TÙY
Ý SỰ
(No.
1446)
Một
quyển
-ooOoo-
Thành
kính đảnh lễ đức Thế tôn, Ứng cúng, Chánh biến tri.
Bấy
giờ, đức Bạt Già Phạm ở thành Thất La Phiệt, rừng Thệ
Ða, vườn Cấp Cô Ðộc, an cư ba tháng mùa mưa. Có nhiều
chúng Bí-sô an cư ở trú xứ khác đều cùng nhau lập một
nội quy:
- Các
cụ thọ! Chúng ta an cư ba tháng, không nên nói các việc phá
giới, phá kiến, phá uy nghi, phi chánh mạng. Nếu thấy cỏ
trong nhà xí thiếu và bình lược không có nước thì nên đổ
cho đủ và để vào chỗ cũ. Nếu một mình không làm được,
nên dùng tay gọi bạn đến cùng làm.
Quy
định xong, trở về trú xứ cũ, họ không nói chuyện với
nhau.
Sau
ba tháng, các Bí-sô sắm và giặt sạch y phục xong, mặc y
mang
bát, từ chỗ an cư lần lượt du hành đến thành Thất La
Phiệt. Ðến nơi, sau khi an trí y bát, rửa chân, họ đến
gặp Thế tôn, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên.
Theo
thường pháp của chư Phật, khi Bí-sô khách đến, đầu tiên
thăm hỏi:
- Ông
từ đâu đến? Ði đường được an lạc không? An cư ở đâu?
Bí-sô
thưa:
- Chúng
con an cư ở Thiền Na Bát Ða, vừa từ nơi đó đến đây.
An cư nơi đó rất an ổn, hòa hợp; khất thực cũng được
dễ dàng. Nhưng chúng Bí-sô chúng con, trong ba tháng an cư tại
chỗ đó đều cùng nhau lập một quy định: Trong thời gian
an cư không được nói chuyện với nhau - như những điều
đã chế định được trình bày ở trên - được sống an
ổn, việc khất thực không mệt nhọc.
Phật
bảo các Bí-sô:
- Các
ông ngu si, không phải là người trí. Tạo sao các ông lập
ra chế định phi pháp này, để không nói chuyện với nhau?
Khác nào kẻ thù cùng ở chung, cùng ăn chung một nhà? Ðây
rất là khổ, tại sao các người nói là sống an ổn? Ðây
là pháp ngoại đạo, đây là pháp ngu si, không phải là chánh
pháp giải thoát.
Phật
dạy:
- Này
các Bí-sô! Từ nay trở đi, người nào im lặng không nói,
bị tội vượt pháp.
Bí-sô
an cư xong, Phật dạy:
- Nên
thỉnh ba việc: thấy - nghe - nghi. Tác pháp Tùy ý sự.
Sau
khi Phật chế, Bí-sô tiến hành ba việc: thấy - nghe - nghi,
nhưng không biết phải làm thế nào.
Phật
dạy:
- Trước
khi tùy ý bảy tám ngày, các Bí-sô cựu trú đến những nơi
thôn phường lân cận phổ biến cho các Bí-sô già trẻ và
những người chưa thọ cận viên, cùng nhau góp sức đối
với việc cúng dường nơi Phật điện, bên tháp đốt hương,
treo tràng phan, tất cả việc trang hoàng đều phải làm xong.
Các
môn đồ của Ô Ba Ðà Da và A Giá Lợi Da đều cùng nhau xếp
đặt trang hoàng, quét dọn, dùng cù-ma trát nền, cúng dường
Tăng già các món ăn ngon và sữa, tô,.v.v... tùy lúc bày biện
các vật cúng dường.
Các
Bí-sô phải thăm hỏi nhau:
"Chúng
ta an cư rất an lạc".
Ðêm
mười bốn bảo người trì kinh, tụng kinh suốt đêm. Sáng
sớm mai đúng giờ thích hợp tiến hành Tùy ý sự. Nên làm
sớm, đừng để sáng quá.
Vừa
khi sáng sớm, nên sai một vị ngũ đức làm người tác Tùy
ý cho chúng Tăng. Hoặc một, hai, hay nhiều người, nhưng phải
là người có đủ ngũ đức. Nếu trước đó chúng chưa hòa
hợp, phải làm cho hòa hợp. Trước đó đã hòa hợp, phải
làm cho lạc trú.
Thế
nào là năm?
- Ấy
là không ái, không nhuế, không bố, không si, đủ khả năng
phân biệt các việc tùy ý.
Người
nào trái ngược năm đức này, không nên sai.
Người
đủ năm đức, nên sai như thế này: trải tòa, đánh kiền
chùy, tập họp Tăng già, tác tiền phương tiện, hỏi chúng
Tăng đòng ý xong, nên mời lớn:
"Vị
tên... có thể vì Tăng già an cư mùa hạ, đem ba việc thấy
- nghe - nghi để tiến hành tùy ý không?".
Vị
kia đáp:
"Xin
vâng".
Thứ
đến, một Bí-sô tác bạch, rồi Yết-ma:
- Ðại
đức Tăng già lắng nghe! Bí sô tên.... nay vì Tăng già an cư
mùa hạ, làm tùy ý Bí-sô. Nếu thời gian thích hợp đối
với Tăng, Tăng đồng ý, Tăng già nay sai vị tên... làm tùy
ý Bí-sô. Vị tên... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ, làm tùy
ý Bí-sô. Ðây là lời tác bạch.
