự nổi tiếng, sự tích lũy hiểu biết, sự tẩu thoát qua âm nhạc, qua nghệ thuật, qua quá nhiều phương cách.  Chắc chắn, rất quan trọng, phải thấy chúng như chúng là và quay trở lại chính chúng ta như chúng ta là. Từ đó chúng ta có thể tiến tới. Vậy thì quẳng đi cái đã được biết tương đối dễ dàng. Khi cái trí yên lặng, khi nó không còn đang chiếu rọi chính nó vào tương lai, ao ước một điều gì đó, khi cái trí hoàn toàn tĩnh lặng, hoàn toàn an bình, cái không biết được hiện hữu. Bạn không phải tìm kiếm nó. Bạn không thể mời mọc nó. Cái bạn có thể mời mọc chỉ là cái bạn biết. Bạn không thể mời mọc một người khách không biết được. Bạn chỉ có thể mời mọc người mà bạn biết rồi. Nhưng bạn không biết cái không biết được, Thượng đế, sự thật, hay cái gì bạn muốn. Nó phải đến. Nó có thể đến chỉ khi nào cánh đồng thích hợp, khi đất màu được cày xới, nhưng nếu bạn cày xới để mong ngóng nó đến, vậy thì bạn sẽ không có nó.

Vấn đề của chúng ta không phải làm thế nào để tìm kiếm cái không thể biết được, nhưng hiểu rõ những qui trình tích lũy của cái trí mà luôn luôn là cái đã được biết. Đó là một công việc gian nan; nó đòi hỏi chú ý liên tục, một tỉnh thức liên tục mà trong đó không có ý thức của xao lãng, của nhận dạng, của chỉ trích; nó đang ở cùng cái gì là. Vậy thì chỉ lúc đó cái trí mới có thể tĩnh lặng. Không phương pháp thiền định, kỷ luật nào có thể làm cho cái trí tĩnh lặng – trong ý nghĩa thực sự của từ ngữ. Chỉ khi nào những cơn gió ngừng lại mặt hồ mới trở nên yên lặng. Bạn không thể làm cho cái hồ yên lặng. Công việc của chúng ta không là theo đuổi cái không thể biết được, nhưng hiểu rõ sự hoang mang, hỗn loạn, đau khổ, trong chính chúng ta. Và rồi cái đó lặng lẽ hiện diện mà trong đó có hân hoan.
 

Từ quyển:  Cuộc Sống Trước Mặt, Chương 4

Người hỏi: Thượng đế là gì?

Krishnamurti: Làm thế nào bạn sẽ tìm ra đây? Bạn sẽ chấp nhận thông tin của một người khác à? Hay bạn sẽ tự cố gắng khám phá cho mình Thượng đế là gì? Rất dễ dàng khi đặt những câu hỏi, nhưng trải nghiệm sự thật đòi hỏi nhiều thông minh, nhiều tìm hiểu và tìm kiếm.

Vì vậy câu hỏi đầu tiên là: bạn sẽ chấp nhận điều gì một người khác nói về Thượng đế phải không? Không đặt thành vấn đề người đó là ai, Krishna, Buddha, hay Christ, bởi vì tất cả họ đều có lẽ sai lầm – và vì vậy vị đạo sư đặc biệt riêng của bạn có lẽ cũng bị sai lầm. Chắc chắn, muốn tìm ra điều gì là sự thật, cái trí của bạn phải được tự do để tìm hiểu, mà có nghĩa rằng nó không thể chấp nhận hay tin tưởng. Tôi có thể cho bạn một diễn tả của sự thật, nhưng nó sẽ không giống như trải nghiệm sự thật của chính bạn. Tất cả những quyển sách thiêng liêng đều diễn tả Thượng đế là gì, nhưng những diễn tả kia không là Thượng đế. Từ ngữ Thượng đế không là Thượng đế, phải vậy không?

Muốn tìm ra điều gì là sự thật bạn phải không bao giờ chấp nhận, bạn phải không bao giờ bị ảnh hưởng bởi điều gì những quyển sách, những vị thầy, hay bất kỳ người nào có lẽ nói. Nếu bạn bị ảnh hưởng bởi họ, bạn sẽ chỉ tìm được điều gì họ muốn bạn tìm. Và bạn phải biết rằng cái trí riêng của bạn có thể sáng chế hình ảnh của điều gì nó muốn; nó có thể sáng chế ra Thượng đế với bộ râu quai nón, hay với một con mắt; nó có thể khiến Ngài thành màu xanh hay màu tím. Vì vậy bạn phải tỉnh thức được những ham muốn riêng của bạn và không bị lừa gạt bởi những chiếu rọi của những đòi hỏi và ao ước riêng của bạn. Nếu bạn ao ước gặp Thượng đế trong một hình thức nào đó, hình ảnh bạn thấy sẽ tùy thuộc vào những ao ước của bạn, và hình ảnh đó sẽ không là Thượng đế, phải vậy không? Nếu bạn đang đau khổ và muốn được an ủi, hay nếu bạn có cảm tính và lãng mạn trong cảm hứng tôn giáo của bạn, cuối cùng bạn sẽ tạo ra một vị Thượng đế mà sẽ cung cấp điều gì bạn muốn, nhưng vẫn vậy nó sẽ không là Thượng đế.

Vì vậy cái trí của bạn phải hoàn toàn được tự do, và chỉ đến lúc đó bạn mới có thể tìm ra điều gì là sự thật – không phải bằng cách chấp nhận điều mê tín nào đó, cũng không phải bằng cách đọc những quyển sách tạm gọi là thiêng liêng, cũng không phải bạn bằng cách tuân theo một vị đạo sư nào đó. Chỉ khi nào bạn có được tự do này, tự do thực sự này khỏi những ảnh hưởng bên ngoài cũng như khỏi những ham muốn và ao ước riêng của bạn để cho cái trí của bạn rất rõ ràng – vậy thì chỉ lúc đó mới có thể tìm được Thượng đế là gì. Nhưng nếu bạn chỉ ngồi xuống và suy đoán vậy thì suy đoán của bạn cũng giỏi bằng suy đoán của vị đạo sư của bạn, và ảo tưởng lại bằng nhau.

