HÀNH THIỆN
VÀ VẤN ĐỀ
GIẢI THOÁT TRONG ĐẠO PHẬT
Tịnh
Thủy
Ô
Sào là một cao tăng Trung Hoa vào đời Đường, khi bà mẹ
hạ sinh sư, không hiểu lý do gì bà đã đem bỏ con vào một
chiếc tổ quạ trên cội cây đại thọ trước sân chùa rồi
bỏ đi đâu mất. Sư xuất gia từ đó và người ta gọi
sư là thầy Ô Sào. Ô sào nghĩa là cái tổ con quạ.
Tuổi
ấu thơ và tráng niên của sư trôi qua bình thản trong bóng
mát của tàng cây sân chùa. Sư đã tự làm cái cốc tre
lợp mái rơm trên một nhánh ba của cây đại thọ để ngồi
thiền. Dân trong làng rất thích sư và thường mang thức
ăn đến cúng dường và nghe sư giảng pháp
Bạch
Cư Dị, nhà thơ lừng danh thời ấy nghe danh đồn sư đắc
đạo liền đến tham vấn. Khi gặp, ông hỏi: “Thầy
có thể cho tôi biết thế nào là đại ý của Phật pháp chăng?”
Thiền Sư đáp liền: “Chư ác mạc tác. Chúng thiện phụng
hành. Tự tịnh kỳ ý. Thị chư Phật giáo.”
Nghĩa là: “Không làm các điều ác. Hãy làm các hạnh lành.
Giữ tâm ý thanh tịnh. Là lời dạy chư Phật”.
[Kinh Pháp Cú 183]
Bạch
Cư Dị nghe xong cười nói với sư rằng: “Bài kệ thầy dạy
con nít lên tám cũng nói được”. Thiền Sư mỉm cười nói:
“Thưa đại quan, con nít lên tám cũng nói được, nhưng ông
lão tám mươi chưa chắc làm xong.” Nghe đâu sau đó Bạch
Cư Dị thọ giáo với Thiền sư và đã ngộ đạo.
Qua
câu chuyện trên chúng ta có thể nói giáo lý Đạo Phật được
tóm gọn bằng bốn câu kệ và qua bốn câu kệ này chúng
ta thấy chủ yếu của đạo Phật là chuyển hoá nghiệp ác
thành nghiệp thiện và thanh lọc tâm cho thanh tịnh. Với
việc chuyển hoá nghiệp ác thành nghiệp thiện, như chúng
ta vẫn thường được ông bà cha mẹ dạy “ăn hiền ở lành”
thì đạo nào cũng dạy cả. Đây là điểm cơ bản giống
nhau của tất cả các đạo giáo vì mục đích chung là làm
sao cho mọi người trong xã hội sống chung trong hoà hợp, an
lành, và ngăn ngừa các mâu thuẫn giữa người với người.
Tuy nhiên sự khác biệt của đạo Phật với các đạo giáo
khác nằm ở câu kệ thứ ba: “tự thanh lọc tâm ý thanh tịnh”.
Chỉ
riêng hai điều “bỏ ác làm lành” nói thì rất dễ, ai cũng
nói được kể cả đứa con nít tám tuổi như câu chuyện
trên, nhưng khi thực hành mới thấy là khó. Làm sao biết
rõ việc nào lành việc nào ác. Có những điều mà ở
thời buổi này, tôn giáo này, xã hội này cho là điều lành;
ở thời buổi khác, tôn giáo khác và xã hội khác cho là điều
ác. Ví dụ như một phụ nữ ở Pakistan chẳng may bị
cưỡng hiếp, đối với các nước Tây Phương kẻ cưỡng
hiếp người phụ nữ là có tội nặng nhưng tại nước này
lại ngược lại hay tại nước Hoa Kỳ, người đàn bà ngoại
tình bị đưa ra toà xin án lệnh ly dị vẫn không bị buộc
tội, trái lại, ở xứ Saudi Arabia, Iran và Iraq, người đàn
bà ngoại tình sẽ bị tội tử hình hoặc hiện nay trên thế
giới vẫn còn một số quốc gia xem vấn đề đa thê là hợp
lý, trong khi đó tại Hoa Kỳ hay các quốc gia Tây phương, người
đàn ông lấy hai vợ là không hợp pháp và có tội. Cho
nên người học đạo tu đạo cần phải phân biệt rõ ràng
thiện ác để không làm các điều ác và làm các điều lành.