Ðại
đức Tăng già lắng nghe. Bí sô tên... nay vì Tăng già an cư
mùa hạ, làm tùy ý Bí-sô. Nay Tăng già sai vị tên... làm tùy
ý Bí-sô. Vị tên... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ, làm tùy
ý Bí-sô. Nếu các cụ thọ đồng ý vị... làm tùy ý Bí-sô,
vị... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ làm tùy ý Bí-sô thì
im lặng. Nếu không đồng ý thì nói ra.
Tăng
già đã đồng ý vị... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ làm
tùy ý Bí-sô. Tăng già đã đồng ý vì im lặng. Nay tôi ghi
nhận như vậy.
Thế
tôn dạy rằng:
- Này
các Bí-sô! Ta chế định những pháp mà vị tùy ý Bí-sô phải
làm. Các ông hãy lắng nghe, Ta sẽ nói: Thọ tùy ý Bí-sô nên
phân phối cỏ cho các Bí-sô làm tòa ngồi. Nếu một người
tác pháp thọ tùy ý thì từ Thượng tọa làm tùy ý cho đến
Hạ tọa. Nếu hai người, thì một người từ Thượng tọa
thọ tùy ý. Một người làm với một nửa số chúng trở
xuống cho đến người cuối cùng. Nếu sai ba người thì bố
trí ba chỗ để làm. Căn cứ theo sự việc này thì rõ. Các
Bí-sô đều ngồi trên tòa cỏ.
Thượng
tọa nên tác pháp đơn bạch:
"Ðại
đức Tăng già lắng nghe. Hôm nay ngày mười lăm, Tăng già
tác pháp Tùy ý sự. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng,
Tăng đồng ý, nay Tăng già tác pháp tùy ý. Ðây là lời tác
bạch".
Bí-sô
thọ tùy ý nên đến trước Thượng tọa, ngồi xổm.
Bấy
giờ, Thượng tọa và Hạ tọa khác nên trải cỏ, phân bố
đều, tự thân hướng ra phía trước, hai chân chụm lại,
chắp hai tay hơi đưa ra trước, nói rằng:
"Cụ
thọ ghi nhận cho, hôm nay ngày mười lăm, Tăng già tác tùy
ý. Tôi, Bí-sô tên..., ngày mười lăm cũng tác tùy ý. Tôi,
Bí-sô tên..., trước Tăng già hướng về Ðại đức xin đem
ba việc: thấy - nghe - nghi tác pháp tùy ý. Ðại đức Tăng
già nên nhiếp thọ, giáo huấn tôi, nên nhiêu ích từ mẫn
tôi. Tôi đáng được từ mẫn, nguyện thương tưởng đến
tôi. Nếu tôi thấy có tội sẽ như luật sám hối".
Lần
thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.
Thọ
tùy ý Bí-sô nên nói:
"Rất
tốt!".
Vịa
kia đáp:
"Lành
thay!".
Lần
lượt như vậy cho đến Hạ tọa cũng nói như vậy.
Người
tùy ý cũng hướng về nhau tác pháp tùy ý, nên nói ba lần.
Nếu Bí-sô thọ tùy ý hoặc hai, hoặc ba, hoặc bốn người,
cho đến nhiều người thì đối thủ với nhau tác pháp. Nếu
một người thì tâm niệm tùy ý để làm tùy ý. Sự tác pháp
căn cứ theo trên thì rõ.
Sau
khi Bí-sô tác pháp xong, thứ đến gọi chúng Bí-sô ni. Từng
người đi vào trong chúng, đối trước tùy ý Bí-sô, như pháp
của đại Bí-sô mà tác pháp Tùy ý.
Sau
đó, gọi Thức-xoa-ma-na, Cầu tịch nam, Cầu tịch nữ đều
phải theo thứ lớp, từng người một đối trước Bí-sô
ngũ đức tác pháp như ở trước.
Thọ
tùy ý Bí-sô đến đứng trước Thượng tọa, bạch như thế
này:
"Ðại
đức, chư muội, hai bộ Tăng già đã tác tùy ý xong".
Hai
bộ Tăng già nên xướng lời:
"Lành
thay, đã tác pháp Tùy ý! Rất lành thay, đã tác pháp Tùy ý!".
Có
xướng lên thì tốt, nếu không xướng bị tội ác tác.
Bí
sô thọ tùy ý nên bưng dao nhỏ, hoặc kim chỉ, hoặc các tư
cụ tạp vật của Sa môn, đứng trước Thượng tọa, nói
rằng:
"Ðại
đức, các vật này được phép trao cho người đã an cư xong
làm vật tùy ý thí không? Nếu tại trú xứ này được nhận
các lợi vật khác, hòa hợp Tăng già được hòa hợp phân
chia không?".
Cả
chúng đồng thời đáp:
"Ðược
phép phân".
Nếu
làm khác thế này, Tùy ý Bí-sô và đại chúng đều bị tội
vượt pháp.
Cụ
thọ Ô Ba Ly bạch Phật:
- Thế
tôn! Có bao nhiêu trường hợp tác pháp tùy ý?
