Khóa
Thứ 10 và 11
LUẬN
ĐẠI THỪA KHỞI TÍN
DỊCH
NGHĨA VÀ LƯỢC GIẢI
Giảng
lần thứ nhứt tại Phật Học Đường Nam Việt
Ngày
12 tháng 9 năm Tân Sửu (11 10 61)
BÀI
THỨ MƯỜI MỘT
CHƯƠNG
THỨ BA
PHẦN
GIẢI THÍCH
NÓI
VỀ NGHĨA "BẤT GIÁC" (tiếp theo)
MỤC
LỤC
Nói
về nghĩa "Bất giác" (tiếp theo và hết)
Ba
đại nghĩa của Tâm (tiếp theo và hết)
Nói
về Dụng rộng lớn của Tâm:
Báo
thân
Ứng
thân
Thế
giới trang nghiêm
III.
Trở về Tâm Chơn như
Không
khởi vọng niệm thì trở về Chơn như
CHÁNH
VĂN
Nói
về Dụng rộng lớn của tâm chơn như:
Các
đức Phật từ khi tu nhơn (Bồ Tát đạo) đã phát tâm đại
từ bi, tu các pháp Ba la mật, giáo hóa chúng sanh. Các Ngài
lập lời thệ nguyện rộng lớn, độ thoát tất cả chúng
sanh cho đến cùng tận đời vị lai, không hạn định bao nhiêu
số kiếp.
Các
Ngài xem tất cả chúng sanh như thân mình, và cũng không thấy
(chấp) có tướng chúng sanh để độ. Tại sao vậy? _ Vì các
Ngài đã chơn thật hiểu biết: tất cả chúng sanh và mình
không có sai khác, đồng một tâm chơn như bình đẳng.
Các
Ngài đã dùng Đại trí huệ diệt hết vô minh, nên chơn như
(Pháp thân) được hiện ra. Do chơn như đã hiện, nên tự
nhiên có các món diệu dụng không thể nghĩ bàn. Bởi diệu
dụng từ thể chơn như hiện ra, nên Dụng đồng với Thể
chơn như, đều biến khắp tất cả, và cũng đều không có
hình tướng gì để thấy được.
Tại
sao vậy? _ Vì các đức Phật chỉ có Pháp thân thanh tịnh,
tức là Trí thân (tâm), không có hình sắc (cảnh giới) và
cũng không có tạo tác. Song, tuỳ theo trình độ của chúng
sanh, hoặc thấy hoặc nghe, đều được lợi ích, nên gọi
là "Dụng lớn".
LƯỢC
GIẢI
Đoạn
này nói về Dụng lớn của tâm chơn như.
Các
vị Bồ Tát, dùng đại trí huệ, diệt trừ hết vô minh, chứng
được Thể chơn như (Pháp thân0. Do các vị Bồ Tát đã chứng
được chỗ đồng thể, nên tự xem mình cùng tất cả chúng
sanh đồng một bản thể, không có riêng khác; nếu chúng sanh
đau khổ, tức là mình đau khổ, chúng sanh còn trầm luân thì
mình chưa được giải thoát.
Bởi
thế nên Bồ Tát, tức nơi thể chơn như bình đẳng, khởi
ra "Đại dụng": Phát atâm đại từ bi, lập lời thệ nguyện
rộng lớn, tu các pháp Ba la mật (lục độ), hoá độ chúng
sanh, cùng tận đời vị lai, không hạn định bao nhiêu số
kiếp, và cũng không chấp có tướng chúng sanh để độ.
"Thể"
và "Tướng" của chơn như đều rộng lớn như thế, nên "Diệu
dụng" của chơn như cũng không thể nghĩ bàn: Không có hình
tướng, không có công dụng và cũng không có tâm tạo tác;
song tuỳ theo căn cơ của mỗi chúng sanh, cảm muốn như thế
nào, thì ứng hiện ra như thế ấy (như đức Quan Âm Bồ Tát
ứng hiện 32 thân v.v...) làm cho chúng sanh đều được lợi
ích, nên được gọi là "Đại dụng". Như hư không, tuỳ các
đồ vật mà hiện đủ hình. Và cũng như trăng rằm, không
cố ý (vô tâm) không dụng công (vô công dụng) mà tự nhiên
chiếu khắp tất cả; tuỳ theo các ao hồ, nước trong hay đục
mà trăng tỏ hay mờ.
CHÁNH
VĂN
Diệu
dụng của chơn như tuỳ theo trình độ của chúng sanh mà thấy
có hai phần:
1.
