TỪ ĐIỂN LÀNG MAI 

Ban biên tập Từ Điển Làng Mai 2006

A

B

C

D

Ð

E

G

H

I

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

X

Y

B

Ba cảm thọ (pháp số)  Cảm thọ thứ nhất là lạc thọ - cảm giác dễ chịu. Cảm thọ thứ hai là khổ thọ - cảm giác khó chịu.  Cảm thọ thứ ba là xả thọ - cảm giác trung tính, không khó chịu cũng không dễ chịu và cũng có thể chuyển thành khổ thọ hay lạc thọ. Cảm thọ có thể có nguồn gốc sinh vật lý hay tâm lý. Cảm thọ là lĩnh vực quán chiếu thứ hai được đề cập tới trong Kinh Quán Niệm Hơi Thở và Kinh Bốn Lĩnh Vực Quán Niệm. Ở Làng Mai, chánh niệm được thực tập thường xuyên để có thể nhận diện và chuyển hóa các cảm thọ theo hướng tích cực, chuyển hóa một xả thọ hay khổ thọ thành một lạc thọ. Ví dụ, nhức răng là một khổ thọ. Khi quán chiếu cảm thọ đó “Tôi đang thở vào và biết rằng tôi đang nhức răng. Tôi đang thở ra và mỉm cười với cái răng nhức của tôi”, ta thấy rằng không nhức răng là một hạnh phúc. Bình thường ta cho tình trạng không nhức răng là một xả thọ. Khi bị nhức răng, ta mới khám phá ra rằng không nhức răng quả là một lạc thọ, tức là khi đó một xả thọ, nhờ có yếu tố chánh niệm, đã chuyển thành một lạc thọ.

Ba cây trúc (pháp số)  Ba cây trúc là nhóm các vị cùng được xuất gia tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Thông, Chân Pháp Hòa, Chân Pháp Nghĩa.

Ba cây xoài (pháp số)  Ba cây xoài là nhóm các vị cùng được xuất gia tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Trung Nghiêm, Chân Nhã Nghiêm, Chân Pháp Âm.

Ba học (pháp số)  Giới, định và tuệ hoặc niệm, định và tuệ. Còn gọi là tam vô lậu học – ba phép thực tập giúp cho mình không còn sa đọa

Ba lạy (pháp số, phép tu)  1. Một pháp môn thực tập của Làng Mai. 2. Sự thực tập lạy xuống (tiếng Anh là Touching The Earth) để buông bỏ, chuyển hóa và đạt tới vô sinh. Lạy thứ nhất: Năm vóc sát đất, con tiếp xúc với tổ tiên và con cháu của con trong hai dòng tâm linh và huyết thống. Ta buông bỏ hết những gì ta nghĩ là ta, là của ta, để có thể hòa nhập được vào dòng sinh mạng của tổ tiên, trong đó có ta. Trong cả hai phía gia đình tâm linh và huyết thống đều có những vị hoàn hảo nhưng cũng có những vị còn nhiều khó khăn và yếu kém. Cái lạy này là để chấp nhận và hòa giải với tất cả, những  người trên ta và những người dưới ta. Lạy thứ hai: Năm vóc sát đất, con tiếp xúc với mọi người và mọi loài đang có mặt với con trong giờ này trong sự sống. Cái lạy này giúp ta nhận diện được những người có chất liệu vững chãi, thảnh thơi và thương yêu để ta có thể nương tựa vào họ và đồng nhất với họ, đồng thời cũng giúp ta nhận diện những người đang có khó khăn và đau khổ để ta có thể ôm lấy được họ trong hai vòng tay, để có thể thông cảm và đồng nhất với họ. Cái thấy này giúp chúng ta phát khởi được tâm từ bi, có từ bi là có hạnh phúc. Lạy thứ ba: Năm vóc sát đất, con buông bỏ ý niệm về hình hài và thọ mạng. Trong cái lạy này, ta hòa nhập vào trong dòng sinh mạng, ta thấy cái mà ta gọi là ta vượt thoát giới hạn của hình hài này, sinh mạng của ta vượt ngoài giới hạn thời gian của cuộc đời này.

Ba sự quay về nương tựa (pháp số) Nương tựa Bụt, nương tựa Pháp, nương tựa Tăng. Cũng là tam quy, ba quy hay là ba quy y. 

Ba viên ngọc quý (pháp số)  Tức là tam bảo. Bụt - phiên âm từ chữ Buddha của tiếng Magadhi nghĩa là người tỉnh thức, người có tự do, có an lạc, có tình thương và sự hiểu biết. Viên ngọc quý này cũng có nghĩa là tính Bụt, là khả năng tỉnh thức trong mỗi người. Pháp (Dharma) - con đường của sự tỉnh thức. Con đường này đã được Bụt tìm ra và chỉ dạy cho chúng ta. Tăng (Sangha) - đoàn thể những người đang cùng nhau thực tập đạo tỉnh thức và cùng đi trên con đường giác ngộ. Tam bảo không phải chỉ là đối tượng của đức tin, mà phải là đối tượng của sự thực tập trong đời sống hàng ngày. 

