-
Vừa tìm thêm được mấy ngôi cổ tháp phía trên chùa Hoa
Yên, trên tháp Thiền Định và một ngôi am cổ có thể là
am Ngọa Vân nơi Thượng hoàng Trần Nhân Tông tịch diệt nhập
niết bàn…
Nền
am Ngọa Vân - Yên Tử.
Cho
đến bây giờ, hướng về Yên Tử ai cũng nghĩ đây là chốn
tổ của Thiền phái Trúc Lâm, nơi Đầu đà Điều ngự Giác
hoàng Trần Nhân Tông, vị tổ khai sáng ra dòng thiền này đắc
đạo thành Phật chính.
Trước
khi Thượng hoàng Trần Nhân Tông vào Yên Tử tu tập, thì nơi
đây đã trở thành thánh địa Phât giáo với nhiều thiền
sư tu theo các dòng phái khác nhau. Điều này được kể lại
trong sách Thiền tông chỉ nam tự do chính ông nội của đức
Nhân Tông viết. Trong sách này có nhắc đến chuyện, sau loạn
Trần Liễu thấy đau lòng trước cảnh huynh đệ tương tàn,
vua Trần Thái Tông bỏ ngai vàng trốn lên Yên Tử định xin
xuất gia. Thái sư Trần Thủ Độ lúc bấy giờ mới đem cả
triều đình lên cầu xin vua về và quyết ý: nhà vua ở đâu
triều đình ở đó. Trước tình cảnh như vậy vua mới tham
thiền với quốc sư Phù Vân về đạo. Sau khi nghe sư giảng
giải ngài đã ngộ ra được chân lý của đạo Phật và quyết
định trở về triều đình lãnh đạo quân dân Đại Việt
hai lần đại thắng quân Nguyên.
Tuy
nhiên, bên cạnh những chỉ dẫn như vậy trong Thiền tông
chỉ nam tự, chúng ta hành hương trên con đường từ chùa
Hoa Yên lên Yên Tử đã thấy nhiều dấu tích của các thiền
phái khác. Đơn cử nếu du khách để ý thì trước khi
lên đến chùa Hoa Yên vài bậc đá ở một khu vườn bên phải
có đặt một bảo tháp bằng đá của một vị thiền sư theo
dòng Lâm Tế. Chúng ta sẽ bắt gặp một cụm tháp Lâm Tế
nữa nếu quá bộ đi tiếp từ chùa Hoa Yên lên chùa Bảo Sái.
Tháp
Trúc Lâm
Có hẳn
một con đường cổ tháp của thiền phái Trúc Lâm chạy dọc
theo con đường đi của khách bộ hành. Đầu tiên phải kể
đến cụm tháp chùa Lân mà ngày nay chính là Thiền viện Trúc
Lâm, kế đến và cụm tháp Hòn Ngọc ở cuối đường Tùng;
lên cao hơn nữa là vườn tháp bên cạnh lăng Quy Đức nơi
có tháp tổ Huệ Quang nơi đặt xá lị và tượng vua Trần
Nhân Tông, ở các chùa Hoa Yên – Bảo Sái – Một Mái –
Vân Tiêu đều có những vườn tháp với số lượng khá nhiều,
rải rác trên đường đi là những cụm hoặc một vài ngôi
tháp lẻ nhưng không hề thiếu những giá trị về mặt lịch
sử lẫn tính mĩ thuật.
Cổ
tháp ở Yên Tử có chung một đặc điểm là được xếp bằng
những khối đá được mài vuông không có chất kết dính,
trong mỗi tháp đều có khám thờ đặt bài vị hoặc tượng
của các thiền sư. Thêm một đặc điểm đặc biệt hơn theo
kinh nghiệm của các sư và dân địa phương ở đây trong việc
đi tìm tháp hoặc các am cổ cho biết: các am hoặc tháp thương
được dựng ở giữa hai gốc cây tùng, điều này chỉ riêng
Yên Tử mới có. Chính nhờ kinh nghiệm này mà năm 2007 vừa
rồi người ta đã tìm thêm được mấy ngôi cố tháp ở phía
trên chùa Hoa Yên, trên tháp Thiền Định và một ngôi am cổ
hiện đang có nghi vấn đó chính là am Ngọa Vân nơi Thượng
hoàng Trần Nhân Tông tịch diệt nhập niết bàn…
Bên
cạnh tháp tổ Huệ Quang ở lăng Quy Đức, có lẽ đẹp nhất
vẫn là tháp Thiền định ở vị trí phía trên chùa Hoa Yên.
Nếu như ở các bảo tháp khác được dựng từ những khối
đá vuông vắn được xếp lên nhau thì bảo tháp Thiền định
lại được dựng bằng gạch nung theo lối Chàm có tráng men
xanh. Đế tháp là bốn mặt hổ phù, trán tháp là một đóa
sen ngậm viên minh châu, trong khám thờ có bài vị nhưng
bị phong hóa không còn nhìn rõ chữ, bản thân tháp Thiền
định được dựng giữa hai gốc cổ tùng.