Ứng thân 2. Báo thân
_ Chúng
phàm phu và Nhị thừa, do Phân biệt sự thức (ý thức) nên
thấy ứng thân Phật. Họ chỉ thấy phần nào về sắc thân
Phật, chớ không thể biết cùng tận, và chỉ chấp thân ấy
từ ở ngoài đến, chớ không biết do tâm (chuyển thức) hiện
ra.
_ Các
vị Bồ Tát từ khi mới phát tâm, cho đến khi rốt ráo địa
vị Bồ Tát, đều do nghiệp thức (A đà na) mà thấy báo thân
Phật. Thân này có vô lượng sắc tướng, mỗi sắc tướng
có vô lượng sự tốt đẹp.
Về
quốc độ của thân này, cũng đủ vô lượng vật quý báu
trang nghiêm; tuỳ sự thị hiện nơi nào đều không cùng tận,
không có biên giới và cũng không hư hoại.
Tóm
lại, thân thể (chánh báo) và quốc độ (y báo), sở dĩ đều
được thành tựu các công đức như thế, là do sự huân tập
của các hạnh vô lậu, như các pháp Ba la mật v.v...và sự
huân tập bất tư nghị (chơn như huân tập bên trong). Vì được
đầy đủ vô lượng tướng diệu lạc như thế nên gọi là
(Báo thân).
Chúng
phàm phu thì chỉ thấy sắc thân thô sơ của Phật. Còn lục
đạo chúng sanh do tuỳ theo cái nghiệp của mỗi loài khác
nhau, nên thấy thân Phật không đồng. Do tuỳ theo mỗi loài
ứng hiện, không phải chính thân tướng tốt đẹp(báo thân),
nên gọi là "ứng thân".
LƯỢC
GIẢI
Tuỳ
theo trình độ của chúng sanh, mà diệu dụng chơn như thành
ra hai phần:
1.
Ứng thân: Thân này chỉ tuỳ theo muôn ngàn hoàn cảnh sai biệt
của lục đạo chúng sanh, mà hiện ra muôn ngàn hình thức
không đồng: Loài nào thấy Phật loài nấy. Như hư không tuỳ
theo các đồ vật vuông tròn v.v...mà ứng hiện ra đủ các
hình tướng.
Chúng
phàm phu và hàng Nhị thừa, vì còn ý thức phân biệt, và
chấp theo trần cảnh bên ngoài, không ngộ lý Duy thức, nên
thấy Phật ngoài tâm mình. Bởi thế nên chỉ thấy ứng thân
Phật, như thân Phật có 32 tướng tốt v.v...
2.
Báo thân: Thân này là kết quả hai món huân tập:
a)
Chơn như huân tập, cũng gọi là Bất khả tư nghị huân.
b)
Các pháp vô lậu thanh tịnh huân tập, tức là tu các pháp
như Lục độ v.v...Vì thế nên Chánh báo (thân thể) được
vô số tướng tốt đẹp, mà Y báo (hoàn cảnh) cũng được
vô cùng vật quý báo trang nghiêm.
Các
vị Bồ Tát từ khi mới phát tâm cho đến lúc rốt ráo địa
vị Bồ Tát, đều ngộ lý Duy tâm, nên thấy Báo thân Phật
Duy tâm hiện ra, không phải ở ngoài đến. Nhưng cũng tuỳ
theo trình độ của từng địa vị, mà sự thấy có Thô, tế
khác nhau. Bồ Tát từ địa vị Thập tín, Thập trụ, Thập
hạnh, Thập hồi hướng và Tứ gia hạnh, chỉ thấy về phần
Thô của Báo thân Phật. Các vị Bồ Tát từ Sơ địa lên
đến Đẳng giác thì thấy Báo thân Phật lần lần thù thắng
và vi diệu.
CHÁNH
VĂN
Lại
nữa, các vị Bồ Tát mới phát tâm (tam hiền) do thâm tín
chơn như, nên chỉ thấy được một phần nhỏ báo thân Phật.
Các vị Bồ Tát này, tuy biết sắc thân Phật có nhiều tướng
tốt trang nghiêm, duy tâm biến hiện, không rời chơn như, không
khứ không lai, xa lìa ranh giới, song các vị Bồ Tát này còn
dùng tâm phân biệt (ý thức) nên chưa nhập được Pháp thân.
Nếu
Bồ Tát đặng tâm thanh tịnh (lên Thánh địa) thì thấy báo
thân Phật càng tốt đẹp và càng mầu nhiệm. Đến vị Bồ
Tát tột bực (Đẳng giác) thì thấy báo thân Phật mới hoàn
toàn rốt ráo.
Nếu
Bồ Tát lìa được nghiệp thức (A đà na) thì ngộ được
pháp thân Phật, không có sắc tướng gì có thể thấy được;
vì pháp thân của chư Phật, không có sắc tướng thế này
thế nọ, không có tướng phần (bị phân biệt) và kiến phần
(năng phân biệt) nên không thể thấy được.