Ban chăm sóc (chức vụ) Một ủy ban do toàn chúng bầu ra để điều hành và tổ chức lễ lược, tổ chức các khóa tu, phối hợp với các chùa khác trong đạo tràng. Ban này gồm có cả các vị tỳ khưu (tỳ khưu ni), sa di (sa di ni) và các cư sĩ thường trú, được bầu mỗi năm một lần, hoặc hai lần, người được bầu không nhất thiết phải có hạ lạp cao, chỉ cần có tài năng phục vụ chúng. Tiếng anh gọi là Care Taking Council, gọi tắt là C.T.C.

Bách Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Bách Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Mỹ, sinh năm 1979, xuất gia năm 2003 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Hồ Đào. Bạch Vân (điện đường)  Một cư xá tại đạo tràng Thanh Sơn, tu viện Rừng Phong, Hoa Kỳ.

Báo Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Báo Nghiêm. Người Việt Nam, sinh năm 1986, xuất gia năm 2006 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hồng Giòn.

Bát Nhã (cơ sở) Tên đầy đủ là Tu Viện Bát Nhã, một tu viện tại huyện Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam, tu tập theo pháp môn Làng Mai, do thượng tọa Đức Nghi làm viện chủ, gồm có xóm Bếp Lửa Hồng của các sư cô và xóm Rừng Phương Bối của các thầy. 

Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai, diễn giải tâm kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa, xuất bản lần đầu tại Hoa Kỳ trong thập niên 80 và in tại Việt Nam vào khoảng năm 2000. Bản tiếng Anh tựa đề The Heart of Understanding. 

Bài Tụng Hạnh Phúc (bài tụng) Một bài tụng được sử dụng trong các công phu sáng hoặc chiều tại các thiền viện, có thể dùng cho cả hai phái Thiền tông và Tịnh Độ tông. Có trong sách Nhật Tụng Thiền Môn năm 2000 và Nghi Thức Tụng Niệm Đại Toàn do Đạo Tràng Mai Thôn biên soạn, nhà xuất bản Lá Bối ấn hành.

Bàn Chân Của Bụt (khóa tu) Tên một khóa tu 21 ngày được tổ chức tại Làng Mai năm 2004.

Bàn Tay Của Bụt (khóa tu) Tên một khóa tu 21 ngày được tổ chức tại Làng Mai năm 2002.

Bản môn (thuật ngữ) Thế giới bản thể, không sinh, không diệt, không đến, không đi, không còn, không mất, không một, không khác, vượt thoát giới hạn thời gian và không gian. Đồng nghĩa với vô sinh. Bản môn được dịch ra tiếng Anh là The Ultimate Dimension, đối lại với tích môn là The Historical Dimension. Thế giới tích môn là thế giới hiện tượng được nhận thức qua khung thời gian và không gian. Tích môn được ví dụ với sóng, bản môn được ví dụ với nước. Sóng là sóng nhưng sóng đồng thời cũng là nước. Sóng có lên có xuống, có sinh có diệt, có có có không, có cao có thấp, nhưng nước thì không. Vì sóng cũng là nước cho nên tiếp xúc sâu sắc với sóng là tiếp xúc được với nước. Tiếp xúc sâu sắc với tích môn thì cũng tiếp xúc được với bản môn. Thực tập thiền là thực tập sống sâu sắc để có thể tiếp xúc sâu sắc với thế giới tích môn, để có cơ duyên tiếp xúc với thế giới bản môn.

Bảo hộ thân tâm (phép tu)  Phép thực tập chánh niệm để bảo hộ sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, không cho các căn này chìm đắm và vướng mắc vào sáu đối tượng: sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp.

Bảo Nghiêm (người)  Một vị giáo thọ xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Bảo Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Đức, sinh năm 1940, xuất gia năm 1990 tại Làng Mai, được nhận truyền đăng năm 2000 với bài kệ truyền đăng: Chân kinh Bảo tạng rất trang Nghiêm. Tổ đạo ngàn xưa đã đắc truyền. Một sáng trời mây bừng chuyển hóa. Bàn tay từ mẫu nở hoa sen.

Bảy cây sung (pháp số)  Bảy cây sung là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 26 tháng 10 năm 1998 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Y Nghiêm, Chân Pháp Minh, Chân Anh Nghiêm, Chân Thường Nghiêm, Chân Lương Nghiêm, Chân Pháp Ngộ, Chân Quang Nghiêm.

