PHỤ LỤC
(APPENDICES)PHỤ LỤC B
Appendix B
The Dhammapada
Sutta
Kinh Pháp Cú
I.
PHẨM SONG YẾU—THE TWIN VERSES
1.
Trong các pháp, tâm dẫn đầu, tâm là chủ, tâm tạo tác tất
cả. Nếu đem tâm ô nhiễm nói năng hoặc hành động,
sự khổ sẽ theo nghiệp kéo đến như bánh xe lăn theo chân
con vật kéo xe—Of all dharmas, mind is the forerunner, mind is chief.
We are what we think, we have become what we thought (what we are today
came from our thoughts of yesterday). If we speak or act with a deluded
mind or evil thoughts, suffering or pain follows us, as the wheel follows
the hoof of the draught-ox.
2.
Trong các pháp, tâm dẫn đầu, tâm làm chủ, tâm tạo tác tất
cả. Nếu đem tâm thanh tịnh tạo nghiệp nói năng hoặc hành
động, sự vui sẽ theo nghiệp kéo đến như bóng với hình—Of
all dharmas, mind is the forerunner, mind is chief. We are what we think,
we have become what we thought. If we speak or act with a pure mind or
thought, happiness and joy follows us, as our own shadow that never
leaves.
3.
“Người kia lăng mạ tôi, đánh đập tôi, phá hại tôi, và
cướp đoạt của tôi.” Ai còn ôm ấp tâm niệm ấy, thì
sự oán hận không thể nào dứt hết—“He abused me, he beat
me, he defeated me, he robbed me.” Hatred will never leave those who
dwell on such thoughts.
4.
“Người kia lăng mạ tôi, đánh đập tôi, phá hại tôi, và
cướp đọat của tôi.” Ai bỏ được tâm niệm ấy,
thì sự oán giận tự nhiên san bằng—“He abused me, he
hit me, he defeated me, he robbed me.” Hatred will leave those who do
not harbor such thoughts.
5.
Ở thế gian nầy, chẳng phải hận thù trừ được hận thù,
chỉ có từ bi mới trừ được hận thù. Đó là định luật
của ngàn xưa—In this world, hatred never destroys (eliminates) hatred,
only love does. This is an eternal law.
6.
Người kia vì không hiểu rằng: “Chúng ta sắp bị hủy
diệt, nên mới phí sức tranh luận hơn thua. Nếu họ hiểu
rõ điều đó, thì chẳng còn tranh luận nữa.”—Some never
sees that everybody perishes in any argument. Those who realize this, do
not argue.
7.
Những người chỉ muốn sống trong khoái lạc, không chịu
nhiếp hộ các căn, ăn uống vô độ, biếng nhác chẳng tinh
cần, họ là người dễ bị ma nhiếp phục như cành mềm trước
cơn gió—Those who only want to live with pleasant things, with senses
unrestrained, in food immoderate, indolent, inactive, are quickly
overthrown by the mara as a weak tree breaks before a big wind.
8.
Những người nguyện ở trong cảnh chẳng khoái lạc, khôn
khéo nhiếp hộ các căn, uống ăn tiết độ, vững tin và siêng
năng, ma không dễ gì thắng họ, như gió thổi núi đá—Those
who contemplate “impurities,” with senses restrained, moderate in food,
faithful and active, mara cannot overthrow him as it’s impossible for
the wind to overthrow a rocky mountain.
9.
Mặc áo cà sa mà không rời bỏ những điều uế trược, không
thành thật khắc kỷ, thà chẳng mặc còn hơn—Wearing a yellow
saffron robe with an impure mind. What will the robe do if truthfulness
is lacking and discipline or self-control is denied?
10.
Rời bỏ những điều uế trược, giữ gìn giới luật tinh
nghiêm, khắc kỷ và chân thành, người như thế đáng mặc
áo cà sa—He who drops all stain, stands on virtue, learns discipline
and speaks the truth. Then the yellow robe will fit him.
11.
Hão huyền mà tưởng là chơn thật, chơn thật lại thấy là
phi chơn, cứ tư duy một cách tà vạy, người như thế không
thể nào đạt đến chơn thật—In the untruth the foolish see
the truth, while the truth is seen as the untruth. Those who harbor such
wrong thoughts never realize the truth.
12.
Chơn thật nghĩ là chơn thật, phi chơn biết là phi chơn, cứ
tư duy một cách đúng đắn, người như thế mới thật chứng
được chơn thật—What is truth regarded as truth, what is untruth
regarded as untruth. Those who harbor such right thoughts realize the truth.
13.
Nhà lợp không kín ắt bị mưa dột thế nào, kẻ tâm không
tu tất bị tham dục lọt vào cũng thế—As rain penetrates and
leaks into an ill-thatched hut, so does passion enter an untrained
mind (uncultivated mind).
14.
Nhà khéo lợp kín ắt không bị mưa dột, kẻ tâm khéo tu tất
không bị tham dục lọt vào—As rain does not penetrate a well-thatched
hut, so does passion not enter a cultivated mind.
15.
Ở chỗ nầy ăn năn, tiếp ở chỗ khác cũng ăn năn, kẻ làm
điều ác nghiệp, cả hai nơi đều ăn năn; vì thấy ác nghiệp
mình gây ra, kẻ kia sanh ra ăn năn và chết mòn—The evil-doer
grieves in this world and in the next; he grieves in both. He grieves and
suffers when he perceives the evil of his own deeds.
16.
Ở chỗ nầy vui, tiếp ở chỗ khác cũng vui; kẻ làm điều
thiện nghiệp, cả hai nơi đều an vui; vì thấy thiện nghiệp
mình gây ra, người kia sanh ra an lạc và cực lạc—The virtuous
man rejoices in this world, and in the next. He is happy in both worlds.
He rejoices and delights when he perceives the purity of his own deeds.
17.
Ở chỗ nầy than buồn, tiếp ở chỗ khác cũng than buồn,
kẻ gây điều ác nghiệp, cả hai nơi đều than buồn: nghĩ
rằng “tôi đã tạo ác” vì vậy nên nó than buồn. Hơn nữa
còn than buồn vì phải đọa vào cõi khổ—The evil man suffers
in this world and in the next. He suffers everywhere. He suffers whenever
he thinks of the evil deeds he has done. Furthermore he suffers even
more when he has gone to a woeful path.
18.
Ở chỗ nầy hoan hỷ, tiếp ở chỗ khác cũng hoan hỷ, kẻ
tu hành phước nghiệp, cả hai nơi đều hoan hỷ: nghĩ rằng
“tôi đã tạo phước” vì vậy nên nó hoan hỷ. Hơn nữa
còn hoan hỷ vì được sanh vào cõi lành—The virtuous man is
happy here in this world, and he is happy there in the next. He is happy
everywhere. He is happy when he thinks of the good deeds he has done. Furthermore,
he is even happier when he has gone to a blissful path.
19.
Dù tụng nhiều kinh mà buông lung không chịu thực hành theo,
thì chẳng hưởng được phần ích lợi của Sa-môn, khác nào
kẻ chăn bò, chỉ lo đếm bò cho người khác (để lấy công,
chứ sữa thịt của bò thì không hưởng được)—The heedless
man even if he can recite many sacred sutras, but fails to act accordingly;
he has no share in the fruits of the monastic life, but is like a cowherd
who counts the cows of the master, but has none of his own.
20.
Tuy tụng ít kinh mà thường y giáo hành trì, hiểu biết chân
chánh, diệt trừ tham sân si, tâm hiền lành thanh tịnh, giải
thoát và xả bỏ thế tục, thì dù ở cõi nầy hay cõi khác,
người kia vẫn hưởng phần ích lợi của Sa-môn—Even if a
man recites few sutras, but acts in accordance with the teaching, overcoming
all lust, hatred and ignorance, with true knowledge and serene mind, clinging
to nothing here and hereafter, he shares the fruits of a monastic life.
II.
PHẨM KHÔNG BUÔNG LUNG
HEEDFULNESS
21.
Không buông lung đưa tới cõi bất tử, buông lung đưa tới
đường tử sanh; người không buông lung thì không chết, kẻ
buông lung thì sống như thây ma—Heedfulness (Watchfulness) is the
path of immortality. Heedlessness is the path of death. Those who are heedful
do not die; those who are heedless are as if already dead.
22.
Kẻ trí biết chắc điều ấy, nên gắng làm chứ không buông
lung. Không buông lung thì đặng an vui trong các cõi Thánh—Those
who have distinctly understood this, advance and rejoice on heedfulness,
delight in the Nirvana.
23.
Nhờ kiên nhẫn, dõng mãnh tu thiền định và giải thoát, kẻ
trí được an ổn, chứng nhập Vô thượng Niết bàn—Owing
to perseverance and constant meditation, the wise men always realize the
bond-free and strong powers to attain the highest happiness, the supreme
Nirvana.
24.
Không buông lung, mà ngược lại cố gắng, hăng hái, chánh
niệm, khắc kỷ theo tịnh hạnh, sinh hoạt đúng như pháp,
thì tiếng lành càng ngày càng tăng trưởng—If a man is earnest,
energetic, mindful; his deeds are pure; his acts are considerate and restraint;
lives according to the Law, then his glory will increase.
25.
Bằng sự cố gắng, hăng hái không buông lung, tự khắc chế
lấy mình, kẻ trí tự tạo cho mình một hòn đảo chẳng có
ngọn thủy triều nào nhận chìm được—By sustained effort,
earnestness, temperance and self-control, the wise man may make for himself
an island which no flood can overwhelm.
26.
Người ám độn ngu si đắm chìm trong vòng buông lung, nhưng
kẻ trí lại chăm giữ tâm mình không cho buông lung như anh
nhà giàu chăm lo giữ của—The ignorant and foolish fall into
sloth. The wise man guards earnestness as his greatest treasure.
27.
Chớ nên đắm chìm trong buông lung, chớ nên mê say với dục
lạc; hãy nên cảnh giác và tu thiền, mới mong đặng đại
an lạc—Do not indulge in heedlessness, nor sink into the enjoyment
of love and lust. He who is earnest and meditative obtains great joy.
28.
Nhờ trừ hết buông lung, kẻ trí không còn lo sợ gì. Bậc
Thánh Hiền khi bước lên lầu cao của trí tuệ, nhìn lại
thấy rõ kẻ ngu si ôm nhiều lo sợ, chẳng khác nào khi lên
được núi cao, cúi nhìn lại muôn vật trên mặt đất—When
the learned man drives away heedlessness by heedfulness, he is as the wise
who, climbing the terraced heights of wisdom, looks down upon the fools,
free from sorrow he looks upon sorrowing crowd, as a wise on a mountain
peak surveys the ignorant far down on the ground.
29.
Tinh tấn giữa đám người buông lung, tỉnh táo giữa đám
người mê ngủ, kẻ trí như con tuấn mã thẳng tiến bỏ lại
sau con ngựa gầy hèn—Heedful among the heedless, awake among
the sleepers, the wise man advances as does a swift racehorse outrun a
weak jade.
30.
