ĐỐT
VÀNG MÃ
MỘT THÓI
TỤC MÊ TÍN CẦN HUỶ BỎ
Hoàng
Liên Tâm
Trong
một dịp đi hành hương các chùa nhân dịp đầu năm, chúng
tôi có cơ hội chứng kiến việc đốt vàng mã để cúng lễ
tại các chùa đền khắp nước Việt Nam. Nay trong một
dịp dự tang lễ người quen tại một nhà quàn ở
thành phố Westminster Hoa Kỳ, chúng tôi cũng chứng kiến việc
đốt vàng mã cúng tế người quá vãng. Thật không ngờ thói
tục này lại có thể được thực hiện nơi một xứ được
gọi là văn minh tiền tiến nhất thế giới này. Sau khi
tìm hiểu, chúng tôi được cho biết là ngay trong cộng đồng
người Việt tại Hoa Kỳ và một vài nước khác trên thế
giới, vẫn còn việc đốt sớ và vàng mã cho những người
đã khuất nhân dịp họ cúng giỗ và cầu siêu tại gia đình
hay tại một số chùa.
Tại
Việt Nam, tục lệ đốt vàng mã đã và đang phát triển mạnh,
không còn ở trong phạm vi cúng giỗ ở gia đình và chùa đền
mà còn lan sang các cơ quan công quyền quốc doanh, trở thành
một nghi thức không thể thiếu của các công ty xây dựng
cầu đường và các công trình thủy điện, trong các buổi
lễ động thổ, khởi công các công trình do nhà nước giao
phó. Theo Bộ Văn Hoá Thông Tin cho biết khoảng 50.000 tấn
vàng mã được sử dụng trong một năm và riêng tại Hà Nội
đã tiêu thụ trên 400 tỉ đồng cho việc đốt vàng mã.
Tại miền Nam California, nơi có đông người Việt cư ngụ,
không có con số thống kê nhưng tất cả các siêu thị Việt
Nam và Trung Hoa đều bày bán vàng mã, chứng tỏ có nhu cầu
tiêu thụ.
Trong
nước, đã có nhiều vị Sư kêu gọi bà con nên bỏ thói tục
mê tín này, Hoà Thượng Thích Thanh Từ, viện trưởng Thiền
Viện Trúc Lâm, cũng đã có nói trong nhiều bài giảng pháp.
Nhân một dịp viếng thăm Thiền Viện, người viết được
Hoà Thượng cho biết lỗi lầm mê tín này là do quý thầy
không giáo dục Tăng Ni Phật tử. Gần đây Hoà Thượng
Thích Thanh Tứ tại chùa Quán Sứ Hà Nội cũng lên tiếng chỉ
trích việc đốt vàng mã. Thầy cho biết “nhiều người
lúc cha mẹ còn sống thì ngược đãi, đánh đập. Thế mà
đến ngày báo hiếu thì những người con ấy lại đốt vàng
mã thật nhiều để báo hiếu cha mẹ. Hành vi ngược đãi
cha mẹ, luật pháp cũng không dung tha, Phật cũng không chấp
nhận lễ của những đứa con bất hiếu đó. Phật dạy, con
cái phải thờ phụng cha mẹ, nuôi dưỡng cha mẹ lúc già yếu.
Không nên biến ngày Đại lễ Vu Lan trở thành ngày mê tín
dị đoan, lãng phí.”
Thật
ra tục lệ đốt vàng mã đã có từ lâu đời, đã bén rễ
và ăn sâu vào tâm thức của người dân Việt Nam nên rất
khó từ bỏ trong một sớm một chiều. Nhiều người cho đó
là một trong những nét đẹp văn hoá của phong tục thờ cúng
tổ tiên. Nhưng việc này cần nên xét lại, có thể chỉ
vì không biết rõ nguồn gốc nên cứ theo tục “trước làm
sao nay làm vậy”. Vậy chúng ta cũng nên tìm hiểu nguồn
gốc của nó để thấy rõ đó là một thói tục mê tín cần
loại bỏ trong sinh hoạt đời sống tâm linh của người Việt.
Sau
khi nghiên cứu lịch sử Trung Hoa, chúng tôi được biết, tục
đốt vàng mã là của người Trung Hoa, bắt đầu từ nhà Hán.
Nguyên do vì nhà vua muốn thực hành lời dạy của Đức Khổng
Tử: “Sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn”, nghĩa
là thờ người chết như thờ người sống, thờ người mất
như thờ người còn. Nên khi nhà vua băng hà, phải bỏ
tiền bạc thật vào trong áo quan để vua tiêu dùng. Sau
đó quan bắt chước vua và rồi dân bắt chước quan.