Chỉ có làm các việc lành mới đem lại hạnh phúc cho mình
và cho chúng sinh. Chỉ có làm các việc lành mới tôn
trọng và bảo vệ sự sống cho mình và cho chúng sinh.
Đối
với Phật Giáo, Đức Phật đã định nghĩa rõ ràng về những
điều gì là điều lành và những điều gì là điều không
lành (bất thiện), trong bản kinh ngắn Ngài dạy cho các hoàng
tử Kalama:
“Hành
động gì có hại cho mình, có hại cho người, có hại cho
cả hai, bị người trí chỉ trích, nếu chấp nhận và thực
hiện sẽ đem lại tâm khổ sở, tâm ưu phiền, hành động
như vậy là hành động bất thiện, và chúng ta phải loại
bỏ hành động ấy. Hành động gì không có hại cho mình,
không có hại cho người, không có hại cho cả hai, được
người trí tán thán, nếu chấp nhận và thực hiện sẽ đem
lại tâm an lạc, tâm hoan hỷ. Hành động như vậy là
hành động thiện và chúng ta phải thực hành”.
Như
thế, đối với đạo Phật, có thể nói, tiêu chuẩn để
xác định Thiện hay Ác căn cứ vào hai yếu tố hạnh phúc
và khổ đau. Hành động đem lại hạnh phúc cho chúng
sinh là Thiện và hành động gây khổ đau cho chúng sinh là
Ác. Nếu chỉ đem lại hạnh phúc cho cá nhân mình mà
gây khổ đau cho chúng sinh khác cũng là Ác. Đã là người
tu theo Phật thì phải tránh gây khổ đau cho chúng sinh.
Tôn trọng và bảo vệ sự sống của mọi loài hữu tình chúng
sinh là Thiện Pháp. Ngược lại, không tôn trọng và không
bảo vệ sự sống các loài hữu tình chúng sinh là Ác Pháp.
Tu
để chuyển hoá nghiệp ác thành nghiệp thiện là đi vào con
đường đạo đức, đem lại niềm an vui hạnh phúc cho cá
nhân, ổn định cho gia đình và hoà bình cho xã hội.
Người hành thiện sẽ hưởng phước báu nhân thiên, khi hết
phước báu sẽ tái sanh trở lại lục đạo luân hồi tuỳ
theo nghiệp duyên mình đã tạo. Đây là một trong năm
thừa của Phật Giáo để người Phật tử tu tập tiến dần
lên cao mà chưa phải là mục đích chính yếu của Đức Phật
muốn dạy. Con đường tu tập của Phật tử không chỉ
giới hạn vào việc làm lành tránh ác mà còn phải vượt
lên cả thiện lẫn ác, tức không nhiễm cả hai. Thiện
nghiệp hay Ác nghiệp đều do gốc từ vô minh sinh ra mà do
vì vô minh nên con người mãi mãi bị trôi lăn trong vòng sinh
tử luân hồi. Bởi ác là do lòng ích kỷ và thiện
cũng là một hình thức khác của “ngã chấp”, tức là trong
tâm nghĩ có mình.
Cho
nên trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy chúng ta phải vượt
lên phạm trù đối đãi thiện ác như:
“Người
sống ở đời này
Không
nhiễm cả thiện ác
Không
sầu, sạch không bụi
Ta
gọi [1] Bà La Môn.” [412]
Ai
vượt qua thiện ác
Chuyên
sống đời Phạm Hạnh
Sống
thẩm sát ở đời
Mới
xứng danh Tỳ Kheo”. [267]
Mục
đích chính của đạo Phật là giải thoát khỏi vòng sinh tử
luân hồi và con đường giải thoát này bằng trí tuệ chứ
không phải bằng đạo đức luân lý. Đọc bốn câu kệ
trong kinh Pháp Cú nơi đầu bài viết chúng ta thấy điều đó.
