J. Krishnamurti 
THƯ GỞI TRƯỜNG HỌC
Nguyên tác: Letters to schools (Lấy từ: www.tchl.freeweb.hu)
Lời dịch: Ông Không
[Bản dịch: 2006 – Hiệu đính: 6-2008] [Đăng trên: www.thuvienhoasen.org]

THƯ GỞI TRƯỜNG HỌC
Quyển II 

– 1981 –

Ngày 15 tháng mười một

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-11-1981
 

Mỗi nghề nghiệp có kỷ luật riêng của nó, mỗi hành động có phương hướng của nó và mỗi tư tưởng có kết thúc của nó. Đây là chu trình trong đó con người bị trói buộc vào. Là một nô lệ của cái đã được biết, cái trí luôn luôn cố gắng mở rộng hiểu biết của nó, hành động của nó trong lãnh vực đó, tư tưởng của nó đang tìm kiếm đoạn kết riêng của nó. Trong tất cả những trường học, kỷ luật được coi như một cái khung cho cái trí và hành động của nó, và trong những năm mới đây đã có sự phản kháng chống lại bất kỳ hình thức nào của kiểm soát, kềm hãm hay ôn hòa. Điều này đã dẫn đến mọi hình thức của chấp nhận dễ dãi, huênh hoang, tự mãn và theo đuổi vui thú bằng mọi giá. Không một ai có bất kỳ kính trọng nào với người khác. Có vẻ họ đã mất đi tất cả những hình thức của cao quí cá thể và hòa đồng sâu xa. Hàng tỉ đồng được tiêu phí vào ma túy, vào việc hủy diệt những thân thể và những cái trí riêng của họ. Sự chấp nhận dễ dãi tất cả việc này đã trở thành được kính trọng và được chấp nhận như điều bình thường của cuộc sống.

Muốn vun quén một cái trí tốt lành, một cái trí có khả năng trực nhận tổng thể cuộc sống như một đơn vị không vỡ vụn, và vì thế một cái trí tốt lành, rất cần thiết rằng trong tất cả những ngôi trường của chúng ta một loại kỷ luật nào đó phải được tồn tại. Cùng nhau chúng ta phải hiểu rõ những từ ngữ “kỷ luật” và “luật lệ” có lẽ bị khinh miệt và căm ghét.

Khi học hỏi bạn cần chú ý, khi học hỏi phải có lắng nghe không chỉ bằng đôi tai, nhưng sự thông hiểu bên trong của điều gì đang được nói. Học hỏi cũng cần thiết phải quan sát. Khi bạn nghe hay đọc những hàng này bạn phải chú ý mà không bị thúc đẩy, không ở dưới bất kỳ áp lực hay mong đợi của phần thưởng lẫn hình phạt. Kỷ luật có nghĩa học hỏi không là tuân phục. Nếu bạn muốn là một người thợ mộc giỏi bạn phải học những dụng cụ phù hợp sử dụng cho những loại gỗ khác nhau và học từ một người thầy thợ mộc. Nếu bạn muốn là một bác sĩ giỏi bạn phải học trong nhiều năm, học tất cả những thông tin về thân thể và nhiều phương cách của nó, những phương pháp chữa trị và vân vân. Mỗi nghề nghiệp đòi hỏi rằng bạn phải học thật nhiều về nó bằng hết khả năng của bạn. Học hỏi này là tích lũy hiểu biết về nó và hành động thật khéo léo bằng hết khả năng của bạn. Học hỏi là bản chất của kỷ luật. Học hỏi tại sao người ta nên đúng giờ cho những bữa ăn, thời gian phù hợp cho nghỉ ngơi và vân vân, là học hỏi về trật tự trong cuộc sống. Trong một thế giới vô trật tự nơi có nhiều rối loạn thuộc chính trị, thuộc xã hội, và thậm chí trong cả tôn giáo, những ngôi trường của chúng ta phải là trung tâm của trật tự và sự giáo dục của thông minh. Một ngôi trường là một nơi thiêng liêng mà tất cả đang học hỏi về sự phức tạp của cuộc sống và sự đơn giản của nó.

Vì vậy học hỏi đòi hỏi chuyên cần và trật tự. Kỷ luật không bao giờ là tuân phục, vì vậy đừng sợ hãi từ ngữ đó và phản kháng nó. Những từ ngữ đã trở thành rất quan trọng trong cuộc sống của chúng ta. Từ ngữ chúa đã trở thành quan trọng lạ thường đối với hầu hết mọi người; hay từ ngữ quốc gia, hay tên của một chính trị gia và vân vân.

Từ ngữ là hình ảnh của chính trị gia; hình ảnh của chúa được xây dựng bởi hàng ngàn năm của tư tưởng và sợ hãi. Chúng ta sống cùng những hình ảnh được tạo ra bởi cái trí hay bởi một bàn tay khéo léo. Muốn học hỏi về những hình ảnh này, mà người ta đã chấp nhận hay tự sáng chế, đòi hỏi tự ý thức.
Giáo dục không chỉ là học hỏi về những môn học văn hóa mà còn là giáo dục chính mình.
 
 

Ngày 15 tháng mười hai

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-12-1981
 

Một trường học là một nơi học hỏi và vì vậy nó thiêng liêng. Những đền chùa, những nhà thờ và những thánh đường không thiêng liêng vì chúng đã ngừng học hỏi. Họ tin tưởng; họ có sự trung thành và việc đó khước từ hoàn toàn nghệ thuật tuyệt vời của học hỏi, trái lại một trường học giống như những ngôi trường mà lá thư này được gởi đến, phải hoàn toàn được hiến dâng cho học hỏi, không chỉ học hỏi về thế giới quanh chúng ta, nhưng cần thiết học hỏi về chính chúng ta, những con người là gì, tại sao chúng ta lại cư xử như cách mà chúng ta làm, và sự phức tạp của tư tưởng. Học hỏi đã là truyền thống cổ xưa của con người, không chỉ từ những quyển sách, nhưng về bản chất và cấu trúc tâm lý của một con người. Vì chúng ta bỏ quên hoàn toàn điều này, có vô trật tự trong thế giới, kinh hoàng, bạo lực và tất cả những sự việc tàn nhẫn đang xảy ra. Chúng ta đã đặt những vấn đề của thế giới ra trước để tìm hiểu mà không là bên trong. Bên trong, nếu nó không được hiểu rõ, không được giáo dục và không được chuyển đổi, sẽ luôn luôn thắng thế bên ngoài, dù bên ngoài có lẽ được tổ chức thuộc chính trị, thuộc kinh tế và thuộc xã hội hoàn chỉnh như thế nào chăng nữa. Đây là một sự thật mà nhiều người dường như đã quên bẵng. Chúng ta đang cố gắng, thuộc chính trị, thuộc luật pháp và thuộc xã hội, tạo ra trật tự ở thế giới bên ngoài mà chúng ta đang sống, và bên trong chúng ta lại hoang mang, rối loạn, lo âu và xung đột. Nếu không có trật tự bên trong sẽ luôn luôn có hiểm họa cho cuộc sống con người.

Chúng ta có ý nói gì qua từ ngữ trật tự? Vũ trụ trong ý nghĩa cực điểm không biết đến vô trật tự. Thiên nhiên, dù gây kinh hãi cho con người bao nhiêu, luôn luôn ở trong trật tự. Nó trở thành vô trật tự chỉ khi nào những con người ngăn cản nó và chính con người mà dường như từ khi bắt đầu của thời gian đã ở trong đấu tranh và xung đột liên tục. Vũ trụ có chuyển động thời gian riêng của nó. Chỉ khi nào con người đã sắp xếp trật tự cuộc sống của anh ấy, lúc đó anh ấy sẽ nhận ra trật tự vĩnh hằng.

Tại sao con người đã chấp nhận và dung thứ vô trật tự? Tại sao bất kỳ cái gì anh ấy chạm đến đều phân rã, đều trở nên hư hỏng và hỗn loạn? Tại sao con người lại kháng cự trật tự của thiên nhiên, những đám mây, những cơn gió, những thú vật và những con sông? Chúng ta phải học hỏi vô trật tự là gì và trật tự là gì. Vô trật tự căn bản là xung đột, tự mâu thuẫn và phân chia giữa đang trở thành và đang là. Trật tự là một trạng thái mà trong đó vô trật tự không bao giờ hiện hữu.

Vô trật tự là ngục tù của thời gian. Thời gian đối với chúng ta rất quan trọng. Chúng ta sống trong quá khứ, trong những kỷ niệm của quá khứ, những tổn thương và những vui thú của quá khứ. Tư tưởng của chúng ta là quá khứ. Nó luôn luôn đang bổ sung chính nó như một phản ứng đến hiện tại, đang chiếu rọi chính nó vào tương lai, nhưng quá khứ bám rễ sâu luôn luôn ở cùng chúng ta và đây là đặc điểm trói buộc của thời gian. Chúng ta phải quan sát sự thật này trong chính chúng ta và ý thức được qui trình giới hạn của nó. Cái bị giới hạn phải luôn luôn trong xung đột. Quá khứ là hiểu biết được rút tỉa từ trải nghiệm, hành động và những đáp lại tâm lý. Hiểu biết này, mà người ta có lẽ ý thức được hay không ý thức được, là chính bản chất của sự tồn tại của con người. Vì vậy quá khứ trở thành quan trọng nhất, dù nó là truyền thống, trải nghiệm hay hồi tưởng cùng nhiều hình ảnh của nó. Nhưng tất cả hiểu biết, dù trong tương lai hay quá khứ đều bị giới hạn. Không thể nào có được sự hiểu biết tổng thể. Hiểu biết và ngu dốt theo cùng nhau.

Khi học hỏi về sự việc này, chính học hỏi đó là trật tự. Trật tự không là một cái gì đó đã lên kế hoạch và bám chặt vào. Trong một trường học công việc thường lệ là cần thiết nhưng đây không là trật tự. Một cái máy được lắp đặt đúng cách vận hành có hiệu quả. Tổ chức hiệu quả của một trường học là tuyệt đối cần thiết nhưng hiệu quả này không là một kết thúc trong chính nó để bị lầm lẫn với sự tự do khỏi xung đột mà là trật tự.

Làm thế nào một người giáo dục sẽ, nếu anh ấy đã học hỏi sâu sắc tất cả việc này, chuyển tải cho em học sinh bản chất của trật tự? Nếu cuộc sống riêng bên trong của anh ấy bị vô trật tự và anh ấy nói về trật tự, anh ấy sẽ không chỉ là một người đạo đức giả, mà trong chính nó là một xung đột, nhưng em học sinh sẽ nhận ra đây là cuộc nói chuyện sao chép giả dối và vì vậy sẽ không thèm chú ý chút nào vào điều gì đang được nói. Khi người giáo dục kiên định trong hiểu rõ của anh ấy, chính chất lượng đó em học sinh sẽ nắm bắt được. Khi người ta hoàn toàn chân thật, chính chân thật đó lan rộng sang người khác.
 
 
 

– 1982 –

Ngày 15 tháng giêng

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-02-1982
 

Tôi nghĩ rằng học hỏi nghệ thuật suy nghĩ cùng nhau là rất quan trọng. Những nhà khoa học và những con người ít được  giáo dục nhất đều suy nghĩ. Họ suy nghĩ tùy theo nghề nghiệp, sự chuyên môn hóa của họ, và tùy theo niềm tin và trải nghiệm của họ. Tất cả chúng ta đều suy nghĩ, khách quan hay tùy theo khuynh hướng riêng của chúng ta. Nhưng dường như chúng ta không bao giờ suy nghĩ cùng nhau, quan sát cùng nhau. Chúng ta có lẽ suy nghĩ về một điều gì đó, một chủ đề đặc biệt hay một trải nghiệm tương tự, nhưng sự suy nghĩ này không vượt khỏi giới hạn riêng của nó. Suy nghĩ cùng nhau không phải về một chủ đề đặc biệt nhưng cái khả năng suy nghĩ cùng nhau hoàn toàn khác hẳn. Suy nghĩ cùng nhau là cần thiết khi các bạn đang đối mặt với sự khủng hoảng lớn lao đang xảy ra trong thế giới, mối hiểm họa, nạn khủng bố, sự tàn bạo khủng khiếp của chiến tranh. Quan sát điều này, không phải như một người tư bản, một người xã hội, người theo cực tả hay cực hữu, nhưng quan sát nó cùng nhau đòi hỏi rằng chúng ta phải hiểu rõ không những là làm thế nào chúng ta lại đến trạng thái thối nát này mà còn là chúng ta trực nhận cùng nhau một phương cách ra khỏi nó. Người kinh doanh và người chính trị quan sát vấn đề này từ một quan điểm giới hạn, trái lại chúng ta đang nói rằng chúng ta phải quan sát cuộc sống như một tổng thể không phải như người Anh, người Pháp hay người Trung quốc.

Quan sát cuộc sống như một tổng thể có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là quan sát con người, chính chúng ta, mà không có bất kỳ sự phân chia nào của quốc tịch, nhìn thấy cuộc sống như một chuyển động duy nhất mà không có một khởi đầu và không có một kết thúc, không có thời gian, không có chết. Hiểu rõ việc này là một điều khó khăn bởi vì chúng ta suy nghĩ theo từng phần chứ không phải tổng thể. Chúng ta phân chia, hy vọng hiểu rõ tổng thể từ từng phần của nó.