Nhờ không buông lung, Ma Già lên làm chủ cõi chư Thiên, không
buông lung luôn luôn được khen ngợi, buông lung luôn luôn bị
khinh chê—It was through earnestness that Maghavan rised to the lordship
of the gods. Earnestness is ever praised; negligence is always despised
(blamed).
31.
Tỳ kheo nào thường ưa không buông lung hoặc sợ thấy sự
buông lung, ta ví họ như ngọn lửa hồng, đốt tiêu tất cả
kiết sử từ lớn chí nhỏ—A mendicant who delights in earnestness,
who looks with fear on thoughtlessness, cannot fall away, advances like
a fire, burning all his fetters both great and small.
32.
Tỳ kheo nào thường ưa không buông lung hoặc sợ thấy sự
buông lung, ta biết họ là người gần tới Niết bàn, nhất
định không bị sa đọa dễ dàng như trước—A mendicant who
delights in earnestness, who looks with fear on thoughtlessness, cannot
fall away, he is in the presence of Nirvana.
III.
PHẨM TÂM—MIND
33.
Tâm kẻ phàm phu thường xao động biến hóa rất khó chế
phục gìn giữ, nhưng kẻ trí lại chế phục tâm mình làm
cho chánh trực một cách dễ dàng, như thợ khéo uốn nắn
mũi tên—The wavering and restless, or unsteady mind, difficult to guard,
difficult to hold back; a wise man steadies his trembling mind and
thought, as a fletcher makes straight his arrow.
34.
Như con cá bị quăng lên bờ sợ sệt và vùng vẫy thế nào,
thì cũng như thế, các người hãy đem tâm lo sợ, phấn đấu
để mau thoát khỏi cảnh giới ác ma—As a fish drawn from its
watery abode and thrown upon the dry land, our thought quivers all over
in its effort to escape the realm of Mara.
35.
Tâm phàm phu cứ xoay vần theo ngũ dục, xao động không dễ
nắm bắt; chỉ những người nào đã điều phục được tâm
mình mới được yên vui—It is good to control the mind, which is
difficult to hold in and flighty, rushing wherever it wishes; a controlled
mind brings happiness.
36.
Tâm phàm phu cứ xoay vần theo ngũ dục, biến hóa u-ẩn khó
thấy, nhưng người trí lại thường phòng hộ tâm mình, và
được yên vui nhờ tâm phòng hộ ấy—The mind is hard to perceive,
extremely subtle, flits whenever it wishes. Let the wise person guard it;
a guarded mind is conducive to hapiness.
37.
Tâm phàm phu cứ lén lút đi một mình, đi rất xa, vô hình
vô dạng như ẩn náu hang sâu, nếu người nào điều phục
được tâm, thì giải thoát khỏi vòng ma trói buộc—Traveling
far, wandering alone, bodiless, lying in a cave, is the mind. Those who
subdue it are freed from the bonds of Mara.
38.
Người tâm không an định, không hiểu biết chánh pháp, không
tín tâm kiên cố, thì không thể thành tựu được trí tuệ
cao—He whose mind is not steady, he who does not know the True Law, he
whose confidence wavers, the wisdom of such a person will never be perfect.
39.
Người tâm đã thanh tịnh, không còn các điều hoặc loạn,
vượt trên những nghiệp thiện ác thông thường, là người
giác ngộ, chẳng sợ hãi—He whose mind is free from lust of desires,
he who is not affected by hatred, he who has renounced both good and evil,
for such a vigilant one there is no fear.
40.
Hãy biết rằng thân nầy mong manh như đồ gốm và giam giữ
tâm ngươi như thành quách, ngươi hãy đánh dẹp ma quân với
thanh huệ kiếm sẳn có của mình và nắm giữ phần thắng
lợi, chứ đừng sanh tâm đắm trước—Knowing that this body
is as fragile as a jar, establishing this mind as firm as a fortress, he
should be able to fight Mara with the weapon of wisdom. He should be able
to guard his conquest and be without attachment.
41.
Thân nầy thật là ngắn ngủi! Nó sẽ ngủ một giấc dài
dưới ba thước đất, vô ý thức bị vất bỏ như khúc cây
khô vô dụng—In a short period of time, this body will lie on the
ground, cast aside, without consciousness, even as a useless piece of dry
log.
42.
Cái hại của kẻ thù gây ra cho kẻ thù hay oan gia đối với
oan gia, không bằng cái hại của tâm niệm hướng về hành
vi tà ác gây ra cho mình—Whatever harm an enemy may do to an enemy,
or a hater to a hater, an ill-directed mind can do one far greater harm.
43.
Chẳng phải cha mẹ hay bà con nào khác làm, nhưng chính tâm
niệm hướng về hành vi chánh thiện làm cho mình cao thượng
hơn—What neither mother, nor father, nor any other relative can do,
a well-directed mind can do one far greater good.
IV.
PHẨM HOA—FLOWERS
44.
Ai chinh phục được địa giới, diêm ma giới, thế gian nầy
và cảnh giới chư Thiên; và ai khéo giảng nói pháp cú, như
tay thợ khéo nhặt hoa làm tràng—Who shall comprehend this earth,
and the realm of Yama, and this world (samsara) together with the
devas? Who shall investgate the well-taught Path of Virtue, even as an
expert of garland weaver (maker) will pick the right flowers?
45.
Bậc hữu học chinh phục được địa giới diêm ma giới,
thiên giới, và bậc hữu học khéo giảng nói pháp cú như
tay thợ khéo nhặt hoa làm tràng—A disciple in training, will comprehend
this earth and the realm of Yama, together with the realm of the devas.
A great disciple in training will investigate the well-taught Path of Vitue,
even as an expert of garland maker will pick the right flowers.
46.
Hãy biết thân nầy như bọt nổi, rõ ràng là pháp huyễn hóa,
để bẻ gẩy mũi tên cám dỗ của bọn ma quân, mà thoát ngoài
vòng dòm ngó của tử thần—He who knows that this body is like
foam of a wave, and comprehends its mirage-nature (the shadow of a mirage),
one should destroy the flower-shafts of sensual passions, and pass beyond
the sight of the king of death.
47.
Như nước lũ cuống phăng những xóm làng say ngủ giữa đêm
trường, tử thần sẽ lôi phăng đi những người mê muội
sinh tâm ái trước những bông hoa mình vừa góp nhặt được—Death
carries off a man who gathers flowers of sensual pleasures, whose mind
is distracted, as a great flood sweeps away a sleeping village.
48.
Cứ sanh tâm ái trước và tham luyến mãi không chán những
bông hoa mà mình vừa góp nhặt được, đó chính là cơ hội
tốt cho tử thần lôi đi—The destroyer brings under his way the
man who gathers flowers of sensual pleasures, whose mind distracted, and
who is insatiate in his desires.
49.
Hàng Sa-môn (Mâu Ni) đi vào xóm làng để khất thực ví như
con ong đi kiếm hoa, chỉ lấy mật rồi đi chứ không làm tổn
thương về hương sắc—As a bee, without harming the flower, its
color or scent, flies away, collecting only the nectar, even so should
the sage wander in the village.
50.
Chớ nên dòm ngó lỗi người, chớ nên dòm coi họ đã làm
gì hay không làm gì, chỉ nên ngó lại hành động của mình,
thử đã làm được gì và chưa làm được gì—Let not one
look on the faults of others, nor things left done and undone by
others; but one’s own deeds done and undone.
51.
Như thứ hoa tươi đẹp chỉ phô trương màu sắc mà chẳng
có hương thơm, những người chỉ biết nói điều lành mà
không làm điều lành chẳng đem lại ích lợi—As a flower
that is colorful and beautiful, but without scent, even so fruitless
is the well-spoken words of one who does not practice it.
52.
Như thứ hoa tươi đẹp, vừa có màu sắc, lại có hương thơm,
những người nói điều lành và làm được điều lành sẽ
đưa lại kết quả tốt—As the flower that is colorful, beautiful,
and full of scent, even so fruitful is the well-spoken words of one who
practices it.
53.
Như từ đống hoa có thể làm nên nhiều tràng hoa, từ nơi
thân người có thể tạo nên nhiều việc thiện—As from a
heap of flowers many a garland is made, even so many good deeds should
be done by one born to the mortal lot.
54.
Mùi hương của các thứ hoa, dù là hoa chiên đàn, hoa đa già
la, hay hoa mạt ly đều không thể bay ngược gió, chỉ có mùi
hương đức hạnh của người chân chính, tuy ngược gió vẫn
bay khắp cả muôn phương—The scent of flowers does not blow
against the wind, nor does the fragrance of sandalwood and jasmine, but
the fragrance of the virtuous blows against the wind; the virtuous man
pervades every direction.
55.
Hương chiên đàn, hương đa già la, hương bạt tất kỳ, hương
thanh liên, trong tất cả thứ hương, chỉ thứ hương đức
hạnh là hơn cả—Of little account is the fragrance of sandal-wood,
lotus, jasmine; above all these kinds of fragrance, the fragrance of
virtue is by far the best.
56.
Hương chiên đàn, hương đa già la đều là thứ hương vi diệu,
nhưng không sánh bằng hương người đức hạnh, xông ngát
tận chư thiên—Of little account is the fragrance of sandal; the fragrance
of the virtuous rises up to the gods as the highest.
57.
Người nào thành tựu các giới hạnh, hằng ngày chẳng buông
lung, an trụ trong chính trí và giải thoát, thì ác ma không
thể dòm ngó được—Mara never finds the path of those who are virtuous,
careful in living and freed by right knowledge.
58.
Như từ trong đống bùn nhơ vất bỏ bên đường, mới sinh
ra hoa sen thanh khiết ngạt ngào làm đẹp ý mọi người—As
upon a heap of rubbish thrown by the roadside, a sweet smelling, lovely
lotus may grow.
59.
Cũng thế chỉ từ nơi chốn phàm phu manh muội mới sản xuất
những vị đại đệ tử của bậc chánh giác, đem trí tuệ
soi sáng thế gian—Among the worthless beings, a great disciple of
the Fully Enlightened One outshines the people who walk in darkness.
V.
PHẨM NGU—FOOLS
60.
Đêm rất dài với những kẻ mất ngủ, đường rất xa với
kẻ lữ hành mỏi mệt. Cũng thế, vòng luân hồi sẽ tiếp
nối vô tận với kẻ ngu si không minh đạt chánh pháp—Long
is the night to the wakeful; long is the road to him who is tired; long
is samsara to the foolish who do not know true Law.
61.
Không được kết bạn với kẻ hơn mình, không được kết
bạn với kẻ ngang mình, thà quyết chí ở một mình tốt hơn
kết bạn với người ngu muội—If a traveler does not meet a companion
who is better or at least equal, let him firmly pursue his solitary career,
rather than being in fellowship with the foolish.
62.
“Đây là con ta, đây là tài sản ta,” kẻ phàm phu thường
lo nghĩ như thế, nhưng chẳng biết chính ta còn không thiệt
có, huống là con ta hay tài sản ta?—These are my sons; this is
my wealth; with such thought a fool is tormented. Verily, he is not even
the owner of himself. Whence sons? Whence wealth?
63.
