Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
Mu,
My
Mù:
Blind—Sightless—Eyeless.
Mù
Chữ: Illiterate.
Mù
Lòa: See Mù.
Mù
Quáng: To be blinded.
Mù
Tịt: To ignore completely---As blind as a bat.
Mụ:
1)
Midwife.
2)
Old woman.
Mua:
To buy—To purchase.
Mua
Bán: To buy and sell.
Mua
Danh: To buy a false reputation. (honour).
Mua
Sầu Chuốc Não: To give oneself a lot of pains.
Mua
Thù Chuốc Oán: To incur hatred.
Múa:
To dance.
Múa
Rìu Qua Mắt Thợ: To brag excessively.
Mùa
Đông: Winter.
Mùa
Gặt: Harvest—Reaping season.
Mùa
Hạ: Summer.
Mùa
Thu: Autumn—Fall.
Mùa
Xuân: Spring.
Múc:
To dip (lade or draw) water.
Mục:
1)
Đề mục: Column—Item—Unmber.
2)
Mụt nát: Rotten—Decayed.
3)
Caksuh (skt)—The eye—The organ of vision.
4)
Chánh: Chief or head.
5)
Chăn: Chăn trâu hay bò—To herd.
6)
Mục Sư: Pastor.
7)
Thân yêu: Amicable—Friendly.
Mục
Chi Lân Đà: Mucilinda or Mahamucilinda (skt)—Mục Lân—Mâu Chân
Lân Đà—Mẫu Chân Lân Na—Văn Chân Lân Đà—Ma Ha Mục Chi
Lân Đà—Tên của long vương hay vua của loài rồng (nhờ nghe
pháp mà giải thoát khỏi kiếp rồng) trụ trong hang của ao
Mục Chi Lân Đà, bên cạnh tòa kim cương ở Bồ Đề Đạo
Tràng nơi Phật ngồi tĩnh tọa bảy ngày đêm ngay sau khi Ngài
thành đạo, chính vị long vương này đã bảo vệ Đức Phật
trong khoảng thời gian đó—A naga or dragon king who dwelt in a
lake near a hill and cave of this name, near Gaya, where Sakyamuni sat
absorbed for seven days after his enlightenment, protected by this nage
king.
Mục
Chi Lân Đà Long Trì: A lake where a nage or dragon king dwelt—See
Mục Chi Lân Đà.
Mục
Cơ Thù Lạng (Lượng): Khả năng phân biệt nhanh nhẹn, chỉ
người nhạy bén—The power of the eye to discern triffling differences—Quick
discernment.
Mục
Đa: Mukta (skt).
1)
Giải Thoát: Release—Free.
2)
Châu Bảo: A pearl.
Mục
Đế La: Mukti (skt)—Mục Đắc La—Giải Thoát—Release—Emancipation—The
knowledge of experience of liberation—See Giải Thoát.
Mục
Đề: See Mộc đề.
Mục
Đích: Goal—Objective.
Mục
Đích Cao Cả: Lofty objective.
Mục
Đích Giải Thoát: A goal of liberation.
Mục
Đồng: Herd-man.
Mục
Hạ: Before the eyes.
Mục
Hạ Vô Nhân: To see no man under one’s eyes—Very proud.
Mục
Khư: Mukha (skt).
1)
Miệng: Mouth.
2)
Cửa Ngõ: Opening—Door.
Mục
Kích: To witness.
Mục
Kiền Liên: See Ma-ha Mục Kiền Liên in Vietnamese-English Section.
Mục
Kiền Liên Tư Đế Tu: Maggaliputta Tissa.
·
Theo Mahavamsa, Mục Kiền Liên Tư Đế Tu sinh ra trong một gia
đình Bà La Môn, chưa đến 16 tuổi ngài đã tinh thông hết
ba kinh Vệ Đà. Tuy nhiên, sau đó ngài được trưởng lão
Siggava hóa độ. Ngài đã đi theo Phật giáo và nhanh chóng đạt
đến quả vị A La Hán với đầy đủ mọi phép thần thông.
Chính do ảnh hưởng của ngài mà vua A Dục đã cho con trai
của mình là Ma Thẩn Đà và con gái là Tăng Già Mật Đa xuất
gia tu theo đạo Phật. Sau đó, hai vị nầy đã vượt biển
đến Tích Lan để hóa độ cho cả hòn đảo nầy tin theo Phật—Moggaliputta-Tissa
was born in a Brahmin family and learned the three Vedas before he was
sixteen. He was, however, won over to the new faith by Thera Siggava and
very soon attained to Arhatship with all its attendant supernatural powers.