Nghệ thuật suy nghĩ cùng nhau cần được tìm hiểu cẩn thận, suy xét để xem thử liệu nó có thể xảy ra được hay không. Mỗi một người bám vào cách suy nghĩ riêng của anh ấy tùy theo những phản ứng, trải nghiệm, thành kiến riêng của anh ấy. Đây là cách chúng ta bị điều kiện, mà ngăn cản khả năng suy nghĩ cùng nhau. Suy nghĩ cùng nhau không có nghĩa lệ thuộc cùng một cái trí. Những cái trí của chúng ta có thể đến cùng nhau về một lý tưởng, một kết luận lịch sử, hay một khái niệm triết học nào đó và làm việc cho điều đó nhưng đây thuần túy đều được dựa vào uy quyền.

Tự do là bản thể của suy nghĩ cùng nhau. Bạn phải được tự do khỏi khái niệm, thành kiến của bạn và vân vân. Tôi cũng phải được tự do và chúng ta đến cùng nhau trong tự do này. Nó có nghĩa rằng buông bỏ đi tất cả những quy định của chúng ta. Nó ám chỉ chú ý tổng thể mà không mang theo bất kỳ quá khứ nào. Sự khủng hoảng của thế giới hiện nay đòi hỏi chúng ta phải hoàn toàn từ bỏ những bản năng bộ lạc của chúng ta, mà đã trở thành những chủ nghĩa quốc gia được tôn vinh của chúng ta. Suy nghĩ cùng nhau ngụ ý rằng chúng ta phải hoàn toàn loại bỏ tánh tư lợi được gắn kết chặt chẽ như người Anh, người Ả rập, người Nga và vân vân.

Vậy thì một con người sẽ làm gì để đương đầu mối hiểm họa của chủ nghĩa phân chia, của tánh tư lợi này? Có một chuyển động bành trướng của quyền lực này hay một quyền lực khác, thuộc kinh tế, thuộc chính trị, hay của một hay hai người lãnh đạo cuồng tín, loạn thần kinh. Một con người phải làm gì để đương đầu việc này? Hoặc bạn ngoảnh mặt khỏi nó và rút lui vào trạng thái dửng dưng hoặc bạn tham gia một hoạt động chính trị nào đó, hoặc lánh nạn trong một nhóm tôn giáo nào đó. Bạn không thể tẩu thoát khỏi nó. Nó ở đó. Tôi làm gì đây? Tôi phủ nhận khuôn mẫu hiện nay của những cấu trúc xã hội, những đường lối vô tôn giáo không có ý nghĩa. Tôi phủ nhận tất cả việc đó. Vì vậy tôi hoàn toàn tách rời. Sự tách rời này không là một tẩu thoát và cũng không là một hình thức tháp ngà nào đó, một ảo tưởng lãng mạn nào đó. Bởi vì tôi thấy được sự vô lý, sự phân chia, sự theo đuổi tánh tư lợi của chủ nghĩa quốc gia, của chủ nghĩa bành trướng, của cuộc sống không tôn giáo, tôi phủ nhận toàn bộ hình thái hủy diệt xã hội này. Thế là tôi đứng một mình. Bởi vì tôi không đang đóng góp theo tâm lý vào cái ý thức hủy diệt của con người, tôi đang ở trong dòng chảy của cái đó mà là tốt lành, từ bi và thông minh. Thông minh đó là đang hành động, đang đương đầu với tình trạng điên khùng của thế giới hiện nay. Thông minh đó sẽ đang hành động nơi nào điều xấu xa hiện diện.
 
 

15 tháng hai

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-02-1982
 

Chúng ta nên suy xét cùng nhau chúng ta có ý nói gì qua từ ngữ chú ý. Hầu hết chúng ta học tập trung là gì; từ niên thiếu chúng ta bị thúc đẩy để tập trung vào một điều gì đó mà thông thường chúng ta không thích. Điều này nuôi dưỡng một loại phản kháng chống lại việc bị bắt buộc làm một điều gì đó mà chúng ta không thích. Giáo dục đã trở thành một nguồn chứa đựng nhiều chủ đề nhồi nhét vào bộ não của chúng ta, đang điều kiện chúng ta để tuân phục. Hàng triệu và hàng triệu người khắp thế giới đang được giáo dục và đang không tìm được công ăn việc làm. Toàn bộ khuôn mẫu của xã hội mà chúng ta sống trong đó đã trở thành quá khác thường, quá nguy hiểm, đến nỗi chúng ta phải cùng nhau tìm ra một cách sống mới mẻ. Điều này đòi hỏi nhạy cảm và quan sát lẫn suy nghĩ rất khách quan. Người ta hỏi liệu rằng sự tập trung này, mà là đang làm chật hẹp đi trực nhận, sẽ giúp đỡ tạo ra một chất lượng khác hẳn của cái trí hay không?

Bạn đang được giáo dục cho điều gì? Như một con người bạn sắp sửa trở thành điều gì? Chất lượng tầm thường bộc lộ ra từ những tổ chức chính trị cao nhất đến những tổ chức tôn giáo cao nhất.  Bạn đang được giáo dục để phù hợp vào khuôn mẫu này à? Bạn sẽ trở thành một con người tầm thường không còn bất kỳ đam mê nào, sống trong xung đột với chính bạn và thế giới hay sao? Đây là một câu hỏi rất nghiêm túc mà bạn phải đặt ra cho chính mình. Liệu rằng cái con người ganh đua, hung hăng, tập trung này có thể tạo ra một trật tự khác hẳn trong sự tồn tại của chúng ta hay không?

Như chúng ta đã nói, chúng ta nên tìm hiểu chú ý có nghĩa gì? Đây có lẽ là manh mối dẫn đến sự hiện hữu hòa hợp. Như hiện nay, trí năng, toàn bộ hoạt động của bộ não, mà là suy nghĩ, điều phối sự hiện hữu của chúng ta. Điều này tự nhiên tạo ra mâu thuẫn trong chính chúng ta, cách cư xử đặc biệt. Khi chỉ có một phần của toàn thể thân tâm chúng ta đang điều phối, hiển nhiên nó sẽ tạo ra một cách cư xử loạn thần kinh. Chú ý là trạng thái ý thức được sự thống trị của trí năng này, mà không có sự thôi thúc theo bản năng để kiểm soát nó, hay cho phép cảm xúc thay thế vị trí của trạng thái ý thức đó. Trạng thái ý thức này tạo ra sự tinh tế, sự rõ ràng của cái trí.

Có một sự khác biệt giữa tập trung và chú ý. Tập trung là gom tụ tất cả năng lượng của bạn hướng vào một điểm đặc biệt. Trong chú ý không có điểm đặc biệt. Chúng ta rất quen thuộc với tập trung và không quen thuộc với chú ý. Khi bạn chú ý đến thân thể của bạn, thân thể của bạn trở nên yên tĩnh, mà có kỷ luật riêng của nó; nó là buông lỏng nhưng không phải là uể oải và nó có năng lượng của hòa hợp. Khi có chú ý, không có mâu thuẫn và vì vậy không xung đột. Khi bạn đọc những hàng này hãy lưu ý đến cách bạn đang ngồi, cách bạn đang lắng nghe, bạn đang lãnh hội điều gì mà lá thư này đang viết cho bạn như thế nào, bạn đang phản ứng đến điều gì đang được nói như thế nào và tại sao bạn đang phát giác rằng rất khó khăn để chú ý. Bạn không đang học hỏi làm thế nào để chú ý. Nếu bạn đang học hỏi phương pháp để chú ý, vậy thì nó trở thành một hệ thống, mà là điều gì bộ não của chúng ta quá quen thuộc, và vì vậy bạn đã làm chú ý trở thành một sự việc gì đó có tính máy móc và lặp lại, trái lại chú ý không có tính máy móc hay lặp lại. Nó là cách nhìn vào cuộc sống tổng thể của bạn mà không có trung tâm của tánh tư lợi.
 
 
 
 

Ngày 01 tháng mười

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 01-10-1982
 

Tương lai dành cho mọi người gồm cả những người trẻ lẫn người già, có vẻ thật ảm đạm, vô hy vọng và kinh hãi. Chính xã hội đã trở nên nguy hiểm và hoàn toàn không còn đạo đức. Khi một người trẻ tuổi đối mặt với thế giới, em lo ngại và khá khiếp sợ về điều gì sẽ xảy ra cho em trong tiến trình của cuộc sống em. Cha mẹ em đã gởi em đến trường trung học và, nếu họ có tiền, đến trường đại học và họ quan tâm rằng em sẽ ổn định trong một công việc làm, lập gia đình, có con cái và vân vân. Hình như khắp thế giới này, những bậc cha mẹ chẳng dành bao nhiêu thời gian cho con cái riêng của họ. Sau một vài năm từ khi sinh ra, những bậc cha mẹ đã mất các em; họ có rất ít liên hệ với con cái của họ. Họ lo âu về những vấn đề, những tham vọng riêng của họ và vân vân, và con cái được đặt dưới quyền kiểm soát của những người giáo dục các em, mà chính họ cũng cần được giáo dục. Họ có thể xuất sắc về văn hóa và cũng vậy họ quá quan tâm đến những điều rằng những em học sinh của họ phải đạt đến được thứ hạng cao nhất (lại nữa thuộc về văn hóa), rằng trường học phải có danh tiếng tốt nhất, nhưng người giáo dục lại có những vấn đề riêng của họ. Lương bổng của họ, ngoại trừ trong một vài quốc gia, khá là thấp và về phía xã hội họ không được kính trọng nhiều lắm.

Vì thế những học sinh đang được giáo dục trải qua một thời gian khó khăn với cha mẹ của các em, những người giáo dục các em và những em học sinh bạn bè của các em. Đã có sẵn xu hướng của đấu tranh, của âu lo; sợ hãi và ganh đua đã được hình thành. Đây là thế giới các em phải đối mặt: một thế giới quá dư thừa dân số, suy dinh dưỡng, một thế giới của chiến tranh, chủ nghĩa khủng bố đang gia tăng, những chính phủ không có hiệu quả, sự phân hóa và sự đe dọa của nghèo đói. Đe dọa này ít rõ ràng trong những xã hội có tổ chức tốt giàu có nhưng nó được cảm thấy trong những vùng đất kia của thế giới nơi có nghèo đói cực độ, dư thừa dân số, và sự thờ ơ của những người cai trị không có năng lực. Đây là thế giới những người trẻ tuổi phải đối diện và tự nhiên các em phải sợ hãi thực sự. Các em có một ý tưởng rằng các em nên được tự do, độc lập khỏi thói quen đều đặn, không nên bị thống trị bởi những người lớn tuổi, và các em lẩn tránh tất cả uy quyền. Tự do đối với các em có nghĩa là chọn lựa điều gì các em muốn làm, nhưng các em lại bị hoang mang và muốn được chỉ bảo nên làm điều gì.

 Trong thế giới phương Đông, gia đình, cha mẹ có một vai trò trọng yếu trong cuộc sống của các em. Đơn vị gia đình vẫn còn đó. Mặc dù những người trẻ tuổi của nó có lẽ kiếm sống trong những vùng đất khác nhau của thế giới, gia đình vẫn còn là trung tâm của cuộc sống các em. Điều này đang biến mất nhanh chóng trong thế giới phương Tây. Vì thế em học sinh bị trói buộc giữa ham muốn có tự do riêng để làm điều gì em muốn và xã hội mà đòi hỏi sự tuân phục vào những nhu cầu thiết yếu riêng của nó để em trở thành một kỹ sư, nhà khoa học, người lính hay một chuyên gia thuộc một loại nào đó. Đây là thế giới mà các em phải đối diện và trở thành một bộ phận trong nền giáo dục của các em. Nó là một thế giới kinh hãi.

Tất cả chúng ta đều muốn an toàn vật chất cũng như cảm xúc và điều này đang trở nên mỗi lúc một khó khăn và đau khổ. Vì vậy chúng ta thuộc thế hệ lớn hơn, nếu chúng ta có lưu tâm đến con cái của chúng ta, bắt buộc phải hỏi vậy thì giáo dục là gì? Nếu giáo dục hiện nay, như nó là bây giờ ở khắp hoàn cầu, là chuẩn bị cho các em học sinh sống trong phấn đấu, nỗ lực, xung đột, và sợ hãi liên tục, chúng ta phải hỏi rằng ý nghĩa của tất cả việc đó là gì? Cuộc sống là một chuyển động, một dòng chảy của đau khổ và lo âu với vài lóe sáng thỉnh thoảng của hân hoan và hạnh phúc, và sự tuôn tràn của những giọt nước mắt khô cạn hay sao? Bất hạnh thay chúng ta, thế hệ lớn hơn, không hỏi những câu hỏi này và những người giáo dục cũng như vậy. Vì vậy giáo dục, như nó là bây giờ, là một qui trình của đối diện với một hiện hữu vô ý nghĩa, chật hẹp và tối tăm, nhưng chúng ta lại muốn cho một ý nghĩa đến cuộc sống. Cuộc sống không có ý nghĩa trong chính nó, rõ ràng là như thế, nhưng chúng ta muốn cho nó một ý nghĩa và vì vậy sáng chế những thần thánh, nhiều hình thức tôn giáo khác nhau và những vui chơi giải trí khác, kể cả chủ nghĩa quốc gia và những phương thức để giết hại lẫn nhau với mục đích tẩu thoát khỏi cuộc sống đơn điệu của chúng ta. Đây là cuộc sống của thế hệ lớn hơn và sẽ là cuộc sống của những người trẻ tuổi.