Ngu mà tự biết ngu, tức là trí, ngu mà tự xưng rằng trí,
chính đó mới thật là ngu—A foolish man who knows that he is a
fool, for that very reason a wise man; the fool who think himself
wise, he is indeed a real fool.
64.
Người ngu suốt đời gần gũi người trí vẫn chẳng hiểu
gì Chánh pháp, ví như cái muỗng múc canh luôn mà chẳng bao
giờ biết được mùi vị của canh—If a fool associates with
a wise man even all his life, he will understand the Dharma as litle as
a spoon tastes the flavour of soup.
65.
Người trí dù chỉ gần gủi người trí trong khoảnh khắc
cũng hiểu ngay được Chánh pháp, chẳng khác gì cái lưỡi
dù mới tiếp xúc với canh trong khoảnh khắc, đã biết
ngay được mùi vị của canh—An intelligent person associates with
a wise man, even for a moment, he will quickly understand the Dharma, as
the tongue tastes the flavour of soup.
66.
Kẻ phàm phu không giác ngộ nên đi chung với cừu địch một
đường. Cũng thế, những người tạo ác nghiệp nhất định
phải cùng ác nghiệp đi đến khổ báo—A fool with little wit,
goes through life with the very self as his own greatest enemy. In the
same manner, evil doers do evil deeds, the fruit of which is bitter.
67.
Những người gây điều bất thiện, làm xong ăn năn khóc lóc,
nhỏ lệ dầm dề, vì biết mình sẽ phải thọ lấy quả báo
tương lai—The deed is not well done of which a man must repent, and
the reward of which he receives, weeping, with tearful face; one reaps
the fruit thereof.
68.
Những người tạo các thiện nghiệp, làm xong chẳng chút ăn
năn, còn vui mừng hớn hở, vì biết mình sẽ thọ lấy quả
báo tương lai—The deed is well done when, after having done it, one
repents not, and when, with joy and pleasure, one reaps the fruit thereof.
69.
Khi ác nghiệp chưa thành thục, người ngu tưởng như đường
mật, nhưng khi ác nghiệp đã thành thục, họ nhứt định
phải chịu khổ đắng cay—As long as the evil deed done does not
bear fruit, the fool thinks it is as sweet as honey; but when it
ripens, then he comes to grief.
70.
Từ tháng này qua tháng khác, với món ăn bằng đầu ngọn
cỏ Cô-sa (cỏ thơm), người ngu có thể lấy để nuôi sống,
nhưng việc làm ấy không có giá trị bằng một phần mười
sáu của người tư duy Chánh pháp—Let a fool, month after month,
eats only as much food as can be picked up on the tip of a kusa blade;
but he is not worth a sixteenth part of them who have comprehended the
truth.
71.
Người cất sửa bò, không phải chỉ sáng chiều đã
thành ra vị đề hồ được. Cũng thế, kẻ phàm phu tạo ác
nghiệp tuy chẳng cảm thụ quả ác liền, nhưng nghiệp lực
vẫn âm thầm theo họ như lửa ngún giữa tro than—An evil deed
committed may not immediately bear fruit, just as newl drawn milk does
not turn sour at once. In the same manner, smouldering, it follows
the fool like fire covered with ashes.
72.
Kẻ phàm phu, lòng thì muốn cầu được trí thức mà hành
động lại dẫn tới diệt vong, nên hạnh phúc bị tổn hại
mà trí tuệ cũng tiêu tan—The knowledge and fame that the fool gains
, so far from benefiting; they destroy his bright lot and cleave his head.
73.
Kẻ ngu xuẫn thường hay muốn danh tiếng mà mình không xứng:
chỗ ngồi cao trong Tăng chúng, oai quyền trong Tăng lữ, danh
vọng giữa các gia tộc khác—The fool always desire for an undue
reputation or undeserved honour, precedence among the monks, authority
in the monasteries, honour among other families.
74.
Hãy để cho người Tăng kẻ tục nghĩ rằng “sự nầy do
ta làm, trong mọi việc lớn hay nhỏ đều do nơi ta cả.”
Kẻ phàm phu cứ tưởng lầm như thế, nên lòng tham lam ngạo
mạn tăng hoài—Let both monks and laymen think, “by myself was this
done; in every work, great or small, let them refer to me.” Such is the
ambition of the fool; his desires and pride increase.
75.
Một đàng đưa tới thế gian, một đàng đưa tới Niết bàn,
hàng Tỳ kheo đệ tửø Phật, hãy biết rõ như thế, chớ
nên tham đắm lợi lạc thế gian để chuyên chú vào đạo
giải thoát—One is the path that leads to worldly gain, and another
is the path leads to nirvana. Once understand this, the monks and the lay
disciples of the Buddha, should not rejoice in the praise and worldly favours,
but cultivate detachment.
VI.
PHẨM TRÍ GIẢ—THE WISE
76.
Nếu gặp được người hiền trí thường chỉ bày lầm lỗi
và khiển trách mình những chỗ bất toàn, hãy nên kết thân
cùng họ và xem như bậâc trí thức đã chỉ kho tàng bảo
vật. Kết thân với người trí thì lành mà không dữ—Should
you see an intelligent man who points out faults and blames what is blame-worthy,
you should associate with such a wise person. It should be better, not
worse for you to associate such a person.
77.
Những người hay khuyên răn dạy dỗ, cản ngăn tội lỗi kẻ
khác, được người lành kính yêu bao nhiêu thì bị người
dữ ghét bỏ bấy nhiêu—Those who advise, teach or dissuade one
from evil-doing, will be beloved and admired by the good, but they
will be hated by the bad.
78.
Chớ nên làm bạn với người ác, chớ nên làm bạn với người
kém hèn, hãy nên làm bạn với người lành, với người chí
khí cao thượng—Do not associate or make friends with evil friends;
do not associate with mean men. Associate with good friends; associate
with noble men.
79.
Được uống nước Chánh pháp thì tâm thanh tịnh an lạc, nên
người trí thường vui mừng, ưa nghe Thánh nhơn thuyết pháp—Those
who drink the Dharma, live in happiness with a pacified mind; the wise
man ever rejoices in the Dharma expounded by the sages.
80.
Người tưới nước lo dẫn nước, thợ làm cung tên lo uốn
cung tên, thợ mộc lo nẩy mực đo cây, còn người trí thì
lo tự điều phục lấy mình—Irrigators guide the water to where
they want, fletchers bend the arrows, carpenters control their timber,
and the wise control or master themselves.
81.
Như ngọn núi kiên cố, chẳng bao giờ bị gió lay, cũng như
thế, những lời hủy báng hoặc tán dương chẳng bao giời
làm lay động người đại trí—As a solid rock is not shaken by
the wind; likewise, the wise are not moved by praise or blame.
82.
Như nước hồ sâu, vừa yên lặng trong sạch, những người
có trí tuệ sau khi nghe pháp, tâm họ cũng thanh tịnh và yên
lặng—Water in a deep lake is clear and still; similarly, on hearing
the Buddha teachings, the wise become extremely serene and peaceful.
83.
Người lành thường xa lìa mà không bàn đến những điều
tham dục. Kẻ trí đã xa lìa niệm lự mừng lo, nên chẳng
còn bị lay động vì khổ lạc—Good people give up all attachments,
they don’t talk about sensual craving. The wise show neither elation
nor depression; therefore, they are not affected by happiness or sorrow.
84.
Không vị tình thiên hạ, cũng không vị tình một người nào,
người trí không làm bất cứ điều gì sai quấy: không nên
cầu con trai, sự giàu có, vương quốc bằng việc sai quấy;
không nên cầu mong thành công của mình bằng những phương
tiện bất chánh. Được vậy mới thật là người đạo đức,
trí tuệ và ngay thẳng—Neither for the sake of oneself, nor for
the sake of another, a wise man does nothing wrong; he desires not son,
wealth, or kingdom by doing wrong; he seeks his own success not by unjust
means, then he is good, wise and righteous.
85.
Trong nhân loại chỉ có một ít người đạt đến bến bờ
kia, còn bao nhiêu người khác thì đang bồi hồi vơ vẩn tại
bờ nầy—Few are among men who crosses and reaches the other shore;
the rest of mankind only run about the bank.
86.
Những người nào hay thuyết pháp, hay theo Chánh pháp tu hành,
thì được đạt tới bờ kia, thoát khỏi cảnh giới tà ma
khó thoát—Those who preach and act according to the teachings, are
those who are crossing the realm of passions which is so hard to cross,
and those who will reach the other shore.
87.
Người trí hãy nên rời bỏ hắc pháp (ác pháp) mà tu tập
bạch pháp (thiện pháp), xa gia đình nhỏ hẹp, xuất gia sống
độc thân theo pháp tắc Sa-môn—A wise man should abandon the way
of woeful states and follows the bright way. He should go from his home
to the homeless state and live in accordance with the rules for Sramanas.
88.
Người trí phải gột sạch những điều cấu uế trong tâm,
hãy cầu cái vui Chánh pháp, xa lìa ngũ dục mà chứng Niết
bàn—A wise man should purge himself from all the impurities of the mind,
give up sensual pleasures, and seek great delight in Nirvana.
89.
Người nào thường chính tâm tu tập các phép giác chi, xa lìa
tánh cố chấp, rời bỏ tâm nhiễm ái, diệt hết mọi phiền
não để trở nên sáng suốt, thì sẽ giải thoát và chứng
đắc Niết bàn ngay trong đời hiện tại—Those whose minds
are well-trained and well-perfected in the seven factors of enlightenment,
who give up of grasping, abandon defiled minds, and eradicate all afflictions.
They are shinning ones and have completely liberated and attained Nirvana
even in this world.
VII.
PHẨM A-LA-HÁN—THE WORTHY
90.
Người đã giải thoát hết thảy, đã dứt hết thảy buộc
ràng, là người đi đường đã đến đích—There is no more
suffering for him who has completed the journey; he who is sorrowless and
wholly free from everything; who has destroyed all fetters.
91.
Kẻ dũng mãnh chánh niệm, tâm không ưa thích tại gia, ví như
con ngỗng khi ra khỏi ao, chúng bỏ lại cái nhà ao hồ của
chúng không chút nhớ tiếc—The mindful exert themselves, they do
not enjoy in an abode; like swans who have left their pools without any
regret.
92.
Những vị A-la-hán không chất chứa tài sản, biết rõ mục
đích sự ăn uống, tự tại đi trong cảnh giới “không,
vô tướng, giải thoát” như chim bay giữa hư không—Arhats
for whom there is no accumulation, who reflect well over their food, who
have perceived void, signless and deliverance, and their path is like that
of birds in the air which cannot be traced.
93.
Những vị A-la-hán, dứt sạch các hoặc lậu, không tham đắm
uống ăn, tự tại đi trong cảnh giới “không, vô tướng,
giải thoát” như chim bay giữa hư không—Arhats whose afflictions
are destroyed, who are not attached to food, who have perceived void, signless
and deliverance, and their path is like that of birds in the air which
cannot be traced.
94.
Những vị A-la-hán đã tịch tịnh được các căn, như tên
kỵ mã đã điều luyện được ngựa lành, nên không còn phiền
não ngã mạn và được các hàng nhơn thiên kính mộ—The gods
even pay homage to Arhats whose senses are subdued, like steeds well-trained
by a charioteer, those whose pride and afflictions are destroyed.
