CHƯƠNG
XII: QUÁN KHỔ
Có
thuyết nói rằng:
144)Tự
tác và tha tác,
Cộng
tác, vô nhân tác.
Nói
các khổ như thế,
Khổ
quả không phải vậy.[1] [1]
Có
người nói, khổ do mình tự tạo, hoặc nói người khác tạo,
hoặc nói vừa tự tạo, vừa do người khác tạo, hay nói không
do nguyên nhân nào. Xét như là quả,như thế không đúng. Khổ
quả không phải vậy, là vì chúng sanh do các duyên đưa đến
sự khổ, rồi nhân khổ muốn tìm về tịch diệt. Nhưng không
biết nhân duyên đích thật của khổ não, do đó có bốn thứ
sai lầm thế nên nói, “Khổ quả không phải vậy.”
Vì
sao?
145)Khổ
nếu là tự tác,
Thì
chẳng từ duyên sanh.
Do
vì có ấm này,
Mà
có ấm kia sanh. [2]
Khổ,
nếu tự tác thì không từ các duyên sanh. Tự, là từ nói
tự tánh phát sanh; điều này không đúng. Vì sao? Nhơn năm
ấm trước mà có năm ấm sau. Thế nên, khổ không thể tự
nó tạo ra nó.
Hỏi:
Nếu nói năm ấm này tạo ra năm ấm kia thì nó do cái khác
tạo?
Đáp:
Điều ấy không đúng, Vì sao?
146)Nếu
nói năm ấm này,
Khác
với năm ấm kia.
Như
thế thì nên nòi,
Từ
cái khác tạo khổ. [3]
Nếu
năm ấm này dị biệt năm ấm kia, và năm ấm kia dị biệt
năm ấm này, thế mới có thể khổ từ cái khác tạo. Như
chỉ sợi và vải khác nhau thì sẽ lìa chỉ mà có vải. Nếu
lìa chỉ, không có vải, thì vải không khác với chỉ. Cũng
thế, năm ấm kia khác với năm ấm này, thế thì có thể lìa
năm ấm này có năm ấm kia. Nếu lìa năm ấm này mà không
có năm ấm kia; thế thì, năm ấm này không khác năm ấm kia.
Thế nên không thể nói khổ từ cái khác tạo.
Hỏi:
Tự tác nghĩa là mỗi con người tự tạo cái khổ cho mình
và tự mình thọ khổ.
Đáp:
147)Nếu
người tự tạo khổ;
Lìa
khổ đâu có người,
Mà
nói do người kia,
Có
thể tự tạo khổ. [4]
Nếu
nói con người tự tạo khổ, thì lìa cái khổ của năm ấm
ra, đâu có con người riêng biệt để có thể tự tạo khổ?
Phải nói rằng, chính con người đó, còn không thể nói. Thế
nên, khổ không phải con người tự tạo. Nếu nói con người
không tự tạo khổ, nhưng người khác tạo khổ rồi mang đến
cho người này, cũng không đúng. Vì sao?
148)Nếu
khổ người khác tạo,
Rồi
mang cho người này.
Nhưng
nếu lìa cái khổ,
Đâu
có người này thọ. [5]
Nếu
người khác tạo khổ rồi mang đến cho người này; thì lìa
năm ấm, không có con người thọ này.
Lại
nữa:
149)Nếu
khổ người kia tạo,
Mang
đến cho người này.
Lìa
khổ nào có người,
Mà
trao cho người này? [6]
Nếu
bảo người kia tạo khổ rồi trao cho người nà thì lìa sự
khổ của năm ấm ra đâu có con người kia tạo khổ mang đến
cho con người này. Nếu có, thì phải nêu rõ tướng trạng
của nó.
Lại
nữa:
150)Khổ
tự tạo không thành,
Làm
sao kia tạo khổ.
Nếu
người kia tạo khổ,
Tức
cũng gọi tự tạo. [7]
Bằng
mọi nhân duyên để xét, thì con người kia tự tạo khổ bất
thành, mà nói rằng do người khác tạo khổ, cũng không đúng.
Tại sao? Vì đây và kia đối đãi nhau. Nếu người kia tạo
khổ thì đối với người kia, đó cũng gọi tự tạo khổ.
Tự tạo các khổ, trước đã phá. Vì chủ trương tự tạo
khổ của ông không thành, cho nên người khác tạo cũng không
thành.
Lại
nữa:
151)Khổ
không gọi tự tạo;
Pháp
không tự tạo pháp.
Cái
khác không tự thế,
Sao
có kia tạo khổ. [8]
Tự
tạo khổ, không đúng. Vì sao? Như con dao không thể tự cắt
nó. Cũng thế, pháp không thể tự tạo ra pháp. Thế nên, không
thể tự tạo. Người khác tạo cũng không đúng. Vì sao? Ngoài
khổ, không có tự tánh của người kia. Nếu lìa khổ có tự
tánh của người kia, thì mới có thể nói con người kia tạo
khổ. Nhưng con người kia cũng chính là khổ, làm sao khổ tự
tạo khổ?
Hỏi:
Nếu tự tạo; tha tạo đều không đúng. vậy có thể có chung
cùng nhau tạo?
Đáp:
152)Khổ
kia, đây nếu thành,
Mới
có chung tạo khổ.
Đây,
kia còn không tạo,
Huống
là vô nhơn tạo. [9]
Tự
tạo, tha tạo còn có lỗi huống là vô nhân tạo. Nhân tạo
có nhiều lỗi, như đã phá trong chương "Tác và Tác giả".
Lại
nữa:
153)Không
những nói cái khổ,
Bốn
trường hợp bất thành.
Mọi
vạn vật ngoại giới,
Bốn
trường hợp cũng không. [10]
Trong
Phật Pháp tuy nói năm thọ ấm là khổ, vì có ngoại đạo
nói, khổ thọ là khổ, thế nên nói chẳng những nói đối
với khổ, bốn trường hợp đều không thành; mà vạn vật
bên ngoài như đất, nước, núi, cây v.v.. tất cả pháp đều
không thành.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]
Quán các pháp khổ do từ đâu có, nó do tự mình làm nên khổ,
hay sử người khác, hoặc do bên ngoài tạo khổ. Khổ không
thể tự nó tạo ra khổ, vì như thế thành vô nhân, không
nhân khổ thành quả khổ, cũng bất thành. Nếu cho rằng vì
có thân ngũ ấm này nên có khổ. Như vậy thân ngũ ấm tạo
ra khổ, hay do tạo khổ mà có thân ngũ ấm. Thân ngũ ấm này
và thân ngũ ấm khác, trước sau như thế nào? Là đồng hay
khác? Đây cũng giống như các chương trước, bài bác đồng,
dị, tự tác, tha tác v.v…
Đọc
Thêm:
-Trung
Luận, Bồ Tát long Thọ, Việt dịch: Thích Viên Lý
-Luận
Giải Trung Luận - Tánh Khởi và Duyên Khởi, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Lịch
Sử Tư Tưởng Và Triết Học Tánh Không, TT. Thích Tâm Thiện
-Tìm
Hiểu Trung Luận - Nhận Thức và Không Tánh, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Tánh
không luận là gì ? Tuệ Sỹ
-Yếu
Chỉ Trung Quán Luận, HT. Thích Duy Lực
-Nhất
Nguyên Luận và Thể Cách Tri Nhận Tánh Không, Phổ Nguyệt