It was under his influence that the Emperor made over to the Buddhist Order
his son Mahinda and daughter Sanghamitta. Later, these two crossed to Ceylon
and converted the whole island to the Buddhist faith.
·
Với việc vua A Dục đi theo đạo Phật, nhiều tu viện nhanh
chóng phát triển về mặt vật chất và các tu sĩ có một
đời sống đầy đủ dễ chịu hơn. Nhiều nhóm dị giáo đã
bị mất nguồn thu nhập nên ngã theo Phật giáo. Tuy nhiên,
dù theo đạo Phật, nhưng họ vẫn giữ tín ngưỡng, cách hành
trì, cũng như thuyết giảng giáo lý của họ thay vì giáo lý
đạo Phật. Điều nầy khiến cho trưởng lão Mục Kiền Liên
Tư Đế Tu đau buồn vô cùng, nên ông lui về ở ẩn một nơi
hẻo lánh trong núi A Phù suốt bảy năm. Số người dị giáo
và tu sĩ giả hiệu ngày một đông hơn những tín đồ chân
chánh. Kết quả là trong suốt bảy năm chẳng có một tự
viện nào tổ chức lễ Bố Tát hay tự tứ. Cộng đồng tu
sĩ sùng đạo từ chối không chịu làm lễ nầy với những
người dị giáo. Vua A Dục rất lo lắng về sự xao lãng nầy
của Tăng chúng nên phải ra lệnh thực hiện lễ Bố Tát.
Tuy nhiên, vị đại thần được nhà vua giao phó nhiệm vụ
nầy đã gây ra một vụ thảm sát đau lòng. Ông ta hiểu sai
mệnh lệnh nhà vua nên đã chặt đầu những tu sĩ không chiu
thực hiện lệnh vua. Hay tin nầy, vua rất đau lòng. Ngài đã
cho thỉnh trưởng lão Mục Kiền Liên Tư Đế Tu về Hoa Thị
để thỉnh ý. Sau nhiều lần từ chối không được, trưởng
lão Mục Kiền Liên Tư Đế Tu phải nhận lời đi đến gặp
vua để cố vấn cho nhà vua về vấn đề nầy. Vua hỏi xem
mình có mang tội sát hại các tu sĩ do hành động của viên
quan đại thần của mình. Trưởng lão trả lời rằng nếu
không chủ ý xấu thì không có tội. Như thế mọi thắc mắc
trong lòng nhà vua được giải tỏa. Đoạn trưởng lão Mục
Kiền Liên Tư Đế Tu còn giảng giải cho nhà vua về chánh
pháp của Đức Phật trong một tuần lễ. Chính nhờ vậy mà
nhà vua thấy được những sai lầm của ngoại đạo cũng như
những vị Tăng giả hiệu, nên ngài cho triệu tập Hội Nghị
Kết Tập Kinh Điển lần thứ ba: With the conversion of King Asoka,
the material prosperity of the monasteries grew by leaps and bounds and
the monks lived in ease and comfort. The heretics who had lost their income
were attracted by these prospects to enter the Buddhist Order. They continued,
however, to adhere to their old faiths and practices and preached their
doctrines instead of the doctrines of the Buddha. This caused extreme distress
to Thera Moggaliputta-Tissa who retired to a secluded retreat on Mount
Ahoganga and stayed there for seven years. The number of heretics and false
monks became far larger than that of the true believers. The result was
that for seven years no Uposatha or retreat (Pavarana) ceremony was held
in any of the monasteries. The community of the faithful monks refused
to observed these festivals with the heretics. King Asoka was filled with
distress at this failure of the Sangha and sent commands for the observance
of the Uposatha. However, a grievous blunder was committed by the Minister
who was entrusted with this task. His misunderstood the command and beheaded
several monks for their refusal to carry out the King’s order. When this
sad news reported to Asoka, he was seized with grief and apologized for
this misdeed. He then invited Maggaliputta Tissa to go to Pataliputta to
advise the king on this issue. After several unsuccessful attempts, the
elder Tissa was prevailed upon to consent to go to Pataliputta. The king
asked Tissa whether he was guilty of the murder of the monks through his
Minister. The Thera answered that there was no guilt without evil intent.