Bảy điểm (pháp số)  Trong chuyến viếng thăm và hành đạo của tăng thân Làng Mai năm 2005, Thầy Làng Mai đã có cơ hội gặp gỡ thủ tướng Phan Văn Khải ngày 25 tháng 3 năm 2005 và trao cho thủ tướng bảy điểm đề nghị về Chính Sách của Nhà Nước Việt Nam đối với Phật Giáo. Bảy điểm đó như sau: 1. Nhà nước xác nhận ý muốn thực hiện sự tách rời giáo quyền ra khỏi chính quyền. Giáo quyền và chính quyền là hai lãnh vực riêng biệt không có quyền can thiệp vào nhau. Nhưng cả giáo quyền và chính quyền đều phải có đạo đức, nếu cả hai đều không muốn phá sản. Vì vậy tôn giáo có thể giúp cho chính trị và chính trị có thể giúp cho tôn giáo, nhưng cả hai bên đều phải theo luật pháp quốc gia. Bên tôn giáo có thể đóng góp tuệ giác và nhắc chừng về chiều hướng tâm linh đạo đức trong cả hai ngành lập pháp và hành pháp, bên chính trị có thể đóng góp ý kiến về sự suy thoái đạo đức trong tôn giáo và sự lạm dụng giáo quyền trong việc tìm cầu danh lợi và quyền bính, và yểm trợ cho tôn giáo trong những công tác giáo dục đạo đức và thực tập đưa tới lành mạnh hóa xã hội. Ngày xưa vua Lý Thái Tổ đã yểm trợ đạo Phật xây dựng cơ sở giáo hội, và thiền sư Vạn Hạnh đã chỉ bày thêm cho vua về các đường lối kinh tế, văn hóa, đạo đức và chính trị. Nhưng vua không chen vào để kiểm soát Phật giáo và thiền sư cũng không nhận trách vụ gì trong guồng máy chính trị. Nhà nước bảo đảm là từ nay các vị xuất gia sẽ không bị mời làm dân biểu quốc hội, trở nên thành viên hội đồng nhân dân các cấp và của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam hoặc trở nên đảng viên của bất cứ một đảng phái chính trị nào. Xen vào lãnh vực chính trị như thế các vị xuất gia sẽ phạm giới, làm mất uy tín của giáo đoàn Phật giáo và cũng làm cho chính quyền mang tiếng là sử dụng những vị ấy để kiểm soát tôn giáo. Từ nay các vị xuất gia sẽ không còn nhận huân chương của chính quyền. Vị cao tăng nào làm cố vấn giỏi, đề nghị được những biện pháp cụ thể lợi nước lợi dân thì chỉ có quyền nhận một chiếc y màu tím như các vị cao tăng quốc sư đời trước. 2. Trong những năm qua đã có xảy ra nhiều điều đáng tiếc trong Phật giáo do những hiểu lầm, e sợ, nghi kỵ và vụng về gây ra. Những điều này đã gây khó khăn không ít cho nhà nước và cho cộng đồng Phật giáo. Nhà nước xin trân trọng chính thức kính mời tất cả các vị tôn túc trưởng lão trong cộng đồng Phật giáo làm cố vấn cho cả hai cơ quan lập pháp và hành pháp của nhà nước để giúp tháo gỡ những khó khăn đang có, hàn gắn những đổ nát, xây dựng lại tình huynh đệ trong cộng đồng Phật giáo và thiết lập truyền thông tốt với phía nhà nước. Danh sách các vị được mời: Hòa thượng Trí Quang, Trí Tịnh, Nhật Liên, Huyền Quang, Quảng Độ, Phổ Tuệ v.v... (xin thêm cho đủ ba miền). Nhà nước muốn l?ng nghe liệt vị tôn túc trưởng lão về những vấn đề lớn có liên hệ tới cộng đồng Phật giáo. Các vị tôn túc có thể gặp gỡ nhiều tuần hoặc nhiều tháng bất cứ tại một địa điểm nào trong nước, có thời gian và không gian thoải mái để nghiên cứu và đưa ra những đề nghị và những giải pháp cụ thể. Nhà nước cam kết là không tìm cách gián tiếp hay trực tiếp ảnh hưởng tới tư duy và quyết định của chư vị tôn túc. Nhà nước mong liệt vị sẽ soi sáng cho nhà nước về những điểm sau đây: (a) Pháp Lệnh về tôn giáo có những điểm nào tích cực cần phát triển và những điểm nào không phù hợp với tinh thần Phật giáo cần phải chỉnh lý? Xin cho các cơ quan lập pháp và hành pháp biết để tu bổ, hoàn thiện và nếu cần, các cơ quan lập pháp và hành pháp sẽ tham vấn lại với liệt vị trước khi tu bổ và hoàn thiện. (b) Làm thế nào để hợp nhất hai giáo hội Phật giáo Việt Nam và Phật giáo Việt Nam Thống Nhất trong tình huynh đệ và đặt cộng đồng này ra ngoài ảnh hưởng của các vùng quyền lực chính trị trong nước và ngoài nước? Xin cho nhà nước biết, nhà nước có thể làm gì (và không nên làm gì) để yểm trợ cho sự phối hợp ấy. Sự có mặt của hai giáo hội sinh hoạt trong khuôn khổ luật pháp quốc gia không bị chi phối bởi chính trị là một sự kiện có thể chấp nhận và thực hiện được, nếu hai bên có điều kiện để ngồi xuống và nói hết cho nhau nghe về những khó khăn và những ước vọng của nhau. Nhà nước cần lắng nghe những khó khăn bên phía Phật giáo và bên phía Phật giáo cũng cần lắng nghe về những khó khăn mà nhà nước đang gặp phải. Không có gì mà ta không thể thực hiện được, nếu ta chịu ngồi xuống nói chuyện thành thật và thẳng thắn với nhau. 3. Làm thế nào để hợp nhất hai giáo hội Phật giáo Việt Nam và Phật giáo Việt Nam Thống Nhất trong tình huynh đệ và đặt cộng đồng này ra ngoài ảnh hưởng của các vùng quyền lực chính trị trong nước và ngoài nước? Xin cho nhà nước biết, nhà nước có thể làm gì (và không nên làm gì) để yểm trợ cho sự phối hợp ấy. Sự có mặt của hai giáo hội sinh hoạt trong khuôn khổ luật pháp quốc gia không bị chi phối bởi chính trị là một sự kiện có thể chấp nhận và thực hiện được, nếu hai bên có điều kiện để ngồi xuống và nói hết cho nhau nghe về những khó khăn và những ước vọng của nhau. Nhà nước cần lắng nghe những khó khăn bên phía Phật giáo và bên phía Phật giáo cũng cần lắng nghe về những khó khăn mà nhà nước đang gặp phải. Không có gì mà ta không thể thực hiện được, nếu ta chịu ngồi xuống nói chuyện thành thật và thẳng thắn với nhau. 4. Các giáo hội có thể làm được gì để giúp chấm dứt tình trạng lợi dụng trong nội bộ Phật giáo và nội bộ chính quyền ngoài sự kêu gọi hay phản đối? Nạn tham nhũng và tranh giành không phải chỉ có mặt trong đảng và trong chính trị mà cũng đang có mặt trong tôn giáo. Liệt vị tôn túc có những biện pháp cụ thể nào để giúp chấm dứt tình trạng hư hỏng của tăng ni sinh, của những vị xuất gia chỉ biết củng cố danh vọng và quyền hành, của những thành phần trong guồng máy hành chính các cấp? Chúng tôi cần tuệ giác của liệt vị, cũng như liệt vị có thể cần tới chúng tôi trong việc bảo hộ Phật pháp, ngăn chặn những thành phần thối nát không hành trì giới luật đang thao túng trong lãnh vực tôn giáo. 5. Nhà nước sẽ ra lệnh cho các ban ngành yểm trợ giới xuất gia bằng cách cấp phát hộ khẩu cho bất cứ vị xuất gia nào muốn gia nhập vào một tổ đình hay một tu học viện để tu học, không cần phải đi qua quá trình xin giấy tạm trú ba tháng, quá trình này trong quá khứ đã gây nên nạn tham nhũng trong cả hai giới giáo quyền và chính quyền. Nhà nước cam kết từ nay trở đi, thời hạn cấp phát hộ chiếu cho người xuất gia cũng là tối đa 21 ngày như những công dân Việt Nam khác, chứ không phải từ sáu tháng đến hai năm như trước. 6. Chuyến về thăm và hành đạo của Thiền sư Nhất Hạnh và Phái đoàn Quốc tế Làng Mai tuy chưa chấm dứt nhưng đã đem lại rất nhiều hàn gắn, trị liệu, nuôi dưỡng và hạnh phúc cho Phật tử từ Nam, Trung, Bắc, hàn gắn được nhiều đổ vỡ, dựng lại được nhiều đổ nát và xây đắp được tình huynh đệ. Việc chư tăng Thừa Thiên đã đến tụng giới chung với nhau lần đầu ngày 22 tháng 2 năm 2005, sau hơn 10 năm trời tụng giới riêng đã đem lại hạnh phúc lớn lao cho cả các giới xuất gia và tại gia tại Thừa Thiên, cả trong nước và ngoài nước. Các buổi giảng diễn của Thiền sư, trong đó có buổi giảng tại Học Viện Hành Chính Quốc Gia, TP HCM, các buổi giảng do Học Viện Chính Trị Quốc Gia Hồ Chí Minh, Ủy Ban về Người Việt Nam ở Nước Ngoài tổ chức và các khóa tu trong đó có khóa tu cho 1.200 người xuất gia tại chùa Hoằng Pháp, quận Hóc Môn, TP HCM và khóa tu cho 900 người xuất gia tại chùa Từ Hiếu, Huế đã giúp tháo gỡ rất nhiều tri giác sai lầm, nghi ngờ và sợ hãi. Nhà nước muốn được thấy các vị Hòa thượng Huyền Quang và Quảng Độ cũng được thoải mái làm các việc như thế, và bảo đảm quý vị có quyền di chuyển tự do, thuyết pháp và hành đạo trên mọi miền đất nước và sẽ tìm cách yểm trợ các vị. Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất là một thực tại. Nếu quý hòa thượng muốn giáo hội này phục hoạt lại, điều này không phải là một việc khó. Việc khó là chúng ta phải ngồi lại với nhau để nói chuyện, để thiết lập lại truyền thông với nhau, để lắng nghe nhau, để thấy được những khó khăn của nhau và để cùng đi đến những quyết định chung có thể làm đẹp lòng cho cả hai phía. 7. Bên phía nhà nước có Ban Tôn giáo của Chính phủ để yểm trợ cho tôn giáo, bên phía Phật giáo thì có Ban Tôn giáo liên hệ với thế quyền để yểm trợ cho bên nhà nước. Ban Tôn giáo của Chính phủ không có mục đích kiểm soát và điều khiển các tôn giáo mà chỉ để quán sát và đề nghị với các hàng giáo phẩm về những lạm dụng có thể xảy ra trong địa hạt tôn giáo và để biết được những gì nhà nước có thể làm để bảo vệ an toàn cho các cơ sở tôn giáo và yểm trợ cho giáo hội trong công tác xây dựng xã hội, lành mạnh hóa xã hội. Ban Tôn giáo liên hệ với thế quyền không có mục đích tham dự, cầu cạnh hoặc thao túng chính quyền mà chỉ để quán sát và cố vấn cho chính quyền về những phương pháp bài trừ lạm dụng, bất công, tham nhũng, có hại cho nhà nước, cho quốc gia và cho Phật giáo.