Phật
dạy:
- Có
bốn trường hợp.
Một:
Phi pháp biệt chúng.
Hai:
Phi pháp hòa hợp.
Ba:
Như pháp bất hòa hợp.
Bốn:
Như pháp hòa hợp.
Phật
dạy:
- Này
Ô Ba Ly! Trong bốn trường hợp này thì như pháp hòa hợp là
thiện sự, vì pháp này là hòa hợp vậy.
Vào
ngày mười lăm, khi tác tùy ý, Thế tôn ngồi trên tòa, ở
giữa Tăng già.
Phật
bảo các Bí-sô:
- Ðã
gần hết đêm, tại sao không tùy ý?
Khi
ấy, có Bí-sô ở trong chúng, từ chỗ ngồi đứng dậy, chỉnh
y về một bên, chắp tay đảnh lễ xong, bạch rằng:
- Tại
phòng... có Bí-sô cựu trú bị bệnh nặng, rất đau đớn.
Vị Bí-sô bệnh này không thể đến tham dự được, không
biết phải làm thế nào?
Phật
dạy:
- Nên
lấy tùy ý dục đem đến đây.
Các
Bồ tát không biết làm thế nào lấy tùy ý dục đến.
Phật
dạy:
- Hoặc
một người lấy dục. Một người hay hai, ba, cho đến nhiều
người.
Các
Bí-sô không biết làm thế nào lấy dục.
Phật
dạy:
- Ðến
bên cạnh Bí sô bệnh. Bí-sô bệnh ngồi xổm, chấp tay, đầy
đủ uy nghi, như pháp trưởng tịnh để gửi dục.
Bí-sô
bệnh thưa rằng:
"Cụ
thọ ghi nhận cho: Hôm nay, ngày mười lăm, Tăng già tác tùy
ý. Tôi, Bí-sô tên... vào ngày mười lăm cũng tác tùy ý. Tôi,
Bí-sô tên... tự trình bày rằng: không có các chướng pháp.
Do vì nhân duyên bệnh, với Tăng sự như pháp kia, tôi xin gởi
dục. Những điều được nêu ra trong Tăng sự này, xin nói
lại cho tôi".
Lần
thứ hai, thứ ba cũng nói như vậy.
Nếu
gửi dục như vậy thì tốt.
Nếu
người bệnh không thể nói được thì biểu hiện hành động
bằng thân, cũng thành gửi dục.
Nếu
họ không nói được, lại không thể biểu hiện bằng thân
nghiệp, thì tất cả Tăng già phải tập hợp đến chỗ người
bệnh (để tác pháp tùy ý).
Nếu
người bệnh không đến, chúng Tăng không tập hợp đến chỗ
người bệnh, vẫn có tác pháp tùy ý. Tác pháp không thành
tựu, bị tội vượt pháp.
Phật
dạy:
- Nay
Ta sẽ vì Bí-sô nhận dục tùy ý, dạy về những pháp phải
làm: Bí-sô nhận dục không được chạy nhanh, cho đến như
được nói rộng trong pháp trưởng tịnh.
Bí-sô
mang dục tịnh, khi đã đi vào trong chúng, đến bên Thượng
tọa, nói. Nếu không như vậy thì đứng bên vị ngồi gần
nói cũng được. Nên thưa như thế này:
"Cụ
thọ ghi nhận cho, ở tại phòng... có Bí-sô tên... bị bệnh.
Hôm nay ngày mười lăm, Tăng già tác pháp tùy ý, Bí-sô tên...
ngày mười lăm cũng tác tùy ý. Bí-sô tên... tự trình bày
không có các chướng pháp, vì nhân duyên bệnh hoạn nên gởi
dục với Tăng sự như pháp. Với sự việc vị kia đã trình
bày, tôi xin trình bày lại đầy đủ như trên đã nói".
Nếu
không làm đúng theo đây, bị tội vượt pháp.
Cụ
thọ Ô Ba Ly bạch Thế tôn:
- Ðại
đức, nếu nhận tùy ý dục xong, đi đến giữa đường bỗng
nhiên bị chết thì được thành tựu việc mang dục không?
Phật
dạy:
- Không
thành, phải lấy dục lại. Ðầy đủ như nói rộng trong Bao
sái đà.
Cụ
thọ Ô Ba Ly bạch Phật:
- Ðại
đức, nếu có trú xứ chỉ có một Bí-sô ở đó. Ðây phải
dựa vào đâu để tác pháp tùy ý?
Phật
dạy:
- Ngay
tại trú xứ mình ở, vị ấy nên quét dọn sạch, sửa sang
giới trường, trải tòa. Sau khi làm các việc ấy, tùy theo
khả năng, tự tụng ít nhiều bài kinh xong, phải lên đến
chỗ cao, nhìn về bốn hướng, xem có Bí-sô đến. Biết họ
thanh tịnh, hai ba người thì gọi họ mau đến để cùng nhau
tác pháp tùy ý. Trước hết, đối trước Bí-sô khách, tác
pháp đối thủ, thưa rằng:
"Cụ
thọ ghi nhận cho. Hôm nay ngày mười lăm, là ngày tùy ý. Tôi,
Bí-sô tên... cũng vào ngày mười lăm tạm thời thủ trì tùy
ý. Nếu sau đây, gặp hòa hợp chúng Tăng, sẽ cùng hòa hợp
với chúng kia như pháp tùy ý".
