Phật
giáo làm cách nào để thích ứng với
yêu
cầu tín ngưỡng dân gian?
Hòa
thượng Thích Thánh Nghiêm
Tín
ngưỡng dân gian là hành vi tôn giáo có liên quan đến phong
tục dân tộc, cũng là hiện tượng tôn giáo mang hình thái
nguyên thuỷ. Từ khi có văn hoá nhân loại đến nay, tín
ngưỡng dân gian đã tồn tại một cách phổ biến trong các
dân tộc. Đây là vì nhân loại cần phải giải toả phiền
não trong tâm, sự tranh chấp ở gia đình và ngoài xã hội,
áp lực của hoàn cảnh tự nhiên. Trong một thời gian ngắn,
họ không có cách gì dùng thể năng, trí năng của con người
để giải quyết những vấn đề trên, nên chỉ có cách cầu
thần minh chỉ dẫn, giúp đỡ, cứu tế, bảo hộ. Họ lợi
dụng phương thức xin thẻ, bói toán, giáng sinh, cầu hồn,
lên cơ, cúng tế, hứa nguyện(1), để mong liên lạc cảm thông
được với quỷ thần. Hành vi này, theo nhất thần giáo là
mê tín dị đoan và tà thuật. Phật giáo cũng không chủ trương
có hành vi như vậy.
Trong
tín ngưỡng dân gian, các loại thần linh xen tạp với nhau.
Từ đời Tống về sau đã có xu thế tam giáo hợp lưu, gồm
thâu thần, tiên, Phật, Bồ tát vào một nhà. Cuối đời nhà
Thanh, đầu năm Dân Quốc đến nay, cộng thêm thờ cả Gia
Tô và Hồi giáo, trở thành tôn giáo dân gian: mà người ta
gọi là ngũ giáo đồng nguyên. Dân gian thông qua linh môi, thuật
sĩ, đàn cơ, cơ đồng, cũng như những đạo cụ như thẻ
xăm, đồng âm dương để thỉnh những quỷ thần vô danh giả
xưng là thần gì đó, Phật gì đó.v.v.. giáng sinh. Những quỷ
thần này sẽ chỉ điểm, quyết nghi, thoả mãn yêu cầu cho
dân chúng. Lần lần Phật giáo cũng mở cửa phương tiện,
để thích ứng với yêu cầu của tín ngưỡng dân gian. Điều
khác nhau là, Phật giáo dùng lý trí để giải toả, quy hướng
về chánh Pháp; dùng việc tu thiện tích phước, sám hối tụng
kinh, để đạt được mục đích cầu nguyện. Còn tín ngưỡng
dân gian chỉ dùng hành vi mua chuộc thần Thánh để đạt thành
hy vọng của mình.
Tín
ngưỡg dân gian coi giáo chủ các tôn giáo khác là thần, nên
cũng sùng bái. Điểm khác nhau là các tôn giáo lớn đều có
giáo chủ, giáo sử, giáo lý, giáo nghi, giáo đoàn truyền thừa.
Còn tín ngưỡng dân gian lại lấy đầu này, gom đầu kia,
sùng bái đủ mọi thần linh.
Từ
sự khảo sát lịch sử văn hoá nhân loại, tín ngưỡng dân
gian thuộc hình thái tôn giáo dân tộc nguyên thuỷ, lại cần
thiết cho nhược điểm thân tâm của nhân loại. Trong xã hội
Âu Mỹ, Cơ Đốc giáo đã gần hai ngàn năm thanh lý đa thần
giáo, thế mà hiện nay vẫn còn dấu vết của tín ngưỡng
dân gian hoạt động khắp nơi. Cho nên theo lập trường Phật
giáo, cũng chỉ nên có sự khoan nhuợng ở mức độ thích
đáng nào đó. Song nếu vì đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng dân
gian, mà hạ cấp tín ngưỡng Phật giáo, thậm chí đưa các
loại quỷ thần của tín ngưỡng dàn gian lên thành hoá thân
quyền hiện của Phật và Bồ tát, thì sẽ đem lại mệnh
vận còn danh song mất chất cho Phật giáo; đồng thời, cũng
bị phê bình và chỉ trích từ những người trí thức hiểu
biết. Cho nên chùa Phật giáo chính thống không nên để bàn
xin xăm, đàn cơ, đồng âm dương, và cũng không nên thờ cúng
các tượng thần địa phương, để tránh bị mang màu sắc
tín ngưỡng dân gian, khiến người ta hiểu lầm Phật giáo
sùng bái đa thần, là chỉ lưu của tín ngưỡng dân gian.
