LÝ
THẬP NHỊ NHÂN DUYÊN
(PATICCA
SAMUPPÀDA)
Paticca
là “do bởi” hay “tùy thuộc nơi”; Samuppàda là “phát
sanh hay căn nguyên”. Cho nên, Paticca Samuppàda, theo ngữ nguyên
là “Phát sanh ... Tùy thuộc” hay “Căn nguyên Phát sanh”.
Ta
nên nhớ rằng Thập Nhị Nhân Duyên chỉ là một bài giảng
về tiến trình của vòng sanh tử chứ không phải là một
lý thuyết về nguồn gốc cuối cùng của đời sống. Giáo
lý này đề cập đến nguyên nhân của sự luân hồi và khổ
đau; chứ không nhằm cố gắng trình bày sự tiến hóa
từ khởi thủy của vũ trụ.
Vô
minh là móc nối hoặc nguyên nhân đầu tiên tạo nên vòng
luân hồi của kiếp sống. Vô minh làm che lấp mọi điều
hiểu biết chân chính (Chánh kiến).
Do
vô minh không thấu rõ về Tứ Diệu Ðế đã khiến Hành phát
sanh - gồm thiện và bất thiện. Những hành động dù xấu
hay tốt đều bắt nguồn từ vô minh, chắc chắn sẽ tạo
nên kết quả, dẫn đến sự kéo dài cuộc sống luân hồi.
Trái lại, những hành động lành là căn bản để tận
diệt các phiền não của đời sống.
Do
nơi Hành phát sanh Thức Tái Sanh. Nó nối liền quá khứ với
hiện tại.
Danh
Sắc phát sinh cùng lúc với Thức Tái Sanh.
Lục
Nhập là kết quả của Danh và Sắc.
Do
bởi Lục Nhập phát sanh Xúc. Xúc dẫn đến Thọ.
Năm
nhân duyên: thức, danh sắc, lục nhập, xúc và thọ là kết
quả của hành động quá khứ và được gọi là phương diện
tiêu cực (thụ động) của cuộc sống.
Do
nơi Thọ phát sanh Ái, Ái dẫn đến Thủ. Thủ là nguồn gốc
gây ra Hữu và Hữu tạo ra sự Sanh trong tương lai. Sanh là
nguyên nhân dẫn đến Lão và Tử.
Quả
phát sanh vì có nhân, nếu nhân bị diệt thì quả cũng không
có.
Suy
nghiệm lý Thập Nhị Nhân Duyên theo chiều ngược ta sẽ hiểu
rõ vấn đề.
Lão
và Tử chỉ có thể có ở trong và với một cơ thể tâm vật
lý. Một cơ thể như thế cần phải có sự sanh ra; cho nên,
cơ thể bao hàm có sự sinh trong đó. Mà sự sanh là kết quả
tất nhiên của hành động hay Nghiệp (Kamma) quá khứ. Nghiệp
phát sanh do thủ và thủ là do Ái. Ái chỉ phát sanh khi có
Thọ. Và Thọ là kết quả của sự tiếp xúc giữa lục căn
và lục trần. Cho nên phải có lục căn mà lục căn không
thể có nếu không có Danh và Sắc (tâm và thể xác). Tâm phát
sanh do Thức. Thức phát sanh do kết quả của việc làm thiện
và ác trong quá khứ.
Hành
động tốt và xấu bắt nguồn từ Vô Minh, vì không nhận
chân được thực tướng của vạn hữu.
Toàn
thể phương thức có thể lược tóm như sau:
Do
Vô Minh phát sanh Hành (thiện và bất thiện).
Do
Hành phát sanh Thức (Thức Tái Sanh).
Do
Thức phát sanh Danh Sắc.
Do
Danh Sắc phát sanh Lục Nhập.
Do
Lục Nhập phát sanh Xúc.
Do
Xúc phát sanh Thọ.
Do
Thọ phát sanh Ái.
Do
Ái phát sanh Thủ.
Do
Thủ phát sanh Hữu.
Do
Hữu có Sanh.
Do
Sanh có Lão Tử, phiền não, ai oán, đau khổ, buồn rầu và
thất vọng.
Ðó
là sự tập hợp toàn bộ tạo nên sự đau khổ. Hai yếu tố
đầu tiên của Thập Nhị Nhân Duyên này (Vô Minh, Hành) thuộc
về quá khứ; tám yếu tố giữa thuộc về hiện tại và hai
yếu tố cuối cùng thuộc về vị lai.
Sự
đoạn dứt hoàn toàn Vô Minh dẫn đến sự tận diệt Hành.
Ðoạn
dứt Hành dẫn đến tận diệt Thức.
Ðoạn
dứt Thức dẫn đến tận diệt Danh sắc.
Ðoạn
dứt Danh sắc dẫn đến tận diệt Lục Nhập.
Ðoạn
dứt Lục nhập dẫn đến tận diệt Xúc.
Ðoạn
dứt Xúc dẫn đến tận diệt Thọ.
Ðoạn
dứt Thọ dẫn đến tận diệt Ái.
Ðoạn
dứt Ái dẫn đến tận diệt Thủ.
