TỪ ĐIỂN LÀNG MAI 

Ban biên tập Từ Điển Làng Mai 2006

A

B

C

D

Ð

E

G

H

I

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

X

Y

Đ

Đam mê (thuật ngữ) Sự tham đắm, thèm khát và vướng mắc vào một trong những đối tượng của sáu giác quan. 

Đan Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đan Nghiêm. Người Việt Nam, sinh năm 1980, xuất gia năm 2006 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hồng Giòn.

Đám mây trong tờ giấy (thuật ngữ) Đây là một trong những hình ảnh mà Thầy Làng Mai hay sử dụng nhất để nói về tự tính duyên khởi, tương tức và tương nhập của sự vật trong thế giới hiện tượng. Nhìn vào tờ giấy, ta thấy được đám mây, bởi vì nếu không có đám mây thì sẽ không có mưa, mà không có mưa thì cây rừng sẽ không mọc được, và sẽ không có bột gỗ để làm giấy. Thiền tập là nhìn sâu để thấy được sự có mặt của vạn pháp trong một pháp: tờ giấy là tờ giấy, nhưng tờ giấy cũng chứa đựng đám mây, cũng là đám mây. Nếu lấy đám mây ra khỏi tờ giấy thì tờ giấy không còn. Nhìn vào tờ giấy ta còn thấy nhiều yếu tố khác nữa như ánh sáng mặt trời, đất rừng, v.v… Nếu không có đất, nếu không có ánh sáng mặt trời thì cây cũng không mọc và không lớn lên được, và sẽ không có cây để làm giấy. Thời gian, không gian, tốc độ vận chuyển, tàng thức, v.v... tất cả đều có mặt trong tờ giấy.

Đán Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đán Nghiêm. Người Việt Nam, sinh năm 1991, xuất gia năm 2006 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hải Đường.

Đáo Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đáo Nghiêm. Người Việt Nam, sinh năm 1985, xuất gia năm 2006 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hồng Giòn.

Đàm Nguyện (người) Một vị giáo thọ xuất gia nữ, pháp danh Tâm Quảng Kiến, pháp hiệu Chân Bảo Lâm. Được Thầy Làng Mai truyền đăng năm 1994 với bài kệ truyền đăng như sau: Đàm hoa thường nhuận sắc. Nguyện hái cành do thâm. Giác tâm hương diệu khiết. Vạn đại khả truyền đăng.

Đàn Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đàn Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Mỹ, sinh năm 1986, xuất gia năm 2002 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Thốt Nốt. 

Đào Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đào Nghiêm. Người Pháp, sinh năm 1953, xuất gia năm 2004 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Cẩm Lai.

Đã về đã tới (thuật ngữ, bài hát, lễ lược, tháp miếu)  1. Pháp ấn của Làng Mai. Các phép tu của Làng Mai dựa trên giáo lý Hiện Pháp Lạc Trú, không nhắm mục đích tìm cầu hạnh phúc trong tương lai, mà giúp hành giả sống sâu sắc và hạnh phúc ngay trong giây phút hiện tại. Những giáo lý và phương pháp thực tập nào đi ngược với nguyên tắc này đều không phải là những giáo lý và phương pháp đích thực của Làng Mai, vì vậy nên nói rằng ‘đã về đã tới’ là pháp ấn của Làng Mai. Mỗi hơi thở, mỗi bước chân, mỗi động tác, mỗi tư duy hay mỗi lời nói đều có khả năng đưa hành giả trở về với giây phút hiện tại. Địa chỉ đích thực của sự sống là ‘bây giờ và ở đây’. Hạnh phúc, tịnh độ, tổ tiên, niết bàn, giải thoát và chuyển hóa đều phải được tìm kiếm ngay trong giây phút hiện tại. ‘Ngồi thiền trong bản môn, giây nào cũng thành đạo, cội nào cũng bồ đề, tòa nào cũng Đa Bảo’ – (Thơ Từng Ôm Và Mặt Trời Từng Hạt)   2. Bài kệ Đã Về Đã Tới có thể được sử dụng trong khi ngồi, khi đi, khi làm việc, đã được Thầy Làng Mai phổ nhạc: Đã về, đã tới. Bây giờ, ở đây. Vững chãi, thảnh thơi. Quay về, nương tựa. Nay tôi đã về, nay tôi đã tới. An trú bây giờ, an trú ở đây. Vững chãi như núi xanh, thảnh thơi dường mây trắng. Cửa vô sinh mở rồi, trạm nhiên và bất động. 3. Tên một đại giới đàn được tổ chức tại Làng Mai trong khóa An Cư Kiết Đông 2001-2002. 4. Một tháp chuông thuộc Chùa Pháp Vân, Xóm Thượng, Làng Mai.

Đại trượng phu (bài hát)  Một bài hát do Thầy Làng Mai viết lời và phổ nhạc. Cửa tùng đôi cánh khép. Một mũi tên sáng loáng lìa dây cung. Lao vút tới. Mặt trời nổ tung. Đầy sân hoa cam rụng. Phảng phất bóng vô cùng.