Phật
giáo làm thế nào để thích ứng với xã hội đại chúng,
thoả mãn nhu cầu tín ngưỡng dân gian? Phải nên chú trọng
đề xướng công năng tín ngưỡng Phật và Bồ tát, hoặc
xưởng dương sự hiệu nghiệm cùa Kinh chú thường dùng. Ví
dụ như sự linh nghiệm có cầu tất ứng, quảng đại vô
biên của Quán Thế Âm Bồ tát, Địa Tạng Vương Bồ tát.
Quán
Thế Âm Bồ tát được xưng là Quảng Đại Linh Cảm, Cứu
Khổ Cứu Nạn, Đại Từ Đại Bi; A Di Đà Phật được xưng
là Vô Thượng Y Vương, Vô Lượng Thọ, Vô Lượng Quang. Những
vị Phật và Bồ tát này khiến người ta có cầu tất ứng,
cầu trường thọ được trường thọ, cầu trí tuệ được
trí tuệ. Đức Phật Thích Ca là một trong ngàn trăm ức hoá
thân của Tỳ Lô Giá Na Phật. Ngài là vị giáo chủ cõi Ta
Bà, đạo sư của trời người, đèn sáng trong đêm dài, thuyền
từ nơi biển khổ. Tất cả chư Phật và đại Bồ tát đều
có đủ sáu loại thần thông, tùy thời, tùy xứ, tùy loại
nhiếp hoá, đáp ứng những yêu cầu hợp lý của chúng sinh.
Vậy thì mọi người chỉ cần chọn một vị Phật, Bồ tát
tu niệm, hay một pháp môn, Kinh chú nào đó hành trì sẽ dễ
dàng đạt được mục đích mà tín ngưỡng dân gian yêu cầu.
Huống chi còn có thể tiến thêm bước nữa, từ tầng bậc
tôn giáo tín ngưỡng dân gian, tiến vào cảnh giới giải thoát
tự tại, tự lợi tự tha.
Mật
giáo trong Phật giáo có nhiều pháp tu luyện với mục đích
và tầng bậc khác nhau. Thiên Thai tông và Hoa Nghiêm tông của
Trung Quốc cũng biên tập nhiều nghi thức lễ sám và tu chứng.
Nếu y theo pháp môn tu trì mà các Kinh nói, thì khác với sùng
bái đa thần của tín ngưỡng dân gian. Chỉ có điều, nếu
truy đến ngọn nguồn Phật Pháp, thì không có nghi quĩ đa
dạng như vậy. Phật nói vô lượng pháp môn, chỉ cần chọn
một trong những pháp môn đó rồi chuyên tâm tu trì, đều
có thể trở thành tổng trì tất cả pháp. Cho nên Kinh Hoa
Nghiêm có hai mươi lăm pháp môn viên thông, pháp môn nào cũng
bình đẳng với tất cả pháp môn, đầy đủ công dụng của
tất cả pháp môn. Kinh Duy Ma Cật còn khai thị ra pháp môn
bất nhị. Nên không có y cứ vào Kinh Phật làm tiêu chuẩn
tu trì, sẽ dễ dàng lẫn lộn với tín ngưỡng dân gian, hợp
lưu với đa thần giáo, để cho người ta có ấn tượng thần
Phật như nhau.
Nói
sâu hơn một mức nữa, là một tín đồ Phật giáo, nếu vì
muốn thoả mãn những nguyện vọng khác nhau, mà thường thay
đổi phương pháp tu hành và đối tượng sùng bái, thì sẽ
mất đi mục tiêu trung tâm. Tín đồ Phật giáo chánh tín,
tín ngưỡng Tam Bảo là học Phật, tu Pháp. Học Phật là học
theo từ bi, trí tuệ của Ngài. Tu Pháp là theo sự chỉ đạo
đúng đắn của chánh Pháp, mà chuyên tu một Pháp môn, để
đạt thành mục tiêu nhất quán là trì giới, tu định và
phát tuệ. Chỉ cần không lìa nguyên tắc Tam Bảo, ngày ngày
lấy việc xem Kinh, làm Phật sự, trì giới, bố thí, lễ tụng,
sám hối làm thời khoá tu hành, cho dù không cầu lợi ích
hiện đời, cũng tự nhiên chiêu cảm phước lành trong hiện
tại./.
Chú
thích: (1) Hứa nguyện là người ta có điều gì cầu nguyện
với thần linh, hứa khi mãn nguyện sẽ đền ơn.
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 09-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 379 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