 Bây giờ chúng ta, những bậc cha mẹ và những người giáo dục, phải đối mặt sự thật này và không tẩu thoát vào những lý thuyết, tìm kiếm những hình thức thêm nữa của giáo dục và cấu trúc. Nếu những cái trí của các bạn không hiểu rõ được điều gì chúng ta đang đối diện, hiển nhiên chúng ta sẽ, có ý thức hay không có ý thức, lọt vào trạng thái ù lì không làm gì cho nó. Có hàng ngàn người sẽ bảo chúng ta làm cái gì: những chuyên gia và những người lập dị. Trước khi chúng ta hiểu rõ sự phức tạp rộng lớn của vấn đề, chúng ta lại muốn vận hành vào nó. Chúng ta quan tâm đến hành động hơn hiểu rõ toàn vấn đề.

Vấn đề thực sự là chất lượng của cái trí chúng ta: không phải hiểu biết của nó nhưng chiều sâu của cái trí mà gặp gỡ hiểu biết. Cái trí là vô hạn, là bản chất của vũ trụ mà có trật tự riêng của nó, có năng lượng vô biên riêng của nó. Nó được tự do vĩnh viễn. Bộ não, như nó là bây giờ, là nô lệ của hiểu biết và vì thế bị giới hạn, có hạn định, phân chia. Khi bộ não được tự do chính nó khỏi tình trạng bị điều kiện của nó, vậy thì bộ não vô hạn, vậy thì không còn phân chia giữa cái trí và bộ não. Lúc đó giáo dục là sự tự do khỏi tình trạng bị điều kiện, khỏi hiểu biết được tích lũy quá nhiều của nó được gọi là truyền thống. Việc này không khước từ những ngành học về văn hóa mà có vị trí thích hợp riêng của nó trong cuộc sống.
 
 
 

Ngày 15 tháng mười

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-10-1982
 

Như chúng ta đã nói, giáo dục không chỉ phải có hiệu quả trong những môn học thuộc văn hóa nhưng cũng còn phải tìm hiểu những quy định về cách cư xử của con người. Cách cư xử này là kết quả của nhiều, nhiều thế kỷ của sợ hãi, lo âu, xung đột và sự tìm kiếm để có an toàn cả bên trong lẫn bên ngoài, cả phần sinh học lẫn phần tâm lý. Bộ não bị quy định bởi những qui trình này. Bộ não là kết quả của sự tiến hóa mà là thời gian. Chúng ta là kết quả của quá khứ được tích lũy này cả về tôn giáo lẫn trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Nó được dựa vào phần thưởng và hình phạt như một con thú, một con chó, được huấn luyện. Bộ não của chúng ta là một dụng cụ phi thường của năng lượng vô biên và những khả năng lớn lao. Hãy quan sát điều gì nó đã làm trong thế giới bên ngoài, trong thế giới vây quanh chúng ta. Nó đã phân chia thành những chủng tộc, những tôn giáo và những quốc gia khác nhau. Nó đã làm việc này để có được sự an toàn. Nó đã tìm kiếm an toàn này trong sự cô lập, thuộc tôn giáo, thuộc chính trị, thuộc kinh tế, trong đơn vị của gia đình, trong những cộng đồng và những tổ chức nhỏ. Nó đã tìm kiếm phản ứng bảo vệ này trong những tổ chức và những học viện.

Chủ nghĩa quốc gia đã là một trong những nguyên nhân chính của chiến tranh. Những nhà chính trị của chúng ta quan tâm đến sự duy trì chủ nghĩa quốc gia với nền kinh tế của nó, vì vậy cô lập chính nó. Nơi nào có cô lập phải có chống đối, gây hấn, xâm lược và sự liên hệ tốt đẹp với những quốc gia khác có vẻ là buôn bán, trao đổi vũ khí, cân bằng quyền lực và duy trì quyền lực trong bàn tay của một ít người. Đây là chính thể của chúng ta, dù độc tài hay dân chủ. Chúng ta đã tìm kiếm để tạo ra trật tự trong xã hội của chúng ta qua hành động chính trị và vì thế chúng ta đã bị lệ thuộc vào những chính trị gia. Tại sao những chính trị gia trở nên quan trọng lạ lùng như thế, giống như những vị đạo sư, những vị lãnh đạo tôn giáo? Đó có phải bởi vì chúng ta luôn luôn lệ thuộc vào những tác nhân bên ngoài để xếp đặt ngôi nhà của chúng ta trong trật tự, luôn luôn lệ thuộc vào những sức mạnh bên ngoài để kiểm soát và định hướng cuộc sống của chúng ta hay không? Uy quyền bên ngoài của một chính phủ, của cha mẹ, của mọi hình thức của những người lãnh đạo được chuyên môn hóa dường như cho chúng ta sự hy vọng nào đó cho tương lai. Đây là thành phần của truyền thống lệ thuộc và chấp nhận của chúng ta. Đây đã là truyền thống được tích lũy lâu dài mà đã quy định bộ não của chúng ta. Giáo dục đã chấp nhận những phương thức của nó và vì thế bộ não đã trở thành máy móc và lặp đi lặp lại.

Vậy thì không phải chức năng của người giáo dục là hiểu rõ năng lượng được tích lũy rộng lớn của quá khứ, mặc dù không phủ nhận cần thiết của nó trong những lãnh vực nào đó của cuộc sống chúng ta hay sao? Chúng ta, như những người giáo dục, quan tâm, tạo ra sự nở hoa của một con người tốt lành, phải vậy không? Điều này không thể có được khi quá khứ, dù đựợc thay đổi bao nhiêu chăng nữa, vẫn còn tiếp tục. Vậy thì những nhân tố gây ra tình trạng quy định của chúng ta là gì? Cái gì đang bị quy định và ai tạo ra những quy định đó? Khi chúng ta đặt câu hỏi này chúng ta có ý thức được tình trạng bị quy định thực sự riêng của chúng ta và từ ý thức đó đưa ra câu hỏi này, mà có sinh lực to lớn, hay chúng ta đang đặt một câu hỏi khó giải quyết, chỉ thuộc lý thuyết?  Bằng mọi cách chúng ta không quan tâm đến những câu hỏi giả thuyết: chúng ta đang giải quyết những sự thật, những thực tại, cái con người thực sự, cái gì là. Chúng ta đang hỏi điều gì là nguyên nhân gây ra tình trạng này cho những con người. Có lẽ có một nguyên nhân hay nhiều nguyên nhân. Nhiều con suối nhỏ gởi gấm những dòng nước của chúng cho một con sông to lớn. Chiều sâu, khối lượng và vẻ đẹp của con sông là quan trọng nhất, không phải lần mò tìm ra dấu vết mỗi con suối nhỏ đến cái nguồn của nó. Vì vậy trong tìm hiểu, chúng ta quan tâm đến tổng thể sự hiện hữu của chúng ta, không phải một bộ phận riêng của nó. Khi chúng ta nắm bắt rõ ràng sự bao la của cuộc sống với những phức tạp của nó, vậy thì chỉ đến lúc đó chúng ta mới có thể hỏi nguyên nhân gây ra tình trạng bị quy định của chúng ta là gì.

Người ta cảm thấy rất quan trọng phải, không bằng từ ngữ hay trí năng, nhưng ngay khởi đầu hiểu rõ rằng cuộc sống là người phụ nữ, người đàn ông, em bé, những con thú, con sông, bầu trời và cánh rừng, tất cả việc đó. Cảm thấy việc này, không phải ý tưởng về nó, nhưng thấy bao la, vô hạn và vẻ đẹp của nó. Nếu chúng ta không nắm bắt được ý nghĩa của việc này rằng tất cả chuyển động bao la vô hạn của cuộc sống là một, khi chúng ta hỏi nguyên nhân của tình trạng bị quy định là gì, chúng ta tạo ra sự phân chia của cuộc sống.

 Vì vậy đầu tiên phải thấy rằng chuyển động này của những bầu trời, quả đất, hiện hữu của con người, là không thể phân chia. Rồi thì sau đó chúng ta mới đến cái riêng biệt. Khi những bầu trời, quả đất và những con người là một tiến hành hợp nhất mênh mang vô hạn, vậy thì sự tìm hiểu liên quan đến nguyên nhân gây quy định cho chúng ta sẽ không là từng phần, phân chia. Vậy thì chúng ta có thể hỏi nguyên nhân là gì: vậy thì câu hỏi có chiều sâu và vẻ đẹp. Muốn tìm ra nguyên nhân, chúng ta phải đi cùng nhau và tìm hiểu bản chất và cấu trúc của một con người. Ngoại trừ các cơ quan sinh học, các cơ quan thân thể, mà trả lại cho chính nó thông minh tự nhiên riêng của nó, những phản ứng tự bảo vệ của nó, còn có toàn lãnh vực của tâm lý, những đáp lại phía bên trong, những tổn thương bên trong, những sợ hãi, những mâu thuẫn, động cơ của ham muốn, những vui thú qua nhanh và gánh nặng của đau khổ. Cái tinh thần này khi nó bị vô trật tự, bị hoang mang và bị hỗn loạn, tự nhiên gây ảnh hưởng cho sự tồn tại sinh học. Lúc đó bệnh tật đã bị làm tồi tệ thêm bởi sự căng thẳng thuộc tinh thần. Chúng ta quan tâm đến sự tìm hiểu bản chất bên trong của chúng ta mà rất phức tạp, phải vậy không? Sự tìm hiểu này thực sự là tự giáo dục không phải để thay đổi cái gì là, nhưng để hiểu rõ cái gì là. Lại nữa nắm bắt điều này rất quan trọng, sống cùng điều này rất quan trọng. Cái gì là còn quan trọng nhiều hơn cái gì nên là. Hiểu rõ chúng ta thực sự là gì còn cần thiết hơn thay đổi chúng ta là gì. Chúng ta là những điều chứa đựng trong ý thức của chúng ta. Ý thức của chúng ta là một vật phức tạp nhưng chính bản chất của nó lại chuyển động. Điều này phải được hiểu rõ: chúng ta không đang giải quyết những lý thuyết, những giả thuyết, những lý tưởng, nhưng giải quyết sự tồn tại hằng ngày thực sự riêng của chúng ta.
 
 
 
 
 
 

Ngày 01 tháng mười một

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 01-11-1982
 

Như chúng ta đã vạch rõ, chúng ta quan tâm sâu sắc đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta như những người giáo dục và những con người. Trước hết chúng ta là những con người và sau đó mới là những người giáo dục, không phải ngược lại. Là một con người, với nghề nghiệp đặc biệt là giáo dục, cuộc sống của người giáo viên không chỉ trong lớp học, nhưng còn liên quan đến toàn thể thế giới bên ngoài cũng như những tranh đấu, những tham vọng, những sự liên hệ bên trong. Anh ấy cũng bị điều kiện như em học sinh. Mặc dù tình trạng bị quy định của họ có lẽ khác nhau, nó vẫn còn là tình trạng bị qui định. Nếu bạn chấp nhận nó như một điều hiển nhiên và đồng ý lẫn hành động dựa vào nó, vậy thì bạn đang quy định thêm nữa những người khác. Có nhiều người chấp nhận việc này, cố gắng bổ sung những giới hạn của họ, nhưng là những người giáo dục bạn quan tâm, phải vậy không, đến việc tạo ra một thực thể xã hội khác hẳn, một thế hệ tương lai nhận biết được sự vô ích của những cuộc chiến tranh và hành động giết người có tổ chức; một thế hệ chỉ quan tâm đến sự liên hệ lẫn nhau thuộc toàn cầu, không có sự tách rời thuộc quốc gia; một thế hệ quan tâm đến sự thật. Chắc chắn rằng đây là chức năng của một người giáo dục chân thật.

Ý thức của con người bị quy định. Bất kỳ con người nào có suy nghĩ sẽ công nhận sự thật này nhưng rất nhiều người trong chúng ta không ý thức về việc này và có lẽ cả những người giáo dục nữa. Ý thức được tình trạng bị quy định của anh ấy và tìm hiểu liệu có thể được tự do khỏi sự quy định của nó hay không, là một trong những chức năng của một người giáo dục. Vì vậy chúng ta phải tìm hiểu câu hỏi là: tỉnh thức, tập trung, chú ý tổng thể có nghĩa là gì. Hiểu rõ ý nghĩa của những điều này rất quan trọng.

Tỉnh thức hàm ý nhạy cảm: nhạy cảm cùng thiên nhiên, cùng những ngọn đồi, những con sông và những cây cối quanh người ta; tỉnh thức được người đàn ông nghèo khổ đó đang đi bộ dọc con đường; nhạy cảm cùng những cảm giác của ông ấy, những phản ứng của ông ấy, cùng sự nghèo khổ quá mức và không còn nhân phẩm của ông ấy; nhạy cảm cùng người đàn ông đang ngồi bên cạnh bạn, hay cùng sự căng thẳng của người bạn hay người chị của bạn. Nhạy cảm này không có trong nó sự chọn lựa; nó không là chỉ trích. Không có sự đánh giá theo ý kiến. Bạn nhạy cảm cùng đám mây mà bạn không thể làm gì về nó cả. Nhạy cảm này là kết quả của thời gian và luyện tập hay sao? Nếu bạn cho phép tư tưởng và luyện tập, vậy thì chính tư tưởng và luyện tập đó đã giết chết đi nhạy cảm. Hãy học quan sát một cách nhạy cảm; hãy học nhạy cảm ngụ ý điều gì; hãy nắm bắt nó hơn là trau dồi nó. Đừng hỏi làm cách nào giữ chặt được nó: hãy nắm bắt nó đi. Trong chính trực nhận đó, bạn nhạy cảm. Không có kháng cự trong nhạy cảm. Nhạy cảm thuộc ngay tức khắc và không giới hạn.