This satisfied the scruples of the King. Then the Elder expounded the holy
teachings of the Buddha for a week that helped the king see the misguided
beliefs brought to Buddhism by heretics and false monks. Therefore, the
king convened the Third Council—See Kết Tập Kinh Điển (III).
Mục
Kiến: To see with one’s own eyes.
Mục
Liên: See Ma Ha Mục Kiền Liên in Vietnamese-English Section.
Mục
Luật Tăng: A wooden pettifogging monk (a rigid formalist).
Mục
Lục: Table of content.
Mục
Nát: Decayed—Rotten.
Mục
Ngưu: Mục đồng hay kẻ chăn trâu—Cowherd.
Mục
Súc: Domestic animals.
Mục
Sư: Clergyman—Pastor.
Mục
Tiêu: Objective—Goal.
Mục
Trung Vô Nhân: Contemptuous.
Mục
Túc: Ví trí với mắt và hành với chân—Eye and foot—Knowledge
and practice—Eyes in the feet.
Mục
Túc Tiên: Aksapada (skt)—Vị sáng lập ra phái Nhân Minh Luận—Founder
of the Nyaya, or logical school of philosophers.
Mùi:
Smell—Odour.
Mùi
Đời: pleasures of life.
Mùi
Hôi: Bad smell.
Mùi
Khai: Smell of amonia.
Mùi
Khét: Smell of burning.
Mùi
Thơm: Pleasant smell.
Mùi
Thúi: Nasty smell—Bad odour.
Mùi
Vị: Taste.
Mũi:
1)
Point—Cape.
2)
Nose.
Mụn:
1)
Acne—Pimple.
2)
Piece—Bit.
3)
Carbuncle (mụn nhọt).
Mùng:
1)
Chinese denotion of the first ten days of the month.
2)
Mosquito-net.
Muối:
1)
Salt.
2)
To pickle—To salt.
Muồi:
Ripe—To grow ripe.
Muỗi:
Mosquito.
Muội:
Ngu muội—Stupid—Fishy—Dark.
Muôn
Dân: All the people.
Muôn
Phần: Extremely.
Muôn
Thuở: Forever—Eternally.
Muôn
Vàn: Countless—Inumerable—numberless.
Muốn:
To want—To desire—To wish.
Muốn
Ăn Ngon: To want to enjoy good food.
Muộn:
1)
Muộn màng: Late—Tardy.
2)
Phiền muộn: Melancholy (sầu muộn)—Depressed—Oppressed—Sad.
Muộn
Màng: Late.
Muộn
Sầu: See Sầu Muộn.
Muỗng:
Spoon.
Mút:
1)
Extremity.
2)
To suck.
Mụt:
See Mụn (3).
Mưa:
To rain.
Mực
Thước: Rule.
Mừng:
To rejoice—To congratulate.
Mừng
Khấp Khởi: To be full of joy.
Mừng
Muốn Khóc: To weep tears of joy.
Mừng
Quính: To be excited with joy—To rejoice greatly.
Mừng
Run: To flutter with joy.
Mừng
Thầm: To rejoice inwardly.
Mừng
Tuổi: To wish a Happy New Year.
Mười
Ác Nghiệp: See Thập Ác nghiệp.
Mười
Ân Phật: Ten kinds of Buddha’s grace—See Thập Phật Ân.
Mười
Ấn Của Chư Đại Bồ Tát: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 38, chư
đại Bồ Tát có mười ấn. Bồ Tát dùng mười ấn nầy mau
thành vô thượng chánh đẳng chánh giác, đầy đủ trí ấn
nhứt thiết pháp vô thượng của Như Lai—According to The Flower
Adornment Sutra, there are ten kinds of definitive mark of Great Enlightening
Beings. Enlightening Beings who abide by these can quickly achieve
supreme perfect enlightenment and become endowed with the mark of Buddhas’
unexcelled knowledge of all truths.
1)
Ấn thứ nhứt—The forst definitive mark:
a.
Biết khổ khổ: Knowing the suffering of pain.
b.
Biết hoại khổ: Knowing the suffering of disintegration.
c.
Biết hành khổ: Knowing the suffering of transitoriness.
d.
Nhứt tâm chuyên cầu Phật pháp chẳng sanh tâm giải đãi:
Single-mindedly seek the way of enlightenment, without becoming lazy.
e.
Thực hành Bồ Tát hạnh không mỏi lười, chẳng kinh sợ:
Carry out practices of enlightening beings, unwearied, without fear of
apprehension of anxiety.
f.
