LÀM THẾ
NÀO ĐỂ TÂM CHÚNG TA ĐƯỢC YÊN ?
Minh
Chi
Theo
kinh nghiệm của bản thân tôi, kết hợp với kiến thức cơ
bản về đạo Phật, chúng ta có thể thực hiện như sau:
1.
Tuyệt đối, không bao giờ có tư tưởng hại người. Đó
là tư tuởng mà Phật giáo gọi là bất hại hay ahimsa. Đã
có tư tưỏng hại người, thì sẽ có lời nói và hành vi
hại người. Đã có hành vi hại người, thì ngưòi sẽ hại
lại mình. Nội cái tâm sợ người ta hại mình thì cái tâm
đó không yên rồi.
2.
Không những loại bỏ tư tưởng hại người khỏi tâm thức
chúng ta, mà cần loại bỏ tất cả mọi tư tưỏng tiêu cực
khác, như ganh tỵ, dối trá, tham lam, giận ghét v.v... Tất
cả những tư tuởng đó, được gọi là tiêu cực vì chúng
làm rối loạn thân tâm chúng ta, đầu độc thân tâm chúng
ta. Những người như thế làm sao có cái tâm yên được.
3.
Thay vào những tư tưởng tiêu cực nói trên, chúng ta sẽ thường
xuyên, liên tục bồi dưởng, phát triển những tư tưởng
tích cực trong đó, đứng hàng đầu là tình thương yêu, tôn
trọng mọi người, mọi vật. Tình thương yêu đó, gọi chung
là lòng từ và lòng bi, thường được định nghĩa là hai
cái tâm muốn đem niềm vui đến cho mọi người (từ) và thông
cảm với, chia sẻ nỗi thống khố của mọi người (bi). Ngoài
ra, còn có cái tâm tùy hỷ, luôn luôn sẵn sàng chia sẻ niềm
vui với mọi người. Người ta gặp chuyện vui, mình cũng nên
vui theo. Tâm đã vui thì cũng được yên, do đó mà có từ
ghép an lạc trong kinh điển nhà Phật.
Sống
theo 10 thiện, tức là thể hiện trong cuộc sống hàng ngày
ba tư tưởng tích cực trên là lòng từ, lòng bi, lòng tùy
hỷ. Nội dung 10 thiện là gì, tôi tin rằng tất cả Phật
tử chúng ta đều rõ. Do đó, ở đây, trong phạm vi một bài
báo ngắn, tôi sẽ không đi sâu phân tích.
Chỉ
cần nhắc lại ba điều thiện về thân: 1. Không giết mà
coi trọng mạng sống là thiêng liêng. 2. Không trộm cắp mà
thường bố thí, kể cả bố thí tài vật và bố thí pháp,
tức là giảng giải Phật pháp, giảng giải những điều hay
lẽ phải... 3. Không tà dâm mà sống trong sáng.
Bốn
điều thiện về lời nói là: 1. Nói lời thật, không nói
dối. 2. Nói lời đoàn kểt, không nói lời chia rẽ. 3.
Nói lời dịu hiền, không nói lời ác độc. 4. Nói lời có
ích, không nói lời vô nghĩa .
Ba
điều thiện về tâm, về ý nghĩ là: 1. Không tham. 2. Không
giận dữ. 3. Không si mê.
Đạo
Phật phân biệt rạch ròi về thiện và ác, không hề lầm
lẫn. Làm điều thiện, nói và nghĩ điều thiện thì tâm được
yên, làm điều ác, nói và nghĩ điều ác thì tâm sẽ không
yên.
4.