Tập trung là qui trình của kháng cự. Mỗi người giáo dục đều biết tập trung có nghĩa là gì. Người giáo dục quan tâm đến việc nhồi nhét đầy kiến thức của vô số những chủ đề vào bộ não để cho em học sinh sẽ đậu những kỳ thi và có được một việc làm. Em học sinh cũng có quan tâm này trong đầu óc của em. Người giáo dục và em học sinh đang khuyến khích lẫn nhau trong hình thức của kháng cự mà là tập trung. Vì vậy người ta đang xây dựng cái khả năng kháng cự, loại trừ, và dần dần người ta bị cô lập. Tập trung là sự gom tụ năng lượng của người ta vào cái bảng đen hay một quyển sách và tránh sự xao lãng. Chính từ ngữ xao lãng ngụ ý tập trung. Thật ra không có xao lãng. Chỉ có sự kháng cự mà được gọi là tập trung và bất kỳ chuyển động nào đi khỏi việc đó được coi là xao lãng. Vì vậy trong việc này có xung đột, đấu tranh và kháng cự. Kháng cự này rõ ràng sẽ tạo ra sự giới hạn của bộ não, mà là tình trạng bị quy định của chúng ta. Trực nhận toàn chuyển động này cùng nhạy cảm là chuyển động vào một lãnh vực khác hẳn mà là chú ý.

Vậy thì chú ý là gì đây? Nếu chúng ta thực sự nắm bắt được ý nghĩa của nhạy cảm, của tỉnh thức, của giới hạn do tập trung không phải bằng trí năng hay bằng từ ngữ, nhưng thực sự những trạng thái như thế, lúc đó chúng ta có thể hỏi chú ý có nghĩa là gì. Chú ý liên quan đến thấy và nghe. Chúng ta nghe không phải chỉ bằng đôi tai của chúng ta mà chúng ta còn nhạy cảm cùng những âm điệu, giọng nói, cùng ngụ ý của những từ ngữ, nghe mà không có sự can thiệp, để nắm bắt ngay lập tức chiều sâu của một âm thanh. Âm thanh đảm trách một vai trò lạ lùng trong cuộc sống của chúng ta: âm thanh của tiếng sấm, một tiếng sáo đang chơi ở xa xa, âm thanh không nghe được của vũ trụ; âm thanh của yên lặng, âm thanh của nhịp đập quả tim riêng của người ta, âm thanh của một con chim và tiếng ồn của một người đang đi bộ trên vỉa hè; cái thác nước. Vũ trụ đầy âm thanh. Âm thanh này có yên lặng riêng của nó; tất cả sinh vật đều liên quan đến âm thanh của yên lặng này. Chú ý là nghe yên lặng này và chuyển động cùng nó.

Thấy là một vấn đề rất phức tạp. Người ta thấy ngẫu nhiên bằng đôi mắt của người ta và mau lẹ đi qua, không bao giờ thấy những chi tiết của một chiếc lá, hình dạng và cấu trúc của nó, những màu sắc của nó, vô số những màu xanh. Quan sát một đám mây với tất cả ánh sáng của thế giới trong nó, theo dõi một con suối đang chảy róc rách xuống quả đồi; nhìn người bạn của bạn bằng nhạy cảm mà trong đó không có kháng cự và thấy chính bản thân bạn như bạn là mà không có những màn che của phủ nhận hay chấp nhận dễ dãi; thấy chính bạn như một phần của tổng thể; thấy vô hạn của vũ trụ, đây là quan sát: thấy mà không còn bóng dáng của chính mình.

Chú ý là nghe này và thấy này, và chú ý này không có giới hạn, không có kháng cự, vì vậy nó vô hạn lượng. Chú ý ngụ ý năng lượng vô biên này: nó không bị gom tụ vào một điểm. Trong chú ý này không có chuyển động lặp lại; nó không là máy móc. Không có câu hỏi làm thế nào để duy trì chú ý này, và khi người ta đã học hỏi nghệ thuật thấy và nghe, chú ý này có thể tập trung chính nó vào một trang giấy, một từ ngữ. Trong việc này không có kháng cự mà là hoạt động của tập trung. Không chú ý không thể trau dồi để thành chú ý được. Tỉnh thức được không chú ý là kết thúc của nó: không phải rằng nó trở thành chú ý. Kết thúc không có tiếp tục. Quá khứ đang bổ sung chính nó là tương lai, một tiếp tục của cái gì đã là và chúng ta tìm được an toàn trong tiếp tục, không phải trong những kết thúc. Vì vậy chú ý không có đặc tính của tiếp tục. Bất kỳ cái gì mà tiếp tục là máy móc. Đang trở thành là máy móc và ám chỉ thời gian. Chú ý không có đặc tính của thời gian. Tất cả việc này là một vấn đề cực kỳ phức tạp và tinh tế. Người ta phải nhẹ nhàng, lẳng lặng đi vào nó.
 
 

Ngày 15 tháng mười một

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-11-1982
 

Dường như chúng ta nghĩ rằng giáo dục chấm dứt khi chúng ta rời trường trung học hay đại học. Dường như chúng ta không đối xử toàn thể sự tồn tại của con người như một tiến hành của tự giáo dục mà liên tục và có lẽ không bao giờ chấm dứt. Vì vậy hầu hết chúng ta giới hạn giáo dục trong một giai đoạn rất ngắn và trong suốt phần còn lại của cuộc đời chúng ta tiếp tục nó một cách rất ngẫu nhiên và lộn xộn, học hỏi chỉ một ít sự việc tuyệt đối cần thiết, rơi vào một lề thói đều đặn và dĩ nhiên luôn luôn có cái chết đang chờ đợi. Đây thực sự là cuộc sống của chúng ta, hôn nhân, con cái, làm việc, những vui thú qua mau, đau khổ và chết. Nếu đây là tất cả cuộc sống của chúng ta, mà rõ ràng nó như thế, vậy thì ý nghĩa của giáo dục thực sự là gì? Chúng ta không bao giờ đặt những câu hỏi căn bản này, có thể chúng gây quá nhiều quấy rầy. Nhưng vì chúng ta là những người giáo dục trong những trường đại học và những trường trung học, chúng ta phải hỏi mục đích của giáo dục và học hỏi là gì. Chúng ta biết rằng giáo dục cho chúng ta một loại công việc nào đó nhưng ngoại trừ cái nghề nghiệp vật chất với những trách nhiệm của nó, chúng ta có ý nói gì qua từ ngữ dạy học và học hỏi?

Như mọi người thường hiểu, một người giáo viên, khi đã học xong những ngành học nào đó, truyền lại cho em học sinh về chúng. Có phải công việc này cấu thành một người giáo viên, chỉ là chuyển đi hiểu biết hay sao? Vì vậy chúng ta đang tìm hiểu bản chất của người dạy và người được dạy. Một người giáo viên là ai? Những ngụ ý của việc dạy học ngoại trừ các môn học là gì? Rất ít người là những người giáo viên hiến dâng. Họ hiến dâng đến sự giúp đỡ những em học sinh trong việc học hành, nhưng chắc chắn một người giáo viên còn có ý nghĩa nhiều hơn nữa.

Hiểu biết hiển nhiên là hời hợt. Nó là sự vun quén của ký ức và sử dụng ký ức đó một cách có hiệu quả và vân vân. Hiểu biết luôn luôn bị giới hạn, đó là chức năng của một người giáo viên khi giúp đỡ em học sinh sống trọn cuộc đời của em chỉ trong những giới hạn của hiểu biết hay sao? Trước hết chúng ta phải nhận ra rằng hiểu biết luôn luôn bị giới hạn, giống như tất cả những trải nghiệm. Việc sử dụng những hiểu biết này với những giới hạn của nó có thể rất hủy hoại. Nó hủy hoại trong những liên hệ của con người. Trong liên hệ, hiểu biết mà là sự tích lũy của vô số những sự việc xảy ra, những trải nghiệm, những phản ứng, nuôi dưỡng hình ảnh của một người khác và che đậy sự thật về người đó cùng cả sự liên hệ khi tiếp xúc.

Khi có một tiếp tục, một truyền thống, được đặt vào với nhau bởi hiểu biết và truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác, vậy thì quá khứ mà là sự tích lũy của hiểu biết, che đậy hiện tại đang sống thực sự. Khi hiểu biết trở thành lề thói, máy móc nó làm cho bộ não bị giới hạn, khô cứng và không còn nhạy cảm. Khi hiểu biết được sử dụng cho sự hỗ trợ của chủ nghĩa quốc gia qua những cuộc chiến tranh, vậy thì nó trở thành thú tính, tàn bạo khủng khiếp và hoàn toàn vô luân lý. Hiểu biết không là vẻ đẹp, nhưng hiểu biết lại cần thiết để khoan một cái giếng. Toàn thế giới công nghệ đặt nền tảng vào hiểu biết và thế giới đó đang đảm trách cuộc sống chúng ta. Nếu chúng ta cho phép hiểu biết có một uy quyền độc nhất thống trị, và hy vọng qua hiểu biết có thể thăng hoa, vậy thì chúng ta đang sống trong một ảo tưởng gây hủy diệt. Chúng ta đang nói rằng hiểu biết có vị trí của nó trong cuộc sống hàng ngày nhưng khi hiểu biết là thực thể duy nhất của cuộc sống chúng ta, vậy thì cuộc sống chúng ta phải bị giới hạn đến sự hoạt động máy móc.

Có phải sự truyền đạt hiểu biết là chức năng duy nhất của người giáo viên như bây giờ nó đang truyền bá thông tin, những ý tưởng, những lý thuyết và đang lan rộng những lý thuyết này, đang thảo luận những khía cạnh khác nhau của chúng hay không? Đây là chức năng duy nhất của một người giáo viên à? Nếu điều này là tất cả mà một người giáo viên đang quan tâm, vậy thì anh ấy chỉ là một cái máy tính đang sống mà thôi. Nhưng chắc chắn một người giáo viên còn có trách nhiệm lớn lao hơn điều này nhiều. Anh ấy phải quan tâm đến cách cư xử, đến những khía cạnh phức tạp của hành động con người, đến một cách sống đang nở hoa tốt lành. Chắc chắn anh ấy phải quan tâm đến tương lai cho những em học sinh của anh ấy và tương lai của những em học sinh này là gì phải không? Tương lai của con người là gì? Tương lai của ý thức chúng ta mà quá hoang mang, phiền nhiễu, rối loạn, trong xung đột là gì? Chúng ta phải liên tục sống trong xung đột, đau khổ và sầu muộn hay sao? Khi một người giáo dục không cởi mở cùng em học sinh về tất cả những vấn đề này, vậy thì anh ấy chỉ là một cái máy khôn khéo, sống động đang vận hành những cái máy khác mà thôi.

Vì vậy chúng ta đang hỏi một câu hỏi rất căn bản: một giáo dục là gì? Nó là nghề nghiệp cao quý nhất trên thế giới, mặc dù ít được kính trọng nhất, bởi vì nếu anh ấy quan tâm nghiêm túc và sâu sắc, người giáo viên đang mang lại tình trạng không bị quy định của bộ não con người không chỉ cho chính anh ấy mà còn cho em học sinh. Anh ấy bị quy định và em học sinh cũng bị quy định. Dù anh ấy thú nhận nó hay không, đây là một sự thật, và trong liên hệ với em học sinh anh ấy đang giúp đỡ cả em học sinh lẫn chính anh ấy để làm tự do ý thức khỏi sự quy định.

Một liên hệ là một tiến hành của học hỏi. Một liên hệ không là một công việc cố định nhưng là một chuyển động sinh động và vì vậy nó không bao giờ giống hệt nhau. Điều gì nó đã là ngày hôm qua thì nó không là ngày hôm nay. Khi ngày hôm qua chi phối sự liên hệ, vậy thì liên hệ là điều gì nó đã là, không phải một sự việc sinh động. Tình yêu không là cái gì nó đã là. Khi sự liên hệ giữa người giáo dục và em học sinh có yếu tố của bằng hữu, của tình trạng không bị quy định và khiêm tốn tương trợ lẫn nhau này, nhạy cảm và thương yêu là điều tự nhiên. Một người giáo dục có lẽ nói rằng tất cả việc này đều không thể thực hiện được. Khi những người có quyền hành của trường học đòi hỏi rằng phải có năm mươi em học sinh trong một lớp học thuộc mọi loại ngu dốt, vậy thì một người giáo dục phải làm gì đây? Rõ ràng anh ấy không thể làm bất kỳ điều gì. Nhưng chúng ta đang nói về những ngôi trường nơi mà điều này không xảy ra. Nơi đó người gió dục có thể thiết lập sự liên hệ này và nơi đó anh ấy quan tâm sâu sắc đến sự nở hoa của những con người.
 
