HIẾN
XÁC THEO QUAN ĐIỂM
CỦA
PHẬT GIÁO
Việc
hiến tặng các cơ quan nội tạng đối với nhiều Phật tử
là một vấn đề đầy mâu thuẫn. Một mặt, chúng ta luôn
muốn thực hành Bồ tát hạnh ở mọi nơi có thể, vì ở
Hoa Kỳ hằng ngày có chín người hấp hối trong sự chờ đợi
tuyệt vọng những người hiến tặng. Mặt khác, theo giáo
lý đạo Phật, chỉ khi thần thức rời khỏi thể xác mới
gọi là chết, chứ không phải sau khi trút hơi thở cuối cùng,
và người ta thường tin rằng chính hoàn cảnh tử vong lâm
sàng và thời gian sau đó, trước khi thần thức thoát đi,
là thời điểm then chốt quyết định sự tái sinh hoặc đầu
thai của người đó. Theo quan niệm này, tốt nhất là không
được cắt xẻ thi hài trong vòng ba ngày sau cái chết lâm
sàng, nếu không nó sẽ gây ra sự rối loạn cho tiến trình
tái sinh.
Tuy
nhiên, theo y học, để cấy ghép cơ thể có hiệu quả, những
bộ phận đó trong cơ thể người chết phải được cắt
càng nhanh càng tốt sau khi trút hơi thở sau cùng, như vậy
nó có thể làm rối loạn nghiêm trọng đến quá trình tự
nhiên của ý thức quan về dạng vô hình. Nhiều Phật tử
đã phát nguyện hiến xác theo yêu cầu không được cắt cơ
thể họ sau ba ngày, nhưng làm như vậy không đảm bảo chất
lượng cấy ghép các cơ quan nội tạng, các mô đã hiến tặng.
Thiền
sư Sheng Yen và Tangen Harada cho rằng dù việc hiến tặng có
thể làm rối loạn đến tiến trình chuyển hóa ý thức của
người hiến tặng, nhưng nếu người ấy có tu tập và có
ước nguyện mạnh mẽ giúp đỡ người khác thì sự chi phối
đến thể xác của họ ít làm ảnh hưởng đến sự tán loạn
ở giai đoạn chuyển di thần thức.
Quan
điểm khác thì cho rằng vì ta không biết mình sẽ phản ứng
như thế nào đối với quá trình hiến tặng trong giai đoạn
trung chuyển này, vì vậy tốt nhất là nên tránh. Những người
theo quan niệm này thường nhấn mạnh đến khía cạnh thương
mại phiền toái đến việc hiến tặng, như chi phí cao và
sự ưu tiên mang tính độc đoán trong việc phân phối. Họ
cũng cho rằng sự hấp tấp quá mức có thể dẫn đến việc
cắt đi các cơ quan trong khi bệnh nhân đó vẫn còn có khả
năng hồi sinh.
Cái
chết của não (Brain death) cũng đưa ra nhiều vấn đề khác.
Phần lớn các cơ quan hiến tặng là bệnh nhân bại não, khi
cơ thể vẫn được tiếp tục nuôi sống, gia đình và người
thân đã sắp xếp việc hiến tặng. Tuy nhiên, từ chết não
cũng không chính xác vì não cho thấy có một số còn hoạt
động ngay cả sau nhiều giờ ngừng thở. Đến nay, chúng ta
vẫn chưa hiểu hết về mối quan hệ giữa thần thức và
chết não. Tuy nhiên, ta dễ đoán ra rằng hoạt động của
não sau khi trút hơi thở cuối cùng có liên quan đến hoạt
động của thần thức.
Đối
với một số người, một phương pháp khác có thể tránh
được sự rối loạn trong quá trình chuyển tiếp của thần
thức do việc hiến tặng các bộ phận cơ thể mà vẫn có
ích cho người khác. Sau hăm bốn giờ khi tim ngừng đập, ngoại
trừ việc cắt đi các cơ quan nội tạng người ta có thể
hiến xương và các mô sống. Mặt khác, có ba cách nữa để
trở thành người hiến tặng khi ta còn sống và khỏe mạnh
là hiến tặng máu, tủy hay thận.