Đạo Bụt Bắc Truyền (thuật ngữ) danh từ để gọi Đạo Bụt Đại Thừa ở các nước miền Bắc khác với Đạo Bụt Nam Truyền là Đạo Bụt nguyên thủy (Tiểu Thừa) được thấy ở các nước miền Nam. Thật ra ở các nước theo Phật giáo đại thừa cũng có kinh điển về giáo lý nguyên thủy, và Đạo Bụt Nam Truyền cũng có ảnh hưởng của Đạo Bụt Đại Thừa. Lịch sử Phật giáo có thể chia làm ba thời kỳ: Đạo Bụt Nguyên Thủy, Đạo Bụt Bộ Phái và Đạo Bụt Đại Thừa. Đạo Bụt Bắc Truyền cũng như Đạo Bụt Nam Truyền đều phát xuất từ Đạo Bụt Nguyên Thủy và Đạo Bụt Bộ Phái. Về Đạo Bụt Bộ Phái ta có thể tham khảo sách Dị Bộ Tông Luân Luận, và bộ băng Thầy Làng Mai dạy về lịch sử Phật Giáo. 

Đạo Bụt Nam Truyền  (thuật ngữ)  Xem Đạo Bụt Bắc Truyền.

Đạo Bụt nhập thế (thuật ngữ) Đạo Bụt thực tập không phải chỉ trong chùa viện mà còn trong mọi lĩnh vực của sự sống: giáo dục, xã hội, chính trị, văn hóa, kinh tế… còn được gọi là đạo Bụt dấn thân (engaged Buddhism) hay đạo Bụt đi vào cuộc đời (socially engaged Buddhism). Danh từ đạo Phật đi vào cuộc đời đã được dùng làm tựa đề một cuốn sách của Thầy Làng Mai do Lá Bối xuất bản ở Sài Gòn năm 1964. Sau đó các tổ chức Phật giáo như Buddhist Peace Fellowship ở Hoa Kỳ cũng bắt đầu sử dụng và áp dụng tinh thần này. Từ những năm 1930, các học giả như Nguyễn Trọng Thuật, Đồ Nan Tử trên tập san Phật Giáo Đuốc Tuệ đã bắt đầu xướng xuất Nhân Gian Phật Giáo. Đạo Bụt ở Việt Nam từ thời Lý Trần đã có khuynh hướng nhập thế, vua Trần Nhân Tông tức Trúc Lâm Đại Sĩ cũng đã hành động trong tinh thần ấy. Trong thời đại có chiến tranh ở Việt Nam (1954-1975) giáo lý và sự thực tập theo tinh thần đạo Bụt nhập thế được cụ thể hóa bằng phong trào Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội và những hoạt động tranh đấu cho hòa bình và hòa giải dân tộc. Tạp chí National Geographic số tháng 12 năm 2005 đã đăng một bài của ký giả Perry Garfinkel nói về phong trào Đạo Phật Nhập Thế trên thế giới. Ông viết: “Ngày nay một Đạo Phật mới đang hình thành và lan rộng trên thế giới. Giáo lý của Đạo Phật này gây cảm hứng cho nhiều phương pháp trị liệu thân tâm và mở đường cho những chính sách cải cách chính trị và bảo vệ sinh môi. Các nhà thể thao biết sử dụng các phép tu để thành công hơn trong các cuộc thi đấu, các nhân viên cảnh sát sử dụng để vượt thắng những hoàn cảnh chống đối khó khăn, các bệnh nhân bị bệnh nan y sử dụng để có thể chịu đựng được dễ dàng hơn tình trạng bức xúc của các cơn đau nhức…”. Đạo tràng Mai Thôn, các tu viện và các tăng thân liên hệ trong hai mươi lăm năm nay đã tổ chức nhiều khóa tu cho giới tâm lý trị liệu, cho giáo chức, cho giới cảnh sát và an ninh, cho các nhà tranh đấu bảo vệ sinh môi, cho giới cựu chiến binh, cho giới làm phim ảnh, cho giới văn nghệ sĩ, cho giới sinh viên học sinh, cho thiếu nhi và cho giới doanh thương, v.v…

Đạo Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đạo Nghiêm. Người Pháp, xuất gia năm 1999 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Anh Đào.

Đạo Phật Áp Dụng Vào Đời Sống Hàng Ngày (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai viết chung với thầy Huyền Quang do Viện Hóa Đạo Sài Gòn xuất bản lần đầu năm 1973, được nhà xuất bản Lá Bối tái bản nhiều lần ở trong nước cũng như ở ngoài nước.

Đạo Phật Đi Vào Cuộc Đời (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai do nhà Lá Bối ấn hành lần đầu năm 1964 tại Sài Gòn và đã được tái bản nhiều lần ở trong nước và ngoài nước. Đây là một trong những cuốn sách đã đưa tới phong trào đạo Bụt dấn thân (Engaged Buddhism) ở Việt Nam và trên thế giới, trong đó có Đạo Phật Ngày Nay, Đạo Phật Hiện Đại Hóa, Đạo Phật Ngày Mai, v.v… 

Đạo Phật Hiện Đại Hóa (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai do nhà Lá Bối, Sài Gòn xuất bản năm 1965.

Đạo Phật Ngày Mai (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai, ký bút hiệu Bsu Danglu (tên của một làng người Thượng ở B’lao, nơi tọa lạc Phương Bối Am) do nhà Lá Bối, Sài Gòn ấn hành năm 1970 (thời gian này, sách ký tên Nhất Hạnh không được phép xuất bản).

Đạo Phật Ngày Nay (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai do nhà xuất bản Lá Bối ấn hành lần đầu năm 1964 tại Paris và đã được tái bản nhiều lần ở trong nước và ngoài nước. Bản dịch tiếng Pháp dưới tựa đề Aujourd’hui le Bouddhisme. Sách đã được Thomas Merton điểm và giới thiệu.

Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai, ký bút hiệu Thạc Đức, do Hội Phật Học Nam Việt xuất bản năm 1957, họa sĩ Lữ Hồ trình bày bìa, cư sĩ Chánh Trí Mai Thọ Truyền viết lời giới thiệu. Sách này tập hợp lại những bài viết của Thầy Làng Mai trên nhật báo Dân Chủ do ông Vũ Ngọc Các làm chủ nhiệm, đăng ở trang đầu với tựa bài lớn in bằng màu đỏ. Báo bán rất chạy vì đất nước vừa bị chia cắt và lòng người rất hoang mang muốn đi tìm một hướng đi tinh thần cho cả nước khi các ý thức hệ bên ngoài bắt đầu tranh chấp tại Việt Nam. Viết vào năm 1955.

Đạo Phật Và Hướng Đi Nhân Bản Đích Thực (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai do nhà Lá Bối, Sài Gòn ấn hành năm 1966. Sách này tập hợp một số bài viết của Thầy Làng Mai trong tạp chí Hải Triều Âm cơ quan văn hóa và thông tin Của Viện Hóa Đạo GHPGVNTN.

Đạt Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đạt Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Đức, xuất gia năm 2000 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Bông Sứ.

Đây là tịnh độ (thuật ngữ, bài hát) 1. Tịnh độ bây giờ và ở đây. Đây là giáo lý và thực tập của Làng Mai liên hệ đến Tịnh độ. Căn cứ trên giáo nghĩa Duy Tâm Tịnh Độ (Tịnh độ trong lòng), các vị tổ sư ngày xưa, trong đó có vua Trần Thái Tông và Tuệ Trung Thượng Sỹ dạy rằng: đối với hạng có căn trí cao thì Bụt A Di Đà là tự tính của mỗi người, và cõi tịnh độ có sẵn trong tâm của mỗi người, do đó nếu có niệm, định và tuệ thì ta có thể thấy được tịnh độ hiện tiền, và mỗi bước chân ta đi đều dẫm lên tịnh độ (mỗi bước chân đi vào tịnh độ, mỗi cái nhìn thấy được pháp thân – Nhật Tụng Thiền Môn 2000). Nhận thức này đi đôi tuyệt hảo với giáo lý Hiện Pháp Lạc Trú và với phép tu chánh niệm ở Làng Mai.  2. Tên Một bài hát, lời của Thầy Làng Mai, sư cô Chân Không phổ nhạc: đây là tịnh độ, tịnh độ là đây. Mỉm cười chánh niệm, an trú hôm nay. Bụt là lá chín, pháp là mây bay, tăng thân khắp chốn, quê hương nơi này. Thở vào hoa nở, thở ra trúc lay. Tâm không ràng buộc, tiêu dao tháng ngày.

Đầu cành dương liễu (nhạc kinh)  Một bài nhạc kinh do sư cô Chân Quy Nghiêm phổ nhạc. Bài này có trong sách Thiền Môn Nhật Tụng Năm 2000. Đầu cành dương liễu vương cam lộ. Một giọt mười phương rưới cũng đầy. Bao nhiêu trần lụy tiêu tan hết. Đàn tràng thanh tịnh ở ngay đây. Nam mô Bồ Tát Thanh Lương Địa. Trí  tuệ bừng lên đóa biện tài. Đứng yên trên sóng sạch trần ai. Cam Lộ chữa lành cơn khổ bệnh. Hào quang quét sạch buổi nguy tai. Liễu biếc phất bày muôn thế giới. Sen hồng nở hé vạn lâu đài. Cúi đầu ca ngợi dâng hương thỉnh. Xin nguyện từ bi ứng hiện ngay. Nam Mô Bồ Tát Quan Thế Âm. 

Đầu Thôn (cơ sở) Một cư xá thuộc chùa Từ Nghiêm, Xóm Mới, Làng Mai.

Đắc Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đắc Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Mỹ, sinh năm 1950, xuất gia năm 2003 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Quế.

Đẳng Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đẳng Nghiêm. Người Việt-Mỹ, quốc tịch Mỹ, sinh năm 1968, xuất gia năm 2000 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Bông Sứ. 

Đế thính (thuật ngữ)  Xem lắng nghe và truyền thông.

Để Hiểu Đạo Phật (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai, ký bút hiệu Phương Bối, do Phật Học Đường Trung Phần xuất bản năm 1959, họa sĩ Tạ Tỵ trình bày bìa.