95.
Những vị A-la-hán đã bỏ hết lòng sân hận, tâm như cõi
đất bằng, lại chí thành kiên cố như nhân đà yết la, như
ao báu không bùn, nên chẳng còn bị luân hồi xoay chuyển—Like
the earth, Arhats who are balanced and well-disciplined, resent not. He
is like a pool without mud; no new births are in store for him.
96.
Những vị A-la-hán ý nghiệp thường vắng lặng, ngữ nghiệp
hành nghiệp thường vắng lặng, lại có chánh trí giải thoát,
nên được an ổn luôn—Those Arhats whose mind is calm, whose speech
and deed are calm. They have also obtained right knowing, they have thus
become quiet men.
97.
Những vị A-la-hán chẳng còn phải tin ai, đã thấu hiểu đạo
vô vi, dứt trừ vĩnh viễn nguyên nhân, cùng quả báo ràng
buộc, lòng tham dục cũng xa lìa. Chính đó là bậc Vô thượng
sĩ—The man who is not credulous, but knows the uncreated, who has cut
off all links and retributions, and renounces all desires. He is indeed
a supreme man.
98.
Dù ở xóm làng, dù ở rừng núi, dù ở đất bằng, dù ở
gò trủng, dù ở biển cả hay đất khô, dù ở bất cứ chốn
nào mà có vị A-la-hán, thì ở đó đầy dẫy cảnh tượng
yên vui—In a village or in a forest, in a valley or on the hills, on
the sea or on the dry land, wherever Arhats dwell, that place is delightful.
99.
Lâm dã là cảnh rất vui đối với vị A-la-hán, nhưng người
đời chẳng ưa thích, trái lại dục lạc là cảnh ưa thích
đối với người đời, vị A-la-hán lại lánh xa—For Arhats,
delightful are the forests, where common people find no delight. There
the passionless will rejoice, for they seek no desires nor sensual pleasures.
VIII.PHẨM
NGÀN—THOUSAND
100.
Tụng đến ngàn câu vô nghĩa, chẳng bằng một câu có nghĩa
lý, nghe xong tâm liền thanh tịnh—A recitation composed of a thousand
words without sense, is no better than one single beneficial word upon
hearing which one is immediately pacified.
101.
Tụng đến ngàn câu kệ vô nghĩa, chẳng bằng một câu kệ
có nghĩa lý, nghe xong tâm liền thanh tịnh—One beneficial line
by hearing it one is immediately pacified is better than a thousand verses
with words without sense.
102.
Tụng đến trăm câu kệ vô nghĩa, chẳng bằng một pháp cú,
nghe xong tâm liền thanh tịnh—One single word of the Dharma by hearing
it one is immediately pacified, is better than a hundred stanzas, comprising
senseless words.
103.
Thắng ngàn quân địch chưa thể gọi là thắng, tự thắng
được mình mới là chiến công oanh liệt nhứt—One who conquers
himself is greater than one who is able to conquer a thousand men in the
battlefield.
104.
Tự thắng mình còn vẻ vang hơn thắng kẻ khác. Muốn thắng
mình phải luôn luôn chế ngự lòng tham dục—Self-conquest is,
indeed, better than the conquest of all other people. To conquer onself,
one must be always self-controlled and disciplined one’s action.
105.
Dù là thiên thần, Càn thát bà, dù là Ma vương, hay Phạm thiên,
không một ai chẳng thất bại trước người đã tự thắng—Neither
the god, nor demigod, nor Mara, nor Brahma can win back the victory of
a man who is self-subdued and ever lives in restraint.
106.
Mỗi tháng bỏ ra hàng ngàn vàng để sắm vật hy sinh, tế
tự cả đến trăm năm, chẳng bằng trong giây lát cúng dường
bậc chân tu; cúng dường bậc chân tu trong giây lát thắng
hơn tế tự quỷ thần cả trăm năm—Month after month, even though
one makes an offerings of a thousand for a hundred years, yet it is no
better than one moment that he pays homage to a saint who has perfected
himself. .
107.
Cả trăm năm ở tại rừng sâu thờ lửa, chẳng bằng trong
giây lát cúng dường bậc chân tu; cúng dường bậc chân tu
trong giây lát thắng hơn thờ lửa cả trăm năm—Should a man,
for a hundred years, tend the sacrificial fire in the forest, yet it is
no better than just one moment he honours the saint who has perfected himself;
that honour is indeed better than a century of fire-sacrifice or fire-worship.
108.
Suốt một năm bố thí cúng dường để cầu phước, công
đức chẳng bằng một phần tư sự kính lễ bậc chính trực
(chánh giác)—Whatever alms or offering a man has done for a year to
seek merit, is no better than a single quarter of the reverence towards
the righteous man.
109.
Thường hoan hỷ, tôn trọng, kính lễ các bậc trưởng lão
thì được tăng trưởng bốn điều: sống lâu, đẹp đẽ,
tươi trẻ, khỏe mạnh—For a man who has the habit of constant honour
and respect for the elder, four blessings will increase: longevity, beauty,
happiness, and good health.
110.
Sống trăm tuổi mà phá giới và buông lung, chẳng bằng sống
chỉ một ngày mà trì giới, tu thiền định—To live a hundred
years, immoral and uncontrolled, is no better than a single-day life of
being moral and meditative.
111.
Sống trăm tuổi mà thiếu trí huệ, không tu thiền, chẳng
bằng sống chỉ một ngày mà đủ trí, tu thiền định—To
live a hundred years without wisdom and control, is no better than a single-day
life of being wise and meditative.
112.
Sống trăm tuổi mà giải đãi không tinh tấn, chẳng bằng
sống chỉ một ngày mà hăng hái tinh cần—To live a hundred
years, idle and inactive, is no better than a single-day life of intense
effort.
113.
Sống trăm tuổi mà không thấy pháp vô thường sinh diệt,
chẳng bằng sống chỉ một ngày mà được thấy pháp sinh
diệt vô thường—To live a hundred years without comprehending how
all things rise and pass away, is no better than a single-day life of seeing
beginning and end of all things.
114.
Sống trăm tuổi mà không thấy đạo tịch tịnh vô vi, chẳng
bằng sống chỉ một ngày mà được thấy đạo tịch tịnh
vô vi—To live a hundred years without seeing the immortal state, is
no better than a single-day life of one who sees the deathless state (nirvana).
115.
Sống trăm tuổi mà không thấy pháp tối thượng, chẳng bằng
sống chỉ một ngày mà được thấy pháp tối thượng—To
live a hundred years without seeing the Supreme Truth, is no better than
a single-day life of someone who see the highest law.
IX.
PHẨM ÁC—EVIL
116.
Hãy gấp rút làm lành, chế chỉ tâm tội ác. Hễ biếng nhác
việc lành giờ phút nào thì tâm ưa chuyện ác giờ phút nấy—Let’s
hasten up to do good. Let’s restrain our minds from evil thoughts, for
the minds of those who are slow in doing good actions delight in evil.
117.
Nếu đã lỡ làm ác chớ nên thường làm hoài, chớ vui làm
việc ác; hễ chứa ác nhứt định thọ khổ—If a person commits
evil, let him not do it again and again; he should not rejoice therein,
sorrow is the outcome of evil.
118.
Nếu đã làm việc lành hãy nên thường làm mãi, nên vui làm
việc lành; hễ chứa lành nhứt định thọ lạc—If a person
does a meritorious deed, he should do it habitually, he should find pleasures
therein, happiness is the outcome of merit.
119.
Khi nghiệp ác chưa thành thục, kẻ ác cho là vui, đến khi
nghiệp ác thành thục kẻ ác mới hay là ác—Even an evil-doer
sees good as long as evil deed has not yet ripened; but when his evil deed
has ripened, then he sees the evil results.
120.
Khi nghiệp lành chưa thành thục, người lành cho là khổ,
đến khi nghiệp lành thành thục, người lành mới biết là
lành—Even a good person sees evil as long as his good deed has
not yet ripened; but when his good deed has ripened, then he sees the good
results.
121.
Chớ khinh điều ác nhỏ, cho rằng “chẳng đưa lại quả
báo cho ta.” Phải biết giọt nước nhểu lâu ngày cũng làm
đầy bình. Kẻ ngu phu sở dĩ đầy tội ác bởi chứa dồn
từng khi ít mà nên—Do not disregard (underestimate) small evil,
saying, “it will not matter to me.” By the falling of drop by drop,
a water-jar is filled; likewise, the fool becomes full of evil, even if
he gathers it little by little.
122.
Chớ nên khinh điều lành nhỏ, cho rằng “chẳng đưa lại
quả báo cho ta.” Phải biết giọt nước nhểu lâu ngày cũng
làm đầy bình. Kẻ trí sở dĩ toàn thiện bởi chứa dồn
từng khi ít mà nên—Do not disregard small good, saying, “it will
not matter to me.” Even by the falling of drop by drop, a water-jar is
filled; likewise, the wise man, gathers his merit little by little.
123.
Người đi buôn mang nhiều của báu mà thiếu bạn đồng hành,
tránh xa con đường nguy hiểm làm sao, như kẻ tham sống tránh
xa thuốc độc thế nào, thì các ngươi cũng phải tránh xa
điều ác thế ấy—A merchant with great wealth but lacks of companions,
avoids a dangerous route, just as one desiring to live avoids poison, one
should shun evil things in the same manner.
124.
Với bàn tay không thương tích, có thể nắm thuốc độc mà
không bị nhiễm độc, với người không làm ác thì không
bao giờ bị ác—With a hand without wound, one can touch poison; the
poison does not afftect one who has no wound; nor is there ill for him
who does no wrong.
125.
Đem ác ý xâm phạm đến người không tà vạy, thanh tịnh
và vô nhiễm, tội ác sẽ trở lại kẻ làm ác như ngược
gió tung bụi—Whoever harms a harmless person who is pure and guiltless,
the evil falls back upon that fool, like dust thrown against the wind.
126.
Một số sinh ra từ bào thai, kẻ ác thì đọa vào địa ngục,
người chính trực thì sinh lên chư thiên, nhưng cõi Niết bàn
chỉ dành riêng cho những ai đã diệt sạch nghiệp sanh tử—Some
are born in a womb; evil-doers are reborn in hells; the righteous people
go to blissful states; the undefiled ones pass away into Nirvana.
127.
Chẳng phải bay lên không trung, chẳng phải lặn xuống đáy
bể, chẳng phải chui vào hang sâu núi thẳm, dù tìm khắp thế
gian nầy, chẳng có nơi nào trốn khỏi ác nghiệp đã gây—Neither
in the sky, nor in mid-ocean, nor in mountain cave, nowhere on earth where
one can escape from the consequences of his evil deeds.
128.
Chẳng phải bay lên không trung, chẳng phải lặn xuống đáy
bể, chẳng phải chui vào hang sâu núi thẳm, dù tìm khắp thế
gian nầy, chẳng rõ nơi nào trốn khỏi tử thần—Not in the
sky, nor in mid-ocean, nor in a mountain cave, nowhere on earth where one
can escape from death.