Ai cũng chôn tiền thật theo người chết. Bọn trộm cướp
biết vậy nên đào trộm mồ những người giầu có, như mộ
vua Hán Văn Đế bị quân trộm khai quật lấy hết vàng bạc
châu báu. Về sau từ quan đến dân thấy việc chôn tiền
bạc thật quá tốn kém nên mới nảy sinh ra dùng giấy cắt
ra làm tiền giả, vàng giả để thay thế. Dần dà người
dân bắt chước và trở thành tập tục. Đến năm Khai Nguyên
thứ 26 ( 738 DL), vua Đường Huyền Tông ra sắc dụ cho phép
dùng tiền giấy thay cho tiền thật trong việc cúng tế cầu
siêu. Việc sử dụng vàng mã chính thức bắt đầu từ
đấy và sau đó du nhập qua Việt Nam theo dấu chân những người
Trung Hoa đi chinh chiến.
Nguồn
gốc chỉ vì một ông vua Tầu tuân hành lời dạy của ông
Khổng coi người chết như còn đang sống, chứ ai cũng biết
người chết không thể nào tiêu xài số tiền vàng chôn theo
ấy. Ngày xưa chôn tiền bạc thật theo người chết như
thế, không có ích lợi gì mà chỉ làm khổ người thân, thì
việc đốt vàng mã tức toàn đồ giả thời nay có ích gì.
Huống hồ nếu xét kỹ thấy toàn những chuyện nghịch lý
đến khôi hài. Như có người (ở Hà Nội) cúng người
chết cả máy điện thoại cầm tay bằng giấy, Honda Dream bằng
giấy và máy vi tính bằng giấy nữa. Khi còn sống không
hiểu người chết ấy có biết sử dụng máy vi tính, điện
thoại cầm tay hay xe Honda không? Còn nữa chưa hết, người
viết xin ghi lại một đoạn tường thuật ngắn của phóng
viên báo VnExpress khi đi thăm phố Hàng Mã nhân dịp ngày Vu
Lan năm ngoái. Xin trích “Tại phố Hàng Mã (Hà Nội) điểm
"phân phối" hàng mã cho những người bán rong trên các đường
phố luôn đông nghịt người mua sắm, bộ cúng thần linh rẻ
nhất cũng 15.000 đồng, cúng chúng sinh giá tương tự. Chúng
tôi chen chân hỏi mua đồ cúng với giá "bình dân" đã không
được các chủ hàng bán. Tôi chứng kiến một phụ nữ trung
niên cùng cô con gái đến mua nhà lầu, xe hơi, điện thoại
di động, tivi, xe máy, quần áo, tiền USD. Họ còn mua thêm
một cô gái bằng giấy, nhưng cũng giày cao gót, cũng váy ngắn,
áo lửng. Khi bà mẹ cầm "cô gái" trong tay thì cô con gái cầm
ngay chiếc kéo nhỏ đâm lia đâm lịa vào mặt hình nhân thế
mạng. Giải thích cho những người xung quanh về việc làm
kỳ quặc của cô con gái, người phụ nữ trung niên nói: "Bố
cháu làm tổng giám đốc, nay xuống dưới ấy cũng phải gửi
cho ông ấy cô thư ký, nhưng phải làm cho nó xấu xí để
khỏi trở thành bồ của bố cháu".
Thật
là khôi hài, lễ Vu Lan và các lễ tết truyền thống của
người Việt chúng ta là những ngày để con cháu nhớ tưởng
đến cha mẹ, ông bà, tổ tiên, đã bị biến thể một cách
lạ lùng. Nếu bảo rằng “sự tử như sự sanh” thì
thử hỏi những đồ vàng mã ấy khi còn sống có ai tiêu xài
được không.
Với
Phật giáo, chúng tôi không hề thấy có việc đốt vàng mã
cúng tế người chết ghi trong tam tạng kinh điển. Quan điểm
của đạo Phật hoàn toàn bác bỏ tục lệ mê tín này.
Phật giáo chỉ khuyên các con cái thân thuộc của người chết
nên làm các việc như bố thí giúp người nghèo khổ, cúng
dường trai tăng, ăn chay niệm Phật và phóng sinh rồi hồi
hướng công đức ấy cho vong linh để siêu độ vong linh; khi
mai táng, không nên dùng quan tài đắt tiền, không nên để
cho người chết mặc quần áo đắt tiền, không nên phung phí
quá nhiều công và của cho việc tang lễ. Trái lại, nên mặc
cho người chết quần áo bình thường, sạch sẽ, còn quần
áo tốt đẹp và mới thì nên đem bố thí cho kẻ nghèo, nếu
có tiền thì nên in kinh sách để Phật pháp lưu hành và bố
thí cho người nghèo bớt khổ. Chỉ có làm như vậy,
vong linh người chết mới thật sự được lợi ích; còn nếu
đem các đồ vật quý cùng mai táng với người chết, hay đốt
vàng mã để người chết tiêu dùng dưới âm phủ, thì đó
là hành vi thiếu trí tuệ, không xứng đáng là một Phật
tử chân chánh.
Hoàng
Liên Tâm
Vu
Lan 2003
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 08-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 338 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