Bảy mươi sáu cây hướng dương (pháp số)  Bảy mươi sáu cây hướng dương là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 07 tháng 08 năm 2005, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Kế, Chân Uyển Nghiêm, Chân Pháp Chúc, Chân Hạ Nghiêm, Chân Pháp Hy, Chân Thính Nghiêm, Chân Pháp Hoạt, Chân Mãn Nghiêm, Chân Kiện Nghiêm, Chân Lễ Nghiêm, Chân Pháp Dược, Chân Văn Nghiêm, Chân Trình Nghiêm, Chân Pháp Thiên, Chân Pháp Thừa, Chân Pháp Nhật, Chân Pháp Thăng, Chân Pháp Võng, Chân Khiết Nghiêm, Chân Pháp Xương, Chân Pháp Trung, Chân Pháp Cương, Chân Bội Nghiêm, Chân Pháp Ngọc, Chân Pháp Triệu, Chân Pháp Tánh, Chân Tráng Nghiêm, Chân Thức Nghiêm, Chân Pháp Lãm, Chân Pháp Lập, Chân Trực Nghiêm, Chân Trường Nghiêm, Chân Pháp Nhĩ, Chân Pháp Tân, Chân Pháp Ngưỡng, Chân Pháp Tư, Chân Pháp Tiên, Chân Pháp Tú, Chân Pháp Thủy, Chân Trú Nghiêm, Chân Tân Nghiêm, Chân Thùy Nghiêm, Chân Pháp Vĩnh, Chân Pháp Vượng, Chân Pháp Trọng, Chân Luật Nghiêm, Chân Pháp Nhiệm, Chân Thâm Nghiêm, Chân Pháp Cự, Chân Sắc Nghiêm, Chân Pháp Tại, Chân Thiền Nghiêm, Chân Pháp Nguyệt, Chân Pháp Thạch, Chân Pháp Tồn, Chân Pháp Túc, Chân Tri Nghiêm, Chân Doãn Nghiêm, Chân Triệu Nghiêm, Chân Pháp Thiệu, Chân Điển Nghiêm, Chân Thám Nghiêm, Chân Thánh Nghiêm, Chân Kiên Nghiêm, Chân Quyết Nghiêm, Chân Tông Nghiêm, Chân Tứ Nghiêm, Chân Hướng Nghiêm, Chân Xướng Nghiêm, Chân Đồng Nghiêm, Chân Khanh Nghiêm, Chân Triết Nghiêm, Chân Nhu Nghiêm, Chân Tuyền Nghiêm, Chân Pháp Ngôn, Chân Pháp Xa.

