MỤC
LỤC ĐẠI CƯƠNG
Lời
tựa
1.
THIÊN THỨ NHẤT: THỜI ĐẠI NGUYÊN THỦY PHẬT GIÁO
CHƯƠNG
THỨ NHẤT. THỜI ĐẠI ĐỨC THÍCH TÔN
I.
Tư tưởng tôn giáo đã có trước thời đại Đức Thích Tôn
xuất thế.
II.
Tư tưởng triết học ở thời kỳ Đức Thích Tôn xuất thế.
III.
Trạng thái chính trị và xã hội trong thời đạiĐức Thích
Tôn.
CHƯƠNG
THỨ HAI. LƯỢC SỬ ĐỨC THÍCH TÔN
I.
Đức Thích Tôn trước khi thành đạo.
II.
Đức Thích Tôn sau khi thành đạo.
III.
Đức Thích Tôn nhập Niết bàn.
CHƯƠNG
THỨ BA. GIÁO ĐOÀN TỔ CHỨC VÀ KINH ĐIỂN KHỞI NGUYÊN
I.
Giáo đoàn tổ chức.
II.
Kinh điển khởi nguyên.
CHƯƠNG
THỨ TƯ. GIÁO LÝ NGUYÊN THỦY PHẬT GIÁO
I.
Giáo lý căn bản của Phật giáo.
II.
Tứ đế.
III.
Mười hai nhân duyên
IV.
Thế giới quan.
V.
Phân loại thế giới.
VI.
Phiền não và giải thoát.
VII.
Ý nghĩa Niết bàn.
VIII.
Giáo lý thực tiễn tu hành.
IX.
Tam học.
2.
THIÊN THỨ HAI: THỜI ĐẠI BỘ PHÁI PHẬT GIÁO
CHƯƠNG
THỨ NHẤT. KẾT TẬP KINH ĐIỂN VÀ SỰ NGHIỆP CỦA VUA A DỤC
ĐỐI VỚI PHẬT GIÁO
I.
Kết tập kinh điển lần thứ II.
II.
Sự nghiệp của A Dục Vương đối với Phật giáo.
III.
Kết tập kinh điển lần thứ III.
CHƯƠNG
THỨ HAI. GIÁO ĐOÀN PHẬT GIÁO
I.
Sự đối lập căn bản của hai bộ.
II.
Sự phân liệt về mạt phái của hai bộ.
CHƯƠNG
THỨ BA. GIÁO NGHĨA CỦA CÁC BỘ PHÁI
I.
Giáo nghĩa của Thượng tọa bộ và Hữu bộ.
II.
Giáo nghĩa của Đại chúng bộ.
III
Giáo nghĩa của mạt phái và chi phái.
CHƯƠNG
THỨ TƯ. PHẬT GIÁO Ở VƯƠNG TRIỀU KANISKA
I.
Phật giáo sau triều đại A Dục Vương.
II.
Vương triều Kaniska.
III
Kết tập kinh điển lần thứ IV.
CHƯƠNG
THỨ NĂM. PHẬT GIÁO Ở THỜI KỲ GIỮA TIỂU THỪA VÀ ĐẠI
THỪA
I.
Lời tiểu dẫn.
II.
Ngài Nagasena.
III
Ngài Vasumitra.
IV.
Ngài Asvagosa (Mã Minh Bồ tát).
V.
Giáo nghĩa của ngài Mã Minh.
CHƯƠNG
THỨ SÁU. VIỆC THÀNH LẬP TAM TẠNG
I.
Luật tạng thành lập.
II.
Kinh tạng thành lập.
III
Luận tạng thành lập.
IV.
Vấn đề ngôn ngữ của Nguyên thủy kinh điển.
V.
Hai hệ thống lớn của kinh điển Phật giáo.
CHƯƠNG
THỨ BẢY. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TIỂU THỪA PHẬT GIÁO
I.
Tiểu thừa Phật giáo thành lập.
II.
Sự phát triển của giáo nghĩa Hữu bộ.
III
Sự phát triển của hệ thống Kinh lượng bộ.
IV.
Nội dung bộ A Tỳ Đạt Ma Câu Xá luận.
V.
Nam phương Thượng tọa bộ Phật giáo.
3.
THIÊN THỨ BA: THỜI ĐẠI ĐẠI THỪA PHẬT GIÁO
CHƯƠNG
THỨ NHẤT. KHỞI NGUYÊN CỦA ĐẠI THỪA PHẬT GIÁO
I.
Ý nghĩa Đại thừa và Tiểu thừa.
II.
Khởi nguyên của tư tưởng Đại thừa Phật giáo.
