Ý NGHĨA
HOA SEN
HT
Thích Thanh Từ
Đọc
sử Phật chúng ta thấy Phật xuất gia tu lúc gần thành đạo
Ngài đến cội Bồ đề trải cỏ Kiết tường làm tòa ngồi
thiền, sau đó Ngài thành Phật . Nhưng sau khi Phật Niết bàn,
chúng ta lại thấy ở các chùa thờ tượng Ngài ngồi trên
đài sen và cả tượng Phật đản sanh cũng đi bảy bước
trên đài sen . Người sau làm như thế có trái với lẽ thật
không ? Hoa sen có ý nghĩa gì mà đạo Phật làm như thế ?
Trong
kinh A Hàm thuật lại, một hôm Phật ngồi thiền ở bên hồ
sen, khi xả thiền Ngài nhìn xuống hồ sen, thấy sen trổ hoa,
Ngài nhận rõ rằng tất cả sen trổ hoa đẹp toả hương thơm
đều từ bùn chui lên, trên đá chỗ sạch không có hoa sen
. Trong bùn sen nẩy mầm gọi là ngó sen, ngó sen chui lên khỏi
bùn ở trong nước, rồi vượt lên khỏi nước trổ hoa .
Hoa
sen đẹp thơm thanh khiết mà mọi người ưa thích khen ngợi,
gốc từ bùn nhơ. Đây là một lẽ thật hết sức rõ ràng
. Cuộc đời Thái Tử Sĩ Đạt Ta rất gần với cuộc đời
của mọi người chúng ta, Ngài là một con người bằng xương
bằng thịt ở trong cõi đời này, chứ không phải là bậc
siêu nhân từ cõi nào đến . Ngài cũng ở trong chốn dục
lạc, rồi từ dục lạc Ngài thức tỉnh đi tu . Ngài trải
qua bao năm công phu khó nhọc, khổ hạnh tu hành . Sau đó mới
toàn giác thành Phật . Giai đoạn Thái tử mới sanh ra lớn
lên trong hoàng cung, sống trong cảnh nhung lụa giàu sang, hưởng
dục lạc sung mãn bên vợ con, dụ như ngó sen còn ở trong
bùn . Giai đoạn Thái tử xuất gia tu hành dụ như ngó sen ngoi
lên khỏi bùn còn ở trong nước . Giai đoạn Thái tử thành
Phật giáo hoá chúng sanh dụ như hoa sen ra khỏi nước trổ
hoa đẹp tỏa hương thơm .
Đức
Phật là một con người như bao nhiêu người trong cõi đời
này . Trước khi tu Ngài cũng thọ hưởng dục lạc như mọi
người , đâu phải Ngài ra đời liền trường chay tuyệt dục
chứng quả . Ngài cũng sống như mọi người nhưng có cái
khác là Ngài chứng kiến cảnh sanh già bệnh chết liền thức
tỉnh đi tu, tu một thời gian Ngài thành Phật đi giáo hoá
chúng sanh . Cuộc đời của chúng ta có khác cuộc đời Ngài
không ? Nếu đứng về hoa sen mà nói thì không khác, Ngài là
mầm sen ở trong bùn, chúng ta cũng là mầm sen ở trong bùn
. Mầm sen của Ngài từ bùn chui ra khỏi bùn, vượt lên khỏi
nước trổ hoa . Chúng ta nếu cố gắng thì mầm sen của chúng
ta cũng vượt khỏi bùn, nhô lên khỏi nước và trổ hoa .