Chẳng bỏ đại nguyện cầu nhứt thiết trí: Not giving up this
great undertaking.
g.
Kiên cố, bất thối, rốt ráo vô thượng Bồ Đề: Seeking
omniscience steadfastly, not retreating, ultimately attaining unexcelled,
complete perfected enlightenment.
2)
Ấn thứ hai—The second definitive mark: Bồ Tát thấy có chúng
sanh ngu si cuồng loạn, hoặc dùng lời ác thô tệ để hủy
nhục, hoặc dùng dao gậy ngói đá để làm tổn hại, trọn
không vì việc nầy mà bỏ tâm Bồ Tát, chỉ nhẫn nhục nhu
hòa chuyên tu Phật pháp, trụ đạo tối thắng, nhập ngôi
ly sanh—Seeing that there are sentient beings who are foolish and deluded
to the point of madness, reviling, attacking, and injuring one another
by words and weapons, do not abandon the attitude of an enlightening being
because of these scenes; they just forbear with tolerance and gentility,
concentrate on cultivating the way of enlightenment, abide in the supreme
Path, and enter the state of detachment. The third definitive mark.
3)
Ấn thứ ba—The third definitive mark: . Chư Đại Bồ Tát
nghe Phật pháp thậm thâm tương ưng với nhứt thiết trí,
có thể dùng tự trí thâm tín, nhẫn khả hiểu rõ, xu nhập—When
Great Enlightening Beings hear explanation of the most profound teaching
of Buddhas relating omniscience, they are able by their own knowledge to
deeply believe and accept it, to understand and enter into it.
4)
Ấn thứ tư—The fourth definitve mark: Chư Đại Bồ Tát cũng
nghĩ rằng—Great Enlightening Beings also think:
a.
Phát thâm tâm cầu nhứt thiết trí: Having made the profound determination
to seek omniscience.
b.
Sẽ thành Phật được vô thượng Bồ Đề: Shall become a Buddha
and attain supreme complete perfect enlightenment.
c.
Tất cả chúng sanh lưu chuyển trong thế giới hữu vi, chịu
vô lượng khổ; chính vì thế mà chư Bồ Tát cố gắng làm
cho họ phát tâm Bồ Đề thâm tín hoan hỷ, siêng tu tinh tấn,
kiên cố, bất thối: All sentient beings are flowing in the world
of mundane conditions, suffering immeasurable pains; therefore, they try
to set their minds on enlightenment, to believe and delight in it, and
to cultivate it diligently and steadfastly without regressing.
5)
Ấn thứ năm—The fifth definitive mark:
a.
Biết Như Lai trí vô biên nên chẳng dùng chừng ngằn đo lường:
Knowing the knowledge of Buddhas is boundless and do not try to access
it in limited terms.
b.
Nghe được vô biên trí Phật từ vô lượng Phật, không thể
đánh giá được: Having heard of the boundlessness of Buddhas’ knowledge
from innumerable Buddhas, are able to make limited assessments.
c.
Tất cả văn tự thế gian nói ra đều có chừng ngằn, đều
chẳng biết được Như Lai trí huệ: Everything written or said
in all words has limitations and cannot comprehend the knowledge of Buddhas.
6)
Chư Đại Bồ tát nơi vô thượng Bồ Đề được—In regard
to unexcelled, complete perfect enlightenment, Great Enlightening Beings
have.
a.
Sự mong muốn tối thắng:Supreme desire.
b.
Sự mong muốn thậm thâm: Profound desire.
c.
Sự mong muốn rộng lớn: Vast desire.
d.
Sự mong muốn vĩ đại: Great desire.
e.
Nhiều sự mong muốn: Complex desire.
f.
Sự mong muốn không gì hơn: Insuperable desire.
g.
Sự mong muốn vô thượng: Unsurpassed desire. Steadfast desire.
h.
Sự mong muốn kiên cố:Desire that cannot be destroyed by any demons
or false teachers or their cohorts.
i.
Sự mong muốn mà chúng ma ngoại đạo và quyến thuộc không
phá hoại được:
j.
Sự mong muốn cầu nhứt thiết trí không thối chuyển: Unyielding
desire to seek omniscience.
k.
Bồ Tát an trụ trong những sự mong muốn nầy nơi vô thượng
Bồ Đề rốt ráo bất thối: Dwelling in such desire, ultimately
never turn back from supreme enlightenment.