Bảy thân (pháp số) Chúng sinh thân, thừa kế thân, ngoại thân, pháp thân, pháp giới thân, pháp giới tính thân và y báo thân.

Bây giờ, ở đây (thuật ngữ) Địa chỉ của sự sống đích thực. Năng lượng chánh niệm giúp đưa tâm về với thân để hành giả có mặt thật sự ngay tại nơi này trong giây phút hiện tại. An trú trong giờ phút hiện tại và ngay nơi này, hành giả không tự đánh mất mình trong quá khứ, trong tương lai và trong những lo toan và sầu khổ. Cái bây giờ và cái ở đây liên hệ với nhau mật thiết, không thể tách rời nhau, cái này chứa đựng cái kia. Thi sĩ Nguyễn Du đã viết “đến bây giờ, mới thấy đây”.

Bẫy sập hình thức (thuật ngữ) Sự thực tập hình thức không có nội dung niệm, định và tuệ. Trong lúc tụng kinh, niệm Bụt, ngồi thiền, đi thiền, dâng hương, bái sám, chấp tác, hành giả phải chế tác năng lượng chánh niệm để thật sự có mặt và để có thể chế tác năng lượng định, tuệ, an lạc và thảnh thơi. Trong một tập thể tu học, cần có sự nhắc nhở thường xuyên để hành giả đừng bị rơi vào bẫy sập thực tập hình thức.

Băng Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Băng Nghiêm. Người Việt Nam, xuất gia năm 2006 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hồng Giòn.

Be Free Where You Are (sách) Một cuốn sách mỏng, nguyên bản bằng tiếng Anh được đánh máy ra từ bài pháp thoại của Thầy Làng Mai giảng trong nhà tù Maryland Correctional House tại Maryland, do nhà xuất bản Parallax ấn hành năm 2000 tại Hoa Kỳ. Được dịch ra nhiều thứ tiếng và xuất bản ở nhiều nước trên thế giới.

Being Peace (sách) Một cuốn sách mỏng, nguyên bản bằng tiếng Anh của Thầy Làng Mai được viết và xuất bản năm 1987 tại Hoa Kỳ do nhà Parallax ấn hành. Được dịch ra nhiều thứ tiếng và xuất bản ở nhiều nước trên thế giới.