Để Nuôi Lớn Hạnh Phúc Trong Thời Gian Ở Làng Mai (Cẩm nang tu học) Một tập sách chỉ dẫn thiền sinh cách thực tập ở Làng Mai để thời gian cư trú tại Làng Mai đem tới được nhiều hạnh phúc, trị liệu và chuyển hóa. Tập sách này được ấn hành năm 1999, trong đó gồm có các mục: Thực Tập Chánh Niệm, Sử Dụng Thi Kệ, Thiền Đi, Thức Dậy Buổi Sáng, Im Lặng Hùng Tráng, Làm Mới, Thân Thứ Hai, Thiền Buông Thư, Động Tác Chánh Niệm, Soi Sáng Cho Nhau, Điều Phục Cơn Giận hay Nỗi Buồn, Nghe Pháp Thoại, Pháp Đàm, Thiền Trà, Thiền Lạy, Hải Đảo Tự Thân, Ngày Làm Biếng, Thiền Ôm, và Đem Làng Mai Về Nhà. Tập sách được các vị giáo thọ của Làng Mai biên soạn. Phần đầu nói về Đạo Tràng Mai Thôn như sau: “Làng Mai là một trung tâm thiền tập tọa lạc tại miền Tây Nam nước Pháp được hình thành vào đầu năm 1982. Những năm đầu, nhiều cây hồng ăn trái (persimon) đã được trồng ở đây cho nên trung tâm được gọi là Làng Hồng. Nhưng sau đó, 1250 cây mai thuộc loại Pruniers d’Agen, rất ngọt và đậm đà, đã được trồng bằng tiền túi của các thiếu nhi gốc Việt Nam về tu học, cho nên Làng Hồng đã đổi tên thành Làng Mai, tiếng Pháp là Village des pruniers, tiếng Anh là Plum Trees Village, gọi tắt là Plum Village. Tên chữ của Làng Mai là Đạo Tràng Mai Thôn. Mấy năm đầu thì Làng Mai chỉ có hai xóm: Xóm Thượng và Xóm Hạ. Nhưng vì nhu yếu càng ngày càng lớn của thiền sinh nên đến nay đã có năm Xóm là Xóm Thượng, Xóm Hạ, Xóm Mới, Xóm Trung, Xóm Đoài.  Xóm Thượng  đã trở thành chùa Pháp Vân, tên chữ là Thệ Nhật Sơn Pháp Vân Tự, Xóm Hạ trở thành chùa Cam Lộ, tên chữ là Mai Hoa Thôn Cam Lộ Tự. Xóm Mới trở thành chùa Từ Nghiêm, tên chữ là Thiên Ý Thôn Từ Nghiêm Tự. Hiện giờ Xóm Mới đã có thêm Xóm Mới Đầu Thôn và Xóm Mới Lưng Đồi để đủ cung ứng nơi cư trú cho thiền sinh tới thực tập càng lúc càng đông. Ngoài ra, Xóm Mới cũng có thêm một ngọn đồi và một con suối gọi là đồi Dương Xuân và suối Dương Xuân, một niềm vui lớn cho các vị thường trú. Chùa Pháp Vân là thiền viện cho các vị xuất gia nam, chùa Từ Nghiêm và Chùa Cam Lộ là thiền viện của các vị xuất gia nữ. Trong số các thầy và các sư cô, có nhiều vị gốc Anh, gốc Pháp, gốc Hòa Lan, gốc Mỹ, gốc Ái Nhĩ Lan và Úc. Làng Mai cũng là trú xứ của Viện Cao Đẳng Phật Học, nơi đào tạo các vị giáo thọ xuất gia và tại gia. Số lượng các vị giáo thọ được đào tạo đã lên tới hơn hai trăm người, hiện đang có mặt giảng dạy và hướng dẫn các khóa tu trên thế giới, kể cả ở Việt Nam. Tại Đạo Tràng Mai Thôn, ngoài chúng xuất gia, cũng có chúng tại gia thường trú, tu học rất tinh chuyên. Tại Làng Mai có chương trình đào tạo các vị giáo thọ xuất gia và tại gia. Số lượng các vị xuất gia tại Làng Mai và tu viện Rừng Phong đã lên tới ba trăm vị. Có những khóa tu được tổ chức hàng năm: khóa mùa Đông (an cư kiết Đông) kéo dài ba tháng, bắt đầu từ giữa tháng mười một đến giữa tháng hai dương lịch; khóa mùa Hè kéo dài một tháng, từ giữa tháng bảy đến giữa tháng tám, giảng dạy bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp. Khóa này rất đông, thiền sinh từ khoảng 47 quốc gia tới, hè nào cũng trên bốn ngàn người, có khi cần đến trên 30 vị giáo thọ giảng dạy; lại có khóa bảy ngày hoặc hai mươi mốt ngày, giảng bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp. Ngoài ra, tuần nào cũng có hai ngày quán niệm (Chủ nhật và Thứ Năm), ta có thể đến tham dự pháp thoại, pháp đàm, thiền hành, thiền trà và ăn cơm chánh niệm. Để được tham dự các khóa tu, ta cần ghi danh trước”.

Đệ nhị thân (thuật ngữ)  Thân thứ hai. Tại Làng Mai, mỗi hành giả đều có thân thứ hai để chăm sóc gọi là đệ nhị thân. Người nào cũng có đệ nhị thân và người nào cũng là đệ nhị thân của một người khác. Hành giả phải chịu trách nhiệm về đệ nhị thân của mình, và nếu có ai hỏi về tình trạng của thân ấy, mình phải có khả năng cung cấp tin tức. Mình phải biết tình trạng sức khỏe, phẩm chất tu tập, những khả năng và những yếu kém của người ấy. Đến giờ ngồi thiền, đi thiền hoặc thọ trai, mình phải biết người ấy có mặt hay không, nếu không, mình phải biết lý do. Nếu người ấy bệnh, mình phải báo tin để người ấy được chăm sóc. Lên máy bay, xe buýt hoặc xe lửa, mình phải biết là người ấy đã có mặt trên máy bay hoặc trên xe chưa. Nếu mỗi người chăm sóc cho đệ nhị thân của mình thì cả tăng thân đều được chăm sóc.

Đi Gặp Mùa Xuân (sách) Một cuốn sách phiên tả từ băng giảng các bài pháp thoại của Thầy Làng Mai và các tin tức sinh hoạt của chùa Làng Mai. Nhà xuất bản Lá Bối, Hoa Kỳ ấn hành năm 1999.

Đi Như Một Dòng Sông (sách) Một cuốn sách trích đăng các bài viết của Thầy Làng Mai từ Lá Thư Làng Mai số 25, kỷ niệm 20 năm thành lập Làng Mai, xuất bản tại Việt Nam năm 2002.