7)
Ấn thứ bảy—The seventh mark: Bồ Tát thực hành Bồ Tát hạnh
chẳng kể thân mạng không gì trở ngại được—Great Enlightening
Beings carry out enlightening actions without concern for their own bodies
or lives. No one can discourage or frustrate them.
a.
Vì phát tâm xu hướng nhứt thiết trí: Because they proceed with
determination toward all-knowledge.
b.
Vì nhứt thiết trí tánh thường hiện tiền: Because the essence
of omniscience is always apparent to them.
c.
Vì được tất cả Phật trí quang minh: Because they have the light
of knowledge of all Buddhas.
d.
Trọn chẳng bỏ rời Phật Bồ Đề, trọn chẳng rời bỏ
thiện tri thức: Never give up on the enlightenment of Buddhas and never
abandon the wise.
8)
Ấn thứ tám—The eighth mark: Chư Đại Bồ Tát nếu thấy thiện
nam tử thiện nữ nhân xu hướng Đại thừa thời—When Great
Enlightening Beings see good men and women aiming for great Vehicle of
universal enlightenment.
a.
Tăng trưởng tâm cầu Phật pháp: Foster the growth of their determination
to seek Buddhahood.
b.
Khiến họ an trụ tất cả thiện căn: To stabilize all foundations
of goodness.
c.
Khiến họ nhiếp thủ tâm nhứt thiết trí: Internalize the determination
for omniscience.
d.
Khiến họ bất thối vô thượng Bồ Đề: Never to turn back
the quest for supreme enlightenement.
9)
Ấn thứ chín—The ninth definitive mark:
a.
Great enlightening beings cause all sentient beings to achieve an impartial
mind and induce them to cultivate the path of universal knowledge: Bồ
Tát làm cho tất cả chúng sanh được tâm bình đẳng, khuyên
họ siêng tu đạo nhứt thiết trí.
b.
Dùng tâm đại bi mà vì họ thuyết pháp, khiến họ trọn chẳng
thối chuyển nơi vô thượng chánh đẳng chánh giác: They explain
the truth to sentient beings compassionately and cause them never turn
back on the Path of Enlightenment.
10)
Ấn thứ mười—The tenth definitive mark:
a.
Đại Bồ tát dùng tam thế chư Phật đồng một thiện căn:
Great Enlightening Beings have the same foundations of goodness as all
Buddhas.
b.
Chẳng dứt chủng tánh của chư Phật, rốt ráo được đến
nhứt thiết chủng trí: They perpetuate the seed of Buddhahood and
ultimately reach omniscient knowledge.
Mười
Ba La Mật Của Chư Đại Bồ Tát: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm
38, có mười Ba La Mật của chư đại Bồ Tát. Mười Ba La
Mật Của Chư Đại Bồ Tát. Chư Bồ tát an trụ trong mười
Ba La Mật nầy thì được đầy đủ đại trí Ba La Mật vô
thượng của chư Phật—According o the Flower Adornment Sutra, Chapter
38, there are ten transcendent ways possesed by Great Enlightening Beings.
Enlightening Beings abide by these principles will attain the supreme transcendent
knowledge of the Buddhas.
1)
Thí Ba La Mật, vì xả bỏ tất cả sở hữu: Transcendent giving,
relinquishing all they have.
2)
Giới Ba La Mật, vì thanh tịnh Phật giới: Transcendent discipline,
keeping the precepts of Buddhas pure.
3)
Giới Ba La Mật, vì thanh tịnh Phật giới: Transcendent tolerance,
abiding in the tolerance and forbearance characteristic of the enlightened.
4)
Tinh tấn Ba La Mật, vì tất cả chỗ làm chẳng thối chuyển:
Transcendent vigor, not regressing whatever they do.
5)
Thiền Ba La Mật, vì chỉ tập trung vào một cảnh: Transcendent
meditation, focusing their minds on one point.
6)
Bát Nhã Ba La Mật, vì như thật quán sát tất cả chư pháp:
Transcendent wisdom, observing all things as they truly are.
7)
Trí Ba La Mật, vì nhập Phật lực: Transcendent knowledge, entering
into the powers of Buddhas.
8)
Nguyện Ba La Mật, vì đầy đủ những đại nguyện Phổ Hiền:
Transcendent vowing, fulfilling the great vows of Universal Good.
9)
Thần thông Ba La Mật, vì thị hiện tất cả công dụng tự
tại: Transcendent spiritual powers, demonstrating all autonomous actions.