Ðoạn
dứt Thủ dẫn dến tận diệt Hữu.
Ðoạn
dứt Hữu dẫn đến tận diệt Sanh.
Ðoạn
dứt Sanh dẫn đến tận diệt Lão, Tử, Phiền não, Ai oán,
Ðau khổ, Buồn rầu và Thất vọng.
Ðó
là sự chấm dứt toàn bộ nguyên nhân gây nên kết quả của
khổ đau.
Tiến
trình Nhân và Quả này tiếp diễn liên tục vô cùng tận.
Khởi điểm của tiến trình ấy khó nhận thức được, vì
ta không thể rõ lúc nào trong dòng sống của ta không bị bao
phủ bởi màn Vô Minh. Tuy nhiên, chỉ khi nào mà vô minh đã
được chuyển đổi thành trí tuệ; và dòng sống chứng nghiệm
được cảnh giới Niết Bàn, chừng ấy, tiến trình sinh tử
hay vòng Luân Hồi (Samsàra) mới chấm dứt.
PaticCa
samuppda
Paticca
means because of, or dependent upon: Samuppada - "arising or origination".
Paticca Samuppada, therefore, literally means - "Dependent-Arising" or
"Dependent Origination".
It
must be borne in mind that Paticca Samuppada is only a discourse on the
process of birth and death and not a theory of the ultimate origin of life.
It deals with the cause of rebirth and suffering, but it does not in the
least attempt to show the evolution of the world from primordial matter.
Ignorance
(Avijja) is the first link or cause of the wheel of life. It clouds all
right understanding.
Dependent
on ignorance of the Four Noble Truths arise activities (Sankhara) - both
moral and immoral. The activities whether good or bad rooted in ignorance
which must necessarily have their due effects only tend to prolong life's
wandering. Nevertheless, good actions are essential to get rid of the ills
of life.
Dependent
on activities arises re-birth consciousness (Vinnana). This links the past
with the present.
Simultaneous
with the arising of rebirth-consciousness there come into being mind and
body (Nama Rùpa).
The
six senses (Salayatana) are the inevitablee consequences of mind and body.
Because
of the six senses contact (Phassa) sets in. Contact leads to feeling (Vedana).
These
five, viz., consciousness, mind and matter, six senses, contact and feeling
are the effects of past actions and are called the passive side of life.
Dependent
on feelings arises craving (Tanha). Craving results in grasping (Upadana).
Grasping is the cause of Kamma (Bhava) which in its turn, conditions future
birth (Jati). Birth is the inevitable cause of old age and death (Jara-marana).
If
on account of cause effect comes to be, then if the cause ceases, the effect
also must cease.
The
reverse order of the Paticca Samuppada will make the matter clear.
Old
age and death are possible in, and with, a psycho-physical organism. Such
an organism must be born; therefore it pre-supposes birth. But birth is
the invetable result of past deeds of Kamma. Kamma is conditioned by grasping
which is due to craving. Such craving can appear only where feeling exists.
Feeling is the outcome of contact between the sense and objects. Therefore
it presupposes organs of sense which cannot exist without mind and
body. Where there is a mind there is consciousness. It is the result of
past good and evil.
The
acquisition of good and evil is due to ignorance of things as they truly
are.
The
whole formula may be summed up thus: -
Dependent
on Ignorance arise Activities (Moral and Immoral).
Dependent
on Activities arises Consciousness (Re-birth Consciousness).
Dependent
on Consciousness arise Mind and Matter.
Dependent
on Mind and Matter arises the six Spheres of Sense.
Dependent
on the Six Spheres of Sense arises Contact.
Dependent
on Contact arises Feeling.
Dependent
on Feeling arises Craving.
Dependent
on Craving arises Grasping.
Dependent
on Grasping arises Actions (Kamma).
Dependent
on Actions arises Re-birth.
Dependent
on Birth arises Decay, Death, Sorrow, Lamentation, Pain, Grief and Despair.
Thus
does the entire aggregate of suffering arise. The first two of these twelve
pertain to the past, the middle eight to the present, and the last two
to the future.
The
complete cessation of Ignorance leads to the cessation of Activities.
The
cessation of Activities leads to the cessation of Consciousness.
The
cessation of Consciousness leads to the cessation of Mind and Matter.
The
cessation of Mind and Matter leads to the cessation of the six Spheres
of Sense.
The
cessation of Six Spheres of Sense leads to the cessation of Contact.
The
cessation of Contact leads to the cessation of Feeling.
The
cessation of Feeling leads to the cessation of Craving.
The
cessation of Craving leads to the cessation of Grasping.
The
cessation of Grasping leads to the cessation of Actions.
The
cessation of Actions leads to the cessation of Re-birth.
The
cessation of Re-Birth leads to the cessation of Decay, Death, Sorrow,
Lamentation, Pain, Grief and Despair.
Thus
does the cessation of this entire aggregate of suffering result.
This
process of cause and effect continues ad infinitum. The beginning of this
process cannot be determined as it is impossible to say whence this life-flux
was encompassed by nescience. But when this nescience is turned into knowledge,
and the life-flux is diverted into Nibbanadhatu, then the end of the life
process or Samsara comes about.