X.
PHẨM ĐAO TRƯỢNG—THE ROD OR PUNISHMENT.
129.
Ai ai cũng sợ gươm đao, ai ai cũng sợ sự chết; vậy nên
lấy lòng mình suy lòng người, chớ giết chớ bảo giết—All
tremble at sword and rod, all fear death; comparing others with onerself,
one should neither kill nor cause to kill.
130.
Ai ai cũng sợ gươm đao, ai ai cũng thích được sống còn;
vậy nên lấy lòng mình suy lòng người, chớ giết chớ bảo
giết—All tremble at sword and rod, all love life; comparing others
with oneself; one should not kill nor cause to kill.
131.
Người nào cầu hạnh phúc cho mình mà lại lấy đao gậy phá
hại hạnh phúc kẻ khác, thì sẽ không được hạnh phúc—Whoever
seeks his own happiness, but harms others’ happiness, will not find felicity
now and hereafter.
132.
Người nào cầu hạnh phúc cho mình mà không lấy đao gậy
phá hại hạnh phúc kẻ khác, thì sẽ được hạnh phúc—Whoever
seeks his own happiness, but does not harm others’ happiness, will find
happiness now and hereafter.
133.
Chớ nên nói lời thô ác. Khi ngươi dùng lời thô ác nói với
người khác. Người khác cũng dùng lời thô ác nói với ngươi,
thương thay những lời nóng giận thô ác chỉ làm cho các ngươi
đau đớn khó chịu như đao gậy mà thôi—Do not speak harshly
to anyone. Those who are spoken to will respond in the same manner. Angry
speech nourishes trouble. You will receive blows in exchange for blows.
134.
Nếu ngươi mặc nhiên như cái đồng la bể trước những người
đem lời thô ác cãi vã đến cho mình, tức là ngươi đã tự
tại đi trên đường Niết Bàn. Người kia chẳng làm sao tìm
sự tranh cãi với ngươi được nữa—If like a cracked gong,
you silence yourself, you already have attained Nirvana. No vindictiveness
(quarrels) will be found in you.
135.
Như với chiếc gậy, người chăn trâu xua trâu ra đồng, sự
già sự chết cũng thế, thường xua chúng sanh đến tử vong—As
with a rod, a cowherd drives his cows to pasture, even so do old age and
death drive the life of beings.
136.
Kẻ ngu phu tạo các ác nghiệp vẫn không tự biết có
quả báo gì chăng ? Người ngu tự tạo ra nghiệp để chịu
khổ, chẳng khác nào tự lấy lửa đốt mình—A fool does not
realize when he commits wrong deeds; by his own deeds the stupid man is
tormented, like one is lighting fires wherein he must be burnt one day.
137.
Nếu lấy đao gậy hại người toàn thiện toàn nhân, lập
tức kẻ kia phải thọ lấy đau khổ trong mười điều—He
who takes the rod and harms a harmless person, will soon come to one of
these ten stages:
138.
Thống khổ về tiền tài bị tiêu mất, thân thể bị bại
hoại, hoặc bị trọng bịnh bức bách—He will be subject to
cruel suffering of infirmity, bodily injury, or serious sickness,
139.
Hoặc bị tán tâm loạn ý, hoặc bị vua quan áp bách, hoặc
bị vu trọng tội, hoặc bị quyến thuộc ly tán—Or loss of
mind, or oppression by the king, or heavy accusation, or loss of family
members or relatives,
140.
Hoặc bị tài sản tan nát, hoặc phòng ốc nhà cửa bị giặc
thiêu đốt, và sau khi chết bị đọa vào địa ngục—Or destruction
of wealth, or lightening fire fire burn his house, and after death will
go to the hell.
141.
Chẳng phải đi chân không, chẳng phải để tóc xù (bờm),
chẳng phải xoa tro đất vào mình, chẳng phải tuyệt thực,
chẳng nằm trên đất, chẳng phải để thân mình nhớp nhúa,
cũng chẳng phải ngồi xổm mà người ta có thể trở nên
thanh tịnh, nếu không dứt trừ nghi hoặc—Neither walking bare
footed, nor matted locks, nor dirt, nor fasting, nor lying on the bare
ground, nor dust, nor squatting on the heels, can purify a mortal who has
not overcome his doubts.
142.
Người nào nghiêm giữ thân tâm, chế ngự khắc phục ráo
riết, thường tu phạm hạnh, không dùng đao gậy gia hại sanh
linh, thì chính người ấy là một Thánh Bà la môn, là Sa môn,
là Tỳ khưu vậy—He who strictly adorned, lived in peace, subdued
all passions, controlled all senses, ceased to injure other beings, is
indeed a holy Brahmin, an ascetic, a bhikshu.
143.
Biết lấy điều hổ thẹn để tự cấm ngăn mình, thế gian
ít người làm được. Người đã làm được, họ khéo tránh
hổ nhục như ngựa hay khéo tránh roi da—Rarely found in this
world anyone who restrained by modesty, avoids reproach, as a well-trained
horse avoids the whip.
144.
Các ngươi hãy nỗ lực sám hối như ngựa đã hay còn thêm
roi, hãy ghi nhớ lấy chánh tín, tịnh giới, tinh tiến, tam-ma-địa
(thiền định) trí phân biệt Chánh pháp, và minh hành túc để
tiêu diệt vô lượng thống khổ—Like a well-trained horse, touch
by the whip, even so be strenuous and zealous. By faith, by virtue, by
effort, by concentration, by investigation of the Truth, by being endowed
with knowledge and conduct, and being mindful, get rid of this great suffering.
145.
Người tưới nước lo dẫn nước, thợ làm tên lo uốn tên,
thợ mộc lo nẩy mực cưa cây, người làm lành thì tự lo
chế ngự—Irregators guide the water to their fields; fletchers bend
the arrow; carpenters bend the wood, the virtuous people control themselves.
X.
PHẨM LÃO—OLD AGE
146.
Làm sao vui cười, có gì thích thú, khi ở trong cõi đời luôn
luôn bị thiêu đốt? Ở trong chỗ tối tăm bưng bít, sao không
tìm tới ánh quang minh? –-How can there be laughter, how can there
be joy, when the whole world is burnt by the flames of passions and ignorance?
When you are living in darkness, why wouldn’t you seek the light?
147.
Hãy ngắm cái thân tốt đẹp nầy chỉ là đống xương lở
lói, chồng chất tật bịnh đã được người ta tưởng là
êm ái, trong đó tuyệt đối không có gì trường tồn—Let’s
behold this body! Is it only a pile of bones, a mass of sores, a heap-up
of diseases? Let’s think about it for a moment, nothing lasts, nothing
persists!
148.
Cái hình hài suy già nầy là cái rừng tập trung bịnh tật,
dễ hư nát. Đã có tụ tất có tán, có sinh tất có tử—This
worn out body, a nest of diseases, perishable and subject to decay. This
decomposed mass breaks to pieces, life indeed ends in death.
149.
Trái hồ lô (trái bầu) về mùa thu thì khô tàn. Thân nầy
cũng vậy, khi đã hư hoại thì chỉ còn một đống xương
màu lông hạc; rõ thật chẳng có gì vui—Those bleaching bones
are just like dried and empty gourds cast away in autumn. What pleasure
is there in looking at them?
150.
Thân nầy là cái thành xây bằng xương cốt và tô quét bằng
máu thịt, để cất chứa sự già sự chết, ngã mạn và dối
gian—This body is only a stronghold made of bones, covered with flesh
and blood in which stored decay, death, pride and deceit.
151.
Cái xe vua đi dù được trang hoàng lộng lẫy cũng phải hư
hoại, thân nầy dù có trau tria cũng có lúc già yếu. Chỉ
trừ thiện pháp của bậc thiện nhân là không bị suy giàvà
cứ di chuyển từ người lành nầy sang người lành khác—Even
brilliantly ornamented royal chariots wear out, so does the body reach
its old age and loses its health and strength. But the Dharma of of the
good never grows old. Thus do the Good say to the good.
152.
Những người ít nghe kém học, suốt đời chỉ như trâu nái,
gân thịt dẫu lớn mạnh mà trí tuệ không tăng thêm—A man
of little learning grows old like an ox; his muscles grows but his wisdom
does not grow.
153.
Ta lang thang trong vòng luân hồi qua bao kiếp sống, tìm mãi
mà không gặp kẻ làm nhà. Đau khổ thay kiếp sống cứ tái
diễn mãi!—Wandering through many cycles of births and deaths in Samsara,
looking for the builder of this house without success (in vain). How sorrowful
to be born again and again!
154.
Hỡi kẻ làm nhà! Nay ta gặp được ngươi rồi. Ngươi không
thể làm nhà nữa! Bao nhiêu rui mè của ngươi đều gãy cả
rồi, cột kèo của ngươi đã tan vụn cả rồi. Trí ta đã
đạt đến Vô thượng Niết bàn, bao nhiêu dục vọng đều
dứt sạch cả—Oh! House builder! You have been seen. You can not
build house any longer. All your rafters of sins are broken, your ridge-pole
of ignorance is shattered. My mind has attained the Supreme Nirvana, all
desires are extinct.
155.
Lúc thanh niên cường tráng đã không kiếm ra tài của, cũng
chẳng lo tu hành, thì khi già cả chẳng khác gì con cò già
bên bờ ao, chẳng kiếm ra mồi, nằm khô héo chết mòn—Those
who have not led a religious life, who in youth have not acquired treasure,
perish like old herons standing sad at a pond without fish.
156.
Lúc thanh niên cường tráng đã không kiếm ra tài của, cũng
chẳng lo tu hành, nên khi già nằm xuống, dáng người như cây
cung gẫy, cứ buồn than về dĩ vãng—Those who have not led a
religious life, who in youth have not acquired treasure, like a broken
bow lying and shining after the past.
XI.
PHẨM TỰ KỶ—THE SELF
157.
Nếu tự biết thương mình, phải gắng tự bảo hộ, trong
ba thời phải có một; người có trí nên tỉnh ngộ chớ mê
man—If one holds oneself dear, one should protect oneself well. At least
one among the three watches of the day, a wise man should be vigilant.
158.
Trước hãy tự đặc mình vào Chánh đạo rồi sau giáo hóa
kẻ khác, được như vậy mới tránh khỏi đều lầm lỗi
xãy ra—Let one estalish oneself in the proper way, or learn what is
right, and then instruct others. Such a wise man will not be defiled.
159.
Nếu muốn khuyên người khác nên làm như mình, trước hãy
tự sửa mình rồi sau sửa người, vì tự sửa mình vốn là
điều khó nhứt—Before teaching others, one should act himself as
what he teaches. It is easy to subdue others, but to subdue oneself seems
very difficult.
160.
Chính tự mình làm chỗ nương cho mình, chứ người khác làm
sao nương được? Tự mình khéo tu tập mới đạt đến chỗ
nương dựa nhiệm mầu—Oneself is indeed one’s own saviour, who
else could be the saviour? With self-control and cultivation, one can obtain
a wonderful saviour.
161.