LƯỢC
GIẢI
Đoạn
nầy tiếp theo đoạn trước, nói tuỳ theo trình độ của
Bồ Tát, thấy thân Phật khác nhau.
Các
vị Bồ Tát ở địa vị Tam hiền, tuy đã ngộ được lý
Duy thức và thâm tín chơn như, nhưng vì còn dùng ý thức phân
biệt, nên chỉ thấy báo thân Phật được một ít thôi.
Các
vị Bồ Tát đã ngộ nhập chơn như, chứng được pháp thân
thanh tịnh, bước lên Thánh vị (Thập địa); càng lên bực
trên chừng nào, thì lại càng thấy báo thân Phật tốt đẹp
và mầu nhiệm chừng ấy. Đến địa vị cùng tận của Bồ
Tát là vị Đẳng giác, mới thấy được rốt ráo Báo thân
Phật.
Đến
khi Bồ Tát phá trừ được Nghiệp thức (Vọng thức:A lại
da chơn vọng hoà hiệp) tức là phá trừ được vô minh rất
vi tế (món Tế thứ nhứt trong ba Tế); lúc bấy giờ mới
hoàn toàn nhập Chơn như, chứng Pháp thân thanh tịnh.
Pháp
thân là bản thể của các pháp; vì không có sắc tướng,
không có bỉ thử và không tâm cảnh v.v...nên không thể thấy
được. Tất cả chư Phật và chúng sanh cũng đồng một bản
thể này.
CHÁNH
VĂN
Hỏi:
_ Pháp thân của chư Phật đã không có các sắc tượng, tại
sao lại hiện ra có các sắc tướng?(ứng thân và báo thân)
Đáp:
_ Vì pháp thân là bản thể của sắc tướng, cho nên có thể
hiện ra các sắc tướng (hoá thân báo thân). Do từ hồi nào
đến giờ, Sắc (hiện tượng) Tâm (bản thể) không hai, nên
bản thể của Sắc (sắc tánh) tức là Tâm (tức trí).
Vì
bản thể của Sắc vô hình (thuộc về tâm) nên gọi là "Trí
thân". Vì tướng của tâm (trí tánh) tức là Sắc, nên gọi
là "Pháp thân".
Vì
bản thể (tâm) đã biến khắp tất cả chỗ, nên hiện tượng
là Sắc, cũng không có chừng ngằn. Tuỳ nơi tâm mà hiện
ra mười phương thế giới, vô lượng Bồ Tát, vô lượng
Báo thân, vô lượng món tranh nghiêm, mỗi mỗi sai khác, đều
không có hạn lượng và đều không ngại nhau. Vì đây là
diệu dụng đại tự tại của chơn như, nên hkông thể dùng
thức tâm phân biệt mà biết được.
LƯỢC
GIẢI
Đoạn
này Luận chủ đặt ra lời vấn đáp để giải thích sự
nghi ngờ.
Hỏi:
_ Pháp thân của chư Phật thanh tịnh, không có các hình tướng,
tại sao lại hiện ra có các sắc tướng là Hoá thân và Báo
thân?
Đại
ý lời đáp: Do từ hồi nào đến giờ, trong Chơn như Pháp
thân, Sắc và Tâm không hai: Bản thể của Sắc tức là Tâm,
Hiện tượng của Tâm tức là Sắc. Bởi thế nên Chơn như
Pháp thân tuy không có hình sắc, mà có thể hiện ra các hình
tướng: Y báo và Chánh báo đầy đủ. Cũng như bản thể của
điện, biến khắp tất cả không gian, tuy không có hình tướng,
nhưng có thể hiện ra các sắc tướng, (hiện tượng) như
sấm sét, chớp, nổ v.v...Trong Tâm kinh chép: "Sắc chẳng khác
với Không, Không chẳng khác với Sắc" (Sắc bất dị Không,
Không bất dị Sắc; Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc).
Vì
Sắc tức là Tâm, nên các pháp tức là Chơn như Pháp thân.
Vì Tâm tức là Sắc, nên chơn như pháp thân tuỳ duyên thành
các pháp. Do bản thể đã biến khắp tất cả, nên hiện tượng
các Sắc tướng, như mười phương thế giới, vô lượng Bồ
Tát, vô lượng món trang nghiêm v.v....cũng biến khắp tất
cả, không có hạn lượng; mặc dù các hình sắc đều khác
nhau, nhưng không trở ngại nhau. Việc này là diệu dụng của
Chơn như Pháp thân, nên chúng phàm phu và hàng Nhị thừa, không
thể dùng thức tâm của mình mà phân biệt được.