Người hỏi: Chúng ta có thể tỉnh thức được những ham muốn không ý thức được của chúng ta hay không?
 

Krishnamurti: Trước hết, bạn có tỉnh thức được những ham muốn có ý thức của bạn hay không? Bạn biết ham muốn là gì hay không? Bạn có biết rằng thường thường bạn không lắng nghe bất kỳ ai đang nói một điều gì đó đối nghịch với điều gì bạn tin tưởng hay không? Ham muốn của bạn ngăn cản bạn không lắng nghe. Nếu bạn ham muốn Thượng đế, và một ai đó chỉ rõ rằng vị Thượng đế mà bạn ham muốn là kết quả của những thất vọng và sợ hãi của bạn, liệu bạn có lắng nghe anh ấy hay không? Dĩ nhiên là không? Bạn muốn một việc, và sự thật là cái gì đó hoàn toàn khác hẳn. Bạn tự giới hạn chính mình trong những ham muốn riêng của bạn. Bạn chỉ tỉnh thức nửa vời được những ham muốn có ý thức của bạn, phải vậy không? Và muốn tỉnh thức được những ham muốn được giấu giếm sâu thẳm còn khó khăn hơn nhiều. Muốn tìm ra điều gì được giấu giếm, muốn phát giác những động cơ riêng của nó là gì, cái trí mà đang tìm kiếm phải rất rõ ràng và tự do. Vì vậy trước hết phải hoàn toàn tỉnh thức được những ham muốn có ý thức của bạn; sau đó, bởi vì mỗi lúc bạn đang gia tăng sự tỉnh thức được cái gì là trên bề mặt, bạn có thể đi sâu thẳm hơn và sâu thẳm hơn.
 

Từ quyển: Cuộc Sống Trước Mặt , Chương 7
với Những Người Trẻ
 

Người hỏi: Cách dễ dàng nhất để tìm được Thượng đế là gì?

Krishnamurti: Tôi e rằng không có cách dễ dàng, bởi vì tìm được Thượng đế là công việc khó khăn nhất, một việc gian khổ nhất. Điều gì chúng ta gọi là Thượng đế không là điều gì mà cái trí sáng chế. Bạn biết cái trí là gì không? Cái trí là kết quả của thời gian, và nó có thể sáng chế bất kỳ cái gì, bất kỳ ảo tưởng nào. Nó có khả năng sáng chế những ý tưởng, tự chiếu rọi chính nó trong những ảo tưởng, trong tưởng tượng; nó liên tục tích lũy, đang loại bỏ, đang chọn lựa. Vì có thành kiến, chật hẹp, bị giới hạn, cái trí có thể vẽ lên hình tượng Thượng đế, nó có thể tưởng tượng Thượng đế là gì tùy theo những giới hạn riêng của nó. Bởi vì những vị thầy, những vị giáo sĩ, và những vị tạm gọi là cứu rỗi nào đó đã nói rằng có Thượng đế và đã mô tả ông ấy, cái trí có thể tưởng tượng Thượng đế trong những quy định đó, nhưng hình ảnh đó không là Thượng đế. Thượng đế là điều gì đó mà không thể tìm được bởi cái trí.

Muốn hiểu rõ Thượng đế, trước hết bạn phải hiểu rõ cái trí riêng của bạn. Điều đó rất khó khăn. Cái trí rất phức tạp và muốn hiểu rõ nó không phải dễ dàng. Nhưng lại rất dễ dàng khi ngồi xuống và chìm vào một giấc mộng nào đó, có những tầm nhìn, những ảo tưởng khác biệt, rồi sau đó nghĩ rằng bạn rất gần Thượng đế. Cái trí có thể tự dối gạt chính nó ghê lắm. Vì vậy muốn trải nghiệm thực sự điều đó mà có lẽ được gọi là Thượng đế, bạn phải hoàn toàn tĩnh lặng – và bộ bạn không phát giác rằng điều đó khó khăn cực kỳ à? Bạn không thấy là ngay cả những người lớn tuổi hơn cũng không bao giờ ngồi yên lặng, họ luôn luôn bồn chồn, họ luôn luôn cựa quậy ngón chân của họ và chuyển động bàn tay của họ hay sao? Theo phần thân thể thật khó khăn khi ngồi yên lặng, và nó càng khó khăn biết bao để cho cái trí được tĩnh lặng. Bạn có lẽ tuân theo vị đạo sư nào đó và cưỡng bách cái trí của bạn tĩnh lặng; nhưng cái trí của bạn không thực sự tĩnh lặng. Nó vẫn khuấy động, giống như đứa bé bị bắt đứng ở góc tường. Cái trí được hoàn toàn tĩnh lặng mà không có bất kỳ ép buộc nào là một nghệ thuật tuyệt vời, và chỉ lúc đó mới có thể có trải nghiệm cái đó mà có lẽ được gọi là Thượng đế.

Người hỏi: Thượng đế ở khắp mọi nơi phải không?

Krishnamurti: Bạn có thực sự thích thú để tìm ra hay không? Bạn đặt những câu hỏi, và sau đó không còn hứng thú; bạn không lắng nghe. Bạn có biết tại sao những người lớn hơn hầu như không bao giờ lắng nghe bạn? Hiếm khi họ lắng nghe bạn bởi vì họ bị vây bủa trong những tư tưởng riêng của họ, trong những cảm xúc riêng của họ, trong những thỏa mãn và đau khổ riêng của họ. Tôi hy vọng bạn đã nhận ra điều này. Nếu bạn biết quan sát và biết lắng nghe, thực sự lắng nghe, bạn sẽ tìm ra nhiều sự việc, không chỉ về con người nhưng còn về thế giới.