Nhưng khác ở chỗ, Ngài ở trong dục lạc chứng kiến cảnh
tượng già, bệnh, chết, nghiệm thấy rõ cuộc đời ai sanh
ra lớn lên rồi cũng già bệnh, chết ; lớp người trước
như vậy lớp người sau cũng như vậy và mãi mãi như vậy
. Ngài không chấp nhận nên từ bỏ đế nghiệp đi tu . Còn
đa số chúng ta ai cũng chứng kiến cảnh già, bệnh, chết,
chứng kiến rất nhiều lần mà có mấy ai thức tỉnh đi tu
như Ngài . Đó là vì ngó sen của chúng ta cứ mải chui dưới
bùn không chịu ngoi lên khỏi nước để trổ hoa . Sở dĩ
hoa sen được người đời quý là vì hoa sen mọc từ bùn nhơ
nước đục mà trổ hoa đẹp tỏa hương thơm . Nếu sen mọc
ở chỗ nào cao ráo sạch sẽ thì không quý . Quý ở chỗ mọc
trong bùn mà không hôi tanh mùi bùn, lại nở hoa đẹp toả
hương thơm thanh khiết . Cũng vậy nếu Phật sanh ra tu liền
thì không quý . Quý vì Ngài ở trong cõi trần cũng nhiễm dục
lạc như mọi người, nhưng Ngài tỉnh giác cái khổ của thế
gian rồi đi, đi tu mới thành Phật . Hiểu rõ câu chuyện chúng
ta mới thấy Đức Phật xứng đáng ngồi trên đài sen . Qua
ý nghĩa trên, chúng ta lại thấy một điều đáng quý nữa
là không bao giờ Đức Phật nói Ngài khác với chúng ta . Vì
có ngó sen nào khác với ngó sen nào đâu, chỉ có khác ở
chỗ, một bên thì ở trong bùn mãi không chịu chui ra khỏi
bùn, một bên thì chui ra khỏi bùn .
Như
vậy, Phật và chúng sanh bình đẳng, nghĩa là Phật và chúng
ta đều được sanh ra và lớn lên như nhau, nếu chúng ta tu
thì cũng thành Phật như Ngài . Chúng ta không nên mặc cảm
rằng chỉ có Phật mới thành Phật, chúng ta phàm phu không
thể thành Phật . Phật và chúng sanh rất gần nhau, chỉ có
cách biệt Phật thì giác, chúng sanh thì mê . Con người Phật
sanh ra như vậy, chúng ta sanh ra cũng như vậy, tại sao chúng
ta chịu thua rồi than khổ ? Phật giác ngộ nên hết khổ,
chúng ta không chịu giác ngộ cứ chấp nhận khổ hoài !
Phật
không bảo chúng ta phải xuất gia tu như Ngài , tuỳ theo căn
cơ hoàn cảnh của mỗi người mà dạy pháp thích hợp cho
tu . Người ở tại gia Phật dạy tu theo hạnh tại gia, người
xuất gia Phật dạy tu theo hạnh xuất gia . Không phải chỉ
có xuất gia mới tu được, tại gia tu không được . Nếu
ở nhà tu không được chắc gì vô chùa tu được . Trọng
tâm tu hành không phải ở nhà hay ở chùa, mà là mê hay tỉnh
. Ở nhà mà tỉnh là có tu, ở chùa mà mê là không tu . Vậy
mê là thế nào, tỉnh là thế nào? Mê là say sưa chạy theo
dục lạc không dừng . Tỉnh là biết thân này tạm bợ , tất
cả dục lạc thế gian cũng giả dối không đắm mê đuổi
bắt .
Làm
sao biết thân này giả dối ? Thân này có hai phần, nội tứ
đại và ngoại tứ đại . Nội tứ đại là đất nước gió
lửa bên trong : chất cứng là thịt xương . thuộc về đất,
chất ướt là máu , mồ hôi .thuộc về nước, động là hơi
thở thuộc về gió, hơi ấm thuộc về lửa, bốn món đó
hợp lại mới thành thân người . Nhưng thân người hoàn thành,
tự nó không tồn tại, mà phải nhờ ngoại tứ đại bồi
bổ mới sống còn . Ngoại tứ đại bồi bổ bằng cách nào?
Tôi xin hỏi hiện tại lỗ mũi quý vị đang làm gì? -Đang
thở . Hít không khí vô là mượn, thở ra là trả . Mượn
trả, mượn trả đều đều như vậy thân này mới sống.
Trả ra mà không mượn vào chừng năm phút là chết ngay. Khát
uống nước là mượn vào, một lát trả ra ; đói ăn vài chén
cơm là mượn vào, một ngày là trả ra . Nếu chúng ta mượn
trả đều đều và thông suốt thì sống, mượn trả không
đều và không thông thì bệnh hoặc chết . Như vậy hạnh
phúc con người là gì ? Là mượn đều đặn và trả suôn
sẻ . Nếu mượn không đều trả không suôn sẻ đi bệnh viện
cấp cứu thì hết hạnh phúc rồi .