Lần
thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.
Nếu
chúng Tăng ấy đầy đủ túc số nhưng nhiều người ngu si,
vô trí thì tác pháp tùy ý cũng không thành tựu. Phải đợi
có thiện Bí-sô đến để cùng nhau làm tùy ý.
Nếu
không có, nên ngồi tại chỗ của mình tác pháp tâm niệm
tùy ý. Nên tâm niệm và miệng nói:
"Hôm
nay ngày mười lăm, là ngày tùy ý. Tôi, Bí-sô tên... cũng
vào ngày mười lăm tác tâm niệm tùy ý. Nếu sau này có chúng
Tăng như pháp, sẽ cùng nhau tùy ý".
Nói
ba lần như vậy.
Nếu
có một, hai, ba Bí-sô cùng ở chung cũng nên tác pháp đối
thủ như trước để làm tùy ý.
Nếu
có Tăng bốn người tiến hành tùy ý thì phải tác pháp đối
thủ tùy ý, không sai vị ngũ đức làm tùy ý sự.
Nếu
đủ Tăng năm người mới đủ Tăng số để tác pháp, nên
tác bạch để làm tùy ý sự. Giả như có người bệnh, nên
đưa vào trong chúng, không cần phải lấy dục.
Nếu
có từ sáu người trở lên, đều phải tác đơn bạch để
làm tùy ý. Khi tác tùy ý sự, nếu có người bệnh, phải
lấy dục.
Hoặc
có Nhất như pháp chỉ trụ tùy ý, nhất thị phi pháp; Tam
như pháp, nhất thị phi pháp; Ngũ như pháp, nhất phi pháp.
Thế
nào là Nhất như pháp chỉ trụ tùy ý, nhất thị phi pháp?
- Ấy
là: nếu chỉ nói qua một lần, tự tiện dừng lại, đây
gọi là phi pháp. Nếu thuyết đầy đủ, đây gọi là như
pháp tùy ý.
Thế
nào là Tam như pháp, nhất thị phi pháp?
- Nói
ba lần tùy ý xong mới dừng, đây là như pháp. Chỉ nói một
lần rồi dừng lại, gọi là phi pháp.
Thế
nào là Ngũ như pháp, nhất phi pháp?
- Trong
trường hợp này, một là như pháp, hợp với ba lần thuyết
tùy ý. Một lần thuyết tùy ý rồi dừng lại, gọi là phi
pháp, chỉ trụ tùy ý. Hoặc có thuyết một lần thành tùy
ý, hoặc có hai lần, ba lần thuyết thành tùy ý. Hoặc có
khi đại chúng cùng thuyết một lần.
Ðây
y vào ý nghĩa nào?
- Nhất
thiết tùy ý là: Vào ngày mười lăm, nhiều chúng Bí-sô tập
họp một nơi muốn làm tùy ý. Nhưng trong chúng nhiều người
bị bệnh nặng. Sợ các Bí-sô bệnh không thể ngồi lâu,
do nhân duyên này, Phật dạy thuyết một lần tùy ý.
Lại
có nhiều chúng Bí-sô tập hợp lại một nơi làm tùy ý sự,
hoặc gặp mưa lớn, hoặc sắp mưa. Khi ấy, các Bí-sô tự
nghĩ: "Nếu thuyết ba lần, sợ mưa lớn làm ướt ngọa cụ".
Thế nên Phật cho phép thuyết một lần tùy ý.
Lại
có nhiều chúng Bí-sô tập họp lại một nơi, làm tùy ý sự.
Tại trú xứ này, nếu có vua đến, cùng với quyến thuộc,
hoặc có đại thần cùng thuộc hạ, người trong ngoài thành
đều tập họp đến. Họ đem các thức ăn cùng y vật cúng
dường Bí-sô Tăng già, yêu cầu Tăng chú nguyện. Bí-sô chú
nguyện suốt đêm rất là mệt nhọc. Thế nên các Bí-sô tự
nghĩ: "Vì vua,.v.v... đến bố thí các việc, chú nguyện rất
mệt nhọc, sợ đến sáng mai không thể nói ba lần". Do nhân
duyên này, cho phép một lần thuyết tùy ý.
Lại
nữa, gặp khi tùy ý, nhiều chúng Bí-sô cùng tập họp muốn
tiến hành tùy ý. Trong số này, các Bí-sô thông hiểu Tô-đát-la,
Tỳ-nại-da, Ma-thát-lý-ca (Kinh - Luật - Luận) suốt đêm tụng
niệm và thuyết pháp. Khi ấy, các Bí-sô đều tự nghĩ: "Các
Bí-sô thông hiểu tam tạng này đã tụng niệm và thuyết pháp
suốt đêm rất là mệt nhọc; lại sợ trời sáng không thể
nói ba lần", nên cho phép nói một lần.
Lại
nữa, khi tùy ý, nếu có bốn tránh sự phát sinh, phải đến
vị Bí-sô thông hiểu tam tạng, quyết đoán tội ấy. Sau khi
đã trừ tội xong, các Bí-sô kia tự nghĩ rằng: "Vị Bí-sô
thông hiểu tam tạng kia, suốt đêm dập tắt tránh sự, rất
là mệt nhọc; lại sợ trời sáng, nếu thuyết tùy ý ba lần
sợ có trở ngại". Do nhân duyên này, cho phép nói một lần
tùy ý.