Do
Chơn như là bản thể của các Pháp, nên gọi là Pháp thân;
và nó đủ tất cả trí, nên cũng gọi là Trí thân.
III.
Trở về Tâm Chơn như
CHÁNH
VĂN
Lại
nữa, các pháp từ sanh diệt mà trở về Tâm chơn như; nghĩa
là suy xét kỹ càng: bên trong thì thân ngũ ấm (Sắc: Sắc
ấm: Tâm: bốn ấm sau) bên ngoài thì cảnh giới (6 trần) rốt
ráo vô niệm (tức là chơn tâm). Song, vì chúng sanh bị vô
minh làm mê, nên chơn tâm (vô niệm) biến thành hữu niệm
(có thân và cảnh v.v..), nhưng bản thể chơn tâm không động
(vô niệm).
Cũng
như người lầm phương hướng, vì sự mê lầm nên chấp phương
Đông làm phương Tây; thật ra phương hướng không thay đổi.
Bởi
thế nên, người quán sát biết được Tâm vô niệm (không
khởi vọng niệm) thì đặng tuỳ thuận vào Tâm chơn như.
LƯỢC
GIẢI
Luận
này có 5 chương, trong chương thứ ba là Phần Giải thích,
lại chia làm 3 phần:
1.
Nói về nghĩa chánh
2.
Đối trị các chấp sai lầm.
3.
Phân biệt hành tướng phát tâm đến Đạo.
Trong
phần "Nói về nghĩa chánh", lại chia làm 3:
I.
Nói về Tâm Chơn như
II.
Nói về Tâm Sanh diệt
III.
Trở về Tâm Chơn như (tức là quán sát các pháp, sanh tức
vô sanh).
Đoạn
văn trên đây nói về phần thứ ba là "Trở về Tâm Chơn như".
Hành
giả hãy quán sát tất cả các pháp: Bên trong là thân ngũ
ấm (Sắc và Tâm), bên ngoài là cảnh giới 6 trần (sắc, thinh,
hương, vị, xúc, pháp) rốt ráo đều vô niệm (không vọng
niệm, tức là chơn như). Vì các pháp không rời Thể Chơn
tâm (Tâm Chơn như), nên Chơn tâm đã vô niệm (không vọng),
thì các pháp cũng vô niệm (không vọng).
Chơn
tâm vì không có hình tướng nên tìm khắp mười phương không
thể thấy được nó. Song vì vô minh vọng động, nên Tâm
biến ra các pháp hữu hình (hữu niệm) như thân và cảnh v.v...nhưng
bản thể Chơn tâm vẫn thanh tịnh không động 9vô niệm).
Cũng như người bộ hành, vì lầm phương hướng nên chấp
phương Đông làm phương tây, thật ra phương hướng không
thay đổi.
Do
vọng niệm sanh ra các pháp sanh diệt, nên dứt trừ vọng niệm
(quán vô niệm) thì các pháp sanh diệt kia tự trở về Tâm
Chơn như (vô niệm). Cũng như vì gió nên có sóng động, nếu
gió hết thì sóng kia tự trở lại với tánh nước yên lặng.
Nếu
vô niệm (không vọng niệm) thì toàn vọng là chơn; nên quán
vô niệm là con đường tu chứng duy nhứt của các Phật Tổ.
Trong
kinh Lăng nghiêm Phật dạy:" ...Bất tuỳ phân biệt ..." (Không
theo trần cảnh khởi vọng niệm phân biệt, tức là quán vô
niệm)******
Tổ
Đạt Ma khi từ Ấn độ mới đến Trung hoa, đức Nhị tổ
thỉnh cầu Ngài dạy phương pháp an tâm.
Tổ
Đạt Ma trả lời: _ "Ông hãy đem tâm đến đây, ta sẽ an
cho".
Đức
Nhị tổ thưa rằng: _ "Con tìm tâm không thể được".
Tổ
Đạt Ma dạy tiếp: _ "Ta đã an tâm cho ông rồi". Đức Nhị
tổ liền tỏ ngộ.
Đức
Lục Tổ Huệ Năng dạy: _" ....Bổn lai vô nhứt vật ...." (từ
xưa đến nay, không có một vật)******
Đây
là những bằng chứng Phật và Tổ đều dạy cái bí quyết
tu hành mau được thành Phật là "Vô niệm" (không vọng niệm).
Bởi
thế nên, cũng ở nơi Luận này, về đoạn trước đã nói:"
...Nếu lìa các vọng niệm thì đặng nhập chơn như ..." (nhược
ly ư niệm, danh vi đắc nhập).