Bến Đỗ Tâm Linh (sách) Một cuốn sách trích đăng các bài viết của Thầy Làng Mai từ Lá Thư Làng Mai năm 2000, nhà in Lá Bối, Việt Nam ấn hành năm 2000.

Bếp Lửa Hồng (cơ sở) Một xóm dành cho các sư cô, thuộc tu viện Bát Nhã, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.

Bệnh nằm trong phòng mà vẫn biết (giai thoại) Thông thường trong các khóa tu của Làng Mai, các thiền sinh về dự khóa tu thỉnh rất nhiều các bức thư pháp và sách của Thầy Làng Mai. Vì vậy trong các khóa tu Thầy thường phải viết rất nhiều thư pháp và ký rất nhiều sách. Trong một khóa tu tại Hòa Lan năm 2006, không ngoại lệ, Thầy cũng phải viết rất nhiều thư pháp và ký  sách (trong đó có những cuốn sách đã được mua cách đây mười năm rồi giờ họ cũng mang tới để Thầy ký!). Rủi thay trong thời gian đó vai bên phải của Thầy lại bị đau nhức. Thế rồi chẳng mấy chốc tin Thầy bị đau cánh tay đã truyền đi rất mau. Có một bà thiền sinh nọ không may đã bị bệnh nằm mấy ngày liền trong phòng, vậy mà khi một sư cô tới thăm bà, bà đã tỏ vẻ rất xót xa nói với sư cô rằng: “Nghe nói Thầy bị đau tay, tội quá, chắc Thầy phải viết nhiều thư pháp và ký sách nên cánh tay của Thầy bị đau.”

Bhupendra Kumar Modi (người) Tên vị giám đốc công ty M Corp Global, công ty đã dự định bỏ ra 120 triệu Mỹ Kim để thực hiện phim Buddha, căn cứ trên tác phẩm Đường Xưa Mây Trắng. Tiến sĩ Modi cũng là hội trưởng hội Mahabodhi Society.

Bi Nghiêm  (người)  Một vị giáo thọ xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Bi Nghiêm. Người Đức, sinh năm 1947, xuất gia năm 1998 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Táo. Nhận truyền đăng năm 2006 với bài kệ truyền đăng: Học nhìn với mắt từ Bi. Trang Nghiêm cõi Bụt ngại gì nắng mưa. Tùng xanh, dương mướt năm xưa. Nhắc câu đại nguyện, sen vừa nẩy bông.

Bi thính (thuật ngữ)  Xem lắng nghe và truyền thông.

Bích Nghiêm (người)  Một vị giáo thọ xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Bích Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Mỹ, sinh năm 1969, xuất gia năm 1994 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Con Chim. Được nhận truyền đăng năm 2000 với bài kệ truyền đăng: Bích nham sóng vỗ tiếng âu bay. Nghiêm hộ tương lai chính phút này. Sông mở lòng ra, về với biển. Biển sông ôm trọn cả trời mây.

Biển Khổ Thuyền Đi Cứu Độ Người (sách) Một cuốn sách trích đăng các bài viết của Thầy Làng Mai từ các Lá Thư Làng Mai, được in ở Việt Nam năm 1999.

Bông Hồng Cài Áo (sách) Một đoản văn viết về tình Mẹ của Thầy Làng Mai, xuất bản lần đầu năm 1962 tại Việt Nam, sau đó được dịch ra nhiều thứ tiếng và tái bản rất nhiều lần bởi các chùa và các cơ sở Phật Giáo trong nước cũng như ở nước ngoài. Bản dịch tiếng Anh có tựa đề A Rose For Your Pocket. Sách này đã là nguồn cảm hứng tạo thành truyền thống Bông Hồng Cài Áo tại Việt Nam, bắt đầu bằng đoàn sinh viên Phật tử Sài Gòn vào năm 1962. Bông Hồng Cài Áo được xem như bông hoa đầu của sự tu chứng của Thầy, nói lên được ý thức sáng tỏ (tức là chánh niệm) về những điều kiện hạnh phúc mình đang có và cần được trân quý. Những tác phẩm đi sau như Bướm Bay Vườn Cải Hoa Vàng hay Trường Ca Avril đều là sự nối tiếp của Bông Hồng Cài Áo. Tác phẩm Phép lạ Của Sự Tỉnh Thức là tác phẩm trình bày tuệ giác này một cách hệ thống hóa. (Xem bài phỏng vấn của báo Giác Ngộ về tác phẩm Bông Hồng Cài Áo).

Bối Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Bối Nghiêm. Người Việt Nam, sinh năm 1984, xuất gia năm 2003 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Vô Ưu.

Bốn câu linh chú (phép tu) Bốn câu nói trong chánh niệm có công năng tạo dựng hạnh phúc cho mình và cho những người mình thương yêu. Câu nói thứ nhất: Anh biết em (chị, cha, mẹ v.v…) đang có mặt đó nên anh rất hạnh phúc (I know you are there and I am very happy). Câu thứ hai: Anh đang có mặt cho em đây (I am here for you). Câu thứ ba: Anh biết em đang khổ, đang có khó khăn, cho nên anh đang có mặt cho em đây (I know you suffer, that’s why I am here for you). Câu thứ tư: Anh đang khổ, em hãy giúp anh (Darling, I suffer, please help me). Muốn cho bốn câu linh chú có hiệu nghiệm, ta phải thực sự có mặt, ta phải thực sự có niệm, định và tuệ.