Ác nghiệp chính do mình tạo, từ mình sinh ra. Ác nghiệp làm
hại kẻ ngu phu dễ dàng như kim cang phá hoại bảo thạch—The
evil is done by oneself; it is self-born, it is self-nursed. Evil grinds
the unwise as a diamond grinds a precious stone.
162.
Sự phá giới làm hại mình như dây mang-la bao quanh cây Ta-la
làm cho cây nầy khô héo. Người phá giới chỉ là người
làm điều mà kẻ thù muốn làm cho mình—Breaking commandments
is so harmful as a creeper is strangling a sala tree. A man who breaks
commandments does to himself what an enemy would wish for him.
163.
Việc hung ác thì dễ làm nhưng chẳng lợi gì cho ta, trái lại
việc từ thiện có lợi cho ta thì lại rất khó làm—Bad deeds
are easy to do, but they are harmful, not beneficial to oneself. On the
contrary, it is very difficult to do that which is beneficial and good
for oneself.
164.
Những người ác tuệ ngu si, vì tâm tà kiến mà vu miệt giáo
pháp A-la-hán, vu miệt người lành Chánh đạo và giáo pháp
đức Như Lai để tự mang lấy bại hoại, như giống cỏ cách-tha
hễ sinh hoa quả xong liền tiêu diệt—The foolish man who slanders
the teachings of the Arhats, of the righteous and the Noble Ones. He follows
false doctrine, ripens like the kashta reed, only for its own destruction.
165.
Làm dữ bởi ta mà nhiễm ô cũng bởi ta, làm lành bởi ta mà
thanh tịnh cũng bởi ta. Tịnh hay bất tịnh đều bởi ta, chứ
không ai có thể làm cho ai thanh tịnh được—By oneself the
evil is done, by oneself one is defiled or purified. Purity or impurity
depend on oneself. No one can purify another.
166.
Chớ vì lợi cho kẻ khác mà quên hẳn lợi ích cho chính mình.
Người biết lo ích lợi cho mình mới thường chuyên tâm vào
những điều ích lợi—Let no one forget his own welfare for the
sake of others’ welfare. One who perceives his own welfare, has the ability
to intent on his own goals.
XIII.PHẨM
THẾ GIAN
THE WORLD
167.
Chớ nên theo điều ty liệt, chớ nên đem thân buông lung, chớ
nên theo tà thuyết, chớ làm tăng trưởng tục trần—Do not
follow the evil law, do not live in heedlessness. Do not embrace false
views, do not be a world-upholder.
168.
Hăng hái đừng buông lung, làm lành theo Chánh pháp. Người
thực hành đúng Chánh pháp thì đời nầy vui đời sau cũng
vui—Eagerly try not to be heedless, follow the path of righteousness.
He who observes this practice lives happily both in this world and in the
next.
169.
Hãy làm lành theo Chánh pháp, việc ác tránh không làm. Người
thực hành đúng Chánh pháp, thì đời nầy vui đời sau cũng
vui—Follow the path of righteousness. Do not do evil. He who practices
this, lives happily both in this world and in the next.
170.
Người nào xem thế gian nầy như bọt nước, như ảo
ảnh thì sẽ chấm dứt mọi đau khổ và chẳng còn sợ thần
chết kéo lôi—Look upon the world as one would look upon a bubble,
just as one would look upon a mirage. If a man thus looks down upon the
world, the king of death does not see him.
171.
Giả sử thế gian nầy có được trang hoàng lộng lẫy như
chiếc xe của vua đi nữa, thì trong số người đến xem, chỉ
người ngu mới tham đắm, chứ kẻ trí nào hề bận tâm—Supposed
this world is like a brilliantly ornamented royal chariot; the foolish
are immersed in it, but the wise do not attach to it.
172.
Người nào trước buông lung sau lại tinh tấn, người đó
là ánh sáng chiếu cõi thế gian như vầng trăng ra khỏi mây
mù—Whoever was formerly heedless and afterwards overcomes his sloth;
such a person illuminates this world just like the moon when freed from
clouds.
173.
Người nào trước làm ác sau lại làm lành, người đó là
ánh sáng chiếu cõi thế gian như vầng trăng ra khỏi mây mù—Whoever
was formerly heedless and afterwards does good deeds; such a person illuminates
this world just like the moon when freed from clouds.
174.
Như chim thoát khỏi lưới, chẳng mấy con bay thẳng lên trời
cao, trong thế gian nầy mù mịt chẳng mấy người sáng suốt
trông thấy cao xa—This work is so dark that only a few can see it
clearly, like birds escape from a net but very few of them fly up straight.
175.
Con thiên nga chỉ bay được giữa không trung, người có thần
thông chỉ bay được khỏi mặt đất, duy bậc đại trí, trừ
hết ma quân mới bay được khỏi thế gian nầy—Swans can only
fly in the sky, man who has supernatural powers can only go through air
by their psychic powers. The wise rise beyond the world when they have
conquered all kinds of Mara.
176.
Những ai vi phạm đạo Nhất thừa, những ai ưa nói lời vọng
ngữ, những ai không tin tưởng đời sau, thì chẳng có điều
ác nào mà họ không làm được—Those who have transgressed the
One Vehicle Law (the law of truthfulness), who tell lie, who don’t believe
in the law of cause and effect, there is no evil that they will not do.
177.
Người sân tham không thể sanh lên cõi trời, người ngu si
không ưa tán dương việc bố thí, nhưng người trí thấy bố
thí lại tùy hỷ công đức và tương lai họ sẽ dự hưởng
phần an lạc—Misers cannot go to the heaven, fools cannot indeed praise
charity. A wise man rejoices in alsmgiving and thus becomes happy thereafter.
178.
Người thống suất cõi đất, người làm chủ chư thiên, hết
thảy vị thế chủ ấy, chẳng sánh kịp một vị đã chứng
quả Tu-đà-hoàn—Better than the lord of the earth, better than the
lord of the heaven, better than all these lords is the fruit of a Stream-Winner.
XIV.PHẨM
PHẬT ĐÀ
THE BUDDHA
179.
Chẳng ai hơn nổi người đã thắng phục dục tình. Người
đã thắng phục dục tình không còn bị thất bại trở lại,
huống Phật trí mênh mông không dấu tích, các ngươi lấy
gì mà hòng cám dỗ được—No one surpasses the one whose conquest
is not turned into defeat again. By what track can you lead him? The Awakened,
the all perceiving, the trackless?
180.
Người dứt hết trói buộc, ái dục còn khó cám dỗ được
họ, huống Phật trí mênh mông không dấu tích, các ngươi
lấy gì mà hòng cám dỗ được ư?—It is difficult to seduce
the one that has eradicated all cravings and desires. By which way can
you seduce him? The trackless Buddha of infinite range.
181.
Người trí thường ưa tu thiền định, ưa xuất gia và ở
chỗ thanh vắng. Người có Chánh niệm và Chánh giác bao giờ
cũng được sự ái kính của Thiên nhơn—Even the gods envy the
wise ones who are intent on meditation, who delight in the peace of renunciation.
182.
Được sinh làm người là khó, được sống còn là khó, được
nghe Chánh pháp là khó, được gặp Phật ra đời là khó—It
is difficult to obtain birth as a human being; it is difficult to have
a life of mortals; it is difficult to hear the Correct Law; it is even
rare to meet the Buddha.
183.
Chớ làm các điều ác, gắng làm các việc lành, giữ tâm
ý trong sạch. Ấy lời chư Phật dạy—Not to do evil, to do good,
to purify one’s mind, this is the teaching of the Buddhas.
184.
Chư Phật thường dạy: “Niết bàn là quả vị tối thượng,
nhẫn nhục là khổ hạnh tối cao. Xuất gia mà não hại người
khác, không gọi là xuất gia Sa-môn.”—The Buddhas say: “Nirvana
is supreme, forebearance is the highest austerity. He is not a recluse
who harms another, nor is he an ascetic who oppresses others.”
185.
Chớ nên phỉ báng, đừng làm não hại, giữ giới luật tinh
nghiêm, uống ăn có chừng mực, riêng ở chỗ tịch tịnh,
siêng tu tập thiền định; ấy lời chư Phật dạy—Not to
slander, not to harm, but to restrain oneself in accordance with the fundamental
moral codes, to be moderate in eating, to dwell in secluded abode, to meditate
on higher thoughts, this is the teaching of the Buddhas.
186.
Giả sử mưa xuống bạc vàng cũng chẳng thỏa mãn được
lòng tham dục. Người trí đã biết rõ sự dâm dật vui ít
khổ nhiều—Even a shower of gold pieces cannot satisfy lust. A wise
man knows that lusts have a short taste, but long suffering.
187.
Thế nên, dù sự dục lạc ở cõi trời, ngươi cũng chớ sanh
tâm mong cầu. Đệ tử các đấng Giác ngộ, chỉ mong cầu
diệt trừ ái dục mà thôi—Even in heavenly pleasures the wise
man finds no delight. The disciple of the Supremely Enlightened One delights
only in the destruction of craving.
188.
Vì sợ hãi bất an mà đến quy-y thần núi, quy-y rừng cây,
quy-y miễu thờ thọ thần—Men were driven by fear to go to take
refuge in the mountains, in the forests, and in sacred trees.
189.
Nhưng đó chẳng phải là chỗ nương dựa yên ổn, là chỗ
quy-y tối thượng, ai quy-y như thế khổ não vẫn còn nguyên—But
that is not a safe refuge or no such refuge is supreme. A man who has gone
to such refuge, is not delivered from all pain and afflictions.
190.
Trái lại, quy-y Phật, Pháp, Tăng, phát trí huệ chơn chánh—On
the contrary, he who take refuge in the Buddhas, the Dharma and the angha,
sees with right knowledge.
191.
Hiểu thấu bốn lẽ mầu: biết khổ, biết khổ nhân, biết
khổ diệt và biết tám chi Thánh đạo, diệt trừ hết khổ
não—With clear understanding of the four noble truths: suffering, the
cause of suffering, the destruction of suffering, and the eighfold noble
path which leads to the cessation of suffering.
192.
Đó là chỗ quy-y an ổn, là chỗ quy-y tối thượng. Ai quy-y
được như vậy mới giải thoát khổ đau—That is the secure
refuge, the supreme refuge. He who has gone to that refuge, is released
from all suffering.
193.
Rất khó gặp được các bậc Thánh nhân, vì chẳng thường
có. Phàm ở đâu có vị Thánh nhơn ra đời thì gia tộc đó
được an lành—It is difficult to find a man with great wisdom, such
a man is not born everywhere. Where such a wise man is born, that family
prospers.
194.
Hạnh phúc thay đức Phật ra đời! Hạnh phúc thay diễn nói
Chánh pháp! Hạnh phúc thay Tăng già hòa hợp! Hạnh phúc thay
dõng tiến đồng tu!—Happy is the birth of Buddhas! Happy is
the teaching of the True Law! Happy is the harmony in the sangha! Happy
is the discipline of the united ones!
195.
Kẻ nào cúng dường những vị đáng cúng dường, hoặc chư
Phật hay đệ tử, những vị thoát ly hư vọng, vượt khỏi
hối hận lo âu—Whoever pays homage and offering, whether to the Buddhas
or their disciples, those who have overcome illusions and got rid of grief
and lamentation.