 
 

Ngày 01 tháng mười hai

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 01-12-1982
 

Có vẻ rằng chẳng có bao nhiêu người giáo dục ý thức được trách nhiệm lớn lao của họ, không chỉ đối với cha mẹ, mà còn trong sự liên hệ của họ với những em học sinh. Sự liên hệ này là gì? Người ta đánh giá sự liên hệ này như thế nào? Nó có là sự truyền đạt của thông tin hay không? Nó có là sự phát biểu bằng từ ngữ về những sự kiện nào đó, và sự liên hệ này có hời hợt, cẩu thả và thoáng qua hay không? Người giáo dục có là một mẫu mực hay không? Tôi như một người giáo dục có một ảnh hưởng hay không? Nếu tôi là một mẫu mực mà một số trong những em học sinh của tôi nên tuân theo, vậy thì tôi trở thành một người độc tài; vậy thì kỷ luật trở thành sự tuân phục. Các em bắt chước tôi, những cách sống của tôi, những cử chỉ của tôi và vân vân. Nhưng tôi không muốn các em tuân theo, bị ảnh hưởng. Tôi muốn các em hiểu rõ tất cả mọi người trong chúng ta bị ảnh hưởng như thế nào, bị uốn khuôn để tuân theo một khuôn mẫu như thế nào. Nhận thức của tôi, ý định của tôi là giúp đỡ những em học sinh của tôi được tự do khỏi mọi loại ảnh hưởng, tốt hay xấu, để cho các em tự thấy được hành động đúng đắn là gì. Không phải để được chỉ bảo hành động đúng đắn là gì nhưng để có khả năng và nỗ lực thấy được điều giả dối và điều thực sự. Đó là, quan tâm của tôi chính là vun quén sự thông minh của các em để cho các em có thể gặp gỡ cuộc sống với tất cả những phức tạp của nó một cách thông minh. Tôi thấy việc này không phải như một mục đích nhưng như một sự thật ngay tức khắc. Tôi biết rằng các em bị ảnh hưởng bởi cha mẹ, bởi những em học sinh bạn bè, và bởi thế giới quanh các em. Những người trẻ dễ dàng bị ảnh hưởng. Các em có lẽ phản kháng chống lại nó, nhưng có ý thức hay không ý thức, luôn luôn có áp lực và sự căng thẳng của áp lực này. Vì vậy tôi hỏi chính bản thân tôi, như một người giáo dục và như một con người, tôi có thể tạo ra tính cách và chất lượng của thông minh đó bằng cách nào? 

Tôi bắt đầu thấy rằng tôi phải là cả người hướng nội lẫn người dễ thân thiết, trong thế giới của hành động, và bên trong không được cho mình là trung tâm nhưng hướng đôi mắt và đôi tai của tôi đến những tinh tế của cuộc sống. Đó là tôi phải có thể bảo vệ và cùng lúc vun quén lòng quảng đại, vừa là người nhận lẫn người cho. Tôi cảm thấy tất cả việc này nếu tôi là một người giáo dục hiến dâng thực sự trong ý nghĩa của từ ngữ đó. Đối với tôi đó không là một nghề nghiệp; đó là một điều gì đó mà phải được thực hiện. Vì vậy tôi trở nên ý thức nhiều hơn nữa về thế giới, điều gì đang xảy ra ở đó, và ở bên trong hiểu rõ sự cần thiết phải vượt khỏi và ở trên sự thích thú tự cho mình là trung tâm. Tôi thấy việc này như nguyên một chuyển động, bên ngoài và bên trong, không thể phân chia được giống như những dòng nước của biển cả đi vào và đi ra. Bây giờ câu hỏi của tôi là: làm thế nào tôi có thể giúp đỡ em học sinh ý thức được điều này?

Nhạy cảm ngụ ý mong manh, dễ bị tổn thương. Người ta nhạy cảm cùng những phản ứng của người ta, cùng những tổn thương của người ta, cùng sự hiện hữu âu lo của người ta: đó là, người ta nhạy cảm về chính mình và trong trạng thái dễ bị tổn thương này có tánh tư lợi thực sự và do đó có khả năng của bị tổn thương, của trở thành loạn thần kinh. Nó là một hình thức của kháng cự mà theo căn bản bị tập trung vào cái tôi. Sức mạnh của mong manh không là tự cho mình là trung tâm. Nó giống như một chiếc lá non mùa xuân có thể chống cự được những cơn gió mạnh và lớn lên mạnh mẽ. Mong manh này không thể bị tổn thương, dù rằng gặp bất kỳ hoàn cảnh nào chăng nữa. Mong manh này không có trung tâm như cái tôi. Nó có một sức mạnh, một sinh lực và vẻ đẹp lạ thường.

Như một con người trong chính tôi và như một người giáo dục, tôi thấy tất cả điều này hết sức rõ ràng, nhưng như một người giáo dục tôi không là tất cả điều này. Tôi đang tìm hiểu điều này, đang học hỏi. Như một người giáo dục tôi liên hệ với những em học sinh của tôi và trong liên hệ đó tôi đang học hỏi. Bằng cách nào tôi có thể chuyển tải tất cả việc này cho những em học sinh của tôi, mà bị qui định, không suy nghĩ, đầy vui đùa, lém lỉnh như những trẻ em bình thường? Tôi dạy những môn học và tôi đang thắc mắc liệu tôi có thể chuyển tải tất cả việc này qua môn toán, môn sinh, môn vật lý hay không? Hay chúng tách rời, một điều gì đó để được học thuộc lòng? Tôi hiểu điều còn lại không là sự vun quén của ký ức, vì vậy tôi có vấn đề này: một điều là sự vun quén của ký ức trong môn lịch sử và vân vân để đậu những kỳ thi và cuối cùng cho một nghề nghiệp, và điều còn lại là tôi có một ánh sáng lờ mờ rằng thông minh không là máy móc, không là vun quén của ký ức. Đây là vấn đề của tôi. Tôi đang hỏi chính mình hai điều này có tách rời nhau không? Hay liệu thông minh, nếu nó được đánh thức ngay từ khởi đầu của cuộc sống người ta, có thể gồm cả ký ức và không là một nô lệ cho nó hay không? Cái to lớn hơn gồm cả cái nhỏ bé hơn. Vũ trụ chứa đựng cái riêng biệt nhưng cái riêng biệt không thể nào tồn tại liên tục trong lãnh vực chật hẹp riêng của nó.

Tôi đang bắt đầu hiểu rõ yếu tố quan trọng này bởi vì tôi là một người giáo dục hiến dâng và đang sử dụng việc dạy học như một phương tiện để thăng hoa đến một điều gì khác. Vì vậy tôi đang tự hỏi sẽ phải làm gì với những em bé này ở trước mặt tôi. Các em không thích thú tất cả điều này. Các em sẵn sàng dọa nạt lẫn nhau, ganh đua lẫn nhau, ghen tị và vân vân. Mặc dù bây giờ bạn không là người giáo dục, bạn hiểu rõ vấn đề của tôi chứ? Bạn phải hiểu rõ bởi vì bạn cũng là một người giáo dục trong cách sống riêng của bạn ở nhà, trong những lãnh vực vui chơi giải trí, hay trong công việc kinh doanh. Chúng ta là tất cả những người giáo dục theo cách này hay cách khác, vì vậy đừng bỏ tôi ở lại với vấn đề của tôi. Nó cũng là vấn đề của bạn nên chúng ta hãy nói về nó.

Cả hai chúng ta đều thấy rằng, tôi hy vọng như thế, rằng chúng ta đang ở trong tình trạng khó khăn không dễ chịu chút nào này: sự quan trọng căn bản và vĩ đại nhất là tạo ra thông minh này trong tất cả những đứa trẻ và trong những em học sinh mà chúng ta có trách nhiệm. Đừng bỏ lại tôi một mình để giải quyết vấn đề này, vì vậy chúng ta hãy nói chuyện về nó. Trước hết tôi muốn bạn và tôi cùng hiểu rõ vấn đề. Hãy gạt bỏ những đứa trẻ và em học sinh ra khỏi đầu óc trong chốc lát. Chúng ta có thấy rằng rốt cuộc ra em học sinh phải có một nghề nghiệp, và vì vậy em phải hiểu rõ thế giới, những yêu cầu thiết yếu của thế giới, sự vô trật tự hoàn toàn và sự hủy hoại lẫn suy đồi đang gia tăng của nó phải không? Em phải đối mặt với thế giới này không phải như một thực thể đặc biệt nào đó, mà làm cho em không có khả năng gặp gỡ thế giới. Tất cả việc này ngụ ý sự thâu lượm của hiểu biết và sự ứng dụng cẩn thận hiểu biết đó. Chừng nào thế giới này còn là cái gì nó là, em phải hành động trong một phương hướng nào đó và em bị lãng phí hầu hết thời gian với phương hướng đó, có lẽ là tám hay mười tiếng đồng hồ một ngày. Cũng vậy em phải học hỏi và tìm hiểu về toàn thể thế giới tâm lý mà chưa được khám phá bởi bất kỳ người nào. Những người kia mà đã tìm hiểu ở một mức độ nào đó nói ra điều gì họ đã khám phá ra: điều này đã trở thành hiểu biết và em học sinh chỉ việc tuân theo. Đây không là một tìm hiểu chính xác vào chính bản thân mình. Vì vậy bạn và tôi có vấn đề này. Bạn có lẽ quan tâm lơ là nhưng tôi như một người giáo dục lại quan tâm thực sự đến nó. Tôi cũng bị điều kiện quá nhiều; tôi không hoàn toàn mong manh như định nghĩa đã được nêu ra ở đây. Tôi có những vấn đề của gia đình tôi vân vân, nhưng sự hiến dâng của tôi thay thế tất cả. Tôi sẽ làm gì hay sẽ không làm gì đây? Có phải nó đòi hỏi không hành động nhưng cùng những người giáo dục khác tạo ra bầu không khí của ý định hay không? Ý định không là một mục đích để được thành tựu sau một thời gian nào đó. Ý định là hoạt động luôn luôn hiện diện mà trong đó thời gian không có liên quan chút nào cả.
 
 

Ngày 15 tháng mười hai

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-12-1982
 

Ý định quan trọng hơn thành tựu một mục đích, một kết thúc. Ý định không là một kết luận học thuyết và trí năng nhưng trái lại là một hiện tại đang sống, năng động. Nó là một cái bấc đang cháy trong một đĩa dầu. Nó không thể nào bị dập tắt, không ngọn gió nào có thể thổi tắt nó. Cái bấc bền chắc và dầu không được đổ vào bởi bất kỳ ảnh hưởng hay cái nguồn nào ở bên ngoài. Nó không có nguyên nhân và vì vậy ngọn lửa, cái bấc và dầu tồn tại mãi mãi. Đây là ý định của tôi như một người giáo dục hiến dâng và nó phải là của bạn cũng như của những cha mẹ và tất cả con người, vì tất cả chúng ta đều quan tâm. Ngọn lửa hừng hực của ý định là để tạo ra một con người tự do, rất có năng lực, thông minh, tốt lành. Bạn không thể tẩu thoát khỏi ý định này. Bạn quan tâm đến nó cũng như tôi. Bạn có lẽ né tránh nó, làm ngơ nó, hờ hững nó nhưng bạn cũng có trách nhiệm nhiều như tôi vậy. Tương lai là trách nhiệm của chúng ta vì vậy đây là vấn đề ngay tức khắc của chúng ta. Vấn đề của tôi và vấn đề của bạn là vun quén thông minh toàn diện tổng thể mà từ đó tất cả mọi sự việc sự vật tuôn chảy. Tôi có thể thấy điều này trong mắt của cái trí tôi như yếu tố trọng điểm vì không có con người thông minh nào, theo ý nghĩa chúng ta đang sử dụng từ ngữ đó, lại muốn gây tổn thương người khác một cách cố ý. Một con người như thế sẽ cư xử với tất cả nhân loại như anh ấy cư xử với chính mình, mà không có sự phân chia hủy hoại khủng khiếp này. Tôi cũng có thể cảm thấy một cách mơ hồ nào đó, không phải cảm tính, rằng thông minh này hoàn toàn không thuộc cá thể, cũng không phải của bạn hay của tôi. Tôi có thể cảm thấy sức hút lạ thường của nó và sự thật của nó.

Bây giờ làm thế nào tôi có thể vun quén điều này trong những em học sinh của tôi và chính bản thân tôi? Tôi đang sử dụng lầm lẫn từ ngữ vun quén: vun quén ngụ ý hành động của tư tưởng, nó ngụ ý một thành tựu, một lao động. Vì vậy tôi đang bắt đầu trực nhận rằng thông minh hoàn toàn khác hẳn hoạt động của tư tưởng. Tư tưởng không có liên hệ gì với nó. Nó không thể nào được sinh ra từ tư tưởng, bởi vì tư tưởng luôn luôn bị giới hạn.
Bây giờ vì đã phát biểu điều này, mà không là một hiểu biết mơ hồ nhưng là một ý định đang hừng hực cháy, tôi tự hỏi chính mình liệu tôi có thể chuyển tải cho em học sinh chất lượng của ý định này hay không? Tôi có thể thực hiện việc này khi dạy môn toán, hay môn sinh học, hay bất kỳ môn học nào khác hay không? Vì hiểu rằng những bộ não của những em học sinh bị điều kiện, bị giới hạn, đang tuân theo, chúng ta hãy ví dụ rằng tôi là một người dạy môn toán. Toán học là trật tự, trật tự vô hạn. Trật tự là vũ trụ, là thông minh. Trật tự không tĩnh, không đứng yên; nó là một chuyển động đang sống. Cuộc sống của chúng ta là chuyển động nhưng chúng ta đã tạo ra vô trật tự trong cuộc sống của chúng ta. Vì vậy tôi sẽ nói chuyện với các em học sinh không chỉ về môn toán học mà còn về trật tự trong cuộc sống của các em và của tôi. Phủ định của vô trật tự là trật tự. Một con người hoang mang, vô trật tự, rối loạn đang cố gắng tạo ra trật tự chỉ tạo ra vô trật tự nhiều thêm nữa. Tôi hiểu sự việc này rất rõ ràng vì vậy tôi sẽ giúp các em và trong khi giúp đỡ các em tôi đang giúp đỡ chính bản thân tôi. Trật tự đó không thể được theo đuổi như bạn có thể theo đuổi môn toán từng bước một. Vì vậy việc đầu tiên phải nhận ra là tư tưởng không bao giờ có thể tạo ra được trật tự, dù nó có làm gì chăng nữa, qua luật pháp, quản lý hay cưỡng bách. Toán học không là vô trật tự. Toán học trong chính nó căn bản là trật tự. Trật tự độc lập khỏi tư tưởng. Tư tưởng không thể nào sắp xếp được trật tự: nó càng gắng sức nhiều bao nhiêu, nó càng tạo ra rối loạn nhiều bấy nhiêu. Tư tưởng có khả năng hiểu được trật tự của toán học nhưng trật tự này không là sản phẩm của tư tưởng. Người ta có thể thấy được sự hùng vĩ và vẻ đẹp kỳ diệu của một hòn núi nhưng con người thấy nó có lẽ không cao quí, không uy nghi, không vẻ đẹp.