III
Các kinh điển của Đại thừa Phật giáo thành lập trước
thời đại ngài Long Thọ.
CHƯƠNG
THỨ HAI. PHẬT GIÁO Ở THỜI ĐẠI NGÀI LONG THỌ, ĐỀ BÀ VÀ
BẠT ĐÀ LA
I.
Lược truyện và trước tác của ngài Long Thọ.
II.
Giáo nghĩa của ngài Long Thọ.
III.
Ngài Đề Bà.
IV.
Ngài Bạt Đà La.
CHƯƠNG
THỨ BA. CÁC KINH ĐIỂN CỦA ĐẠI THỪA PHẬT GIÁO
(Thành
lập sau thời đại ngài Long Thọ)
I.
Kinh Thắng Man.
II.
Kinh Đại Bát Niết Bàn.
III.
Kinh Giải Thâm Mật.
IV.
Kinh Lăng Già.
CHƯƠNG
THỨ TƯ. PHẬT GIÁO Ở THỜI ĐẠI NGÀI VÔ TRƯỚC, THẾ THÂN
I.
Lược truyện và trước tác của ngài Vô Trước.
II.
Lược truyện và trước tác của ngài Thế Thân.
III.
Giáo nghĩa của ngài Vô Trước và Thế Thân.
CHƯƠNG
THỨ NĂM. HAI HỆ THỐNG LỚN CỦA ĐẠI THỪA PHẬT GIÁO
I.
Các bậc luận sư thuộc hệ thống Thực Tướng luận.
II.
Các bậc luận sư thuộc hệ thống Duyên Khởi luận.
III.
Nguyên nhân hưng thịnh của chùa Na Lan Đà.
CHƯƠNG
THỨ SÁU. PHẬT GIÁO Ở THỜI ĐẠI NGÀI TRẦN NA ĐẾN NGÀI
GIỚI HIỀN
I.
Ngài Trần Na.
II.
Ngài Thanh Biện.
III.
Ngài Hộ Pháp.
IV.
Ngài Trí Quang và Giới Hiền.
4.
THIÊN THỨ TƯ: THỜI ĐẠI MẬT GIÁO
CHƯƠNG
THỨ NHẤT. SỰ THÀNH LẬP VÀ BIẾN THIÊN CỦA MẬT GIÁO
I.
Sự quan hệ giữa Mật giáo và Ấn Độ giáo.
II.
Tư tưởng Mật giáo thành lập.
III.
Sự phát triển của Mật giáo.
IV.
Quân Hồi giáo xâm nhập và bi kịch của Phật giáo.
CHƯƠNG
THỨ HAI. PHẬT GIÁO TÂY TẠNG
I.
Phật giáo bắt đầu truyền vào Tây Tạng.
II.
Sự biến thiên của Phật giáo Tây Tạng.
III.
Kinh điển của Phật giáo Tây Tạng.
IV.
Giáo lý của Phật giáo Tây Tạng.
PHỤ
LỤC DI TÍCH CỦA PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ
•
Các sách tham khảo.
Lời
tựa
Lịch
sử Phật giáo đã có từ trên 2500 năm. Lúc đầu Phật giáo
được triển khai từ Ấn Độ, rồi dần dần lan tràn ra hai
ngả Bắc phương và Nam phương. Bắc phương là các nước
Tây Tạng, Mông Cổ, Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên và Nhật
Bản, cùng các nước thuộc địa vực Tiểu Á Tế Á. Nam phương
là những nước Tích Lan1, Miến Điện2, Thái Lan, Ai Lao3, Cao
Miên4, đảo Java, Sumatra trong Nam Dương5 quần đảo và hiện
nay Phật giáo đã được phổ cập hầu khắp các nước trên
thế giới.
Về
tư tưởng của Phật giáo thì có những giáo lý của Nguyên
thủy Phật giáo, Tiểu thừa Phật giáo, Đại thừa Phật giáo,
và giáo nghĩa của các tôn, các phái. Hơn nữa, Phật giáo
được truyền bá vào nước nào thì tư tưởng của Phật
giáo cũng được viết bằng tiếng Việt. Trong khi chưa đi
Nhật Bản, chính chúng tôi cũng muốn học hỏi và nghiên cứu
lịch sử Phật giáo Ấn Độ, nhưng không thể tìm đâu ra
sử liệu đó viết bằng Việt ngữ, ngoài vài nét tượng
trưng thấy chép trong cuốn “Lịch sử truyền bá Phật giáo”
của tác giả Thích Trí Quang v.v... Ấy cũng vì những lý do
trên nên cuốn “Lược sử Phật giáo Ấn Độ” này mạnh
dạn được ra đời.