Điều Phục Cơn Giận (bài tụng) Một bài tụng được sử dụng trong các công phu sáng hoặc chiều tại các thiền viện, có thể dùng cho cả hai phái Thiền tông và Tịnh Độ tông. Đây là một trong những bài tụng mới nên chưa có trong sách Nhật Tụng Thiền Môn năm 2000 và Nghi Thức Tụng Niệm Đại Toàn.

Điều phục tâm hành (phép tu) Là phương pháp thực tập sử dụng hơi thở và bước chân chánh niệm để chăm sóc và chuyển hóa những tâm hành trong ta. Có 51 loại tâm hành. Mỗi khi một tâm hành phát hiện, ta dùng năng lượng chánh niệm được chế tác bằng hơi thở và bước chân để nhận diện nó, trước hết là sự nhận diện đơn thuần. Buồn thì biết mình đang buồn, dùng ánh sáng ý thức để soi rõ và nhận diện nỗi buồn. Ta không nên đè nén cơn giận hay nỗi buồn. Ta phải cho phép chúng có mặt và ôm ngay lấy chúng bằng năng lượng chánh niệm. Có chánh niệm là có Bụt bảo hộ, ta đã được đặt vào một khung cảnh an toàn rồi. Chỉ thực tập thở và đi trong chánh niệm thôi, ta không nói hay không làm bất cứ một điều gì để phản ứng lại khi nỗi buồn hay cơn giận còn đó, bởi vì nếu ta phản ứng thì sẽ có thể gây đổ vỡ trong ta và người đối diện. Tiếp tục thở và đi trong chánh niệm, ta nhìn sâu vào tự tánh của niềm đau, nghĩa là những nguyên nhân xa gần đã làm nó phát khởi. Khi thấy được hạt giống giận hờn và tập khí hay nổi nóng trong ta, và khi thấy được rằng người kia cũng đang có nhiều khổ đau và tập khí, ta sẽ hết giận và thấy rằng chỉ có sự thực tập hiểu và thương mới giúp được cho ta và cho cả người kia. Trừng phạt không phải là giải pháp, dù sự trừng phạt ấy được thực hiện bằng lời nói hay bằng hành động. Khuynh hướng muốn trừng phạt người kia, làm cho người kia đau khổ để cho mình bớt khổ là khuynh hướng bạo động trong ta, ta phải thấy được điều này trong khi thực tập hơi thở và bước chân ý thức. Khi vui thì biết là mình đang vui, dùng năng lượng chánh niệm nhận diện niềm vui, thấy được nguyên nhân sâu xa của niềm vui trong ta để tiếp tục duy trì và phát triển niềm vui đó. Biết chăm sóc các tâm hành, ta sẽ chuyển hóa được những tâm hành bất thiện và nuôi dưỡng được những tâm hành thiện. 

Định đề giáo lý Làng Mai (khóa giảng) 