10)
Pháp Ba La Mật, vì vào khắp tất cả Phật pháp: Transcendent
teaching, penetrating all Buddhas’ teachings.
Mười
Ba Tổ Tịnh Độ Trung Hoa: Thirteen Chinese Pure Land patriarchs:
1)
Lỗ Sơn Huệ Viễn: Hui-Yuan (334-416 AD).
2)
Quang Minh Thiện Đạo: Shan Tao (613-681 AD).
3)
Bát Châu Thừa Viễn: Tzu-Min (680-748 AD).
4)
Ngũ Hộ Pháp Chiếu: Fa Chao.
5)
Đại Nham Thiếu Khang: Tsiao-Kang.
6)
Vĩnh Minh Diên Thọ: Yung-Ming Yenshou.
7)
Chiêu Khánh Tĩnh Thường: Tseng-Shang.
8)
Vân Thê Châu Hoằng Liên Trì: Chu Hung Liench’ih (1535-1616 AD).
9)
Trí Húc Ngẫu Ích: Ou-I (1599-1655 AD).
10)
Phổ Nhãn Hành Sách Triệu Lưu: Tsao Liu.
11)
Tiên Lâm Thúc Hiền Tĩnh Am: Tseng-an.
12)
Từ Phúc Tế Tĩnh Triệt Ngộ: Tz’ie-Wu.
13)
Linh Nhan Ấn Quang: Yin Kuang (1861-1940 AD).
Mười
Ba Yếu Tố Của Sự Giác Ngộ: Theo Kinh Hoa Nghiêm, có mười
ba yếu tố dẫn đến sự giác ngộ tối thượng—According
to the Avatamsaka Sutra, there are thirteen elements of supreme enlightenment.
1)
Tâm đại bi là yếu tố dẫn đầu: A great compassionate heart
which is the chief factor of the desire.
2)
Trí siêu việt là yếu tố chỉ đạo: Knowledge born of transcendental
wisdom which is the ruling element.
3)
Phương tiện là yếu tố hộ trì: Skilful means which works as
a protecting agent.
4)
Thâm tâm là chỗ nương tựa: The deepest heart which gives it a
support.
5)
Bồ Đề tâm là kho tàng đồng đẳng với oai lực của Như
Lai: The Bodhicitta of the same measure with the Tathagata-power.
6)
Bồ Đề Tâm có khả năng phân biệt lực và trí của hết
thảy chúng sanh: The Bodhicitta endowed with the power to discern the
power and intelligence of all beings.
7)
Bồ Đề tâm hướng tới trí vô ngại: The Bodhicitta directed
towards the knowledge of non-obstruction.
8)
Bồ Đề tâm tùy thuận với trí tự nhiên: The Bodhicitta in
conformity with spontaneous knowledge.
9)
Bồ Đề tâm có thể giáo hóa Phật đạo cho hết thảy chúng
sanh tùy thuận với trí siêu việt: The Bodhicitta which is capable
of instructing all beings in the truths of Buddhism according to knowledge
born of transcendental wisdom.
10)
Bồ Đề tâm trải rộng khắp biên tế của pháp giới rộng
lớn như hư không: The Bodhicitta which is extending to the limits
of the Dharmadhatu which is as wide as space itself.
11)
Trí huệ nơi quả vị Phật, trí đó thấy hết mọi sự trong
không gian và thời gian; cái trí vượt ngoài cảnh giới tương
đối và sai biệt vì nó thâm nhập khắp mọi biên tế của
vũ trụ và trực nhận cái chân thường trong chớp mắt: The
knowledge which belongs to Buddhahood, and which see into everything that
is in space and time, the knowledge which goes beyond the realm of relativity
and individuation because it penetrates into every corner of the universe
and surveys eternity at one glance.
12)
Năng lực ý chí đốn ngã mọi chướng ngại nằm cản trở
đường đi khi nó muốn đạt tới mục đích tối hậu, nó
giải thoát tất cả thế gian ra khỏi sự trói buộc của sống
và chết: The will-power that knocks down every possible obstruction
lying athwart its way when it wishes to reach its ultimate end, which is
the deliverance of the whole world from the bondage of birth-and-death.
13)
Đại từ và đại bi song song với trí và lực không ngớt
thi thiết phương tiện đem lại an lành cho hết thảy chúng
sanh: An all-embracing love or compassion which, in combination with knowledge
and will-power, never ceases from devising all means to promote the spiritual
welfare of every sentient being.