Bây giờ với tất cả điều này chính tôi phải tìm hiểu kỹ càng trật tự và vô trật tự này trước khi tôi có thể chuyển tải nó cho những em học sinh của tôi. Tìm hiểu một quyển sách về bất kỳ một môn đặc biệt nào rất khác biệt với tìm hiểu về chính tôi, mà là vô trật tự, bị rối loạn. Quyển sách trình bày từ cụm từ này qua cụm từ khác, chương này qua chương khác, đang dẫn đến một kết luận nào đó hay điều khác. Quyển sách nhìn thấy được và người ta có thể trải qua nhiều năm về chủ đề của quyển sách. Nhưng tôi không đang học một quyển sách, tôi đang học một quyển sách mà không có chữ in trên nó, mà không thể nào đọc được qua đôi mắt của người khác. Vì vậy tôi phải tìm ra phương pháp học nó. Bạn cũng đang làm điều này cùng tôi, vì vậy đừng gạt qua một bên. Tôi đang học vì thích thú riêng của tôi và cũng vậy để chuyển tải nó cho em học sinh. Không phải tôi đang học nó chỉ vì chính bản thân tôi mà thôi. Quyển sách và môn học trong nó là rõ ràng, xác thực. Những từ ngữ truyền đạt một nghĩa lý rõ rệt nào đó nhưng để học hỏi cái môn học đang thay đổi, đang sống, cực kỳ tinh tế này mà là chất lượng riêng của bộ não tôi, mà đã sống và vẫn còn sống trong vô trật tự, rối loạn và sợ hãi còn khó khăn hơn đọc một quyển sách. Nó đòi hỏi lanh lẹ, sắc bén, tinh tế, chuyển động mà không để lại một dấu vết, ảnh hưởng sâu sắc nào. Tôi có một chất lượng như thế hay không? Khi đặt câu hỏi đó cho chính mình tôi không chỉ đang học hỏi ai đưa ra câu hỏi đó mà còn cả ý định đằng sau câu hỏi đó là gì?

Vì vậy tôi đang tìm hiểu toàn hiện tượng này rất thận trọng, không bao giờ đi đến một kết luận chắc chắn. Sự cảnh giác liên tục này, không bao giờ cho phép bất kỳ cái bóng nào len lẻn ra khỏi sự quan sát cẩn mật, đang giúp đỡ bộ não, toàn hoạt động của tư tưởng, yên lặng mà không trở nên đờ đẫn. Tôi nghỉ ngơi một tí rồi lại quan sát. Nghỉ ngơi cũng quan trọng bằng tiếp tục lại của quan sát. Tôi đang nắm bắt được hương thơm của thông minh đó, tinh tế lạ thường của nó, và vì vậy toàn bộ những cơ quan vật chất của cơ thể đang trở nên sinh động nhiều hơn, tỉnh thức nhiều hơn, và đang bắt đầu có một nhịp điệu khác hẳn. Nó đang tạo ra bầu không khí riêng của nó. Bây giờ tôi có thể đi đến lớp học dưới một cái cây hay trong một căn phòng nơi tôi sẽ dạy môn toán, biết rằng em học sinh phải được giúp đỡ để có khả năng trong nó, và trong năm hay mười phút đầu tiên tôi nói chuyện với các em, giải thích rõ ràng tôi đang học hỏi điều gì, và làm thế nào các em cũng có thể học hỏi nó nữa. Tôi đang dạy cho các em nghệ thuật học hỏi. Tôi thực sự đang thích thú chuyển tải cho em học sinh ý định sâu sắc của tôi và các em được sự nhiệt thành của tôi bao bọc. Tôi giải thích cho các em làm thế nào  tôi tiếp cận được vấn đề thông minh này từng bước một. Tôi vạch rõ cho các em trật tự và vẻ đẹp của một cái cây, mà không phải là sắp xếp cùng nhau bởi tư tưởng. Tôi thúc giục các em thấy rõ ràng việc này rằng thiên nhiên và bầu trời và những thú vật hoang dã của cánh rừng không là sản phẩm của tư tưởng, mặc dù tư tưởng có thể sử dụng chúng cho sự tiện lợi hay sự hủy diệt riêng của nó. Tư tưởng trong hoạt động riêng của nó đã tạo ra sự hủy diệt lớn lao và cũng vậy vẻ đẹp trôi qua nhanh.

Trong mọi cơ hội, mà không làm nhàm chán chính tôi và em học sinh, tôi nói về những vấn đề này với tất cả hài hước lẫn nghiêm túc. Đây là cuộc sống của tôi vì thông minh này là tột đỉnh. Trật tự không có nguyên nhân, vì vậy nó vĩnh cửu; nhưng vô trật tự có một nguyên nhân và cái có một nguyên nhân có thể được kết thúc được.
 
 

– 1983 –

Ngày 01 tháng giêng

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 01-01-1983
 

Bất mãn không nhất thiết dẫn đến thông minh. Mọi người chúng ta đều có một loại bất mãn nào đó và không thỏa mãn với hầu hết mọi thứ. Chúng ta có lẽ có tiền bạc, vị trí và một loại thanh danh nào đó trong thế giới, nhưng luôn luôn có tánh kiên trì kinh hãi của bất mãn này. Bạn càng có nhiều bao nhiêu bạn càng muốn có thêm bấy nhiêu. Thỏa mãn không bao giờ được mãn nguyện. Bất mãn giống như một ngọn lửa: dù bạn đổ thêm dầu nhiều bao nhiêu, nó càng tiêu thụ nhiều hơn. Thật lạ lùng khi thấy thỏa mãn dễ dàng tìm được sự mãn nguyện nhất thời và người ta bám chặt vào nó, mặc dù chẳng mấy chốc nó phai lạt đi và sự ham muốn nhiều thêm nữa lại quay trở lại. Có lẽ đây là một chao đảo liên tục từ một mục tiêu này của thỏa mãn đến một mục tiêu khác, về vật chất cũng như bên trong. “Nhiều hơn” là gốc rễ của bất mãn. Ngọn lửa của đo lường hoặc dẫn đến sự no nê thừa thải, dửng dưng và bất chấp, hoặc dẫn đến một tìm hiểu sâu sắc hơn và rộng rãi hơn.

Trong tìm hiểu, thỏa mãn không là một mục đích. Tìm hiểu là cái nguồn riêng của nó mà không bao giờ hết sinh lực, cạn kiệt. Nó giống như cái giếng mùa xuân và nó không bao giờ có thể quên được chính nó qua bất kỳ loại thỏa mãn nào. Ngọn lửa này không bao giờ có thể bị tắt ngúm bởi bất kỳ hoạt động của thành tựu bên trong hay bên ngoài nào. Hầu hết chúng ta có ngọn lửa nhỏ xíu này mà thông thường bị tắt ngúm bởi một hình thức của thành tựu nào đó, nhưng với mục đích để cho ngọn lửa nhỏ xíu này bùng cháy mãnh liệt, sự đo lường của nhiều hơn phải hoàn toàn kết thúc. Rồi thì chỉ một mình ngọn lửa đó đốt cháy đi tất cả ý thức của thỏa mãn. Là một người giáo dục tôi đã quan tâm đến vấn đề khác. Tôi không thể có một ngôi trường dành hoàn toàn cho chính tôi. Trong một ngôi trường tôi có nhiều bạn đồng nghiệp. Một số rất thông minh và tôi không đang đối xử bằng thái độ bề trên. Những người khác lại có sự đần độn khác nhau, mặc dù tất cả đều là điều gì được gọi là có giáo dục tốt, có những bằng cấp và vân vân. Có lẽ một hay hai người chúng ta đang cố gắng giúp đỡ những em học sinh hiểu rõ bản chất của thông minh, nhưng tôi cảm thấy rằng nếu tất cả chúng ta không cùng nhau cộng tác giúp đỡ em học sinh trong phương hướng này, những người giáo dục kia mà không quan tâm đến việc vun quén thông minh sẽ tự nhiên hành động như một cản trở. Đây là vấn đề của một ít người trong chúng ta; điều này xảy ra vào mọi thời điểm trong những trung tâm giáo dục. Vì vậy vấn đề của tôi là và lại nữa cho phép tôi lặp lại rằng điều này không đang được nói bằng thái độ bề trên, chúng ta, một số ít người, làm thế nào, trong điều kiện nào, giao du được với số nhiều người. Phản ứng của chúng ta với họ là gì? Đó là một thách thức phải được giải quyết ở mọi mức độ của cuộc sống chúng ta. Trong tất cả những hình thức của chính phủ có sự phân chia giữa một ít người và nhiều người. Một ít người có lẽ quan tâm đến toàn thể con người và nhiều người này lại quan tâm đến những thích thú nhỏ nhoi riêng của họ. Điều này xảy ra khắp thế giới và nó đang xảy ra trong lãnh vực giáo dục. Vì vậy làm thế nào chúng ta thiết lập được một sự liên hệ với những người kia của chúng ta mà không hoàn toàn cam kết đến sự nở hoa của thông minh và tốt lành? Hay có phải tất cả chỉ là vấn đề đánh thức ngọn lửa trong toàn ngôi trường?

Dĩ nhiên thái độ độc đoán hách dịch hủy diệt tất cả thông minh. Ý thức vâng lời chỉ nuôi dưỡng sợ hãi mà chắc chắn trong nó xua đuổi đi sự hiểu rõ bản chất thực sự của thông minh. Vì vậy uy quyền có vị trí nào trong một trường học? Chúng ta phải tìm hiểu uy quyền chứ không chỉ khẳng định rằng không nên có uy quyền mà chỉ có tự do và vân vân. Chúng ta phải tìm hiểu nó như chúng ta tìm hiểu nguyên tử. Cấu trúc của nguyên tử là trật tự. Vâng lời, tuân theo, chấp nhận uy quyền, dù rằng mù quáng hay sáng suốt, hiển nhiên phải mang lại vô trật tự.

Gốc rễ của vâng lời mà nuôi dưỡng uy quyền là gì? Khi người ta ở trong tình trạng vô trật tự, rối loạn, xã hội trở nên hoàn toàn hỗn loạn; vậy thì chính vô trật tự đó tạo ra uy quyền, như đã thường xảy ra trong lịch sử. Có phải gốc rễ của chấp nhận uy quyền là sợ hãi, bởi vì trong chính mình có hoang mang và không rõ ràng hay không? Vì vậy mỗi con người giúp đỡ tạo ra uy quyền mà sẽ bắt buộc chúng ta phải làm gì, như đã xảy ra trong mọi tôn giáo, tất cả những giáo phái và những cộng đồng: vấn đề tồn tại mãi mãi của vị đạo sư và đệ tử, mỗi người đang hủy diệt người khác. Người đi theo sau đó trở thành người lãnh đạo. Chu trình này luôn luôn đang tự lặp lại chính nó.

Chúng ta đang học hỏi cùng nhau, theo ý nghĩa thực sự của từ ngữ đó, nguyên nhân của uy quyền là gì? Nếu mỗi người chúng ta hiểu rõ rằng nó là sợ hãi, hoang mang, hay một yếu tố thâm sâu nào đó, vậy thì sự tìm hiểu lẫn nhau về nó, bằng lời hay không bằng lời, có ý nghĩa. Trong khi tìm hiểu có lẽ có một trao đổi của tư tưởng và sự quan sát yên lặng về nguyên nhân của uy quyền. Rồi thì chính sự tìm hiểu đó khai mở ánh sáng của thông minh, bởi vì thông minh không có uy quyền. Nó không là thông minh của bạn hay thông minh của tôi. Một ít người trong chúng ta có lẽ nhìn thấy việc này sâu sắc và thực sự mà không có bất kỳ dối gạt và chính là trách nhiệm của chúng ta phải cho ngọn lửa này lan tràn bất kỳ nơi nào chúng ta có mặt, hoặc trong trường học, ở nhà, hoặc trong những văn phòng chính phủ. Dù bạn ở đâu chăng nữa, nó không có vị trí vĩnh hằng .
 