196.
Công đức của người ấy đã cúng dường các bậc tịch
tịnh vô úy ấy, không thể kể lường—The merit of him who
reverences such peaceful and fearless Ones cannot be measured by anyone.
XV.PHẨM
LẠC—HAPPINESS
197.
Sung sướng thay chúng ta sống không thù oán giữa những người
thù oán; giữa những người thù oán, ta sống không thù oán—Oh!
Happily do we live without hatred among the hateful! Among hateful men
we dwell unhating!
198.
Sung sướng thay chúng ta sống không tật bệnh giữa những
người tật bệnh; giữa những người tật bệnh chúng ta sống
không tật bệnh—Oh! Happily do we live in good health among the ailing!
Among the ailing we dwell in good health!
199.
Sung sướng thay chúng ta sống không tham dục giữa những người
tham dục; giữa những người tham dục, chúng ta sống không
tham dục—Oh! Happily do we live without greed for sensual pleasures
among the greedy! Among the greedy we dwell free from greed!
200.
Sung sướng thay chúng ta sống không bị điều gì chướng ngại.
Ta thường sống với những điều an lạc như các vị thần
giữa cõi trời Quang-âm—Oh! Happily do we live without any hindrances.
We shall always live in peace and joy as the gods of the Radiant Realm.
201.
Thắng lợi thì bị thù oán, thất bại thì bị đau khổ; chẳng
màng tới thắng bại, sẽ sống một đời hòa hiếu an vui—Victory
breeds hatred, defeat breeds suffering; giving up both victory and defeat
will lead us to a peaceful life.
202.
Không lửa nào bằng lửa tham dục, không ác nào bằng ác sân
si, không khổ nào bằng khổ ngũ ấm, và không vui nào bằng
vui Niết bàn—There is no fire like lust; no evil like hatred. There
is no ill like the body; no bliss higher than Nirvana.
203.
Đói là chứng bệnh lớn, vô thường là nổi khổ lớn; biết
được đúng đắn như thế, đạt đến Niết bàn vui tối
thượng—Hunger is the greatest disease, aggregates are the greatest
suffering. Knowing this as it really is, the wise realize Nirvana: supreme
bliss.
204.
Vô bệnh là điều rất lợi, biết đủ là kẻ rất giàu,
thành tín là nơi chí thân, Niết bàn là vui tối thượng—Good
health is a great benefit, contentment is the richest, trust is the best
kinsmen, Nirvana is the highest bliss.
205.
Ai đã từng nếm được mùi độc cư, ai đã từng nếm được
mùi tịch tịnh, người ấy càng ưa nếm pháp vị để xa lìa
mọi tội ác, sợ hãi—He who has tasted the flavour of seclusion
and tranquility, will prefer to the taste of the joy of the Dharma, and
to be free from fear and sin.
206.
Gặp được bậc Thánh nhân là rất quý, vì sẽ chung hưởng
sự vui lành. Bởi không gặp kẻ ngu si nên người kia thường
hoan hỷ—To meet the sage is good, to live with them is ever happy.
If a man has not ever seen the foolish, he may ever be happy.
207.
Đi chung với người ngu, chẳng lúc nào không lo buồn. Ở chung
với kẻ ngu khác nào ở chung với quân địch. Ở chung với
người trí khác nào hội ngộ với người thân—He who companies
with fools grieves for a long time. To be with the foolish is ever
painful as with an enemy. To associate with the wise is ever happy
like meeting with kinsfolk.
208.
Đúng như vậy, người hiền trí, người đa văn, người nhẫn
nhục, người trì giới chân thành và các bậc Thánh giả là
chỗ nương dựa tốt nhất cho mọi người. Được đi
theo những bậc thiện nhân hiền huệ ấy, khác nào mặt trăng
đi theo đường tịnh đạo—Therefore, one should be with the wise,
the learned, the enduring, the dutiful and the noble. To be with a man
of such virtue and intellect as the moon follows the starry path.
XVI.PHẨM
HỶ-ÁI—AFFECTION
209.
Chuyên làm những việc không đáng làm, nhác tu những điều
cần tu, bỏ việc lành mà chạy theo dục lạc, người như
thế dù có hâm mộ kẻ khác đã cố gắng thành công, cũng
chỉ là hâm mộ suông—He who applies himself to that which should
be avoided, not cultivate what should be cultivated; forgets the good,
but goes after pleasure. It’s only an empty admiration when he says he
admires people who exert themselves in meditation.
210.
Chớ kết giao với người đáng ưa, chớ kết giao với người
không đáng ưa: không gặp được người thương yêu là khổ,
mà gặp phải người cừu oán cũng khổ—Be not friend with the
pleasant, nor with the unpleasant. Not seeing what is pleasant is painful;
seeing what is unpleasant is painful.
211.
Thế nên chớ đắm yêu, vì đắm yêu bị biệt ly là khổ.
Nếu không còn những niệm yêu ghét, tức không điều gì ràng
buộc được—Therefore, one should hold nothing pleasant, for
separation from those is suffering. Those who hold nothing pleasant and
unpleasant have no fetters.
212.
Từ hỷ ái sinh lo, từ hỷ ái sinh sợ; xa lìa hết hỷ ái,
chẳng còn lo sợ gì—From pleasure springs grief; from pleasure springs
fear. For him who is free from pleasure, there will be neither grief, nor
fear.
213.
Từ tham ái sinh lo, từ tham ái sinh sợ; xa lìa hết tham ái,
chẳng còn lo sợ gì—From affection springs grief; from affection
springs fear. For him who is free from affection, there will be neither
grief nor fear.
214.
Từ tham dục sinh lo, từ tham dục sinh sợ; xa lìa hết tham
dục, chẳng còn lo sợ gì—From desire springs grief; from desire
springs fear. For him who is free from desire, will be neither grief nor
fear.
215.
Từ lạc dục sinh lo, từ lạc dục sinh sợ; xa lìa hết lạc
dục, chẳng còn lo sợ gì—From lust springs grief; from lust springs
fear. For him who is free from lust, there will be neither grief nor fear.
216.
Từ ái dục sinh lo, từ ái dục sinh sợ; xa lìa hết ái dục,
chẳng còn lo sợ gì—From craving springs grief; from craving springs
fear. For him who is free from craving, there will be neither grief nor
fear.
217.
Đầy đủ giới hạnh và Chánh kiến, an trú Chánh pháp, rõ
lý chơn thường và viên mãn các công hạnh, là người đáng
kính mến—He who is perfect in virtue and insight, and estalished in
the Correct Law, has realized the Truth and fulfils his own duties. He
is trully admired by everyone.
218.
Khát cầu pháp ly ngôn, sung mãn tâm lự sát, không đắm mê
dục lạc, ấy là bậc thượng lưu—He who has developed a wish
for the Nirvana; he whose mind is thrilled with the three fruits (Sotapatti,
Sakadagami and Anagami), he whose mind is not bound by material pleasures,
such a man is called an “Upstream-bound One.”
219.
Người khác ly hương lâu ngày, khi từ phương xa trở về yên
ổn được bà con thân hữu đón mừng thế nào—A man who has
gone away for a long time and returned safe from afar, his kinsmen and
friends welcome him on his arrival.
220.
Thì người tạo phước nghiệp cũng vậy, khi từ cõi đời
nầy sang cõi đời khác, phước nghiệp của họ là kẻ thân
hữu đón mừng họ—Likewise, a man’s good deeds will receive the
well-doer who has gone from this world to the next, as kinsmen and friends
receive a dear one on his return.
XVII.PHẨM
PHẪN NỘ—ANGER
221.
Xa bỏ lòng giận dữ, trừ diệt tánh kiêu căng, giải thoát
mọi ràng buộc, không chấp trước danh sắc; người không
có một vật chi ấy, sự khổ chẳng còn theo dõi được—One
should give up anger; one should abandon pride. One should overcome all
fetters. No suffering befall him who calls nothing his own.
222.
Người nào ngăn được cơn giận dữ nổi lên như dừng được
chiếc xe đang chạy mạnh, mới là kẻ chế ngự giỏi, ngoài
ra chỉ là kẻ cầm cương hờ mà thôi—He who controls his anger
which arises as a rolling chariot. He is a true charioteer. Other people
are only holding the rein.
223.
Lấy từ bi thắng nóng giận, lấy hiền lành thắng hung dữ,
lấy bố thí thắng xan tham, lấy chơn thật thắng ngoa ngụy—Conquer
anger by love; conquer evil by good; conquer stingy by giving; conquer
the liar by truth.
224.
Nói chân thật, không giận hờn, đích thân bố thí cho người
đến xin. Đó là ba việc lành đưa người đến cõi chư Thiên—One
should speak the truth. One should not be angry. One should give when asked
to. These are three good deeds that help carry men the realm of heaven.
225.
Không làm hại người thanh tịnh, thường chế phục thân tâm,
thì đạt đến nơi chẳng chết; chẳng còn ưu bi—Those sages
who do no harm living beings, who always control their bodies, go to the
deathless place where there is no more sorrow.
226.
Những người thường giác tỉnh, thường tu tập chuyên cần,
thường để chí hướng tới Niết bàn, thì mọi phiền não
đều dứt sạch—Those who are ever watchful, who always cultivate
to train their minds and to discipline themselves, their defilements will
come to an end.
227.
A-Đa-La nên biết: Đây không phải chỉ là chuyện đời nay
mà đời xưa người ta cũng từng nói: Làm thinh bị người
chê, nói nhiều bị người chê, nói ít cũng bị người chê.
Làm người mà không bị chê, thật là chuyện khó có thể
ở thế gian nầy—Atula! There is an old saying, it is not one of
today only: “They blame those who sit silent, they blame those who speak
too much. They blame those who speak little too.” There is no one who
is not blamed in this world.
228.
Toàn bị người chê cả, hay toàn được người khen cả, là
điều quá khứ chưa từng có, hiện tại tìm không ra, và vị
lai cũng không dễ gì thấy được—There never was, there never
will be, nor is there now, a person who is wholly blamed or wholly praised.
229.
Cứ mỗi buổi mai thức dậy tự biết phản tỉnh, hành động
không sai quấy, trí tuệ hiền minh và giới hạnh thanh tịnh,
đó là người đáng được kẻ trí tán dương—Examining day
by day, the wise praise him who is of flawless life, intelligent, endowed
with knowledge and virtue.
230.
Phẩm đúng loại vàng Diêm phù ai lại chê bai được? Hạnh
đúng Bà la môn, chư thiên nào lại không tán thưởng ?—Who
would dare to blame him who is like a piece of pure gold? Even the gods
and Brahma praise him.
231.
Gìn giữ thân đừng nóng giận, điều phục thân hành động,
xa lìa thân làm ác, dùng thân tu hạnh lành—One should guard
against the bodily anger, or physical action, and should control the body.
One should give up evil conduct of the body. One should be of good bodily
conduct.
232.
Gìn giữ lời nói đừng nóng giận, điều phục lời nói chánh
chơn, xa lìa lời nói thô ác, dùng lời nói tu hành—One should
guard against the anger of the tongue; one should control the tongue. One
should give up evil conduct in speech. One should be of good conduct in
speech.