Ở đây cậu bé này đang hỏi Thượng đế có ở khắp mọi nơi hay không. Cậu ấy còn khá trẻ để đặt câu hỏi đó. Cậu ấy không biết được nó thực sự có ý nghĩa gì. Cậu ấy có lẽ thấy mơ hồ về điều gì đó – cảm thấy của vẻ đẹp, nhận biết chim chóc trong bầu trời, dòng nước đang chảy, một khuôn mặt trong sáng đang mỉm cười, một chiếc lá đang tung tăng trong cơn gió, một người phụ nữ đang vác một bó nặng. Và có tức giận, ồn ào, đau buồn – tất cả việc đó trong không gian. Vì vậy tự nhiên cậu ấy quan tâm và băn khoăn muốn tìm ra cuộc sống là gì. Cậu ấy nghe những người lớn hơn nói về Thượng đế, và cậu ấy thắc mắc. Rất quan trọng cho cậu ấy nên đặt một câu hỏi như thế, phải vậy không? Và cũng quan trọng như thế cho tất cả các bạn phải tìm được câu trả lời; bởi vì, như tôi đã nói ngày hôm trước, bạn sẽ bắt đầu nắm bắt được ý nghĩa của tất cả việc này ở bên trong, không ý thức được, thăm thẳm; và rồi khi bạn lớn lên, bạn sẽ có những hàm ý của những sự việc khác ngoài cái thế giới xấu xa của đấu tranh này. Thế giới rất đẹp đẽ, quả đất thật trù phú, nhưng chúng ta là những người phá hỏng nó.

Người hỏi: Mục đích thực sự của cuộc sống là gì?

Krishnamurti: Đầu tiên nó là cái gì bạn tạo thành nó. Nó là cái gì bạn tạo thành cuộc sống.

Người hỏi: Vì sự thật được quan tâm đến, nó phải là điều gì đó khác nữa. Tôi không đặc biệt thích thú cho một mục đích cá thể, nhưng tôi muốn biết điều gì là mục đích cho mọi người.

Krishnamurti: Làm thế nào bạn sẽ tìm được? Ai sẽ chỉ cho bạn? Bạn có thể khám phá điều đó bằng cách đọc sách hay sao? Nếu bạn đọc sách, một tác giả có lẽ cho bạn một phương pháp đặc biệt, trái lại một tác giả khác có lẽ trao tặng một phương pháp hoàn toàn khác hẳn. Nếu bạn tìm đến một người đang đau khổ, anh ấy sẽ nói rằng mục đích của cuộc sống là hạnh phúc. Nếu bạn tìm đến một con người đang chết đói, anh ấy đã không có đầy đủ lương thực trong nhiều năm, mục đích của anh ấy là được ăn uống no nê. Nếu bạn tìm đến một nhà chính trị, mục đích của anh ấy là trở thành một trong những người điều khiển, một trong những người cai trị của thế giới. Nếu bạn hỏi một phụ nữ trẻ, cô ấy sẽ nói rằng, “Mục đích của tôi là có được một em bé.” Nếu bạn tìm đến một vị khất sĩ, mục đích của anh ấy là tìm được Thượng đế. Mục đích, ham muốn sâu thẳm của con người thông thường là tìm ra cái gì đó gây thỏa mãn, gây dễ chịu; họ muốn một hình thức an toàn, an ninh nào đó, để cho họ sẽ không còn những ngờ vực, không còn những nghi vấn, không còn lo âu, không còn sợ hãi. Hầu hết chúng ta đều muốn một cái gì đó vĩnh cửu để chúng ta có thể bám víu, phải vậy không?

Vì vậy mục đích chung của cuộc sống cho con người là một loại hy vọng nào đó, một loại an toàn nào đó, một loại vĩnh cửu nào đó. Đừng hỏi rằng, “Đó là tất cả à?” Đó là sự kiện ngay lập tức, và đầu tiên bạn phải hoàn toàn quen thuộc với việc đó. Bạn phải nghi vấn tất cả việc đó – mà có nghĩa rằng, bạn phải tự nghi vấn chính bạn. Mục đích chung của cuộc sống con người được phủ dày trong bạn, bởi vì bạn là thành phần của tổng thể. Chính bạn muốn an toàn, vĩnh cửu, hạnh phúc; bạn muốn cái gì đó để bám víu.

Bây giờ muốn tìm ra cái gì đó vượt khỏi, một sự thật nào đó không thuộc cái trí, tất cả những ảo tưởng của cái trí phải được kết thúc; đó là, bạn phải hiểu rõ chúng và gạt chúng đi. Chỉ lúc đó bạn mới có thể tìm được sự thật thực sự, liệu có một mục đích hay không? Khi khẳng định rằng phải có một mục đích, hay tin tưởng rằng có một mục đích, chỉ hoàn toàn là một ảo tưởng khác mà thôi. Nhưng nếu bạn có thể nghi vấn tất cả những xung đột, những đấu tranh, những đau khổ, những hão huyền, những tham vọng, những hy vọng, những sợ hãi của bạn và thâm nhập chúng, vượt khỏi chúng và trên chúng, vậy thì bạn sẽ tìm ra.

Người hỏi: Nếu tôi phát triển những khả năng cao hơn liệu cuối cùng tôi sẽ thấy được cái tối thượng chứ?

Krishnamurti: Làm thế nào bạn có thể thấy cái tối thượng khi còn nhiều chướng ngại giữa bạn và cái đó? Đầu tiên bạn phải gỡ bỏ những chướng ngại. Bạn không thể ngồi trong một căn phòng đóng kín cửa mà biết được không khí trong lành như thế nào. Muốn có không khí trong lành bạn phải mở toang những cửa sổ. Gíống như vậy, bạn phải thấy được tất cả những trở ngại, những giới hạn và tình trạng bị quy định bên trong chính bạn; bạn phải hiểu rõ chúng và gạt chúng đi. Sau đó bạn sẽ tìm ra. Nhưng chỉ ngồi ở bên này và cố gắng tìm ra cái gì ở bên kia chẳng có ý nghĩa bao nhiêu.

Từ quyển: Bình phẩm về cuộc sống 
Quyển đầu tiên, Chương 18.
 