1. Hư không không phải là một pháp vô vi, hư không chỉ biểu hiện chung với thời gian, vật thể và tâm thức. 2. Về phương diện Tích Môn: tất cả các pháp đều là hữu vi. Về phương diện Bản Môn: tất cả các pháp đều là vô vi. 3. Niết Bàn là sự vắng mặt của vô minh và phiền não mà không phải là sự vắng mặt của uẩn, xứ và giới. 4. Niết Bàn là Niết Bàn, không hữu dư y cũng không vô dư y.5. Niết Bàn có thể được tiếp xúc trong giây phút hiện tại. 6. Niết Bàn không phải là một pháp mà là tự tánh của các pháp. 7. Vô sinh có nghĩa là Niết Bàn, có nghĩa là Chánh Giác, cùng với bất diệt, vô khứ vô lai, phi nhất phi dị, phi hữu phi vô.8. Các định Không, Vô tướng, Vô Tác giúp ta tiếp xúc với Niết Bàn. 9. Những định căn bản là Vô Thường, Vô Ngã, Niết Bàn. 10. Ba Pháp Ấn là Vô Thường, Vô Ngã, và Niết Bàn. Có thể nói tới bốn Pháp Ấn hay năm Pháp Ấn nếu trong đó có Pháp Ấn Niết Bàn. 11. Niệm, Định, Tuệ là sự thực tập nòng cốt để đi đến giải thoát. 12. Giới cũng là Niệm. 13. Cần (tinh tấn) cũng là Giới. 14. Niệm, Định, Tuệ tương dung, cả ba đều có công năng đưa tới hỷ lạc và giải thoát. 15. Chánh niệm về khổ đau giúp ta nhận diện những điều kiện hạnh phúc đang có mặt và ngăn ngừa tạo tác lầm lỗi và gieo nghiệp nhân xấu. 16. Bốn diệu đế đều là hữu vi; Bốn diệu đế đều là vô vi. 17. Diệu đế thứ ba có thể gọi là Lạc đế. 18. Ý chí tự do có được là do Tam Học. 19. Nên nhìn tập đế là con đường của Bát Tà Đạo. Nguyên do sinh tử luân hồi không phải chỉ là ham muốn. 20. Vị A La Hán chân thực cũng là một vị Bồ Tát, vị Bồ Tát đích thực cũng là một vị A La Hán. 21. Hễ là người thì có thể là Bụt, là Bụt nhưng không ngừng làm người; do vậy có hằng hà sa số Bụt. 22. Bụt có nhiều thân: chúng sinh thân, pháp thân, thân ngoại thân, tăng thân, thừa kế thân, pháp giới thân và pháp giới tính thân. Người vì có thể là Bụt nên cũng có đầy đủ các thân ấy. 23. Có thể nói tới con người (pudgala) như một dòng ngũ uẩn liên tục (hằng) luôn luôn chuyển biến (chuyển) liên hệ tương duyên và trao đổi với các dòng hiện tượng khác, mà không thể nói tới con người như một cái ta biệt lập, bất biến và thường hằng. 24. Chỉ có thể hiểu luân hồi theo đệ nhất nghĩa trong ánh sáng của vô thường, vô ngã và tương tức. 25. Khổ lạc tương tức; phiền não và bồ đề đều có tính chất hữu cơ. 26. Tăng thân, Phật thân, Pháp thân tương tức. Trong chân Tăng có chân Phật và chân Pháp. 27. Vì phiền não và bồ đề đều có tính chất hữu cơ, nên sự thực tập cần được liên tục để mang tới chuyển hóa và giữ cho không đọa lạc. Luân hồi là sự tiếp nối: cái đẹp và cái lành cần được tiếp nối càng lâu, càng dài, càng tốt; cái xấu và cái dở cần được chuyển hóa để đừng tiếp tục; rác phải được sử dụng để nuôi hoa. 28. Giải thoát luân hồi không có nghĩa là chấm dứt một bổ đặc già la (pudgala) vốn không thật có, cũng không phải là chấm dứt giới thân tuệ mạng của một đời tu. 29. Sinh diệt chỉ là biểu và vô biểu. Biểu là biểu hiện, năng sở đồng thời. Trong khi có biểu này thì có vô biểu kia. Trong khi cái này cái này biểu thì cái kia vô biểu. 30. Pháp không phải là một sự vật, một cái, một thực thể, mà là một quá trình, một sự kiện đang xẩy ra, và trước hết là một đối tượng của tâm thức. 31. Báo thân gồm cả y lẫn chánh, cả cộng lẫn tự, ta bà của chúng sinh là tịnh độ của Bụt. 32. Không có ngã nhưng vẫn có luân hồi. Có cái gọi là tương tức (samtati) nhưng cái tương tức nào cũng đều có tính tương tức. 33. Phật tử qua các thế hệ phải liện tục đối kháng lại hai khuynh hướng thần hóa và ngã hóa, biểu hiện những nhu yếu đại chúng nhất của con người. 34. Tàng thức có công năng học hỏi, huân tập, xử lý, lưu trữ, sắp đặt kế hoạch đối phó, bảo hộ, nuôi dưỡng, trị liệu và tiếp nối. Tàng thức có công năng thiết lập một kho tư liệu, những lề lối hành xử vô thức đã được sắp đặt sẵn, một chương trình tự động tự dẫn để chiếc thuyền có thể tự lèo lái mà không cần sự có mặt của một vị thuyền trưởng. 35. Mạt na có khuynh hướng tìm an ổn lạc thú bền bỉ, không thấy được luật tiêu thụ có chừng mực, không thấy được mục đích và sự nguy hại của sự tìm cầu dục lạc, không thấy được sự thiết dụng của khổ đau, sự cần thiết của tuệ giác vô thường, vô ngã, tương tức, từ bi và truyền thông. 36. Ý thức nhờ thực tập Giới, Định, Tuệ mà có thể học hỏi và chuyển xuống những kinh nghiệm và tuệ giác của mình cho tàng thức và giao cho tàng thức trách nhiệm làm chín muồi và phát hiện toàn diện những hạt giống tuệ giác đã có sẵn trong nó. 

Định Nghiêm (người)  Một vị giáo thọ xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Định Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Pháp, sinh năm 1969, xuất gia năm 1993 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Con Cá. Là Trú trì chùa Từ Nghiêm, Làng Mai; nhận truyền đăng phó pháp năm 1999 với bài kệ truyền đăng như sau: Định hướng thuyền đi trong vững chãi. Nghiêm trang lòng đất nở hoa trời. Đường xưa mây trắng còn nguyên vẹn. Âm điệu hòa chung khúc thảnh thơi.

Điển Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Điển Nghiêm. Người Việt Nam, xuất gia năm 2005 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hướng Dương.

Đoan Nghiêm (người)  Một vị giáo thọ xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đoan Nghiêm. Người Việt Nam, quốc tịch Anh, sinh năm 1962, xuất gia năm 1990 tại Làng Mai, nhận truyền đăng năm 1996 với bài kệ truyền đăng: Chân giác vun trồng miền tuệ uyển. Đoan Nghiêm thuyền cặp bến thong dong. Công phu nở đóa sen ngàn cánh. Quê cũ vui chơi thỏa nguyện lòng.

Đoàn tụ (lễ lược) Tên một đại giới đàn được tổ chức tại Làng Mai trong an cư kiết đông 2004- 2005. 

Đóa Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đóa Nghiêm. Người Việt Nam, sinh năm 1980, xuất gia năm 2006 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hải Đường.

Đôi mắt Của Bụt (khóa tu) Tên một khóa tu 21 ngày được tổ chức tại Làng Mai năm 2000.

Đông hùng tráng, xuân kiện hành (thuật ngữ)  Tên của khóa An Cư kiết đông từ 4.1.2004 đến 28.3.2004 tại tu viện Lộc Uyển, Escondido, tiểu bang California, Hoa Kỳ, có 238 vị xuất gia tham dự. Các vị xuất gia tại đạo tràng Mai Thôn và tu viện Rừng Phong đều quy tụ về đây để dự khóa an cư. Đại giới đàn Lâm Tế đã được tổ chức trong khuôn khổ của khóa tu này.