Bốn cây cẩm lai (pháp số) Bốn cây cẩm lai là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 26 tháng 10 năm 2003 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Đào Nghiêm, Chân Cúc Nghiêm, Chân Thăng Nghiêm, Chân Trân Nghiêm.

Bốn cây khế (pháp số)  Bốn cây khế là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 26 tháng 10 năm 1996 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Thuận, Chân Thắng Nghiêm, Chân Tường Nghiêm, Chân Pháp Châu.

Bốn cây mộc lan (pháp số)  Bốn cây mộc lan là nhóm các vị cùng được xuất giangày 23 tháng 03 năm 1999 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Hưng, Chân Lệ Nghiêm, Chân Pháp Bảo, Chân Hòa Nghiêm.

Bốn cây phượng (pháp số)  Bốn cây phượng là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 08 tháng 11 năm 1997 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Ân, Chân Hằng Nghiêm, Chân Pháp Lạc, Chân Uy Nghiêm.

Bốn cây tùng (pháp số)  Bốn cây tùng là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 07 tháng 12 năm 1997 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Sơn, Chân Pháp Kiên, Chân Pháp Hải, Chân Pháp Hội.

Bốn con chim (pháp số)  Bốn con chim là nhóm các vị cùng được xuất gia ngày 24 tháng 05 năm 1994 tại Làng Mai, gồm các thầy và các sư cô Chân Pháp Truyền, Chân Pháp Nghiêm, Chân Pháp Hướng, Chân Bích Nghiêm.

Bốn phép tùy niệm (pháp số)  Niệm Bụt, niệm Pháp, niệm Tăng và niệm Giới. 

Bốn quả (pháp số) Bốn quả vị tu tập của Làng Mai. 1. Quả an trú, tiếng Anh là peaceful dwelling. Hành giả đạt được quả này là người bắt đầu có khả năng sống an lạc trong giờ phút hiện tại. Thầy Làng Mai lấy hình ảnh một con cóc ngồi trên đĩa để minh họa cho quả vị này. Khi ta đặt một con cóc vào giữa một chiếc đĩa, nó thường không có khả năng ngồi yên trong lòng chiếc đĩa, mà luôn tìm cách nhảy ra khỏi đĩa, được gọi là “cóc tính”. Trái nghĩa với “cóc tính” là “phi cóc tính”. Đạt được quả vị an trú là đạt được trạng thái “phi cóc tính”, không còn nhảy lăng xăng nữa. 2. Quả đã về đã tới, tiếng Anh là i have arrived, i am home. Theo giáo lý Làng Mai, giây phút hiện tại chính là quê hương của chúng ta. Chúng ta thực tập sống chánh niệm, sống trong hiện tại, trở về giây phút hiện tại như đứa con đi xa được trở về ngôi nhà thân yêu, về quê hương của mình. 3. Quả Tương tức, tiếng Anh là inter-being. Là kết quả của sự thực tập vô ngã. Khi đó, hành giả thấy được tất cả mọi sự vật, hiện tượng, kể cả cái “ta” của mình đều không có tự tính riêng biệt mà nương vào nhau để biểu hiện. 4. Quả vô sinh, tiếng Anh là birthlessness. Đạt được quả vị này, hành giả thấy được bản chất không sinh không diệt, không có không không của vạn pháp và tiếp xúc được với Niết bàn ngay trong giờ phút hiện tại. Những ai đạt tới khả năng này được Bụt gọi là “Việc cần làm đã làm”.

Bồ Tát Tại Gia, Bồ Tát Xuất Gia (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai, bình giảng kinh Duy Ma Cật, do nhà Lá Bối, Hoa Kỳ xuất bản năm 2002 và in tại Việt Nam cũng năm 2002. 

Bồi đắp gốc rễ, khai thông suối nguồn (thuật ngữ)  Tiêu chuẩn thực tập của phái đoàn Phật giáo quốc tế Làng Mai trong chuyến thăm viếng và hành đạo tại Việt Nam năm 2007, sẽ bắt đầu từ ngày 19 tháng 02 năm 2007. Phái đoàn gồm có 50 vị xuất gia và 100 vị cư sĩ. Chương  trình viếng thăm và hành đạo gồm có các thành phố Sài Gòn, Bảo Lộc, Đà Lạt, Nha Trang, Đà Nẵng, Huế và Hà Nội. Ba trai đàn chẩn tế gọi là Đại Trai Đàn Chẩn Tế Giải Oan sẽ được tổ chức tại các chùa Vĩnh Nghiêm, Diệu Đế và Học Viện Phật Giáo Sóc Sơn để cầu nguyện cho tất cả nạn nhân chiến tranh, không phân biệt tôn giáo và chánh kiến (xem Thủy Lục Giải Oan Bình Đẳng Cứu Bạt Trai Đàn). 

Bội Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Bội Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Mỹ, sinh năm 1984, xuất gia năm 2005 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Hướng Dương.

Bờ bên kia (thuật ngữ)  Bờ giác ngộ, giải thoát, an lạc, hạnh phúc. Cũng là niết bàn. Từ Hán Việt là bỉ ngạn.