Cuộc
sống của con người là mượn trả tứ đại, vậy chúng ta
phải khéo mượn để trả cho suông . Chẳng hạn khát, mượn
nước thiên nhiên trong sạch tiêu dùng một lát trả ra là
tốt rồi . Nhưng có người khát chê nước thiên nhiên không
ngon, tìm nước cam, nước yến . uống cho ngon miệng . Đói,
mượn vài bát cơm với tương rau đậu hũ tiêu dùng, đủ
dinh dưỡng qua một ngày trả ra là tốt rồi . Nhưng có người
đói không chịu ăn, đòi cao lương mỹ vị nên phải nhọc
nhằn tìm kiếm . Do đòi hỏi những cái cầu kỳ quá đáng
nên khổ . Người mượn như vậy là không hiểu lẽ thật,
vừa nhọc công, vừa tốn kém, thêm bệnh hoạn, khổ nhiều
. Nếu mượn đơn giản thì ít tốn kém, ít cực, ít bệnh,
bớt khổ . Nơi thân này chúng ta tỉnh giác thấy nó hư dối
không thật do tứ đại giả hợp mà thành, mà do vay mượn
tứ đại mà tồn tại không có gì là quan trọng nên không
lệ thuộc nó, chúng ta liền bớt khổ ngay trong đời này .
Nếu chúng ta không tỉnh giác thấy thân này quan trọng, cưng
quý nó, tìm cầu những món cao lương mỹ vị cung phụng cho
nó được thỏa mãn thì khổ triền miên . Đó là cái vay mượn
của thân .
Sau
đây là sự vay mượn của tâm . Mọi người chúng ta ai cũng
cho cái hiểu biết phân biệt tốt xấu hay dở . là tâm mình
. Song mới ra đời chúng ta đâu đã biết suy nghĩ phân biệt
tốt xấu hay dở . Lớn lên nhờ học nơi cha mẹ, nơi thầy
bạn, nơi sách vở mới có . Thế mà chấp cái hiểu biết
phân biệt đó là mình, chấp cái mình nghĩ là hay là đúng,
ai nghĩ khác mình là sai . Vì ai cũng cho cái mình nghĩ là đúng
nên gặp nhau liền cãi, tranh đấu gây đau khổ cho nhau . Trong
gia đình vợ chồng cha con rầy rà cãi vã nhau, ngoài xã hội
người này cãi lộn tranh chấp với người kia, nhóm này tranh
đấu với nhóm nọ . không đồng ý kiến là mình nghĩ thế
này mình cho là đúng, người khác nghĩ thế khác cũng cho là
đúng . Ai cũng thấy ý mình nghĩ là đúng, là chân lý . Nhưng
xét lại ý nghĩ của mình có phải là chân lý không ? Ý nghĩ
của mình không phải là của mình tại sao bắt người phải
làm theo mình ? Đây là cái sai lầm rất lớn .
Người
biết tu là phải tu cái tâm của mình là xả bỏ kiến chấp
. Mình có quyền nghĩ thế này, ngưòi khác cũng có quyền nghĩ
thế khác . Mình nghĩ thế này chỉ nói với mọi người rằng
đây là cái nghĩ của tôi, tôi không nói đúng sai . Người
khác cũng nói đây là ý nghĩ của tôi, không nói đúng sai
thì không cãi lẫy tranh chấp . Đó là người biết tôn trọng
chân lý .
Đạo
Phật tôn trọng tự do nơi nội tâm của mỗi người . Mỗi
người có quyền phát biểu ý kiến theo ý nghĩ của họ, mình
không vì bất đồng ýkiến với họ mà buồn giận . Tăng
Ni và Phật tử hiểu được lẽ này thì cuộc sống hàng ngày
rất là nhẹ nhàng thoải mái . Nhiều khi thấy thật đáng
thương, hai người đang thân thiện vui vẻ, chỉ vì hai ý kiến
bất đồng nhau liền cãi lẫy đánh lộn gây thương tích,
gây đau khổ cho nhau .
Nếu
biết thân này do tứ đại giả hợp, ăn uống là vay mượn,
huyễn hóa không thật ; tất cả những suy nghĩ cũng vô thường
chợt hiện chợt mất , không chắc là đúng, không phải là
chân lý . Đạo Phật dạy cho con người cách sống để tự
mình không khổ và làm khổ lây cho người khác . Người học
Phật không biết sống theo Phật, cứ cho ý kiến mình là đúng,
là chân lý ; ai nghĩ khác nói khác thì cãi lộn đánh lộn,
đó là người mê cố chấp . Người ở chùa mà thấy thân
này là thật, ăn uống là quan trọng ; những nghĩ suy là tâm
mình, là chân lý, ai nói làm khác ý mình liền tức giận,
người đó tuy ở chùa mà vẫn còn mê cũng còn khổ .