Những cái bóng chiều đổ dài trên những dòng nước đứng yên, và sau một ngày con sông trở nên yên lặng. Những con cá đang tung tăng vọt khỏi mặt nước, và những con chim to lớn đang bay đến để trú đêm trong những cây to. Không một đám mây trong bầu trời, màu xanh bạc. Một con thuyền đầy người đang trôi qua dòng nước; họ đang vỗ nhịp ca hát, và một con bò rống lên ở xa xa. Có mùi hương của chiều tối. Một vòng hoa màu vàng rực đang lung linh theo cùng dòng nước lấp lánh trong ánh hoàng hôn. Tất cả đều sinh động và đẹp làm sao – con sông, những con chim, cây cối và dân làng.

Chúng tôi đang ngồi dưới một cái cây, nhìn ra con sông. Gần cái cây là một ngôi đền nhỏ, một vài con bò dơ xương đang lang thang. Ngôi đền sạch sẽ và được quét dọn đều đặn, và những bụi hoa được tưới nước và chăm sóc cẩn thận. Một người đàn ông đang thực hiện nghi lễ buổi chiều của ông ấy, giọng đọc kinh của ông ấy nhẫn nại và buồn thảm. Dưới những tia nắng cuối cùng của mặt trời, dòng nước là màu sắc tinh anh của những đóa hoa vừa nở. Lúc này một ai đó tham gia cùng chúng tôi và bắt đầu nói về những trải nghiệm của ông ấy. Ông ấy nói rằng ông ấy đã hiến dâng nhiều năm của cuộc đời để tìm kiếm Thượng đế, đã luyện tập nhiều khổ hạnh và từ bỏ nhiều sự việc quý báu. Ông ấy cũng đã giúp đỡ khá nhiều trong công việc từ thiện, trong xây dựng một ngôi trường, và vân vân. Ông ấy quan tâm đến nhiều sự việc, nhưng quan tâm lớn lao nhất của ông ấy là tìm được Thượng đế, và bây giờ, sau nhiều năm, tiếng nói của Ngài đang được nghe, và nó đã hướng dẫn ông ấy trong những sự việc to tát lẫn nhỏ nhoi. Ông ấy không có ý muốn riêng, nhưng tuân theo tiếng nói bên trong của Thượng đế. Nó không bao giờ lừa dối ông ấy, dù ông ấy thường làm hư hỏng sự minh bạch của nó; lời cầu nguyện của ông ấy luôn luôn dành cho sự tinh khiết của con tàu bao la, mà nó có lẽ xứng đáng nhận được.

Liệu cái không đo lường được có thể được tìm ra bởi bạn và tôi? Liệu cái không thời gian có thể được tìm ra bởi cái bị quy định trong thời gian? Liệu một kỷ luật được rèn luyện nghiêm ngặt có thể dẫn dắt chúng ta đến cái không biết được? Liệu có một phương tiện chỉ đường vào cái không khởi đầu lẫn không kết thúc? Liệu sự thật đó có thể bị trói buộc trong mạng lưới của những ham muốn của chúng ta? Điều gì chúng ta có thể nắm bắt là sự chiếu rọi của cái đã được biết; nhưng cái không biết được không thể bị nắm bắt bởi cái đã được biết. Cái có danh tính không là cái không danh tính, và qua danh tính chúng ta chỉ đánh thức những phản hồi bị quy định. Những phản hồi này, dù cao quý hoặc thanh tao, không thuộc về sự thật. Chúng ta phản hồi đến những kích thích, nhưng sự thật không dâng tặng những kích thích: Nó là.

Cái trí chuyển động từ cái đã được biết sang cái đã được biết, và nó không thể vươn ra ngoài vào cái không biết được. Bạn không thể suy nghĩ về cái gì đó mà bạn không biết; điều đó không thể được. Điều gì bạn suy nghĩ, xuất phát từ cái đã được biết, quá khứ, dù rằng quá khứ đó ở thật xa, hay một giây vừa trôi qua. Quá khứ này là tư tưởng, bị định hình và bị điều kiện bởi nhiều ảnh hưởng, tự bổ sung chính nó theo những hoàn cảnh và những áp lực, nhưng luôn luôn vẫn còn là một qui trình của thời gian. Tư tưởng chỉ có thể phủ nhận hay khẳng định, nó không thể khám phá hay tìm được cái mới mẻ. Tư tưởng không thể bắt gặp cái mới mẻ, nhưng khi tư tưởng yên lặng, vậy thì có lẽ có cái mới mẻ – mà ngay tức khắc bị chuyển đổi thành cái cũ kỹ, thành cái đã được trải nghiệm, bởi tư tưởng. Tư tưởng luôn luôn đang định hình, đang bổ sung, đang tô màu tùy theo một khuôn mẫu của trải nghiệm. Chức năng của tư tưởng là truyền đạt nhưng không ở trong trạng thái của đang trải nghiệm. Khi đang trải nghiệm chấm dứt, liền đó tư tưởng đảm đương và định hình nó bên trong bảng phân loại của cái đã được biết. Tư tưởng không thể thâm nhập cái không biết được, và vì vậy nó không bao giờ có thể khám phá hay trải nghiệm sự thật.

Những kỷ luật, những từ bỏ, sự tách rời, những nghi lễ, sự rèn luyện đạo đức – tất cả những việc này, dù cao quý như thế nào, đều là qui trình của tư tưởng; và tư tưởng chỉ có thể làm việc hướng về một kết thúc, hướng về một thành tựu, mà luôn luôn là cái đã được biết. Thành tựu là an toàn, một chắc chắn tự bảo vệ của cái đã được biết. Tìm kiếm an toàn trong cái không danh tính là phủ nhận nó. Sự an toàn có lẽ được tìm ra chỉ ở trong sự chiếu rọi của quá khứ, của cái đã được biết. Vì lý do này cái trí phải thăm thẳm và tuyệt đối tĩnh lặng; nhưng tĩnh lặng này không thể được theo đuổi qua hy sinh, thăng hoa, hay đè nén. Tĩnh lặng này đến khi cái trí không còn đang tìm kiếm, không còn bị trói buộc trong qui trình của trở thành. Tĩnh lặng này không tích lũy được, nó không được phép vun đắp qua luyện tập. Tĩnh lặng phải hiện diện không biết được cho cái trí giống như cái không thời gian; bởi vì nếu cái trí trải nghiệm tĩnh lặng, vậy thì có người trải nghiệm mà là kết quả của những trải nghiệm quá khứ, mà là sự công nhận của một tĩnh lặng quá khứ; và cái gì được trải nghiệm bởi người trải nghiệm chỉ là một lặp lại tự chiếu rọi. Cái trí không bao giờ có thể trải nghiệm cái mới mẻ, và vì vậy cái trí phải tuyệt đối tĩnh lặng.