Đông Phương Luân Lý Học (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai do nhà xuất bản Hương Quê, Sài Gòn ấn hành năm 1950, họa sĩ Lê Văn Vinh trình bày bìa. Sách trình bày một môn luân lý học Phật giáo là Nhân Minh Học.

Đối Thoại Cánh Cửa Hòa Bình (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai in chui tại Việt Nam năm 1967.

Đồi Mận (cơ sở) Một cư xá thuộc chùa Cam Lộ, Xóm Hạ, Làng Mai.

Đồng Châu (người) Một vị giáo thọ xuất gia nam, pháp tự Thông Nghĩa. Được Thầy Làng Mai truyền đăng năm 2006 với bài kệ truyền đăng như sau: Chuông sớm ngân nga tiếng đại Đồng. Giọt vàng Châu báu điểm thinh không. Non cao sương tuyết lòng an định. Đường về Phương Bối bước thong dong.

Đồng Đạo (người) Một vị giáo thọ xuất gia nam, pháp danh Thông Đạt, được Thầy Làng Mai truyền đăng năm 2004 với bài kệ truyền đăng như sau: Đồng bang đồng Đạo lại đồng tâm. Ngàn miệng muôn lời xướng Phạm âm. Đường vui sương tuyết không ngần ngại. Trái đất cùng ca khúc đại đồng. 

Đồng Nghiêm (người) Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đồng Nghiêm. Người Việt Nam, xuất gia năm 2005 tại Việt Nam, thuộc gia đình xuất gia Cây Hướng Dương.

Đồng Phúc (người) Một vị giáo thọ xuất gia nữ, pháp tự Minh Anh. Được Thầy Làng Mai truyền đăng năm 2004 với bài kệ truyền đăng như sau: Bên nhau hát khúc Đồng tâm. Chồi non lộc mới Phúc phần tổ tiên. Đồi xuân nắng gọi chân truyền. Một nhà xum họp Tịnh Thiền không hai.

Đồng Trung (người)  Một vị xuất gia nam tu học tại Làng Mai, gốc chùa Bát Nhã, Bảo Lộc. Người Việt Nam, sinh năm 1973, xuất gia năm 1996 tại Việt Nam. 

Đồng Từ (người)  Một vị xuất gia nam tu học tại Làng Mai, gốc chùa Bát Nhã, Bảo Lộc. Người Việt Nam, sinh năm 1967, xuất gia năm 1995 tại Việt Nam.

Độ Nghiêm (người)  Một vị xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Độ Nghiêm. Người Nga, xuất gia năm 1999 tại Làng Mai, thuộc gia đình xuất gia Cây Anh Đào.

Động tác chánh niệm (thuật ngữ) Mười động tác thể thao thường được sử dụng ở Làng Mai để giúp làm thư giãn gân cốt sau những buổi sinh hoạt ngồi, hoặc giữa những buổi thiền đi. Những động tác này giúp cho tất cả các bộ phận của cơ thể được dịp vận động, mỗi động tác làm ba lần và làm trong chánh niệm, thường được thực tập chung toàn chúng. 

Đời Của Phật (sách) Một cuốn sách về cuộc đời đức Phật của Thầy Làng Mai do Phật Học Đường Nam Việt xuất bản năm 1958.

Đời Sống Tâm Linh (sách) Một cuốn sách trích đăng các bài viết của Thầy Làng Mai từ Lá Thư Làng Mai số 27, in tại Việt Nam năm 2003.

Đường Hoa Thủy Tiên (sách) Một cuốn sách đăng các bài pháp thoại của Thầy Làng Mai, in tại Việt Nam vào khoảng năm 1991.