 
 

Ngày 15 tháng giêng

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-01-1983
 

Bộ não của chúng ta rất già nua. Chúng đã tiến hóa qua vô số những trải nghiệm, những biến cố, chết, và sự tiếp tục của nở hoa bộ não đang xảy ra trong hàng ngàn năm. Nó có vô số những khả năng, nó luôn luôn năng động, đang chuyển động và đang sống trong những lo âu và những kỷ niệm riêng của nó, đầy sợ hãi, hoang mang và đau khổ. Đây là chu trình mãi mãi, nó  đã hưởng thụ những vui thú thoáng qua và hành động lặp đi lặp lại. Trong chu trình dài đăng đẳng này nó đang điều kiện chính nó, đang định hình cách sống riêng của nó, đang điều chỉnh chính nó đến môi trường riêng của nó mà chẳng bao nhiêu chủng loại có được, đang trộn lẫn hận thù và thương yêu, đang giết chóc lẫn nhau và cùng lúc lại đang cố gắng tìm ra một cuộc sống hòa bình. Nó bị định hình bởi hoạt động vô tận của quá khứ, luôn luôn đang bổ sung chính nó, nhưng cấu trúc căn bản của phần thưởng và đau khổ vẫn tồn tại gần như giống hệt nhau. Tình trạng bị quy định này gắng sức định hướng thế giới bên ngoài nhưng bên trong nó lại đang tuân theo cùng một khuôn mẫu, luôn luôn đang phân chia cái tôi và cái bạn, cái chúng tôi và cái chúng nó, đang bị tổn thương và đang cố gắng gây tổn thương: một khuôn mẫu mà trong đó lòng thương yêu thoáng qua và vui thú của nó là phương cách của cuộc sống chúng ta.

Rất cần thiết phải có sự thay đổi linh hoạt và sâu sắc để quan sát tất cả việc này mà không có nhận xét, đánh giá, để trực nhận sự phức tạp của cuộc sống chúng ta mà không chọn lựa: chỉ thấy chính xác cái gì là. “Cái gì là” quan trọng hơn cái gì nên là. Chỉ có cái gì là và không bao giờ có cái gì nên là. Cái gì là chỉ có thể kết thúc. Nó không thể trở thành một cái gì khác nữa. Kết thúc có ý nghĩa lớn lao hơn cái gì vượt ngoài kết thúc. Tìm kiếm cái gì vượt ngoài là nuôi dưỡng sợ hãi; tìm kiếm cái gì vượt ngoài là lẩn tránh, bác bỏ, loại đi cái gì là. Chúng ta luôn luôn đang theo đuổi cái đó mà không là, một cái gì đó khác hơn sự thật, thực tại. Nếu chúng ta có thể thấy việc này và ở lại cùng cái gì là, dù nó có lẽ khó chịu hay kinh hãi bao nhiêu, hay vui thú bao nhiêu, vậy thì quan sát mà là chú ý thuần khiết, xóa tan cái gì là. Một trong những khó khăn của chúng ta là chúng ta muốn hiểu và người ta nói với chính mình, “Tôi hiểu việc này rồi thì cái gì?” “Cái gì” đang len lén đi khỏi cái gì là. “Cái gì là” là chuyển động của tư tưởng. Nếu nó là đau khổ, tư tưởng cố gắng lẩn tránh nó, nhưng nếu nó là vui thú, tư tưởng bám chặt nó và kéo dài nó ra, vì vậy đây là một trong những khía cạnh của xung đột.

Không có đối nghịch nhưng chỉ có cái gì là thực sự. Vì không có đối nghịch trong ý nghĩa tâm lý, quan sát cái gì là không có liên quan và để lại xung đột. Nhưng bộ não của chúng ta bị điều kiện đến ảo tưởng của đối nghịch. Dĩ nhiên có những đối nghịch: sáng và tối, đàn ông và đàn bà, đen và trắng, cao và thấp và vân vân. Nhưng ở đây chúng ta đang cố gắng tìm hiểu lãnh vực tâm lý của xung đột. Lý tưởng nuôi dưỡng xung đột. Nhưng chúng ta bị điều kiện bởi nhiều thế kỷ của chủ nghĩa lý tưởng, trạng thái lý tưởng, con người lý tưởng, mẫu mực lý tưởng, Chúa. Chính do sự phân chia này giữa cái mẫu mực và cái thực sự mới nuôi dưỡng xung đột. Thấy sự thật của việc này không là một đánh giá theo quan điểm.

Tôi đã tìm hiểu kỹ càng điều gì được viết trong lá thư này. Tôi hiểu rõ sự hợp lý của nó, ý nghĩa chung của nó, nhưng trọng tải của quá khứ quá nặng nề đến độ một sự xâm nhập liên tục cố chấp của ảo tưởng đã được nuôi dưỡng, của lý tưởng về cái gì nên là, luôn luôn đang ngăn cản. Tôi đang hỏi chính tôi liệu ảo tưởng này có thể hoàn toàn được xóa sạch, hay tôi nên chấp nhận nó như một ảo tưởng và thả cho nó phai lạt dần dần? Tôi có thể nhận ra rằng tôi càng đấu tranh chống lại nó nhiều bao nhiêu, tôi càng đang cho nó sức sống nhiều bấy nhiêu, và rất khó khăn để ở lại cùng cái gì là.

Bây giờ như một người giáo dục, như cả cha mẹ và giáo viên, liệu tôi có thể chuyển tải vấn đề phức tạp và tinh tế của xung đột này trong những con người, hay không? Cuộc sống sẽ tuyệt vời biết bao nếu không có xung đột, nếu không có những vấn đề. Hay nói khác đi, khi những vấn đề phát sinh mà dường như là không tránh khỏi, giải quyết chúng ngay tức khắc và không sống cùng chúng. Từ trước đến nay phương pháp của giáo dục là khuyến khích sự ganh đua và vì vậy nuôi dưỡng xung đột. Do đó tôi thấy một vấn đề này nối tiếp một vấn đề khác đang chồng chất lên trong trách nhiệm của tôi với em học sinh. Những khó khăn đã nhận chìm tôi nên tôi bắt đầu mất đi tầm nhìn của một con người tốt lành. Tôi đang sử dụng từ ngữ “tầm nhìn” không phải như một lý tưởng nào đó, không phải như một mục đích trong tương lai, nhưng như một thực tại sâu sắc có thật của tốt lành và vẻ đẹp. Nó không là một giấc mộng tưởng tượng, một sự việc để được thành tựu, nhưng chính sự thật của nó là một nhân tố giải thoát. Trực nhận này là hợp lý, có lý lẽ và hoàn toàn thông minh. Nó không có những hàm ý bóng gió của cảm tính hay những ý tưởng lãng mạn vô giá trị.

Bây giờ tôi đang nhiệt tình chấp nhận hoàn toàn cái gì là và tôi thấy rằng những em học sinh của tôi bị trói buộc trong trạng thái lẩn tránh cái gì là. Vì vậy có một mâu thuẫn ở đây và nếu tôi không cẩn thận và cảnh giác trong quan hệ của tôi với các em, tôi sẽ tạo ra xung đột, một đấu tranh giữa các em và tôi. Tôi thấy, nhưng các em không thấy mà là một sự kiện. Tôi muốn giúp đỡ các em thấy. Đó không là trực nhận sự thật của tôi, nhưng cho mỗi người trong các em thấy được sự thật mà không phụ thuộc vào ai cả. Bất kỳ hình thức nào của áp lực là một nhân tố gây biến dạng, như trong việc tạo ra một mẫu mực hoặc một mẫu mực, vì vậy tôi phải giải thích rất nhẹ nhàng, hòa nhã và gây hứng thú cho các em trong việc tìm hiểu liệu rằng có thể kết thúc xung đột hay không. Bây giờ có lẽ tôi đã phải mất đi một tuần hay nhiều hơn nữa để hiểu rõ việc này, để thấu triệt ý nghĩa của nó. Thật ra tôi có lẽ không đang sống trong trạng thái này nhưng tôi đã nắm bắt được thâm ý tinh tế của nó và nó không được lẻn khỏi tôi. Nếu các em nắm bắt được chỉ cần hương thơm của việc này, nó như một hạt giống đang sống.

Tôi đang khám phá rằng kiên nhẫn không có yếu tố của thời gian, trái lại không kiên nhẫn lại ở trong bản chất của thời gian. Tôi không đang cố gắng đạt được một kết quả hay đến được một kết cục nào đó. Tôi không bị nhận chìm bởi tất cả việc này; có một nhân tố đang sinh sôi nảy nở.
 
 

Ngày 01 tháng hai

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 01-02-1983
 

Tự do rất cần thiết trong cuộc sống của chúng ta. Tự do rõ ràng là không phải làm bất kỳ điều gì bạn thích, mặc dù điều này đã được xem như tự do và đã là phương cách của cuộc sống chúng ta. Chúng ta cảm thấy bị ngăn cản, bị ức chế khi những ham muốn của chúng ta bị khước từ. Từ việc này sinh ra những bực bội, cảm giác rằng chúng ta bị chà đạp và vì vậy một phản kháng liên tục. Chúng ta đã tuân theo nguồn sống này và có thể thấy, nếu chúng ta có suy nghĩ chút ít, điều gì nó đã mang lại cho thế giới: hỗn loạn hoàn toàn. Một số các nhà tâm lý đã khuyến khích chúng ta theo đuổi những thôi thúc mà không cần bất kỳ kềm hãm nào, ngay lập tức làm điều gì chúng ta thích, lý luận rằng hành động như thế là cần thiết cho sự phát triển của mỗi con người. Đây thực sự là tiếng kêu than cho nhiều thế hệ, mặc dù có sự kềm hãm phía bên ngoài, và rồi họ gọi nó là tự do khi cho phép đứa trẻ làm điều gì em muốn, và vì vậy tiếp tục thẳng lên bậc thang của cuộc sống em bé, mà là xã hội. Và có lẽ bây giờ có một ảnh hưởng đối nghịch: kiểm soát, ức chế, kỷ luật và kềm hãm tâm lý. Điều này có vẻ là câu chuyện của nhân loại.

 Được trợ giúp thêm vào việc này là máy vi tính và robot: cái công nghệ mà đang phát triển trong phương hướng này, đang hy vọng sản xuất và có thể sẽ sản xuất được một máy vi tính với một bộ não con người nhưng có lẽ suy nghĩ nhanh hơn và chính xác hơn và lại giúp cho tự do khỏi nhiều tiếng đồng hồ dài lao động. Cũng vậy máy vi tính đang dần dần đảm trách sự giáo dục của con cái chúng ta. Những giáo viên và những giáo sư có chất lượng cao trong những đề tài khác nhau có thể giảng giải cho em học sinh mà không cần sự hiện diện thực sự của họ. Vì vậy công vậy việc này sẽ cho chúng ta một tự do nào đó. Ngoại trừ trong những chính thể độc tài, tự do to tát hơn sẽ đến với con người và vì vậy có lẽ cho phép anh ấy làm cái gì anh ưa thích. Vẫn vậy xung đột nhiều hơn có lẽ nảy sinh, đau khổ nhiều hơn và những cuộc chiến tranh cho con người. Khi công nghệ và những máy vi tính cùng robot thống trị và trở thành bộ phận trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, vậy thì điều gì sẽ xảy ra cho bộ não con người mà đã hoạt động quá nhiều từ trước đến nay trong cuộc tranh đấu vật chất và phía bên ngoài? Liệu rằng bộ não lúc đó có trở nên hao mòn thoái hóa, làm việc chỉ vài tiếng đồng hồ hay nhiều hơn không? Khi sự liên hệ chỉ còn giữa cái máy và cái máy, điều gì sẽ xảy ra cho chất lượng và sinh lực của bộ não? Liệu nó sẽ tìm kiếm một hình thức giải trí nào khác, tôn giáo hay một phương tiện khác, hay nó sẽ cho phép chính nó tìm hiểu những ngõ ngách rộng lớn của thân tâm người ta? Kỹ nghệ giải trí đang càng ngày càng có nhiều ảnh hưởng và rất ít năng lượng lẫn khả năng của con người được hướng vào bên trong, vì vậy nếu chúng ta không tỉnh táo, thế giới giải trí sẽ chinh phục chúng ta.

 Vậy chúng ta phải hỏi tự do là gì? Người ta thường nói rằng tự do hiện diện ở khúc cuối của sự kỷ luật chặt chẽ và quy định theo văn minh được trau chuốt trong cảm nhận về văn chương, nghệ thuật, những viện bảo tàng lẫn ăn uống sành điệu. Đây chỉ là cái lớp tô phủ bên ngoài của một con người thụt lùi, hoang mang. Tự do là chọn lựa giải trí phải không? Tự do là chọn lựa hay sao? Chúng ta luôn luôn coi tự do như có nguồn gốc từ một điều gì đó: từ ngục tù, lo âu, cô độc, thất vọng và vân vân. Suy nghĩ như thế chỉ dẫn đến  những trạng thái sâu đậm hơn và có lẽ thanh thoát hơn của đau buồn, thống khổ và sự xấu xa của căm hận. Tự do không là chọn lựa một vị lãnh đạo, chính trị hay tôn giáo, để tuân theo mà hiển nhiên là khước từ tự do. Tự do không là đối nghịch của nô lệ. Tự do là kết thúc: không cho sự tiếp tục đến cái gì đã là. Tự do trong chính nó không có đối nghịch.