Cái trí có thể tĩnh lặng chỉ khi nào nó không đang trải nghiệm, đó là, khi nó không đang định hình hay đặt tên, đang ghi lại hay đang lưu trữ trong ký ức. Đang định hình và đang đặt tên này là một qui trình liên tục thuộc những tầng khác nhau của ý thức, không chỉ thuộc cái trí tầng ý thức bên ngoài. Nhưng khi cái trí bên ngoài tĩnh lặng, cái trí sâu thẳm hơn có thể đưa ra những hàm ý của nó. Khi ý thức tổng thể tĩnh lặng và yên ổn, tự do khỏi tất cả trở thành, mà là tự phát, vậy thì chỉ lúc đó cái không thể đo lường mới hiện hữu. Ham muốn duy trì tự do này trao tặng sự tiếp tục đến ký ức của người trở thành, mà là một ngáng trở sự thật. Sự thật không tiếp tục; nó từ khoảnh khắc sang khoảnh khắc, luôn luôn mới mẻ, luôn luôn trong sáng. Cái gì có tiếp tục không bao giờ có thể là sáng tạo.

Cái trí bên ngoài chỉ là một dụng cụ của truyền đạt, nó không  thể đo lường cái không thể đo lường được. Sự thật không dành cho diễn đạt; khi nó được diễn đạt, nó không là sự thật.

Đây là thiền định.
 

Bombay, ngày 3 tháng 3 năm 1965

Đối với tôi có vẻ rằng qua quá nhiều thế kỷ con người đã luôn luôn tìm kiếm hòa bình, tự do, và một trạng thái hạnh phúc vô cùng mà anh ấy gọi là Thượng đế. Anh ấy đã tìm kiếm nó dưới nhiều danh tính khác nhau và ở nhiều thời điểm khác nhau trong lịch sử, và rõ ràng chỉ một ít người đã tìm được ý thức bên trong của an bình, tự do vô hạn đó, và trạng thái đó mà con người đã gọi là Thượng đế. Trong thời hiện đại nó trở thành sự việc chẳng quan trọng bao nhiêu; chúng ta sử dụng từ ngữ Thượng đế mà chẳng còn bao nhiêu ý nghĩa. Chúng ta luôn luôn đang tìm kiếm một trạng thái của hạnh phúc vô cùng, an bình và tự do khỏi thế giới này, và chúng ta bay bổng trong những hình thức khác nhau khỏi thế giới này để tìm ra cái gì đó mà sẽ vĩnh cửu, mà sẽ cho chúng ta thiêng liêng và thiên đàng, mà sẽ cho chúng ta một ý thức nào đó của tĩnh lặng thăm thẳm bên trong. Dù người ta tin tưởng Thượng đế hay không đều lệ thuộc vào ảnh hưởng tinh thần, truyền thống, môi trường sống. Muốn tìm ra trạng thái hạnh phúc vô cùng đó, tự do đó, an bình lạ thường đó, nó phải là một sự việc đang sống. Tôi nghĩ người ta phải hiểu rõ tại sao người ta không thể đối diện sự kiện và thay đổi sự kiện, và nhờ vậy vượt khỏi nó.

Tôi muốn, nếu tôi được phép nói – hay đúng hơn cùng nhau chuyển tải – tại sao chúng ta luôn luôn trao nhiều quan trọng như thế cho ý tưởng chứ không phải hành động. Mặc dù chúng ta đã nói về nó trong nhiều cách khác nhau và vào những thời điểm khác nhau, tôi muốn tìm hiểu nó trong một cách khác, bởi vì dường như đối với tôi chúng ta có trách nhiệm hoàn toàn, tổng thể đối với xã hội trong đó chúng ta đang sống. Đối với sự đau khổ, sự hoang mang, sự hung bạo khủng khiếp của sự tồn tại hiện đại,  mỗi người chúng ta phải chịu trách nhiệm hoàn toàn và tổng thể. Chúng ta không thể tẩu thoát nó; chúng ta phải thay đổi nó. Con người là bộ phận của xã hội và đã tạo ra xã hội này – anh ấy hoàn toàn và tổng thể chịu trách nhiệm cho việc này – anh ấy phải thay đổi nó; và tạo ra một chuyển đổi, một thay đổi bên trong chính anh ấy và nhờ vậy bên trong khuôn mẫu của xã hội, chỉ có thể được khi anh ấy hoàn toàn kết thúc sự tẩu thoát vào những ý tưởng.

Thượng đế là một ý tưởng lệ thuộc vào môi trường sống, hoàn cảnh, và truyền thống mà trong đó bạn đã được nuôi dưỡng. Trong thế giới Cộng sản, lệ thuộc vào những hoàn cảnh đó, con người không tin tưởng Thượng đế. Ở đây bạn lệ thuộc vào những hoàn cảnh của bạn, vào cuộc sống của bạn, và vào truyền thống của bạn, và bạn đã dựng lên ý tưởng của bạn. Người ta phải tự giải thoát chính mình khỏi những hoàn cảnh này, khỏi xã hội; chỉ đến lúc đó, trong tự do này, một con người mới có thể tìm được cái là sự thật. Nhưng chỉ tẩu thoát vào một ý tưởng được gọi là Thượng đế không giải quyết được vấn đề gì cả.