Chư ác mạc tác. Chúng thiện phụng hành”. Chớ làm
các điều ác là dừng ba nghiệp ác. Làm các việc lành
là tu ba nghiệp lành. Còn câu kệ thứ ba: “Tự
tịnh kỳ ý” tức là tự thanh lọc tâm ý cho được thanh
tịnh.
Tự
thanh lọc tâm ý thanh tịnh là giai đoạn vô cùng quan trọng
của người tu, bởi vì đạo Phật là đạo Tâm vì thế nên
mới có câu kệ. .”Tự tịnh kỳ ý”
Qua
các câu kệ trong kinh Pháp Cú trên chúng ta thấy rằng tiến
trình giải thoát của đạo Phật được thể hiện qua nhiều
giai đoạn.
Việc
chủ trương lấy thiện diệt ác, chỉ là bước đầu trong
quá trình tu tập để đi đến giải thoát giác ngộ.
Người viết đồng ý việc ca ngợi tu “thiện” để xây
dựng một gia đình vui tươi an lạc và một quốc gia sống
trong trật tự hoà bình là một điều tốt. Nhưng nếu
cho rằng Phật giáo chỉ có thế thì Đức Phật không thị
hiện nơi cõi đời làm gì vì các việc đó đã có các đạo
giáo khác dạy rồi. Nhà học giả Phật giáo Alexandra
David Neel viết trong quyển sách Les Enseignements Secrets des Bouddhistes
Tibetains (tr. 96-98) cũng cho rằng: “con đường tu Phật của
phần đông xưa nay là con đường tu thiện nghiệp, chỉ lo
cầu phúc và cầu sinh cõi trời để được sống sung sướng.
Đó là con đường giồi mài sợi dây xích bằng vàng”.
Họ đâu biết rằng một sợi dây xích bằng sắt hay bằng
vàng vẫn là sợi dây xích, nó vẫn trói buộc con người trong
vòng sinh tử luân hồi và đau khổ. Cả hai đều mê lầm như
nhau, đều bị màn Vô minh và ái, thủ, hữu... che lấp, bị
tham, sân, si dày vò cấu xé tâm hồn. Cho nên tu “thiện nghiệp”,
tu “cầu phúc”... là chúng ta đang gieo nhân lành và chúng
ta sẽ gặt quả tốt, được hưởng phước báu nhân thiên
chứ chưa đưa chúng ta giải thoát ra khỏi vòng sinh tử luân
hồi. Vì thế, chúng ta không thể chỉ ngừng nơi nhân
thừa, thiên thừa mà cần phải thoát khỏi sự trói buộc
của cả Thiện nghiệp và Ác nghiệp mới đi đến giải thoát
hoàn toàn.
Nhân
mùa Vu Lan chúng ta là Phật tử tại gia cần nỗ lực hơn nữa
trong việc hành thiện diệt ác, tuỳ theo khả năng của mỗi
chúng ta, như bố thí những người nghèo khó, chia sẻ những
bát cơm cho những người đói khổ, thăm viếng an ủi những
người già cô đơn trong các viện dưỡng lão và phóng sinh
các sinh vật trong lồng chậu, cùng là cúng dường trai tăng
nhân mùa lể tự tứ để các tăng ni có phương tiện tu hành,
để Phật Pháp trường tồn. Đó là chúng ta làm việc
trong bổn phận của một cư sỉ tại gia, mang lại niềm an
lạc cho chính chúng ta và cho chúng sinh khắp pháp giới.
Tịnh
Thủy
[1]
Đức Phật dùng cả một phẩm để đề cập đến danh từ
Bà La Môn trong Kinh Pháp Cú vì thời đó các vị Bà La Môn
là đối tượng mạnh mẽ chống đối Đức Phật, nên Ngài
đã định nghĩa lại các Bà La Môn như là những Phật tử
tại gia hay xuất gia đệ tử của Phật.
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 08-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 338 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