Lại
nữa, khi tùy ý, hoặc có các vị vua chỉ huy bốn loại binh
đến trú xứ này, gồm voi, ngựa, xe cộ, v.v... Nhà vua kia
tức giận, ra lệnh rằng:
"Hãy
bắt các Sa môn Thích tử này trói lại, đưa họ đi chăn voi,
chăn ngựa. Nay ta bắt họ phải lao dịch những việc tạp
vụ". Hoặc nhà vua ra lệnh:
"Hãy
bắt lấy Sa môn, đoạt lấy y bát của họ và giết tất cả".
Các Bí-sô tự suy nghĩ: "Nếu ta nói ba lần tùy ý, sợ vua
sân trách, gây ra việc bất lợi".
Thế
nên cho phép tiến hành một lần nói tùy ý.
Nếu
khi tùy ý có các loại giặc, hoặc họ phá thành, phá làng
xóm, hoặc giết bò dê của người; hoặc giết bò dê lấy
máu bôi lên cửa, lên nhà, lên song cửa, làm các việc phi
pháp, hoặc báo tin đến gọi các Bí-sô. Bấy giờ, các Bí-sô
suy nghĩ: "Nếu ta thuyết tùy ý ba lần, sợ bọn giặc kia phá
thành, phá làng xóm và giết bò dê, làm các việc phi pháp.
Họ đến gọi ta gây ra việc bất lợi, hoặc đoạt y bát,
hoặc giết ta". Do nhân duyên này cho phép tiến hành thuyết
tùy ý một lần.
Nếu
khi tiến hành tùy ý, ngay tại trú xứ có Bí-sô già không
biết gì, nhiều kẻ khạc nhổ, hoặc từ xa đến, đi đường
mệt nhọc; hoặc có nữ nhân, hoặc có đồng nữ, hoặc có
đấu tranh, không tin trời quỷ; các quỷ thần ác đến cửa
nói rằng:
"Này
Sa môn, các ngươi làm những việc bất tịnh, hoặc khạc nhổ
trên giường ghế, hoặc trên bị ói mửa, dưới bị đi tả".
Lại
nữa, các thần khiến các Bí-sô mắc quỷ thần bệnh, Bí-sô
tự nghĩ: "Nếu ta thuyết tùy ý ba lần, hiện có các nạn
làm cho ta không an".
Do
đó Phật dạy:
"Cho
phép thuyết tùy ý một lần, không phạm".
Nếu
các Bí-sô làm Tăng phòng tại trú xứ có thú dữ; hoặc trú
xứ này có bà già, người nữ vô trí, đồng nữ, v.v... tính
không tinh khiết; các Bí-sô lại làm dơ bẩn giường ghế,
đại tiểu tiện, giặt y dơ để phơi một cách phi pháp, hoặc
làm cho quỷ thần sân hận, khiến cho thú dữ độc ác đến
gây tổn hại cho các Bí-sô như là hổ báo, sài lang, gấu,
v.v... đến Tăng phường, phòng riêng, tường rào, chỗ ăn,
cho đến khắp cả trú xứ đều có các nạn. Các Bí-sô muốn
thuyết tùy ý ba lần, sợ tai nạn đến, Phật cho phép thuyết
tùy ý một lần.
Nếu
có Bí-sô cư trú ở gần trú xứ của rồng, gây nhiều ô
uế, hoặc khạc nhổ nhiều, đại tiểu tiện, nhiều việc
bất tịnh... làm rồng tức giận, rồng phóng các trùng độc
làm thương tổn Bí-sô; hoặc rồng tự đến bảo Bí-sô rằng:
"Ngươi
ở chỗ ta gây ra nhiều bất tịnh... (như trên) và làm các
việc phi pháp".
Bí-sô
tự nghĩ: "Nếu ta thuyết tùy ý ba lần, sợ bị nạn với
rồng".
Do
duyên sự này, Thánh khai cho phép một lần thuyết tùy ý, hoặc
cùng đối thuyết một lần.
Trường
hợp Tăng phòng ở gần các nhà thế tục, khi Bí-sô muốn
tiến hành tùy ý, trong các nhà thế tục này thình lình phát
hỏa, lửa cháy lan đến gần Tăng phường. Bí-sô vì sợ bị
chết, các nạn về phạm hạnh, hay bị mất y bát, v.v... Nếu
thuyết tùy ý ba lần, sợ bị lửa cháy đến. Thế nên cho
phép thuyết tùy ý một lần, hoặc cùng đối thuyết tùy ý
một lần, không phạm.
Nếu
trú xứ của Tăng già gần khe núi lớn. Khi tùy ý, gặp phải
mưa lớn, nước lụt đang lên, tràn ngập cả đền vua, nhà
cửa, làng xóm, vườn rừng, tràn đến Tăng phòng. Nếu thuyết
tùy ý ba lần sợ các Bí-sô gặp phải mạng nạn, y bát nạn,
v.v... Vì lý do này, Phật cho phép thuyết tùy ý một lần,
hoặc cùng đối thuyết một lượt.