“Thượng đế” – hay bất kỳ cái tên nào khác mà bạn muốn sử dụng – là sự sáng chế ma mãnh của con người, và chúng ta che đậy sự sáng chế đó, sự ma mãnh đó,, bằng hương trầm, bằng lễ nghi, bằng nhiều hình thức khác nhau của niềm tin, những giáo điều, tách rời con người như những người Thiên chúa giáo, những người Ấn độ giáo, những người Hồi giáo, những người Parsis, những người Phật giáo – tất cả cấu trúc ma mãnh khôn ngoan được sáng chế bởi con người. Con người, vì đã sáng chế ra nó, bị trói buộc trong nó. Nếu không hiểu rõ thế giới hiện nay, thế giới anh ấy sống trong nó – thế giới đau khổ của anh ấy, thế giới hoang mang, sầu muộn, lo âu, thất vọng của anh ấy và sự thống khổ của tồn tại, cô độc hoàn toàn, ý thức của sự vô ích hoàn toàn của cuộc sống – nếu không hiểu rõ tất cả việc đó, chỉ có vô số những ý tưởng, dù thỏa mãn đến chừng nào, không giá trị gì cả.

Rất quan trọng phải hiểu rõ tại sao chúng ta tạo ra hay hình thành một ý tưởng. Tại sao cái trí hình thành một ý tưởng? Tôi có ý qua từ ngữ đang hình thành, đang tạo ra một cấu trúc của những ý tưởng thuộc triết lý hay lý luận hay nhân văn hay duy vật. Ý tưởng là tư tưởng đã được tổ chức; trong tư tưởng, niềm tin, ý tưởng đã được tổ chức đó, con người sống. Đó là điều gì tất cả chúng ta đều làm, dù chúng ta là người tôn giáo hay không tôn giáo. Tôi nghĩ rất quan trọng phải tìm ra tại sao con người qua bao nhiêu thời đại đã cho một quan trọng lạ kỳ như thế đến những ý tưởng. Tại sao chúng ta hình thành những ý tưởng? … Chúng ta hình thành những ý tưởng, nếu người ta quan sát chính mình, khi không có chú ý. Khi bạn hoàn toàn năng động, mà đòi hỏi chú ý tổng thể – mà là hành động – trong đó không có ý tưởng; bạn đang hành động.

Làm ơn, nếu tôi được phép đề nghị, chỉ lắng nghe. Đừng chấp nhận hay phủ nhận; đừng dựng lên những phòng vệ để ngăn cản lắng nghe, bằng cách có những tư tưởng, những niềm tin, những mâu thuẫn riêng của bạn, và tất cả việc đó. Nhưng chỉ lắng nghe. Chúng ta không đang cố gắng thuyết phục bạn về bất kỳ điều gì; chúng ta không đang cưỡng bách bạn qua bất kỳ phương tiện nào để tuân phục vào một ý tưởng, hay một khuôn mẫu, hay một hành động đặc biệt. Chúng ta chỉ đang phát biểu những sự kiện – dù bạn ưa thích hay không ưa thích nó – và điều quan trọng là học hỏi về sự kiện. “Học hỏi” ngụ ý lắng nghe tổng thể, một quan sát trọn vẹn. Khi bạn lắng nghe âm thanh của con quạ (trong cây cối nơi ông ta đang nói), đừng lắng nghe bằng những ồn ào riêng của bạn, bằng những sợ hãi riêng của bạn, bằng những tư tưởng, bằng những ý kiến riêng của bạn, bằng những quan điểm riêng của bạn. Vậy là bạn sẽ thấy rằng không có ý tưởng gì cả, nhưng bạn đang thực sự lắng nghe.

Trong cùng cách, nếu tôi được phép đề nghị, chỉ lắng nghe. Chỉ lắng nghe, không chỉ tầng ý thức bên ngoài nhưng cả tầng ý thức sâu thẳm – mà có lẽ còn quan trọng hơn nhiều. Hầu hết chúng ta đều bị ảnh hưởng. Chúng ta có thể phủ nhận những ảnh hưởng của tầng ý thức bên ngoài; nhưng xóa sạch những ảnh hưởng của tầng ý thức bên trong còn khó khăn vô vàn. Khi bạn đang lắng nghe trong cách này, lúc đó nó là lắng nghe không có cả tầng ý thức bên ngoài lẫn bên trong. Lúc đó bạn chú ý tổng thể. Và chú ý không là chú ý của bạn hay của tôi; nó không thuộc quốc gia, không thuộc tôn giáo, nó không thể phân chia được. Khi bạn đang lắng nghe tổng thể như thế, không ý tưởng; chỉ có một trạng thái lắng nghe. Hầu hết chúng ta làm việc này khi chúng ta đang lắng nghe một điều gì đó khá hay ho, khi có tiếng nhạc cuốn hút, hay khi bạn đang thấy một hòn núi, ánh sáng chiều hôm, hay ánh sáng trên dòng nước, hay một đám mây. Vậy thì trong trạng thái chú ý đó, trong trạng thái đang lắng nghe, đang thấy đó, không có ý tưởng.

Giống như vậy, nếu bạn có thể lắng nghe thật thanh thản, đầy chú ý không nỗ lực đó, vậy thì có lẽ bạn sẽ thấy được sự quan trọng quá nhiều của ý tưởng và hành động. Hầu hết chúng ta hình thành những ý tưởng khi không chú ý. Chúng ta tạo ra hay lập thành những ý tưởng khi những ý tưởng đó cho chúng ta sự an toàn, một ý thức của vĩnh cửu. Và ý thức của vĩnh cửu đó, ý thức của an toàn đó, tạo ra những ý tưởng, và chúng ta tẩu thoát vào những ý tưởng đó; và vì vậy không có hành động. Chúng ta sáng chế hay hình thành những ý tưởng khi chúng ta hoàn toàn không hiểu rõ cái là. Vì vậy những ý tưởng trở thành quan trọng nhiều hơn sự kiện.