Tại
sao ở Yên Tử, mỗi am và tháp đều được dựng giữa hai
gốc tùng? Một thiền sư đã giải thích điều này: Sở dĩ
mỗi bảo tháp hay am ở đây được đều được dựng giữa
hai gốc tùng vì theo quan niệm của người phương Đông thì
tùng vốn là cây thiêng có khả năng hút linh khí của trời
đất, việc tọa thiền dưới gốc tùng sẽ làm tăng công
năng tu tập của mỗi thiền sư. Thêm một nguyên nhân nữa
trong kinh Phật kể lại: khi đức Phật Thích Ca nhập
niết bàn ở Kushinagar, ngài nằm ở giữa hai cây Ta la song
thọ; chính chi tiết này làm cho ta có thêm một sự lý giải
về mối liên quan đến những cụm bảo tháp nằm giữa hai
gốc cổ tùng ở nơi đây.
Cuộc
tìm kiếm am Ngọa Vân – đâu là nơi mất của đức Điều
ngự Giác hoàng?
Đầu
năm 2007, vào gần đúng dịp lễ hội Yên Tử, dân địa phương
đi đào măng về kháo nhau trên đường đi chùa Bảo Sái, đoạn
trên chùa Một mái có con đường rẽ ngang đi lối trên của
am Dược và am Hoa đã phát hiện một nền am cổ. Bên cạnh
đó có một bảo tháp hơi bị xụp. Nhiều người cho rằng
rất có thể đó chính là am Ngọa Vân nơi mà đệ nhất tổ
thiền phái Trúc Lâm, Đầu đà Điều ngự Giác hoàng Trần
Nhân Tông nhập niết bàn.
Con
đường mòn này từ lâu chẳng có ai đi và gần như mất dấu.
Sau nhiều lần bị lạc, đến nơi, thì thấy quả thật có
một bảo tháp còn nguyên vẹn, đỉnh tháp hơi bị xụp xuống.
Vị sư trông coi chùa Bí Thượng phỏng đoán là có thể tháp
được xếp lại vì ở Yên Tử trước đây các bảo tháp
không được trông coi cẩn thận có thời gian người ta có
phong trào đào các tháp để tìm vàng. Nhưng trên thực tế,
bảo tháp này vẫn được khá giữ nguyên ven, phần bị xụp
có thể do tác động cơ học từ móng gây ra.
Dấu
nền am Ngọa Vân - Yên Tử
Theo
một dấu hiệu nhận biết chung, tháp dược dựng từ bằng
những khối đá vuông vắn được xếp lên nhau theo hình dáng
chung của những cổ tháp trong vùng Yên Tử, trên trán có bia,
nhưng chữ bị phong hóa không thể đọc nổi những văn tự
khắc trên đó, và tháp cũng nẳm ở vị trí là giữ hai gốc
cổ tùng.
Ngay
bên cạnh bảo tháp chừng 100m chính là một nền am nhỏ mà
rất nhiều người ở đây đó chính là am Ngọa Vân như trong
sử sách ghi lại.
Nền
am được dựng dưới một phiến đá rất to nhô ra tạo như
một cái mái tự nhiên, điều này khá lý thú nhưng không có
gì đặc biệt lắm. Đặc biệt hơn cả là trước am có hai
gốc cổ tùng rất lớn, đường kính chừng hai người ôm,
thân hai cây to bằng nhau. Gần như vừa khít giữa hai cây tùng
là một phiến đá phẳng tự nhiên có chiều dài độ một
người nằm.
Có
thể đây chính là nền móng của một cổ am và đã có người
tu tập.
Trước
đó người ta vẫn biết có một ngôi chùa Ngọa Vân ở Đông
Triều, và theo quan niệm của mọi người đó chính là nơi
đức Trần Nhân Tông tịch diệt nhập niết bàn. Hiện giờ
trong chùa còn thờ một bức tượng Trần Nhân Tông nhập niết
bàn theo đúng với những gì sử sách tả lại: ngài nhập
niết bàn theo tư thế sư tử tọa, giống với tư thế của
Phật Thích Ca nhập niết bàn tức là người nằm nghiêng một
tay chống đầu, một tay buông xuống đùi, hai chân để co
lại xếp chồng lên nhau.
Trong
quá trình kiểm chứng thông tin về ngôi cổ am mới tìm ra
này thì có thông tin: phát hiện một am Ngọa Vân nữa bên
dãy Yên Sinh sườn phía Tây dãy Yên Tử mạn Bắc Giang. Liền
ngay sau đó như để khẳng định cho quan điểm về có một
am Ngọa Vân nữa ở Bắc Giang , GS Huệ Chi cũng đã viết:
“Việc qua đời của vua Trần ở am Ngọa Vân trên dãy Yên
Sinh là điều đã được khẳng định, không có gì phải xét
lại!”.