Nếu
trú xứ của Bí-sô ở nơi đồng trống xa vắng, có sự khủng
bố phát sinh, sợ bị tổn hại thân mạng, v.v.. Các Bí-sô
nói với nhau: "Hôm nay ngày mười lăm, là lúc tùy ý. Chúng
ta bị tai nạn cấp bách, không thể tùy ý được, nên tự
di tản, sau này sẽ như pháp tiến hành tùy ý". Nếu có các
nhân duyên như vậy đến, đồng thời di tản, đều không
phạm.
Cụ
thọ Ô Ba Ly bạch Phật:
- Nếu
có nhiều chúng Bí-sô cùng nhau an cư, chưa mãn an cư lại muốn
cùng nhau đi đến nơi khác, nên làm tùy ý trước có được
không?
Phật
dạy:
- Không
được. Nếu vị kia nói: "Nay tôi tạm ngưng tùy ý, sau sẽ
tùy ý ở nơi khác". Các Bí-sô nên bảo rằng: "Cụ thọ, chúng
ta an cư ở đây, không nên tùy ý nơi khác hay đình tùy ý
lại. Phật chế định chúng ta an cư như pháp đã xong, sau
phải như pháp thanh tịnh tùy ý".
Ô
Ba Ly bạch Phật:
- Nếu
Bí-sô nói: "Tôi có duyên sự phải đi, nên làm tùy ý cho tôi,
hay đình tùy ý lại, đợi người kia làm xong" , được không?
Phật
dạy:
- Này
Ô Ba Ly! Ðây không thành tùy ý. Nên trả lời vị kia rằng:
"Tôi không được phép cùng nhau tùy ý hay đình tùy ý. Phải
đợi an cư xong. Phật cho phép chúng ta an cư xong, sau đó như
pháp thanh tịnh tùy ý. Không cho phép chúng ta tiến hành bất
như pháp tùy ý.
Phật
dạy:
- Này
Ô Ba Ly! Như trên đã dạy: người nào không tiến hành đúng
pháp này, tiến hành phi pháp, đều bị tội ác tác.
Vào
ngày mười lăm, khi tùy ý, Bí-sô bỗng nhiên bị vua hay đại
thần bắt giữ, bị giặc hay kẻ thù bắt giữ, chúng Bí-sô
ở đó nên đưa tin đến báo với họ rằng:
"Hãy
tạm thời cho Bí-sô này về vì có ít duyên sự".
Họ
thả về thì tốt. Nếu họ không thả về, chúng Tăng phải
kết tiểu cương giới để làm tùy ý. Bí-sô bị bắt kia
sau khi được thả ra phải làm tùy ý. Ai không làm đúng, bị
tội vượt pháp.
Ðến
khi tùy ý, nếu Bí-sô nhớ biết có tội, phải đến gặp
Bí-sô ở nơi khác tác pháp sám hối, sau đó mới được tác
tùy ý. Nếu không phát lộ thuyết tội, cố gượng tác pháp
tùy ý, không thành tùy ý, như đã nói rộng trong pháp trưởng
tịnh, cũng đã nói rộng trong thập sự.
Ðến
khi tùy ý, Bí-sô nhớ biết có tội, muốn phát lộ sám hối.
Nếu là tội Ba-la-thị-ca, đại chúng phải tẫn xuất người
này, sau đó mới tùy ý. Nếu có người phạm tội Tăng-già-phạt-thi-sa,
nên tạm thời để tội này lại, tiến hành tùy ý trước,
sau đó trị tội. Nếu phạm tội Ba-dật-để-ca, Ba-la-để-đề-xá-ni,
Ðột-sắc-ngật-lý-ca thì trước phải phát lộ sám hối,
sau đó mới tác pháp tùy ý.
Ðến
khi tùy ý, Bí-sô sanh tâm nghi ngờ đối với tội Tha- thắng,
không biết phải là phạm tội Tha-thắng hay không. Nếu phạm
Tha-thắng-bất-cộng-trú, không còn là Bí-sô. Nếu không phải
phạm Tha-thắng-bất-cộng-trú thì tạm thời để lại sau
đó tùy ý.
Khi
tùy ý, nếu có Bí-sô phát lộ sám hối hết tội, nếu có
Yết-ma đưa người ấy ra thuyết tội thì thuyết tội trước,
sau đó tùy ý. Người ấy có Yết-ma xuất tội thì Yết-ma
trước, sau đó tùy ý.
Khi
tùy ý, có Bí-sô nói với nhau:
"Ông
có phạm tội".
Nếu
Bí-sô cử tội có thân, khẩu, ý bất thiện, không cần phải
nói đến mà nên tùy ý.
Khi
tùy ý, có Bí-sô cử tội, trước hết phải quan sát người
này có hộ trì thân, khẩu, ý hay không. Nếu người này thân
thiện, khẩu bất thiện thì không nên ghi nhận lời nói này,
cứ tiến hành tùy ý.
Nếu
người này thiện hộ khẩu nhưng thân bất thiện, cũng không
ghi nhận lời này. Tuy người này thiện hộ trì thân, nhưng
không thông ba tạng, cũng không ghi nhận lời nói này, hãy
tiến hành tùy ý.