Muốn tìm ra, thực sự muốn tìm ra sự thật – liệu có Thượng đế, hay không có Thượng đế, những ý tưởng không có ý nghĩa gì cả. Dù bạn tin tưởng hay không tin tưởng, dù bạn là người có tín ngưỡng hay không tín ngưỡng, không có ý nghĩa gì cả. Muốn tìm ra, bạn cần tất cả năng lượng của bạn, năng lượng mà không bị vấy bẩn, không bị hỗn tạp, năng lượng mà không bị biến chất, không bị hư hỏng.

Vì vậy muốn hiểu rõ, muốn tìm ra liệu có một sự việc gọi là sự thật đó mà con người đã tìm kiếm trong nhiều triệu năm, người ta phải có năng lượng – năng lượng tổng thể nguyên vẹn, không bị vấy bẩn. Và để mang lại năng lượng đó, chúng ta phải hiểu rõ nỗ lực.

Hầu hết chúng ta dành cuộc sống của chúng ta trong nỗ lực, trong đấu tranh, và nỗ lực, đấu tranh, cố gắng, là một lãng phí của năng lượng đó. Con người, xuyên suốt lịch sử, đã nói rằng muốn tìm ra sự thật hay Thượng đế đó – bất kỳ cái tên gì có lẽ anh ấy tặng cho nó – bạn phải là một người trong trắng; đó là, bạn phải giữ lời thề sống trong trắng và đè nén, kiểm soát, tranh đấu không ngừng nghỉ với chính bạn suốt cuộc đời để giữ lời thề của bạn. Hãy nhìn sự lãng phí qua năng lượng! Nó cũng là sự lãng phí năng lượng khi buông thả. Và nó còn có ý nghĩa nhiều hơn nữa khi bạn đè nén. Nỗ lực bị lãng phí trong đè nén, trong kiểm soát, trong khước từ ham muốn của bạn này, làm biến dạng cái trí của bạn, và qua biến dạng đó bạn có một ý thức nào đó của mộc mạc, mà trở nên khổ hạnh. Làm ơn hãy lắng nghe. Quan sát nó trong chính bạn và quan sát những con người quanh bạn. Và quan sát sự lãng phí của năng lượng này, sự đấu tranh – không phải những hàm ý của ái ân, không phải hành động thực sự, nhưng những lý tưởng, những hình ảnh, vui thú – sự suy nghĩ liên tục về chúng là một lãng phí của năng lượng. Và hầu hết con người lãng phí năng lượng của họ hoặc qua khước từ, hoặc qua một lời thề trong trắng, hoặc suy nghĩ về nó liên tục.

Con người chịu trách nhiệm – bạn và tôi chịu trách nhiệm – cho sự quy định của xã hội trong đó chúng ta sống. Bạn chịu trách nhiệm, không phải những nhà chính trị của bạn bởi vì bạn đã biến những nhà chính trị thành cái gì họ là – ma mãnh, tự tôn vinh chính họ, tìm kiếm chức vụ và thanh danh – mà là cái gì chúng ta đang làm trong cuộc sống hàng ngày. Chúng ta chịu trách nhiệm cho xã hội. Cấu trúc tâm lý của xã hội còn quan trọng hơn phía bên ngoài được tổ chức của xã hội. Cấu trúc tâm lý của xã hội được dựa vào tham lam, đố kị, thâu lợi, ganh đua, tham vọng, sợ hãi, sự đòi hỏi liên tục này của một con người muốn được an toàn trong mọi liên hệ của anh ấy, an toàn trong tài sản, an toàn trong liên hệ của anh ấy với con người, an toàn trong liên hệ của anh ấy với những ý tưởng. Đó là cấu trúc của xã hội mà con người đã tạo ra. Và sau đó xã hội áp đặt thuộc tâm lý cấu trúc của nó vào mỗi người chúng ta. Tham lam, ganh tị, tham vọng, ganh đua, tất cả việc đó là một lãng phí của năng lượng, bởi vì trong nó luôn luôn có xung đột – xung đột vô tận, như trong một con người ganh tị.

Ganh tị là một ý tưởng. Ý tưởng và sự kiện là hai sự việc khác hẳn. Làm ơn hãy lắng nghe. Bạn tiếp cận cảm thấy được gọi là “ganh tị” qua ý tưởng. Bạn không tiếp cận trực tiếp cùng cảm thấy được gọi là ganh tị. Nhưng bạn tiếp cận sự ganh tị qua ký ức của một từ ngữ nào đó mà bạn đã hình thành trong cái trí của bạn như ganh tị. Nó trở thành một ý tưởng, và ý tưởng đó ngăn cản bạn không tiếp xúc trực tiếp cùng cảm thấy đó mà bạn gọi là ganh tị. Lại nữa, đây là một sự kiện. Vì vậy công thức, ý tưởng, ngăn cản bạn không tiếp xúc trực tiếp cùng cảm thấy đó và vì vậy ý tưởng làm lãng phí năng lượng này.

Vì chúng ta chịu trách nhiệm cho đau khổ, cho nghèo đói, cho chiến tranh, cho thiếu vắng hoàn toàn của hòa bình, một con người tôn giáo không tìm kiếm Thượng đế. Con người tôn giáo quan tâm đến sự thay đổi xã hội mà là chính anh ấy. Con người tôn giáo không là con người mà làm vô số những lễ nghi, tuân theo những truyền thống, sống trong một văn hóa quá khứ và chết rồi, giải thích vô tận kinh Gita hay kinh Bible, liên tục cầu kinh, hay giữ những lời thề. Đó không là một con người tôn giáo; một con người như thế đang tẩu thoát những sự kiện. Con người tôn giáo quan tâm tổng thể, trọn vẹn đến sự hiểu rõ xã hội mà là chính anh ấy. Anh ấy không tách rời xã hội. Tạo ra trong chính anh ấy một thay đổi tổng thể, trọn vẹn có nghĩa là kết thúc trọn vẹn tham lam, ganh tị, tham vọng; và vì vậy anh ấy không lệ thuộc vào những hoàn cảnh, mặc dù anh ấy là kết quả của những hoàn cảnh – thực phẩm anh ấy ăn, những quyển sách anh ấy đọc, những cuộn phim anh ấy xem, những giáo điều, những niềm tin, những nghi lễ tôn giáo, và tất cả những việc như thế. Anh ấy có trách nhiệm; và vì vậy con người tôn giáo phải hiểu rõ chính anh ấy, mà là sản phẩm của xã hội do chính anh ấy đã tạo ra. Vì vậy muốn tìm ra sự thật anh ấy phải khởi đầu ở đây, không phải trong một ngôi đền, không phải trong một hình ảnh – dù hình ảnh đó được chạm khắc bởi bàn tay hay bởi cái trí. Nếu không làm thế nào anh ấy có thể tìm ra một cái gì đó hoàn toàn mới mẻ, một trạng thái mới mẻ?