233.
Gìn giữ ý đừng nóng giận, điều phục ý tinh thuần, xa
lìa ý hung ác, dùng ý để tu chân—One should guard against
the anger of the mind; one should control the mind. One should give up
evil conduct of the mind. One should practice virtue with the mind.
234.
Người trí chẳng những lo điều phục thân nghhiệp, còn điều
phục ngôn ngữ và tâm ý, cả ba nghiệp thảy điều phục
hoàn toàn—The wise are not only restrained in deed; they are also restrained
in speech, and in mind too.
XVIII.PHẨM
CẤU UẾ—IMPURITIES
235.
Ngươi nay đã giống ngọn lá héo khô; Diêm ma sứ giả (tử
thần) ở sát bên mình. Ngươi đang đứng trước ngưỡng cửa
chết, bước lữ đồ ngươi thiếu hẳn tư lương—You are
like a withered leaf now. The messenger of death is waiting for you. You
are standing at the threshold of your departure, but you have no provision
for your journey.
236.
Ngươi hãy tự tạo cho mình một hòn đảo an toàn, gấp rút
tinh cần làm kẻ khôn ngoan, gột sạch bao nhiêu phiền não
trần cấu, để bước lên Thánh cảnh hàng chư thiên—Make
yourself an island. Be wise to strive quickly! When you cleanse your impurities,
you will enter into the heavenly world of the Ariyas (gods).
237.
Đời sống ngươi nay sắp lụn tàn, ngươi đang dịch bước
gần Diêm vương, giữa đường đã không nơi ngơi nghỉ, bước
lữ hành ngươi cũng thiếu hẳn tư lương—Your life has come
to an end now. You stand in death presence. There is no resting place for
you on the way, but you have no provision (are not prepared) for your journey.
238.
Ngươi hãy tạo lấy cho mình một hòn đảo an toàn, gấp rút
tinh cần làm kẻ khôn ngoan, gột sạch bao nhiêu phiền não
trần cấu, chớ trở lui đường sanh lão nguy nan—Make an island
for yourself. Be wise to strive quickly! When you cleanse your impurities,
you will not come back again to birth and old age.
239.
Hết sát na nầy đến sát na khác, người trí lo gột trừ
dần những cấu uế nơi mình như anh thợ vàng cần mẫn lọc
trừ quặng bã khỏi chất vàng ròng—From ksana to ksana, a wise
person should remove his own impurities as a goldsmith removes the dross
of silver.
240.
Như sét do sắt sinh ra rồi trở lại ăn sắt, cũng như ác
nghiệp do người ta gây ra rồi trở lại dắt người ta đi
vào cõi ác—As rust sprung from iron eats itself away when arisen,
just like ill deeds lead the doer to a miserable state.
241.
Không tụng tập là vết nhơ của kinh điển, không siêng năng
là vết nhơ của nghiệp nhà, biếng nhác là vết nhơ của
thân thể và nơi ăn chốn ở, phóng túng là vết nhơ của
phép hộ vệ—Non-recitation is the rust of incantation; non-repair
is the rust of houses; sloth is the rust of bodily beauty; carelessness
is the rust of the cultivator (watcher).
242.
Tà hạnh là vết nhơ của người đàn bà, xan lẫn là vết
nhơ của sự bố thí; đối với cõi nầy hay cõi khác, thì
tội ác lại chính là vết nhơ—Misconduct is the taint of a woman;
stinginess is the taint of a donor. Taints are indeed all evil things,
both in this world and in the next.
243.
Trong hết thảy nhơ cấu đó, vô minh cấu là hơn cả. Các
ngươi có trừ hết vô minh mới trở thành hàng Tỳ kheo thanh
tịnh—The worst taint is ignorance, the greatest taint. Oh! Bhikshu!
Cast aside this taint and become taintless.
244.
Sống không biết xấu hổ, sống lỗ mãng trơ trẻn như quạ
diều, sống chê bai kẻ khác, sống đại đởm khoa trương,
sống ngạo mạn tà ác, sống như thế ấy chẳng khó khăn
gì—Life is easy for the shameless one who is impudent as a crow, back-biting,
arrogant and evil.
245.
Sống biết hổ thẹn, thường cầu thanh tịnh, sống không
đam mê dục lạc, sống khiêm tốn, sống trong sạch, sống
dồi dào kiến thức, sống như thế mới thật khó làm—But
life is hard for a modest, for one who seeks purity, one who is detached,
humble, clean and clear thinking.
246.
Trong thế gian nầy, ai hay sát sinh, hay nói dối, hay lấy cắp,
hay phạm dâm, hay rượu chè say sưa—He who in this world destroys
life, tells lie, takes others’ wealth, commits adultery, is addicted
to intoxicating liquors.
247.
Ai có các hành vi đó, tức đã tự đào bỏ thiện căn của
mình ngay ở cõi đời nầy—A person who has such actions, digs
up his own good roots right in this life.
248.
Các ngươi nên biết: “Hễ không lo chế ngăn tức là ác.”
Vậy các ngươi chớ tham, chớ làm điều phi pháp mà phải
sa vào thống khổ đời đời—You should remember this: “Indiscipline
begets evil (don’t try to stop evil is not different from doing evil).”
Don’t let greed and wickedness drag you to grief for a long time.
249.
Vì có tín tâm hoan hỷ nên người ta mới bố thí, trái lại
kẻ có tâm ganh ghét người khác được ăn, thì ngày hoặc
đêm kẻ kia không thể nào định tâm được—Some people give
according to their faith, or according to their pleasure. He who is envious
of others’ food and drink, will not attain tranquility by day or by night.
250.
Nhưng kẻ nào đã cắt được, nhổ được, diệt được tâm
tưởng ấy, thì ngày hoặc đêm, kẻ kia đều được định
tâm—He who fully cut off, uprooted and destroyed such feeling, gain
peace by day and by night.
251.
Không lửa nào dữ bằng lửa tham dục, không cố chấp nào
bền bằng tâm sân giận, không lưới nào trói buộc bằng
lưới ngu si, không giòng sông nào đắm chìm bằng sông ái
dục—There is no fire like passion, no grip like hatred, no net like
ignorance, no river like craving.
252.
Thấy lỗi nguời thì dễ, thấy lỗi mình mới khó. Lỗi người
ta cố phanh tìm như tìm thóc trong gạo, còn lỗi mình ta cố
che dấu như kẻ cờ gian bạc lận thu dấu quân bài—It is
easy to see the faults of others, but it is difficult to perceive our own
faults. A man winnows his neighbor’s faults like chaff, but hides his
own, as a dishonest gambler conceals a losing dice.
253.
Nếu thấy lỗi người thì tâm ta dễ sinh nóng giận mà phiền
não tăng thêm, nếu bỏ đi thì phiền não cũng xa lánh—He
who sees others’ faults, is easy to get irritable and increases afflictions.
If we abandon such a habit, afflictions will also be gone.
254.
Giữa hư không thì làm gì có dấu vết, trong ngoại đạo thì
làm gì có Sa-môn, chúng sanh thì thích điều hư vọng mà Như
lai làm gì còn hư vọng—Among externalists, there is no track in
the air. There is no saint (true monk). Sentient beings delight in worldly
vanity. The Tathagatas are free from worldly vanity.
255.
Giữa hư không làm gì có dấu vết, trong ngoại đạo làm gì
có Sa-môn, năm uẩn thì không thường trú mà Như Lai thì chẳng
loạn động bao giờ—There is no track in the air. Among externalists
there is no saint. The five aggregates are changing, not eternal. The tathagatas
are never shaken.
XIX.PHẨM
PHÁP TRỤ-- THE RIGHTEOUS
256.
Sự lỗ mãng đâu phải hạnh của người phụng thờ Chánh
pháp; vậy các ngươi cần biện biệt cho rõ đâu chánh và
đâu tà—Violence is not dharma; he who uses it is not righteous. A
wise man should distinguish both right and wrong.
257.
Không khi nào lỗ mãng, đúng phép và công bình mới là người
dẫn đạo. Kẻ trí nhờ hộ trì Chánh pháp nên gọi là người
an trụ Chánh pháp—Non-violence is Dharma; he who uses it is righteous.
An intelligent person who is a guardian of the law, is called one who abides
by the law.
258.
Chẳng phải cậy nhiều lời mà cho là người có trí, nhưng
an tịnh không cừu oán, không sợ hãi mới là người có trí—A
man is not called a learned man because he talks much. He who is peaceful,
without hatred and fearless, is called learned and wise.
259.
Chẳng phải cậy nhiều lời mà cho là người hộ trì Chánh
pháp, nhưng tuy ít học mà do thân thực thấy Chánh pháp, không
buông lung, mới là người hộ trì Chánh pháp—A man is not called
a guardian of the Dharma because he talks much. He who hears little and
sees Dharma mentally, acts the Dharma well, and does not neglect
the Dharma, is indeed, a follower in the Dharma.
260.
Trưởng lão, chẳng phải vì bạc đầu. Nếu chỉ vì tuổi
tác cao mà xưng trưởng lão, thì đó chỉ là xưng xuông—A
man is not called an elder because his hair is gray. Ripe and wise is he
in age.
261.
Đủ kiến giải chân thật, giữ trọn các pháp hành, không
sát hại sinh linh, lo tiết chế điều phục, đó mới là có
trí: trừ hết các cấu nhơ, mới đáng danh trưởng lão—A
man in whom are truth, virtue, harmlessness, restraint and control, that
wise man who is steadfast and free from impurity, is indeed called an elder.
262.
Những người hư ngụy, tật đố và xan tham, tuy có biện tài
lưu loát, tướng mạo đoan trang cũng chẳng phải là người
lương thiện—A man who is jealous, selfish, and deceitful does not
become good-natured by mere eloquence, nor by handsome appearance.
263.
Chỉ nhờ trừ diệt tận gốc lòng sân hận, mới là người
lương thiện—Only he who eradicates hatred, is indeed called good-natured.
264.
Người vọng ngữ về pháp giới, dù cạo tóc chưa phải là
sa-môn; huống còn chất đầy tham dục, làm sao thành được
bậc sa-môn?—Not by a shaven head does an undisciplined man who utters
lies on the Dharma, become a monk. How can one who is full of desire
and greed be a monk?
265.
Người nào dứt hết các điều ác, không luận lớn hay nhỏ;
nhờ dứt hết các ác, mà được gọi sa-môn—A man who wholly
subdues evil deeds, both small and big, is called a monk because he is
a subduer of his passion.
266.
Chỉ mang bình khất thực, đâu phải là Tỳ kheo! Chỉ làm
nghi thức tôn giáo, cũng chẳng Tỳ Kheo vậy!—A man who only
asks others for alms is not a mendicant! Not even if he has professed the
whole Law.
267.
Bỏ thiện và bỏ ác, chuyên tu hạnh thanh tịnh, lấy “biết”
mà ở đời, mới thật là Tỳ Kheo—A man who has transcended
both good and evil; who follows the whole code of morality; who lives with
understanding in this world, is ind