Mười
Bất Hoại Tín Của Chư Bồ Tát: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 38,
có mười bất hoại tín của chư Đại Bồ Tát. Chư Bồ Tát
an trụ trong pháp nầy thời được bất hoại tín đại
trí huệ vô thượng của chư Phật—According to the Flower Adornment
Sutra, Chapter 38, there are ten kinds of indestructible faith of Great
Enlightening Beings. Enlightening Beings who abide by these can attain
the supreme indestructible faith of great knowledge of Buddhas.
1)
Bất hoại tín đối với chư Phật: Have indestructible faith in
all Buddhas.
2)
Bất hoại tín đối với tất cả Phật pháp: In all Buddhas’
teachings.
3)
Bất hoại tín đối với tất cả Thánh Tăng: In all wise and
holy mendicants.
4)
Bất hoại tín đối với tất cả Bồ Tát: In all enlightening
beings.
5)
Bất hoại tín đối với tất cả thiện tri thức: In all genuine
teachers.
6)
Bất hoại tín đối với tất cả chúng sanh: In all sentient
beings.
7)
Bất hoại tín đối với đại nguyện của tất cả Bồ Tát:
In all great vows of enlightening beings.
8)
Bất hoại tín đối với tất cả Bồ Tát hạnh: In all practices
of enlightening beings.
9)
Bất hoại tín đối với sự cung kính cúng dường tất cả
chư Phật: In honoring and serving all Buddhas.
10)
Bất hoại tín đối với phương tiện thiện xảo giáo hóa
điều phục tất cả chúng sanh của Bồ Tát: In the skillful
mystic techniques of enlightening beings.
Mười
Bất Khả Tư Nghì Của Chư Đại Bồ Tát: Theo Kinh Hoa nghiêm,
Phẩm 38, có mười Bất Khả tư nghì của chư Đại Bồ Tát.
Chư Bồ Tát an trụ trong mười pháp Bất Tư Nghì nầy thời
được pháp bất tư nghì vô thượng của chư Phật—According
to the Flower Adornment Sutra, Chapter 38, there are ten kinds of inconceivability
of Great Enlightening Beings. Enlightening Beings who abide by these will
attain the supreme inconceivable qualities of all Buddhas.
1)
Tất cả thiện căn bất tư nghì: All their roots of goodness are
inconceivable.
2)
Tất cả thệ nguyện bất tư nghì: All their vows are inconceivable.
3)
Biết tất cả pháp như huyễn bất tư nghì: Their knowledge that
all things are like illusions is inconceivable.
4)
Tâm Bồ Đề, tu hạnh Bồ Tát, thiện chẳng mất, không chỗ
phân biệt bất tư nghì: Their arousal of aspiration for enlightenment
and cultivation of enlightening practice without losing roots of goodness
and without arbitrary notions id inconceivable.
5)
Dầu thâm nhập tất cả pháp cũng chẳng lấy diệt độ, vì
tất cả nguyện chưa thành mãn, bất tư nghì: Their not grasping
extinctionand liberation in spite of having profoundly penetrated all things,
because all their vows are not fulfilled, is inconceivable.
6)
Tu Bồ Tát Đạo, thị hiện giáng thân, nhập thai, đản sanh,
xuất gia, khổ hạnh, đến đạo tràng, hàng phục chúng ma,
thành tối chánh giác, chuyển chánh pháp luân, nhập đại Niết
Bàn, thần biến tự tại, không thôi nghỉ, chẳng bỏ bi nguyện
cứu hộ chúng sanh, bất tư nghì: They cultivate the Path of Enlightening
Beings and manifest the appearances of incarnation, birth, leaving home,
austere practices, going to the site of enlightenment, conquering demons,
achieving supreme enlightenment, teaching and passing away, their spiritual
transformation free, unceasing, not abandoning their vow of compassion,
saving and protecting sentient beings, all of this is inconceivable.
7)
Dầu hay thị hiện thập lực thần biến tự tại của Như
Lai mà chẳng bỏ tâm khắp pháp giới giáo hóa chúng sanh, bất
tư nghì: Though they are able to manifest the ten powers of Buddhas and
their freedom of mystical projection, yet they do not give the mind equal
to the cosmos, and teach sentient beings, this is inconceivable.