Trong kinh Pháp Cú, phẩm “Tâm” có hai bài kệ mà hàng Phật
tử chúng ta nên học thuộc lòng:
“Kẻ
thù hại kẻ thù
Oan
gia hại oan gia
Không
bằng tâm hướng tà ,
Gây
ác cho tự thân” (PC.42)
“Điều
mẹ cha, bà con
Không
có thể làm được
Tâm
hướng chánh làm được
Làm
được còn tốt hơn” (PC.43)
(Kinh
Pháp Cú – Bản dịch Thích Minh Châu)
Cũng
là tâm của mình cả, nhưng khi nó nghĩ bậy, nghĩ trái với
mười điều thiện kể trên, thì cái tâm ấy hại bản thân
ta còn hơn kẻ thù hại chúng ta nữa. Tôi dám chắc đây không
phải do Phật suy luận mà nói, mà với con mắt Phật (Phật
nhãn), Phật thấy rõ mồn một như vậy cho nên Phật đã dạy
chúng ta. Đó là do những tư tưởng tiêu cực, xấu ác không
những làm tâm chúng ta không yên, mà còn làm cho thân chúng
ta cũng không yên. Huyết áp tăng bất thường, tuyến nội
tiết thải ra nhiều độc tố, đầu độc chúng ta mà tạo
ra nhiều bệnh hoạn, kể cả những bệnh nan y. Những người
nào, biết sống tỉnh giác và thường xuyên quan sát và cảm
nhận những biến đổi của thân tâm mình, sẽ không cần
đến các bác sĩ tâm thần, cũng không cần đển sự tư vấn
của các nhà tâm thần học; mà vẫn biết rõ ảnh hưởng
của những cảm xúc tiêu cực hay tích cực đến tình trạng
của cơ thể. Một đêm lo âu không ngủ, có thể làm cho đầu
bạc nhanh, một cơn nổi nóng làm cho cả sắc mặt con người
đổi khác, xấu đi trông thấy... và nếu sự giận dữ đó
lắng xuống thành hận thù thì tác hại đối với cơ thể
sẽ kéo dài và trầm trọng hơn. Trái lại, niềm vui trong sáng,
tình thương rộng mở, niềm phấn khởi của sự sáng tạo
v.v... những cảm xúc tích cực như vậy giúp cho nội tâm bình
lặng, khiến các tuyến nội tiết bài tiết vào máu nhiều
loại chất bổ, giúp cho con người hưng phấn và dường như
trẻ lại.
5.
Biện pháp thứ năm là tìm tới những người bạn lành, bạn
tốt. Có những người sống chân thật, sống có đức, có
tình, chúng ta thoạt gặp đã cảm thấy trong tâm an lạc. Nhưng
cũng có người, chúng ta vừa gặp đã cảm thấy không yên.
Đấy là điều tôi cảm nghiệm trong cuộc sống, tuy khó giải
thích nhưng rất thực.
Một
thiền sư – nhà vua Trần Nhân Tông đã khuyên chúng ta: “Tham
thiền, kén bạn, nát thân mình mới khá hồi ân” (Phú “Cư
trần lạc đạo”, hội 6).
6.
Nhưng gặp bạn xấu, ghét mình và tìm cách hại mình thì đối
phó thế nào? Làm sao tâm chúng ta yên được? Vâng, trong đời
mình, tôi cũng từng gặp những người như vậy. Tôi nghĩ
là tự mình nên có nhận thức bình thản về cuộc đời,
vì cuộc đời vốn dĩ là như vậy, làm sao mà chỉ gặp toàn
là người tốt, người mà mình có thiện cảm và tự họ
cũng có thiện cảm đối với mình. Khi giảng về chân lý
sự khổ, Phật đã phân tích cái khổ phải gặp gỡ những
người mình ghét và ghét mình (Oán tắng hội khổ). Tôi cho
rằng đây là cơ hội để chúng ta tự rèn luyện đức tính
nhẫn nhục bao dung và tha thứ. Con người mình ghét và ghét
mình trở thành ông thầy dạy mình các đức tính quí giá
đó!
Một
khi ta có những tình cảm và cảm xúc tích cực thì có thể
khiến cho các tuyến nội tiết trong cơ thể tiết ra các chất
bổ, giúp cho tâm mình hưng phấn, thân mình trẻ và khỏe ra
v.v... Nếu nhận thức như vậy, thì người ghét và muốn làm
hại mình lại trở thành người bạn tốt, thậm chí là người
thầy quý báu, dạy cho mình những đức hạnh kể trên.
7.