Giá
trị của sự tu không phải ở nhà, không phải ở chùa, mà
ở chỗ đối với thân tâm và cảnh vật tỉnh hay mê . Mê
thì ở đâu cũng khổ, ở nhà cũng khổ ở chùa cũng khổ
. Tỉnh ở đâu cũng vui, ở nhà cũng vui, ở chùa cũng vui .
Hiện tại đa số người tu Phật ít có người biết và thực
hành như vậy, chỉ biết ăn chay gõ mõ tụng kinh, thì làm
sao hết khổ ?
Mọi
người chúng ta ai sanh ra đời cũng mê, nhưng nhờ học đạo
lần có tỉnh . Tu theo đạo Phật không phải chuyện mầu nhiệm
linh thiêng như đa số Phật tử nghĩ là đi chùa thắp ba cây
hương lạy Phật, khấn nguyện cầu xin Phật ban cho gia đình
con an vui hạnh phúc, con cái thi đỗ làm quan. việc này Phật
có cho được không ? Nếu chồng vợ cứ cố chấp bảo thủ
ý riêng của mình và cãi nhau hoài thì làm sao an vui hạnh phúc
? Con cái lười biếng dốt học thì làm sao thi đỗ ? Người
cố chấp thì bị trói buộc, lúc nào tư tưởng cũng lăng
xăng loạn động . Không cố chấp thì ít loạn tưởng, nhẹ
nhàng thảnh thơi .
Sở
dĩ chúng ta ngồi thiền, hết nghĩ chuyện này tới nghĩ chuyện
kia không phút giây dừng nghỉ là do cố chấp . Nghe người
nói một câu vừa tai cũng nhớ, nghe người nói một câu xúc
não cũng nhớ, nhớ hoài không quên, ôn tới ôn lui nhớ hoài
không bỏ. Nhớ lời ưa thích là tham, nhớ lời xúc não là
sân . Tham sân tích lũy đầy dẫy cho nên mất tự chủ, ngồi
lại vọng tưởng cứ trồi lên không yên, thấy toàn phiền
não chớ không thấy đạo lý an vui . Lúc đó tuy mắt tai không
thấy nghe những vật bên ngoài mà cảnh tượng âm thanh vẫn
cứ dấy khởi, khởi hết chuyện này tới chuyện khác, thật
lao nhọc . Sở dĩ thế là do cố chấp, chuyện tốt cũng nhớ,
chuyện xấu cũng nhớ, không chịu buông xả nên tu không tiến
.
Chúng
ta lúc nào cũng phải nhớ :- Thứ nhất Phật là con người
cũng ở trong dục lạc, chúng ta là con người cũng say mê dục
lạc . Đức Phật tỉnh giác xa lià dục lạc đi tu thành Phật
. Nếu chúng ta tỉnh giác, xa lià dục lạc đi tu thì cũng sẽ
thành Phật như Ngài . Vì Ngài là con người, chúng ta cũng
là con người, cái gì Ngài làm được chúng ta cũng có thể
làm được ; - Thứ hai , thân mạng này không thật, mà trăm
người đều thấy nó thật nên muốn thụ hưởng tất cả
dục lạc ở thế gian . Dục lạc thế gian hưởng càng nhiều
thì bệnh càng lắm, cái chết kề bên . Sống thanh đạm chừng
mực xa lìa dục lạc nhẹ nhàng ít bệnh, ít khổ ; -Thứ ba,
do cố chấp mà sanh ra tranh chấp phiền muộn làm cho gia đình
bất an, xã hội xáo trộn . Xả bỏ hết cố chấp thì gia
đình hạnh phúc, xã hội an bình, nhân loại hết đau khổ
. Đó là những điều tôi nhắc nhở mong Tăng Ni và Phật tử
học hiểu, thực hành cho đúng để được an vui hạnh phúc
.
(Tuần
báo Giác Ngộ số 16 - 5/2000) http://www.thuvienhoasen.org/Ttx-ynghiahoasen.htm
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 05-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 331 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