Khi
tùy ý, có Bí-sô cử tội, thiện hộ thân khẩu, có học ba
tạng nhưng không biết đúng ý nghĩa, cũng không hiểu rõ sự
việc, nên bảo vị kia rằng: "Hãy quan sát rõ, kỹ càng, sau
đó hãy cho tôi như pháp trừ tội" nên làm tùy ý.
Khi
tùy ý, tuy có Bí-sô thiện hộ thân khẩu, có học ba tạng,
hiểu rõ ý nghĩa, hiểu rõ sự việc, nhưng tâm bị mê loạn,
đến giữa Tăng, pháp nói phi pháp, phi pháp nói là pháp; đúng
nói là sai, sai nói là đúng; tuyên bố Tỳ-nại-da là phi Tỳ-nại-da,
phi Tỳ-nại-da nói là chân Tỳ-nại-da, đến ngăn tùy ý lại.
Tăng già phải hỏi rằng:
"Trong
chúng này, ai có tội ấy, lại là tội gì? Là tội Tha-thắng
hay Tăng-già-phạt-thi-sa, hay Ba-la-để-đề-xá-ni, hay Ðột-sắc-ngật-lý-đa,
là đêm hay ngày, tại đường đi hay bên lề đường, khi đang
đi hay khi đang dừng lại, khi đang đứng hay đang ngồi, đang
nằm làm hành động này?".
Nếu
nói phạm Tha-thắng, không phạm Tăng-tàn, v.v... cho đến ác
tác.
Nếu
nói phạm Tăng-tàn, không phạm bốn Tha-thắng, v.v... cho đến
ác tác.
Nếu
nói phạm Ba-dật-để-ca, không phạm Ba-la-thi-ca cho đến ác
tác.
Nếu
nói phạm Ðề-xá-ni, không phạm bốn Tha-thắng cho đến ác
tác.
Nếu
nói phạm Ðột-sắc-ngật-lý-đa, không phạm Tha-thắng cho
đến Ðề-xá-ni.
Nếu
nói phạm Tha-thắng thứ nhất, không phạm đệ nhị, đệ
tam, đệ tứ Tha-thắng cũng như vậy.
Nếu
nói phạm đệ nhị Tha-thắng, không phạm đệ nhất cho đến
đệ tam, đệ tứ cũng như vậy.
Nếu
nói phạm đệ tam Tha-thắng, không phạm đệ nhất, đệ nhị
cho đến đệ tứ cũng như vậy.
Nếu
nói phạm Tăng-tàn thứ nhất, không phạm thứ hai cho đến
thứ mười ba,
Nếu
nói phạm Tăng-tàn thứ hai, không phạm thứ nhất, cho đến
không phạm thứ mười ba.
Nếu
nói phạm Tăng-tàn thứ ba, không phạm thứ nhất, thứ nhì
cho đến thứ mười ba.
Như
vậy mười ba pháp Tăng-tàn lần lượt từ trên xuống dưới
cũng nói như ở trên.
Nếu
nói phạm Ba-dật-để-ca thứ nhất, không phạm thứ hai, cho
đến không phạm thứ chín mươi.
Nếu
nói phạm thứ hai, không phạm thứ nhất, thứ ba cho đến
chín mươi.
Như
vậy, chín mươi pháp lần lượt từ trên xuống dưới cũng
nói như ở trên.
Nếu
nói phạm Ba-la-để-đề-xá-ni thứ nhất, không phải thứ
hai cho đến thứ tư cũng vậy.
Nếu
phạm thứ hai, không phạm thứ nhất, thứ ba, thứ tư, đưa
ra câu hỏi cũng nhu vậy.
Nếu
nói phạm Ðột-sắc-ngật-lý-đa thứ nhất, không phải thứ
hai cho đến cuối cùng cũng như vậy.
Nếu
nói phạm ban đêm, không phạm ban ngày; hoặc nói phạm ban
ngày, không phải ban đêm; hoặc nói trên đường, không phải
bên lề; hoặc bên lề, không phải trên đường; hoặc nói
khi đi, không phải khi đứng; hoặc nói khi đứng, không phải
khi đi; hoặc nói khi đứng, không phải ngồi; hoặc nói khi
ngồi, không phải đứng; hoặc nói ngồi, không phải nằm
cũng như trên.
Bí-sô
này trình bày sự việc như trên, chúng Tăng phải hỏi đầy
đủ. Nếu người này trình bày việc sau mâu thuẫn với việc
trước, như vậy là không xác định, không được ghi nhận
lời nói của người này.
Nếu
Tăng già hỏi xong, họ trả lời không mâu thuẫn nhau thì nên
hỏi rằng:
"Ngay
khi thấy họ phạm, họ biểu hiện tướng gì, phát biểu lời
nói gì, hành động với ý thú gì?".
Nếu
nói đúng, là phạm Tha-thắng, chúng Tăng phải đuổi người
phạm ra rồi mới tác pháp tùy ý.
Nếu
nói phạm Tăng-già-phạt-thi-sa thì nên tạm thời để việc
này lại, tác pháp tùy ý trước.
Nếu
nói phạm Ba-dật-để-ca, Ðề-xá-ni, cho đến Ðột-sắc-ngật-lý-đa
thì phải phát lộ sám hối trước, sau đó tùy ý.