Cuối cùng, chúng ta phải tâm niệm lời Phật dạy. Nếu tâm
chúng ta nhỏ hẹp và tự mãn, như cốc nước cỏn con, thì
dù chỉ một ít muối bỏ vào nhưng cốc nước đó sẽ
mặn và không thể uống được. Nhưng nếu tâm ta rộng lớn
như sông Hằng dù một nắm muối bỏ vào sông Hằng nhưng
nước sông Hằng có mặn đâu. Mặc dù gặp phải bất cứ
chuyện gì không may thì chúng ta cũng bình chân như vại, sẽ
tìm cách khắc phục.
Đó
chính là biện pháp hết sức tự nhiên và phù hợp với loài
người. Đó là mở rộng tình thương, lòng quý trọng đối
với mọi người, mọi vật, luôn nghĩ tới hạnh phúc của
người khác dù thân hay sơ, nhưng trước hết là đối với
những người thân trong gia đình, như cha mẹ, vợ chồng, con
cháu, anh chị em rồi sau đó nghĩ tới họ hàng, bè bạn, người
láng giềng, người cùng phố.
Con
người có được một lòng yêu thương rộng mở như thế,
sẽ như một cây đại thụ có bộ rễ mạnh mẽ, có thể
hút các chất ngọt trong đất. Một cây như thế, sẽ phát
triển xanh tươi, cho ra bao nhiêu quả ngọt, ai ăn cũng thích.
(Xem Tăng Chi I).
8.
Một biện pháp nữa làm cho chứng ta yên tâm là niệm hơi
thở ra, vào. Kinh Pháp Cú (phẩm Tâm) từng ví tâm người vùng
vẫy, như con cá vứt khỏi nước vậy. Cái tâm vùng vẫy
như con cá, vứt ra khỏi nước, làm sao yên được. Có một
biện pháp thần diệu mà Phật từng dạy là niệm hơi thở
ra, vào. Theo kinh nghiệm bản thân, tôi thường niệm 1, 2, 3,
4, 5 thở vào. Rồi 6, 7, 8, 9, 10, thở ra. Trong ngày, tôi cứ
theo dõi hơi thở như vậy không biết bao nhiêu lần. Làm việc
mệt, đi qua lại trong phòng, tôi cũng theo dõi hơi thở theo
bước đi của mình. Không đi, chỉ ngồi trên ghể bành để
nghỉ ngơi, ngay cả trước khi ngủ hoặc bắt đầu ngồi thiền,
hay là sau khi ngủ dậy, tôi cũng làm như vậy kiên trì, không
xao lãng. Quốc sư Viên Chứng đã nói với vua Trần Thái Tông,
khi vua rời bỏ kinh thành, lên núi Yên Tử để tìm Phật:
“Phật không có trong núi. Phật chỉ tồn tại trong tâm. Tâm
lặng mà biết thì đó là ông Phật thật”. (Xem bài tựa
“Thiền tông chỉ nam” – Khóa Hư Lục).
Tôi
tự mình cảm nhận nhờ tu niệm hơi thở ra vào, kết hợp
với nếp sống nghĩ đến điều thiện, nói lời thiện, làm
việc thiện... thì tâm dần dần trở nên bình lặng. Tôi đã
thực hành khá lâu và quen đến mức, hễ bắt đầu ngồi
thiền, là có cảm nhận cả thân, tâm dường như đều an
tịnh.
9.
Biện pháp cuối cùng đừng nói suông mà phải thực hành,
không nói lý thuyết. Nếu lý thuyết thì ai cũng nói được,
miễn là có đôi chút lợi khẩu. Nhưng điều quan trọng nhất
là thực hành, thực hành và thực hành. Thường xuyên tỉnh
giác theo dõi thân, tâm mình. Thân tâm mình là cuốn sách, luôn
trải rộng trước mắt, sao ta không đọc. Đó cũng là ông
thầy tốt nhất, cuốn sách hay nhất. Mọi biện pháp làm cho
tâm yên đều có sẵn ở trong đó./.
(đăng
trong tuần báo Giác Ngộ số 169 24-04-2003)
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 05-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 331 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