Nội
dung cuốn “Lược sử Phật giáo Ấn Độ” này chia làm bốn
thiên. Thiên thứ nhất là “Thời đại Nguyên thủy Phật
giáo”, kể từ thời kỳ Đức Phật còn tại thế cho tới
cuối thế kỷ thứ III trước Tây lịch, sau vương triều Asoka,
lược chép tất cả sự biến thiên và sự phân liệt của
giáo đoàn Phật giáo, và bàn rõ phần giáo lý của Nguyên
thủy Phật giáo.
Thiên
thứ hai là “Thời đại Bộ phái Phật giáo”, kể từ cuối
thế kỷ thứ III trước Tây lịch đến cuối thế kỷ thứ
II Tây lịch, trong khoảng 400 năm, chép sự biến thiên của
giáo đoàn cũng là giáo nghĩa của Bộ phái Phật giáo. Sau
nói về sự phát triển của Tiểu thừa Phật giáo.
Thiên
thứ ba là “Thời đại Đại thừa Phật giáo”, kể từ
cuối thế kỷ II cho tới cuối thế kỷ thứ VII, chép về
sự hưng long và phát triển của Đại thừa Phật giáo qua
các thời đại ngài Long Thọ, Đề Bà, đều thích ứng với
tập tục của từng dân tộc, từng địa phương mà chuyển
hướng, nên tư tưởng của Phật giáo đã rộng lại rộng
thêm.
Lịch
sử truyền bá của Phật giáo đã quá rộng mà tư tưởng
của Phật giáo lại quá sâu, nếu người muốn nghiên cứu
về giáo lý của Phật giáo mà không đặt một đường lối
đã định để noi theo thì khó thể đạt được phần kết
quả tốt đẹp. Vậy bước đầu tiên của đường lối đó
chính là việc nghiên cứu về lịch sử của Phật giáo. Lịch
sử Phật giáo của mỗi địa phương, mỗi nước đều có
những đặc chất khác nhau. Tuy vậy, nhưng Phật giáo ở các
nước đều bắt nguồn từ Ấn Độ mà có, nên việc khảo
sát về lịch sử Phật giáo Ấn Độ nó chiếm một địa
vị rất quan trọng.
Ở
Việt Nam ta, Phật giáo được truyền vào đã có gần 2000
năm lịch sử. Tư tưởng của Phật giáo đã từng làm bá
chủ ở dưới các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần. Phật giáo
đã tạo cho nước Việt Nam thành một nước văn hiến. Và
lịch sử Phật giáo Việt Nam cũng dựa theo vào từng thời
đại, có lúc thịnh lúc suy. Để ghi chép lại tất cả những
giai đoạn thịnh suy đó, nên cuốn “Việt Nam Phật Giáo Sử
Lược” của Thượng tọa Thích Mật Thể đã được ra đời.
Riêng
về lịch sử Phật giáo Ấn Độ, là điều kiện không thể
thiếu trong việc nghiên cứu Phật giáo thì lại không thấy
Thế Thân và Vô Trước. Đó là thời đại toàn thịnh của
Phật giáo Ấn Độ.
Thiên
thứ tư là “Thời đại Mật giáo”, kể từ cuối thế kỷ
thứ VII tới thế kỷ thứ XII, lược thuật sự hưng thịnh
và biến thiên của Mật giáo ở Ấn Độ và Tây Tạng; cuối
cùng phụ lục về di tích của Phật giáo Ấn Độ.
Trong
khi biên soạn cuốn sử này, chúng tôi đã vấp phải sự khó
khăn nhất, đó là vấn đề “Niên đại”. Vì các bộ sách
dùng để tham khảo, về niên đại xảy ra ở các thời đại,
thì mỗi sách nói mỗi khác, chỉ nói phỏng chừng, như “Vào
khoảng năm ấy, thế kỷ ấy” vậy nên khó thể mà quyết
định được chính xác. Đó thực là một khuyết điểm lớn
trong việc chép sử, rất mong độc giả lưu ý.
Sau
khi thảo xong bản cảo, chúng tôi tự nghĩ, trên phương diện
kê cứu còn có nhiều điểm thiếu sót, chưa phải đã là
một cuốn sử hoàn bị. Nhưng vì mục đích gây một phong
trào cho công việc nghiên cứu lịch sử, và để góp một
phần nào sử liệu cho Phật giáo nước nhà, nên chúng tôi
cho cuốn sử nhỏ này ra mắt cùng độc giả, trong khi quý
vị chờ đợi một cuốn sử hoàn bị hơn.
Saigon,
mùa Xuân năm Quý Mão (1963)
Sa
môn THÍCH THANH KIỂM
Người
gửi: Tâm Hòa