Hòa bình không là sự mở rộng của luật pháp hoặc quyền lực cai trị. Hòa bình là một cái gì hoàn toàn khác hẳn; nó là một trạng thái bên trong mà không thể đến được bằng cách sửa đổi những hình ảnh bên ngoài, mặc dù thay đổi những hình ảnh bên ngoài cũng cần thiết. Nhưng nó phải khởi đầu bên trong để tạo ra một thế giới khác hẳn. Và muốn tạo ta một thế giới khác hẳn bạn cần năng lượng vô hạn, và lúc này lăng lượng đó đang bị lãng phí trong xung đột liên tục. Vì vậy người ta phải hiểu rõ xung đột này.

Nguyên nhân chính của xung đột là tẩu thoát – tẩu thoát qua ý tưởng. Làm ơn hãy quan sát chính bạn: thay vì giáp mặt – chúng ta tạm nói như thế – ganh tị, ghen tuông, thay vì tiếp xúc trực tiếp cùng nó, bạn nói rằng, “Làm thế nào tôi sẽ vượt khỏi nó? Tôi sẽ làm gì?  Những phương pháp giúp đỡ tôi không thể ganh tị là gì?” – tất cả đều là những ý tưởng và vì vậy là một tẩu thoát khỏi sự kiện rằng bạn ganh tị, một chạy trốn khỏi sự kiện rằng bạn ganh tị. Chạy trốn khỏi sự kiện qua những ý tưởng không những lãng phí năng lượng của bạn, mà còn ngăn cản bạn không tiếp xúc trực tiếp cùng sự kiện đó. Bạn phải trao chú ý tổng thể của bạn không qua một ý tưởng. Ý tưởng, như chúng ta đã vạch rõ, ngăn cản chú ý. Vì vậy khi bạn quan sát, hay tỉnh thức được, cảm thấy của ganh tị này, và trao chú ý tổng thể vào nó mà không có những ý tưởng, vậy thì bạn sẽ thấy rằng không chỉ bạn tiếp xúc trực tiếp cùng cảm thấy đó, nhưng bởi vì bạn đã trao chú ý tổng thể của bạn, không qua những ý tưởng, nó không còn hiện diện. Vậy là bạn có năng lượng lớn lao hơn để gặp gỡ biến cố kế tiếp, hay cảm xúc kế tiếp, cảm thấy kế tiếp.

Muốn khám phá, muốn tạo ra một thay đổi trọn vẹn, bạn phải có năng lượng – không phải năng lượng được tạo ra qua đè nén, nhưng năng lượng đó mà đến với bạn khi không còn đang tẩu thoát qua những ý tưởng hay qua đè nén. Thật ra, nếu bạn suy nghĩ về nó, chúng ta biết chỉ có hai cách để gặp gỡ cuộc sống – hoặc chúng ta tẩu thoát khỏi nó hoàn toàn, mà là hình thức ngu dốt dẫn đến loạn thần kinh, hoặc chúng ta đè nén mọi thứ bởi vì chúng ta không hiểu rõ. Đó là tất cả mà chúng ta biết.

Đè nén không chỉ là đặt một nắp đậy lên trên bất kỳ cảm thấy hay bất kỳ cảm xúc nào, nhưng nó còn là một hình thức của giải thích, lý luận thuộc trí năng. Làm ơn hãy quan sát chính bạn và bạn sẽ thấy điều gì đang được nói đúng thực như thế nào. Vì vậy rất cần thiết rằng bạn phải không tẩu thoát. Và đó là một trong những sự việc quan trọng nhất phải tìm ra, không bao giờ tẩu thoát. Đó là một trong những sự việc khó khăn nhất – tìm ra – bởi vì chúng ta tẩu thoát khỏi sự kiện không chỉ bằng cách chạy đến một ngôi đền và mọi việc như thế, nhưng còn qua những từ ngữ, qua những tranh luận, những quan điểm, những đánh giá thuộc trí năng. Chúng ta có quá nhiều cách tẩu thoát khỏi sự kiện. Ví dụ, hãy đưa ra một sự kiện rằng người ta đần độn. Nếu người ta đần độn, đó là một sự kiện. Và khi bạn ý thức rằng bạn đần độn, sự tẩu thoát là cố gắng trở thành khôn ngoan. Nhưng để trở thành nhạy bén, đòi hỏi rằng tổng thể chú ý của bạn được điều khiển đến trạng thái của cái trí mà đần độn đó.

Vì vậy chúng ta cần năng lượng, mà không là kết quả của bất kỳ mâu thuẫn, bất kỳ căng thẳng, nhưng năng lượng hiện diện khi không có nỗ lực. Làm ơn hiểu rõ một sự thật rất thực sự và đơn giản này: chúng ta lãng phí năng lượng của chúng ta qua nỗ lực, và lãng phí của năng lượng đó qua nỗ lực ngăn cản chúng ta không tiếp xúc trực tiếp cùng sự kiện. Khi tôi đang tạo ra một nỗ lực khủng khiếp để lắng nghe bạn, mọi năng lượng của tôi đều dồn trong việc tạo ra nỗ lực, và tôi thực sự không đang lắng nghe. Khi tôi tức giận hay mất kiên nhẫn, mọi năng lượng của tôi đều dồn trong cố g