GS
Huệ Chi đưa ra quan điểm từ 3 cuốn sách: Đại Việt Sử
Ký Toàn Thư; Thánh Đăng Ngữ Lục, Tam Tổ Thực Lục.
"Đại
Việt sử ký toàn thư - Bản kỷ, Quyển III, ghi rằng
vua Trần Nhân Tông băng ở am Ngọa Vân thuộc dãy Yên Tử
vào ngày 3 tháng 11 năm Mậu thân…. "Thánh đăng ngữ lục"
và "Tam tổ thực lục" thì nói kỹ hơn nhiều…Ngày 18 vua
lên đường, đi bộ, tới chùa Tú Lâm ở ngọn Kỳ Đặc thuộc
dãy Yên Sinh thấy nhức đầu, bèn bảo hai tỳ khưu đi theo
là Tử Doanh và Hoàn Trung rằng: "Ta muốn lên đỉnh Ngọa Vân
nhưng sức chân yếu quá không thể đi được. Biết làm thế
nào đây?". Hai tì khưu bèn tâu vua: "Hai đệ tử chúng con có
thể giúp người". Nói rồi họ cùng khiêng nhà vua lên đến
đỉnh Ngọa Vân. Đến nơi, nhà vua từ tạ, bảo: "Thôi hai
người hãy xuống núi tu hành, đừng coi sinh tử là một chuyện
dễ dàng".”
GS
Huệ chi cũng nói thêm: “Nhưng hai tài liệu khác của chính
nhà Phật và có lẽ còn sớm hơn cả "Đại Việt sử ký toàn
thư" là "Thánh đăng ngữ lục" và "Tam tổ thực lục" thì
nói kỹ hơn nhiều”
Trên
thực tế, GS Huệ Chi lầm lẫn một điều rất lớn rằng
cuốn Thánh Đăng Ngữ Lục do thiền sư Tính Quảng và Ngô
Thời Nhiệm soạn vào thế kỷ 18 trong khi đó Đại Việt Sử
Ký Toàn Thư được soạn ra trước đó 3 thế kỷ.
Thêm
vào đó cuốn Thánh Đăng Ngữ Lục có thể được biên soạn
vào cuối đời vua Trần Minh Tông đầu đời Trần Dụ Tông
nhưng không có tác giả. So với Đại Việt Sử Ký Toàn thư
của Ngô Sĩ Liên viết dưới thời Lê Thánh Tông thì Thánh
Đăng Ngữ Lục chỉ là dạng tục sử ở mức tham khảo tư
liệu loại 2.
Cuốn
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư được Ngô Sĩ Liên biên soạn
dựa trên thành tựu của cuốn Đại Việt Sử Ký do Phan Phu
Tiên một sử gia đời Trần biên soạn, như vậy đây luôn
luôn là nguồn tư liệu đáng tin cậy loại 1.
Dựa
vào những tư liệu sẵn có cộng thêm với tư liệu thu được
trong quá trình thực tế, có thể nhận xét như sau:
Thứ
nhất: Theo quan niệm dân gian, sư ở đâu thì dựng am ở đó,
còn chùa là nơi thờ Phật; khi Thượng hoàng Trần Nhân Tông
xuất gia vào Yên Tử tu hành tháng 8 năm 1299, thì tháng 7 cùng
năm đó đã cho dựng am Ngự Dược theo những gì mà Đại
Việt Sử Ký Toàn Thư ghi lại. Trong suốt quá trình tu tập
đến đắc đạo, sử chỉ ghi chép duy nhất buổi thuyết pháp
giảng Khóa Hư Lục đầu tiên của ngài tại ngôi chùa Vĩnh
Nghiêm thuộc dãy Yên Sinh chứ không nói gì thêm.
Thứ
hai: Mối liên hệ giữa am và tháp ở Yên Tử rất khăng khít
với nhau. Khi các thiền sư viên tịch, am của họ bao giờ
cũng được dựng ngay gần khu vực tháp. Bản thân theo hai
cuốn sử kia cũng cho biết là xá lị của vua Trần Nhân Tông
được chia ra hai nơi: Một phần đặt ở Đức Lăng, phủ
Long Hưng (Thái Bình); một phần đặt trong Kim Tháp ở chùa
Vân Yên (chùa Hoa Yên ) trên Yên Tử, vậy không có lẽ gì
vua Trần Nhân Tông lại có ngoại lệ là mất ở một nơi,
táng ở một nẻo.
Rất
khó có khả năng chứng minh về một sự tồn tại của am
Ngọa Vân ở phía sườn tây Yên Tử mạn bên dãy Yên Sinh
thuộc địa phận Bắc Giang và cũng khó xác định vị trí
chính xác của am Ngọa Vân nơi mà mà đệ nhất tổ đã nhập
vào cõi niết bàn tại khu vực xung quanh Yên Tử.
TIN
LIÊN QUAN
Phát
hiện đường Xích tùng cổ trên Yên Tử, Trần Ngọc Linh
Trần
Ngọc Linh
01-31-2008
05:23:46
