KIÊN NHẪN
VÀ ĐỘ LƯỢNG
Nguyên
tác: Đạt Lai Lạt Ma thứ 14
Bản
dịch: Chân Huyền
Những
cảm nghĩ bất như ý, thiếu hạnh phúc, mất hy vọng, vân
vân... thật ra liên quan tới mọi sự vật. Nếu chúng ta không
có được cái nhìn đúng, thì bất cứ chuyện gì, bất cứ
ai cũng có thể làm cho chúng ta thất vọng. Đối với một
vài người, chỉ nghe tên Bụt thôi, họ cũng đã giận dữ,
phiền não rồi, dù cho người đó chưa hề trực tiếp gặp
một vị Bụt! Vậy thì, mọi hiện tượng đều có thể gây
ra thất vọng và bất như ý cho chúng ta. Trong khi đó, các
sự vật, các hiện tượng lại là một phần của thực tại,
và chúng ta ai cũng bị luật sinh tồn chi phối. Cuối cùng
thì chúng ta chỉ còn một lựa chọn: Thay đổi thái độ của
chính mình. Khi thay đổi cái nhìn của ta đối với mọi sự
mọi vật, mọi thứ đều có thể trở thành thân thiện và
nguồn vui, thay vì là kẻ thù và nguyên nhân của thất vọng.
Nay
nói tới trường hợp đặc biệt, là khi ta có kẻ thù. Tất
nhiên có kẻ thù là chuyện tệ hại rồi. Nó làm cho tâm ta
phiền não, nó phá hủy những gì tốt đẹp của ta. Nhưng
nếu nhìn kẻ thù dưới một góc cạnh khác, thì chỉ có kẻ
thù mới giúp ta thực hành được tánh kiên nhẫn. Không ai
cho chúng ta cơ hội tập tha thứ như vậy. Như đối với Bụt
Thích Ca chẳng hạn thì tôi cho rằng Ngài đã không cho tôi
một cơ hội nào để thực tập hạnh nhẫn nhục và hỷ xả
hết! Một vài người trong tăng chúng cho tôi cơ hội, nhưng
khá hiếm hoi. Vì chúng ta không quen biết đa số trong 5 tỷ
người trên thế giới, nên chúng ta không được họ cho chúng
ta cơ hội để thực tập tánh kiên nhẫn và hỷ xả. Chỉ
có một ít người quen biết, gây rắc rối cho ta, mới có
thể giúp ta cơ hội thực tập mà thôi.
Nhìn
dưới góc cạnh này, kẻ thù là thầy giáo vĩ đại nhất
giúp cho chúng ta tu tập. Ngài Shantideva lý luận rất thông
minh, cho rằng kẻ thù hoặc thủ phạm làm hại chúng ta, thật
ra chính là những người có giá trị, nên coi họ như các
vị thầy đáng quý vậy. Bạn có thể phản đối, nói rằng
kẻ thù không thể là người ta quý trọng vì hắn không hề
muốn giúp ích gì ta, nếu hắn có ích lợi cho ta chỉ là một
sự trùng hợp. Đại Sư Shantideva nói nếu như vậy, thì tại
sao ta lại coi sự vắng bặt (Diệt đế) là điều đáng quý,
mà ta muốn nương tựa vào. Đó cũng chỉ là một trạng thái
của tâm, và nó cũng không có ý giúp ích gì ta. Bạn lại
có thể nói rằng dù đúng như thế, nhưng trạng thái văng
bặt không làm hại mình, trong khi kẻ thù có ý đó, vậy nên
kẻ thù không thể là một thứ đáng quý trọng. Ngài Shantideva
nói rằng chính ý tưởng muốn làm hại ta khiến cho kẻ thù
trở thành một con người rất đặc biệt. Vì nếu họ không
có ý đó thì ta không thể xếp loại họ vào hàng kẻ thù,
họ cũng chỉ là một người thường mà thôi! Chính vì họ
muốn hại ta, chính vì họ là kẻ thù, nên họ mới giúp ta
cơ hội thực tập hạnh kiên nhẫn và độ lượng. Vậy thì
kẻ thù chính là một vị thầy quý hóa. Suy nghĩ theo những
dòng chữ này, rốt cuộc bạn sẽ có thể giảm thiểu được
những cái tâm tiêu cực, nhất là tâm thù hận.
Nhiều
khi người ta cảm thấy như sự giận dữ có ích lợi vì nó
mang lại cho họ thêm năng lượng và can đảm. Khi gặp khó
khăn, có thể bạn thấy cái giận giống như một thứ bảo
vệ mình. Nhưng dù nó mang lại cho ta thêm năng lực, đó là
một sức mạnh mù quáng. Không có gì bảo đảm là cái giận
và sức mạnh đó lại không tàn phá những điều tốt đẹp
của mình. Vậy thì giận dữ và thù hận không có ích lợi
gì cả.
Một
câu hỏi khác là khi bạn luôn luôn khiêm tốn thì kẻ khác
có thể lợi dụng bạn, và bạn nên cư xử ra sao? Điều này
rất giản dị: Bạn nên đối trị lại bằng hành động,
theo trí khôn và theo lẽ phải thông thường, không giận dữ
cũng không thù oán. Thật ra, trường hợp đó, hành xử theo
trí tuệ có hiệu quả hơn theo cái giận nhiều. Hành động
trong cơn giận thường sai lầm. Chúng ta lại xét về trường
hợp Tây Tạng. Như tôi đã từng nói trước đây, chúng tôi
theo con đường hoàn toàn bất bạo động và từ bi. Nhưng
không phải là chúng tôi phải cúi đầu khuất phục trước
bạo lực và bỏ cuộc. Với cái tâm không sân hận, chúng
tôi có thể hành động hiệu quả hơn.
Có
một phương pháp hành trì hạnh bao dung, liên quan tới tâm
thức gây đau khổ cho người khác. Tôi nghĩ tới các trường
hợp phải có những hành động mà ta biết có thể gây khó
khăn và vấn đề cho một số người trong một thời gian ngắn,
nhưng sẽ có kết quả phúc lợi trong đường dài. Vì mục
tiêu và ý nguyện cũng như sự cam kết mang lại ích lợi lâu
dài, đôi khi chúng ta có ý thức mà vẫn phải chấp nhận
những sự việc gây khó khăn đó trong một thời gian ngắn.
Một
trong những phương pháp hữu hiệu để giúp ta thắng được
các cảm nghĩ tiêu cực mạnh mẽ như thù hận, là chúng ta
phải nuôi dưỡng những lực đối trọng, có tính tách tích
cực, như từ bi và yêu thương.