Ðến
ngày mười lăm khi tùy ý, nhiều chúng cựu trú Bí-sô tập
họp lại một chỗ, đủ năm người trở lên thì tiến hành
tùy ý. Trường hợp có một ít Bí-sô cựu trú không tập
họp đến, Bí-sô tùy ý tự nghĩ: "Ðây có Bí-sô không tập
họp đến" , do đó họ sinh nghi: "Chúng ta không chờ họ đến,
vẫn tiến hành tùy ý ngay, không biết có thành không?".
Sau
khi nghi ngờ như vậy, họ vẫn tùy ý. Sau đó số ít Bí-sô
kia đến, chúng Tăng phải tùy ý lại. Người tùy ý trước
bị tội vượt pháp, vì phi pháp vậy.
Ngoài
ra, như đã trình bày ở phần trưởng tịnh.
Cụ
thọ Ô Ba Ly bạch Phật:
- Ðại
đức Thế tôn! Có Bí-sô an cư, khi tác pháp tùy ý, hỏi trong
chúng này không có người tranh đấu, người gây ồn ào, người
ưa chất vấn, người thường đến nhà vua quan, người cấm
đoán người khác, người cử tội phi pháp... đến trú xứ
này; các Bí-sô trong hiện tiền là người tàm quý thì không
có gì phải nói. Nhưng có những người ác ưa tranh đấu đến,
không biết phải làm tùy ý như thế nào?
Phật
dạy Ô Ba Ly:
- Nếu
có người ác như vậy đến đột ngột, nên hai ba người
đến tiểu cương giới trường, tự làm tùy ý. Ðược vậy
thì tốt, nếu không được vậy, nên ra đón tiếp họ, đỡ
lấy y bát, thăm hỏi với những lời hòa nhã.
Sau
khi bố trí cho họ ở trong phòng riêng, hãy cùng nhau gấp làm
tùy ý. Ðược thì tốt, nếu không được, nên để cho họ
tắm rửa nếu họ đòi tắm rửa.
Nên
sai một người thuyết pháp, khi họ nghe pháp nên gấp làm
tùy ý. Ðược thì tốt, nếu không được nên kết tiểu cương
giới để làm trưởng tịnh.
Bí-sô
kia nên hỏi:
"Hôm
nay tùy ý, tại sao các người làm trưởng tịnh?"
Vị
kia nên trả lời rằng:
"Quý
vị là Bí-sô khách, nên biết rằng chúng tôi là người cựu
trú, tự có phép tắc riêng".
Bí-sô
khách trả lời:
"Ðúng
vậy".
Sau
đó cùng nhau trưởng tịnh.
Sau
khi trưởng tịnh, chờ họ đi khỏi, lại cùng nhau hòa hợp
làm tùy ý riêng.
Có
trú xứ khi tùy ý, có Bí-sô bệnh ở trong phòng không đến,
không biết phải tác pháp tùy ý như thế nào, nên báo cho
họ biết:
"Nếu
ai đến được thì nên đến, ai không thể đến được thì
đưa dục tùy ý đến" , bằng cách sai người đến chỗ Bí-sô
bị bệnh, bảo rằng:
"Ông
nên đến chỗ tùy ý".
Nếu
họ đi được thì tốt, nếu không đi được thì phải dữ
dục tùy ý.
Khi
tùy ý, có bốn việc xảy ra:
- Hoặc
hữu sự vô nhân
-
Hoặc hữu nhân vô sự
-
Hoặc hữu sự hữu nhân
-
Hoặc vô sự vô nhân.
Thế
nào là hữu sự vô nhân?
- Khi
tùy ý có người không hiểu, bản tánh ngu si, không biết rõ
việc tốt, cũng không biết làm việc thiện. Nếu ở gần
trú xứ thiên thần hoặc hướng về trú xứ thiên thần, hoặc
có phụ nữ và đồng nữ, ho?c chửi mắng thiên thần với
những lời ác khẩu, hoặc làm việc bất tịnh, hoặc thiên
thần tức giận đến tận cửa chùa nói:
"Này
hiền thủ, người đã hành động bất thiện, thật không
như pháp! Này các hiền thủ, chẳng lẽ các vị được phép
làm những việc như vậy, như vậy.... hay sao?"
Nhưng
thiên thần không nêu cụ thể tên người có lỗi. Ðây gọi
là hữu sự vô nhân (có sự không người).
Thế
nào là hữu nhân vô sự?
- Khi
tùy ý, như nói ở trước, thiên thần tức giận, đến cửa
chùa nói rằng: "Này Bí-sô, tên... có phạm lỗi với ta" ,
nhưng không nói là tội lỗi gì cả. Ðây gọi là hữu nhân
vô sự (có người, không sự)
Thế
nào là hữu sự hữu nhân?
- Nghĩa
là nói lên tội lỗi cụ thể và tên người phạm. Ðây gọi
là hữu sự hữu nhân (có sự, có người).
Thế
nào là vô nhân vô sự?
- Không
có cả hai trường hợp có và không.
Ðây
gom lại thành bốn trường hợp.
CĂN
BẢN THUYẾT NHẤT THẾ HỮU BỘ
TỲ
NẠI DA
TÙY
Ý SỰ
- Hết
-