Buddhist Peace Work, Creating Cultures of Peace (sách) Một cuốn sách nguyên bản bằng tiếng Anh gồm nhiều tác giả trong đó có bài viết của Thầy Làng Mai với tựa đề ‘Ahimsa: The Path of Harmlessness’. Nhà Wisdom Publications xuất bản lần thứ nhất năm 1999.

Buổi họp hạnh phúc (thuật ngữ, pháp môn) Những buổi họp hàng tuần của chúng tỳ khưu, chúng sa di, chúng tiếp hiện, chúng cận sự, v.v... để xây dựng tình huynh đệ và để đi tới những cải cách hay những sinh hoạt nhằm làm gia tăng hạnh phúc trong tăng thân.

Buông bỏ và phát lộ (giới điều)  Ba mươi hai giới của 250 giới khất sĩ, bốn mươi giới của 348 giới khất sĩ nữ. Vị tỳ khưu (tỳ khưu ni) nào phạm vào một trong những giới này, muốn được thanh tịnh trở lại, phải tới trình bày vật dụng hoặc ngân khoản cần được buông bỏ, giao trả cho tăng thân và sám hối trước sự có mặt của ít nhất là hai vị đại diện của tăng thân. Các phẩm vật cần buông bỏ gồm có thuốc hút, các chất ma túy, sách tiểu thuyết tình, tiểu thuyết kiếm hiệp, phim truyện, băng hình, nhạc và trò chơi điện tử của thế tục, máy vô tuyến truyền hình riêng, vàng bạc ngân khoản riêng, v.v… Buông bỏ và phát lồ, tiếng Anh là Release and Expression of Regrets Offenses, dịch từ tiếng Phạn Naihsargika Payantika, tức ni tát kỳ ba dật đề. 

Búp Sen (điện đường)  Một thiền đường thuộc đạo tràng Thanh Sơn, tu viện Rừng Phong.

Bụt là lá chín (thuật ngữ) Lá chín là lá đỏ, lá thắm, vì lá cây cũng chín như trái cây. Một tờ lá chín cũng đẹp như một bông hoa, nhà văn Pháp Albert Camus nói: ‘Mùa thu, mỗi chiếc lá là mỗi bông hoa’. Bụt là lá chín là một câu trong bài hát Đây là tịnh độ.

Bụt là vầng trăng mát (bài hát)  Một bài hát do Thầy Làng Mai viết lời và phổ nhạc. Bụt là vầng trăng mát. Đi ngang trời thái không. Hồ tâm chúng sanh lặng. Trăng hiện bóng trong ngần.

Bước chân chánh  niệm (phép tu)  Xem thiền đi.

Bước chân trên thật địa (thuật ngữ) Đi trong chánh niệm, đi mà ý thức được từng bước chân, tiếp xúc với thực tại nhiệm mầu của sự sống trong mỗi bước chân. Vua Trần Thái Tông nói trong sách Khóa Hư Lục: Bộ bộ đạp trước thật địa (bước nào cũng dẫm trên đất đai của thực tại). Khác với khi đi mà không biết mình đi, đi như người mộng du.

Bước thiền hiện rõ quê hương (bài hát)  Một bài hát do thầy Chân Pháp Niệm viết lời và phổ nhạc. Tôi đi từng bước nhẹ nhàng. Lòng không vương vấn như làn mây bay. Bước đi an trú phút phút giây. An nhiên tự tại lòng đầy thảnh thơi. Chung quanh chim hót vang trời. Nghe như chuông đổ nhẹ vơi cõi lòng. Ngàn  hoa đua nở nơi nơi. Quê hương hiện rõ ngay trong bước thiền.

Bước Tới Thảnh Thơi (sách) Một cuốn sách về giới luật và uy nghi của các vị sa di (sa di ni) do Hội Đồng Giáo Thọ Đạo Tràng Mai Thôn biên soạn. Nhà Lá Bối, Hoa Kỳ xuất bản lần đầu năm 1996, được dịch ra nhiều thứ tiếng và được tái bản nhiều lần. Bản dịch tiếng Anh dưới tựa đề Stepping Into Freedom. Đây là sách gối đầu giường của các vị sa di và sa di ni, thay thế cho sách Sa Di Luật Nghi Yếu Lược của thiền sư Châu Hoằng, sách Tỳ Ni Nhật Dụng Thiết Yếu của thầy Độc Thể, vốn là những sách giáo khoa cho sa di viết cách đây 400 năm. Sách này cũng có Quy Sơn Cảnh Sách, một bản dịch rất mới và rất dễ đọc. Mười giới sa di có giới tướng rất rõ ràng, đầy đủ, hiện đại và các thiên uy nghi cũng thế.

Bưởi (sách) Một tập truyện ngắn của Thầy Làng Mai do nhà Lá Bối, Châu Âu xuất bản lần đầu năm 1979, gồm các truyện ngắn Tùng, Bưởi và Hồng. Sau này mỗi truyện được dịch ra nhiều thứ tiếng và được tái bản nhiều lần ở Việt Nam và hải ngoại. Tựa đề tiếng Anh của các truyện này là The Pine Gate, The Moon Bamboo và A Lone Pink Fish.

TVHS