Đường Về Vườn Nai (sách, cẩm nang tu tập) 1. Một cuốn sách phiên tả từ băng các bài giảng của Thầy Làng Mai cho khóa tu Gia Đình Phật Tử tại Hoa Kỳ năm 1997, được in tại Việt Nam năm 2003. 2. Một tập sách mỏng (cẩm nang tu tập) chỉ dẫn thiền sinh cách thực tập ở Tu Viện Lộc Uyển, để thời gian cư trú tại Tu Viện đem tới được nhiều niềm vui, trị liệu và chuyển hóa. Tập sách do các thầy và các sư cô giáo thọ ở Tu Viện Lộc Uyển biên soạn, nội dung cũng tương tự như tập sách Để Nuôi Lớn Hạnh Phúc Trong Thời Gian ở Làng Mai. Đoạn đầu giới thiệu vài nét về Tu Viện Lộc Uyển như sau: “Deer Park là tên một thung lũng ẩn mình giữa những sườn đồi phía Tây Bắc thành phố Escondido, thuộc quận San Diego, tiểu bang California, với diện tích 434 mẫu Anh, có cảnh núi đồi hùng vĩ và những rừng cây cho nhiều bóng mát. Cách đây hơn hai ngàn sáu trăm năm, tại vườn Lộc Uyển, xứ Isipatana gần Benares (Ba La Nại), đức Bụt lần đầu tiên chuyển bánh xe pháp khai thị cho năm anh em ông Kiều Trần Như con đường đưa đến giác ngộ và giải thoát. Do một cơ duyên mầu nhiệm, hai ngàn sáu trăm năm sau, bánh xe pháp tiếp tục được luân chuyển tới một vùng đồi núi có cùng tên Lộc Uyển - Deer Park. Thiền sư Thích Nhất Hạnh và tăng đoàn Tu Viện Lộc Uyển cùng với sự ủng hộ của tứ chúng ở khắp nơi đã xây dựng nên một trung tâm tu học nơi đây. Tu viện đã chính thức được thành lập vào tháng 06 năm 2000. Đây là một sự sắp xếp của chư Tổ và ông bà tổ tiên người Hoa Kỳ cũng như người Việt. Tu viện gồm có hai xóm: Xóm Vững Chãi (Solidity Hamlet) dành cho quý thầy, vùng đất nằm phía trên đỉnh đồi và Xóm Trong Sáng (Clarity Hamlet) dành cho quý sư cô, vùng đất dưới đồi xanh mát. Cơ sở tuy còn đơn sơ, phòng ốc còn thiếu tiện nghi, nhưng với những bàn tay và tấm lòng của quý thầy, quý sư cô và các vị thân hữu trong vùng, và với năng lượng tu tập hàng ngày, tu viện đã trở thành một nơi nương tựa cho tứ chúng về tu học. Với trên 30 vị xuất gia thường trú, tu viện đã thường xuyên tổ chức các khóa tu học hàng năm như khóa An Cư Kiết Đông từ tháng 12 đến cuối tháng 02 dương lịch, khóa Mùa Xuân từ tháng 03 đến tháng 07 dương lịch, trại Hè dành cho các em thanh thiếu niên (Teenage Mindfulness Camp) vào cuối tuần lễ Độc Lập của Mỹ (ngày 04 tháng 07), và khóa Mùa Thu dành cho người Việt vào tuần lễ đầu của tháng 09. Ngoài ra mỗi tuần Tu viện còn cung cấp hai ngày quán niệm (Thứ Năm và Chủ Nhật) cho thiền sinh đến nghe pháp thoại, tham dự pháp đàm, thiền tọa, thiền hành, thiền trà và ăn cơm chánh niệm. Về đến Lộc Uyển là về tới nhà, ngôi nhà tâm linh của tất cả mọi người. Vào những buổi sáng sớm leo lên đỉnh núi, ngồi tọa thiền trên những phiến đá bằng phẳng, tiếp xúc với đất trời và không khí trong lành, chúng ta sẽ có cơ hội trở về với chính mình trong giây phút hiện tại. Xin chúc quý thân hữu xa gần về đây có được những ngày tu học thật an lạc và thảnh thơi”.

Đường Xưa Mây Trắng – theo gót chân Bụt (sách) Một cuốn sách của Thầy Làng Mai do nhà xuất bản Lá Bối, Hoa Kỳ ấn hành lần đầu năm 1988, sau đó được dịch ra nhiều thứ tiếng và được tái bản nhiều lần ở các nước. Cuốn sách về cuộc đời của Bụt và hiện đang được công ty M Corp Global dựng thành phim. Bản dịch tiếng Anh với tựa đề Old Path White Cloud; bản dịch tiếng Hoa Cổ Đạo Bạch Vân. Sách này dựa trên các kinh và luật của Phật Giáo Nguyên Thỉ trong tạng Pali cũng như trong tạng Hán và mỗi chương đều có ghi xuất xứ của tài liệu sử dụng. Trong tư liệu là Nguyên Thỉ nhưng cái nhìn là cái nhìn phóng khoáng của Đại Thừa, vì thế độc giả của cả Phật giáo Bắc Tông và Nam Tông đều cảm thấy thoải mái khi đọc. Đọc xong về cuộc đời của Bụt thì ta cũng tiếp nhận xong được những giáo lý căn bản nhất của Bụt dạy. Ấn bản tiếng Pháp (Sur les traces de Siddhartha) có in câu ấy ngoài bìa: ‘‘Découvir l’enseignement du Buddha en cheminant à ses côtes.”

Đức Nghi (người) Một vị giáo thọ xuất gia nam, thượng tọa Thị Cang. Được Thầy Làng Mai truyền đăng năm 2006 với bài kệ truyền đăng như sau: Kiếp kiếp trau dồi giới Đức. Đời đời nghiêm hộ uy Nghi. Khơi mở dòng thiêng cam lộ. Hậu lai diệu pháp vĩnh kỳ.

Đức Nghiêm (người) Một vị giáo thọ xuất gia nữ của Làng Mai, tên đầy đủ là Chân Đức Nghiêm, thường gọi là sư cô Chân Đức hay sư cô Annabel. Người Anh, sinh năm 1949, xuất gia năm 1988 tại núi Linh Thứu, Ấn Độ; trú trì tại Tu Viện Thanh Sơn, Vermont, Hoa Kỳ; được nhận truyền đăng năm 1990 với bài kệ truyền đăng: Chân như vằng vặc ánh trăng rằm. Đức độ cao dày nối tổ đăng. Chuyển hóa công phu trình thật tướng. Pháp mầu liên tục mãi tuyên dương.

Đức Niệm (người) Một vị giáo thọ xuất gia nam, được Thầy Làng Mai truyền đăng năm 1996 với bài kệ truyền đăng như sau: Đức sáng nằm ngay trong đất tâm. Niệm lành vun tưới đã lên  mầm. Bồ đề cây ấy sum xuê lắm. Một sáng trần gian dậy tiếng tăm.

Đức Thành (người)  Một vị xuất gia nam tu học tại Làng Mai. Người Việt Nam, quốc tịch Gia Nã Đại, sinh năm 1958, xuất gia năm 2000 tại Việt Nam.

Đừng Quên, Xin Đừng Vội Quên (sách) Một tập sách mỏng của Thầy Làng Mai do Tổng Hội Sinh Viên Vạn Hạnh Sài Gòn ấn hành năm 1965, gây cảm hứng cho người trẻ tham dự vào hoạt động chấm dứt chiến tranh.

TVHS