Sau khi đã đọc những hàng chữ này và tìm hiểu nó, liên hệ của tôi không những cùng em học sinh và cùng người vợ và con cái của tôi, nhưng còn cùng thế giới là gì? Để hiểu rõ thực sự chiều sâu của tự do người ta cần nhiều thông minh và có lẽ cả tình yêu nữa. Nhưng những hoạt động của thế giới không thông minh và nhóm trẻ em của tôi cũng như thế. Tôi trải qua hầu hết mọi ngày của tôi với các em: tôi có chất lượng tự do này, với thông minh và tình yêu của nó hay không? Nếu tôi có chất lượng này, vấn đề của tôi rất đơn giản. Chính chất lượng đó sẽ vận hành, và điều gì tôi nghĩ là một vấn đề sẽ không còn là một vấn đề. Nhưng tôi thực sự không có chất lượng này. Tôi có thể giả vờ, khoác vào một thể hiện của tình thân thiện, nhưng điều đó rất nông cạn. Trách nhiệm của tôi là ngay tức khắc. Tôi không thể tự bảo với chính mình rằng tôi sẽ chờ cho đến khi tôi đạt được tự do và trìu mến, tình yêu này. Chính xác tôi không có thời gian bởi vì những em học sinh của tôi ở ngay trước mặt tôi. Tôi không thể trở thành một người ẩn tu rút lui: việc đó sẽ không giải quyết được bất kỳ vấn đề nào, vấn đề của tôi hay vấn đề của thế giới. Tôi cần tiếng sét trên thiên đàng để phá vỡ cái lớp vỏ cứng này, tình trạng bị quy định này, để có tự do và tình yêu này; nhưng không có sấm sét, không có thiên đàng. Tôi có thể cho phép chính tôi đến một bế tắt, một tình huống khó khăn không lối thoát, và bị phiền muộn bởi tình huống đó nhưng đó là một tẩu thoát khỏi vấn đề để khép kín hoàn toàn chính bản thân tôi và vẫn vậy không thể đối diện sự thật, thực tại. Bởi vì khi tôi thực sự thấy được sự thật rằng không có một tác nhân bên ngoài giúp đỡ tôi trong tình huống tiến thoái lưỡng nan này, rằng không có một ảnh hưởng bên ngoài, không có ân huệ, không có cầu xin nào sẽ giúp đỡ trong tình huống này, vậy thì có lẽ tôi sẽ có một năng lượng không bị vấy bẩn. Vậy thì năng lượng đó có lẽ là tự do và tình yêu.

Nhưng tôi có năng lượng của thông minh để làm tan vỡ những sự việc mà con người khắp thế giới, trong đó tôi là một người, đã xây dựng một cách tâm lý quanh chính họ hay không? Tôi có sự kiên trì để vượt qua tất cả việc này hay không? Tôi đang đặt những câu hỏi này cho chính tôi và tôi sẽ hỏi những em học sinh của tôi một cách rộng lượng, nhân từ và hòa nhã hơn. Tôi thấy những ngụ ý của tất cả điều này khá rõ ràng và tôi phải tìm hiểu nó nhẹ nhàng từ tốn. Câu trả lời thực sự nằm trong thông minh và tình yêu. Nếu bạn có những chất lượng này bạn sẽ biết phải làm gì. Người ta phải nhận ra sự thật của điều này rất sâu sắc, nếu không tất cả chúng ta sẽ tiếp tục trong một hình thức này hay một hình thức khác mà gây ra rối loạn giữa con người và con người.
 
 

Ngày 15 tháng hai

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 15-02-1983
 

Thông minh không là kết quả của kỷ luật. Nó không là sản phẩm phụ của tư tưởng. Tư tưởng là kết quả của hiểu biết và ngu dốt. Không thể có kỷ luật nếu không có tình yêu. Kỷ luật tư tưởng mặc dù có những giá trị nào đó, dẫn đến sự tuân phục. Như thông thường được hiểu, tuân phục là phương pháp của kỷ luật để bắt chước và tuân theo một khuôn mẫu. Kỷ luật thực sự có nghĩa là học hỏi, không phải qui phục một tiêu chuẩn; từ niên thiếu chúng ta đã được chỉ bảo phải đúc khuôn chính bản thân chúng ta theo một cấu trúc của xã hội hay tôn giáo, kiểm soát chính chúng ta, vâng lời. Kỷ luật được đặt nền tảng trên phần thưởng và hình phạt. Kỷ luật vốn có sẵn trong mọi chủ đề: nếu bạn muốn là một người chơi gôn hay một người chơi quần vợt giỏi, nó đòi hỏi rằng bạn phải chú ý đến mọi cú đánh, phản ứng mau lẹ và tao nhã. Chính môn chơi có trật tự bẩm sinh tự nhiên của nó. Trật tự huấn luyện này không còn trong cuộc sống của chúng ta, mà đã trở nên hỗn loạn, tàn nhẫn, ganh đua, tìm kiếm quyền hành cùng tất cả những vui thú của nó.

Kỷ luật ngụ ý, học hỏi toàn chuyển động phức tạp của cuộc sống, xã hội, cá thể và vượt khỏi cá thể, phải vậy không?. Cuộc sống của chúng ta là phân chia và chúng ta cố gắng hiểu rõ mỗi mảnh phân chia hay kết hợp những cái mảnh lại. Nhận ra tất cả việc này, sự áp đặt thuần túy của kỷ luật và những khái niệm nào đó, trở thành quá vô nghĩa, nhưng nếu không có bất kỳ hình thức kiểm soát nào hầu hết chúng ta sẽ trở nên cuồng loạn. Chắc chắn rằng những kềm hãm sẽ ngăn chặn chúng ta lại, thúc ép chúng ta tuân theo truyền thống.

 Người ta nhận ra rằng phải có một trật tự nào đó trong cuộc sống của chúng ta và liệu có được trật tự mà không có bất kỳ hình thức cưỡng bách nào, mà không có bất kỳ áp lực nào và căn bản phải không có phần thưởng hay hình phạt hay không? Trật tự của xã hội là hỗn loạn; không công bằng, người giàu có và người nghèo khổ và vân vân. Mọi người đổi mới cố gắng tạo ra sự bình đẳng xã hội, và rõ ràng không một ai trong số họ thành công. Những chính phủ cố gắng áp đặt trật tự qua cưỡng bách, qua luật pháp, qua tuyên truyền khôn khéo. Mặc dù chúng ta có thể úp một cái nắp đậy trên tất cả việc này, cái nồi vẫn còn đang sôi sùng sục.

Vì vậy chúng ta phải tiếp cận vấn đề một cách khác hẳn. Chúng ta đã thử mọi phương cách để văn minh hóa, để thuần hóa con người và cũng vậy việc này đã không thành công lắm. Mỗi cuộc chiến tranh phơi bày sự man rợ, dù rằng nó là một chiến tranh tôn giáo hay một chiến tranh chính trị. Vì vậy chúng ta phải quay lại câu hỏi: liệu có thể có được trật tự mà không là kết quả của tư tưởng đã sắp đặt sẵn hay không? Kỷ luật có nghĩa là nghệ thuật học hỏi. Đối với chúng ta học hỏi có nghĩa là lưu trữ ký ức, đọc thật nhiều sách, có thể trích dẫn từ những tác giả khác nhau, thâu lượm những từ ngữ với mục đích để viết, nói chuyện hay truyền đạt những ý tưởng của người khác hay ý tưởng của riêng mình. Nó là để hành động hiệu quả như một kỹ sư hay một nhà khoa học, một nhạc sĩ hay một người thợ cơ khí giỏi. Người ta có lẽ xuất sắc trong hiểu biết về những sự việc này và vẫn vậy làm cho người ta mỗi lúc một có khả năng để kiếm được tiền bạc, quyền hành và chức vụ. Điều này thông thường được chấp nhận như học hỏi: tích lũy hiểu biết và hành động theo hiểu biết đó; hay là, qua hành động tích lũy hiểu biết mà cũng dẫn đến tình huống như vậy. Đây đã là truyền thống của chúng ta, phong tục của chúng ta, và vì vậy chúng ta luôn luôn đang sống và đang học hỏi trong lãnh vực của cái đã được biết. Chúng ta không đang gợi ý rằng có một cái gì đó không biết được nhưng mục đích là có một thấu triệt vào những hoạt động của cái đã được biết, những giới hạn của nó, những nguy hiểm của nó và sự tiếp tục vô tận của nó. Câu chuyện của con người là như vậy. Chúng ta không học hỏi từ những cuộc chiến tranh: chúng ta lặp lại chiến tranh và hung ác, dã man, thú tính tiếp tục với sự suy đồi phân hóa của nó.

Chỉ đến khi chúng ta thực sự thấy được sự giới hạn của hiểu biết vì rằng chúng ta càng nhồi nhét nó nhiều bao nhiêu, chúng ta đang trở nên man rợ nhiều bấy nhiêu, thì lúc đó chúng ta mới có thể bắt đầu tìm hiểu cái gì là trật tự mà không bị áp đặt ở bên ngoài hay tự áp đặt, bởi vì cả hai điều này đều ám chỉ sự tuân phục và vì vậy xung đột vô tận. Xung đột là vô trật tự. Hiểu rõ tất cả điều này là chú ý, không là tập trung, và chú ý là bản thể của thông minh và tình yêu. Điều này tự nhiên mang lại trật tự mà không có cưỡng bách.

Bây giờ như những người giáo dục, như những bậc cha mẹ mà cũng giống như vậy, liệu chúng ta không thể chuyển tải việc này cho các em học sinh và con cái của chúng ta hay sao? Các em có lẽ còn quá nhỏ không thể nào hiểu rõ tất cả những vấn đề mà chúng ta vừa nêu ra. Chúng ta thấy những khó khăn và chính những khó khăn này sẽ ngăn cản chúng ta không hiểu rõ vấn đề to tát hơn. Vì vậy tôi không đang làm cho việc này thành một vấn đề: tôi chỉ rất ý thức về cái gì là hỗn loạn và cái gì là trật tự. Hai cái này không có liên hệ lẫn nhau. Một cái không được sinh ra từ cái còn lại. Và tôi không đang khước từ một cái này hay là đang chấp nhận một cái khác. Nhưng hạt giống nở hoa của trực nhận sẽ mang lại hành động đúng đắn, chính xác.
 
 
 

Ngày 01 tháng mười

Thư gởi trường học – Quyển II – Ngày 01-10-1983
 

Trong mọi nền văn minh đã có một ít người quan tâm và ao ước tạo ra những con người tốt lành; một ít người không liên quan đến những cấu trúc thiêng liêng hay đổi mới, nhưng không muốn gây tổn hại những người khác, muốn quan tâm đến tổng thể của cuộc sống con người, muốn hòa nhã không hung hăng và vì vậy là những thực thể tôn giáo thực sự. Trong nền văn minh hiện đại khắp thế giới, sự vun quén tốt lành hầu như đã biến mất. Thế giới đang trở nên mỗi lúc một bạo tàn, gây nguy hại, đầy bạo lực và dối gạt. Chắc chắn đó là chức năng của chúng ta như những người giáo dục phải tạo ra chất lượng của cái trí mà có căn bản tôn giáo. Chúng ta không có ý nói lệ thuộc vào một tôn giáo được công nhận chính thức nào đó cùng tất cả những niềm tin kỳ quặc của nó, những nghi lễ lặp đi lặp lại của nó. Con người đã luôn luôn cố gắng tìm ra một cái gì đó vượt khỏi thế giới của lo âu, đau khổ, và xung đột vô tận này. Trong sự tìm kiếm của anh ấy về cái đó mà không thuộc thế giới này, anh ấy đã sáng chế ra, có thể không ý thức, chúa và nhiều hình thức của thần thánh, và những người thông ngôn, trung gian giữa chính anh ấy và cái đó mà anh ấy đã chiếu rọi. Đã có nhiều người thông ngôn, có văn hóa, có tài năng, hiểu biết rất rộng. Theo lịch sử từ thời cổ xưa cái chu trình này đã tiếp tục: chúa, người thông ngôn và con người. Đây thực sự là thế chân vạc mà trong đó tánh nhẹ dạ cả tin của con người đã được tận dụng. Thế giới đã có quá nhiều vấn đề và mỗi con người đều muốn sự thoải mái, sự an toàn và hòa bình nào đó. Vì vậy những con người đã chiếu rọi bản thể của tất cả việc này thành một tác nhân bên ngoài và cũng vậy cái đó mà chúng ta đang khám phá chỉ là một ảo tưởng. Không thể vượt khỏi và ở trên tất cả những giới hạn đấu tranh của con người, chúng ta đang quay trở lại sự man rợ, hủy diệt lẫn nhau cả ở bên trong lẫn bên ngoài.

Liệu chúng ta như một nhóm nhỏ, có thể bắt đầu suy nghĩ kỹ càng những việc này và, làm tự do chính chúng ta khỏi tất cả những mê tín được sáng chế của tôn giáo, khám phá ra cái gì là một cuộc sống tôn giáo và vì vậy chuẩn bị mảnh đất phì nhiêu cho nở hoa của tốt lành hay không? Nếu không có một cái trí tôn giáo không thể nào có tốt lành. Có ba yếu tố để hiểu rõ bản chất của tôn giáo: mộc mạc, khiêm tốn và chuyên cần.

Mộc mạc không có nghĩa giảm thiểu tất cả cuộc sống thành tro bụi bằng những kỷ luật nghiêm ngặt, đè nén mọi bản năng, mọi ham muốn và thậm chí cả vẻ đẹp. Diễn tả bên ngoài của điều này trong thế giới phương Đông là một cái áo choàng màu nâu hoặc màu vàng và một miếng khố. Ở thế giới phương Tây nó đang thực hiện những lời thề sống độc thân, vâng lời hoàn toàn và trở thành một thầy tu. Tánh đơn giản của cuộc sống được diễn tả trong những bộ quần áo bên ngoài và một cuộc sống cục bộ, chật hẹp, bị giới hạn, nhưng bên trong ngọn l