Các
nhà khảo cổ đã phát hiện ra một ngôi đền có từ cách
đây hơn 1.500 năm, ở rìa sa mạc Taklimakan, thuộc phía Tây
Bắc khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc.
Đền
mang tên Tuopulukedun cao 2,25 m, rộng 2 m, với tường bao cao khoảng
1,3 m. Ngôi đền được làm từ gỗ, bùn và có những bức
hoạ miêu tả phái Đại Thừa trên 4 bức tường. Một bức
tượng phật cao 0,65 m nằm ở trung tâm ngôi đền. Nằm ở
phía Bắc là những bức tượng phật với vai rộng và eo nhỏ.
Đến
nay, ngôi đền này được coi là nhỏ nhất từng được phát
hiện trên thế giới, Wu Xinhua, tại Viện khảo cổ Trung Quốc
cho biết. "Đó cũng là ngôi đền cổ duy nhất ở sa mạc Taklimakan
còn tương đối nguyên vẹn với bức hoạ trên tường còn
rõ nét", Wu nói.
Khoảng
3.000 năm trước, vương quốc Yutian ra đời ở rìa phía Nam
sa mạc Taklimakan - sa mạc lớn nhất ở Trung Quốc và lớn
thế 2 trên thế giới. Đạo Phật được đưa vào vương quốc
Yutian từ thời đó.
Dòng
họ Yuchi, bắt đầu trị vì Yutian khoảng 2.000 năm trước,
rất tôn sùng đạo Phật và cố gắng đẩy mạnh tín ngưỡng
này bằng cách xây nhiều đền chùa. Từ đó phái Đại Thừa
cũng được đưa vào vùng nội địa Trung Quốc.
Một
phần bức hoạ trên tường
Vào
giữa thế kỷ thứ 8, vương quốc Kalahan ở phía Tây sa mạc
Taklimakan đã phát động một cuộc chiến tranh tôn giáo chống
lại Yutian và đánh bại vương triều này vào năm 1006. Từ
đó, đạo Hồi được đưa vào và trở nên thịnh hành. Rất
nhiều đền chùa được xây từ thời Yutian bị phá huỷ trong
hơn 1.000 năm qua.
Ngôi
đền Tuopulukedun đã bị chôn dưới cát trong khoảng 1.500 năm
và gần đây mới được một người chăn bò tình cờ phát
hiện. Các nhà khảo cổ ở Viện khoa học xã hội Trung Quốc
đã tiến hành khai quật khu vực trong vòng bán kính 100 m quanh
ngôi đền từ 30/9 đến 12/10 năm nay, nhưng không tìm thấy
di tích giá trị nào khác.
Đền
Tuopulukedun đã mở ra một cánh cửa giúp các nhà khảo cổ
nghiên cứu vương triều Yutian cổ đại. Hình dáng, cấu trúc
ngôi đền, các bức hoạ trên tường và những di tích khác
cũng có giá trị quan trọng trong việc nghiên cứu đạo Phật
và nghệ thuật bích hoạ thuộc triều đại Yutian, cũng như
việc phát triển đạo Phật ở Tây Bắc Trung Quốc và trong
lục địa Trung Quốc.
Ngôi
đền cũng là bằng chứng về sự trao đổi văn hoá Đông
Tây trên con đường tơ lụa, một đầu mối giao thương quan
trọng nối Trung Quốc với châu Á trong hơn 2.000 năm.
Cách
ngôi đền 500 m về phía Tây là một con mương rộng 30 m chạy
theo hướng Nam Bắc. Khu vực dọc theo con mương từng là trung
tâm vương quốc Bimo, một vương triều nhỏ được xây dựng
trên một ốc đảo, sau đó bị nhà Yutian chiếm đóng. Con
mương được người dân địa phương gọi là Damagou. Wu cho
biết cái tên Damagou thực chất bắt nguồn từ tiếng Phạn,
có nghĩa là "Bể chứa những bài giảng của Đức Phật".
Các
nhà khảo cổ cũng phát hiện ra một lượng lớn di vật quanh
khu vực Damagou chứng thực lịch sử của vương triều Yutian
và lịch sử khu vực phía Nam Tân Cương.
M.T.
(theo Tân Hoa Xã)