8)
Biết tất cả các pháp vô tướng là tướng, tướng là vô
tướng, vô phân biệt là phân biệt, phân biệt là vô phân
biệt, phi hữu là hữu, hữu là phi hữu, vô tác là tác, tác
là vô tác, phi thuyết là thuyết, thuyết là phi thuyết, bất
tư nghì: They know that in all things signlessness is their sign, their
signs are signless, nondiscrimination is discrimination, discrimination
is nondiscrimination, nonexistence is existence, existence is nonexistence,
inaction is action, action is inaction, nonexplanation is explanation,
explanation is nonexplanation, , this is inconceivable.
9)
Biết tâm cùng Bồ Đề không khác, biết Bồ Đề cùng tâm
không khác, Biết tâm và Bồ Đề cùng chúng sanh không sai khác.
Cũng chẳng sanh tâm điên đảo, tưởng điên đảo, kiến điên
đảo bất tư nghì: They know their mind is equal to enlightenment,
they know enlightenment is equal to mind, they know mind and enlightenment
are equal to sentient beings, yet they do not give rise to confusion of
mind, confusion of thoughts, or confusions of views, this is inconceivable.
10)
Ở trong mỗi niệm nhập diệt tận định, sạch hết tất
cả hữu lậu, mà chẳng chứng thực tế, cũng chẳng hết
thiện căn hữu lậu. Dầu biết tất cả pháp vô lậu, mà
biết lậu tận cũng biết lậu diệt. Dầu biết Phật pháp
tức thế gian pháp, thế gian pháp tức Phật pháp, mà chẳng
ở trong Phật pháp phân biệt thế gian pháp, chẳng ở trong
thế gian pháp phân biệt Phật pháp. Tất cả pháp đều nhập
pháp giới vì vô sở nhập. Biết tất cả pháp đều không
hai vì không biến đổi: From the moment to moment they enter absorption
in extinction and exhaust all contamination, yet they do not experience
ultimate reality and do not end roots of goodness with contamination; though
they know all things are free from contamination, yet they know the end
and extinction of contaminations; though they know the principles of Buddhas
are identical to the things of the world, and the things of the world are
identical to the principles of Buddhas, yet they do not form notions of
worldly things within the principles of Buddhas, and do not form notions
of principles of Buddhas in the things of the world. All things enter the
realm of reality because there is nothing entered; they know all things
are nondual because there is no change.
Mười
Bất Không Mà Chư Đại Bồ Tát Đạt Được Khi Chứng Quang
Minh Tạng Trí: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 27—Thập Định, có
mười thứ bất không mà chư đại Bồ Tát đạt được khi
chứng Quang Minh Tạng Trí—According to the Flower Adornment Sutra,
Chapter 27, there are ten kinds of fruitfulness Great Enlightening Beings
attain when they realize the treasury of light of knowledge:
1)
Kiến bất không, vì làm cho chúng sanh phát triển thiện căn:
Fruitful seeing, because of causing sentient beings to develop roots of
goodness.
2)
Văn bất không, vì làm cho chúng sanh được thành thục: Fruitful
hearing, causing sentient beings to gain maturity.
3)
Đồng trụ bất không, vì làm cho tâm chúng sanh được điều
phục: Fruitful association, causing sentient beings’ minds to be pacified.
4)
Phát khởi bất không, vì làm cho chúng sanh thực hành đúng
như lời nói, thông đạt tất cả pháp nghĩa: Fruitful aspiration,
causing sentient beings to do as they say and master the meanings of all
the teachings.
5)
Hạnh bất không, vì làm cho vô biên thế giới đều thanh tịnh:
Fruitful action, causing boundless worlds to be purified.
6)
Thân cận bất không, vì ở chỗ vô lượng chư Phật dứt
nghi cho vô lượng chúng sanh: Fruitful companionship, cutting off
countless beings’ doubts in the presence of the Buddhas of countless
worlds.
7)
Nguyện bất không, vì theo sở niệm của chúng sanh khiến làm
việc cúng dường thù thắng thành tựu các nguyện: Fruitful
vows, causing whatever sentient beings are thougth of to make excellent
offerings and accomplish undertakings.
8)
Thiện xảo pháp bất không, vì làm cho tất cả có thể trụ
nơi trí thanh tịnh giải thoát vô ngại: Fruitful skillful methods,
causing all to be able to abide in pure knowledge of unobstructed liberation.
9)
Mưa pháp vũ bất không, vì nơi vô lượng căn tánh của chúng
sanh, phương tiện khai thị hạnh nhứt thiết trí khiến trụ
Phật đạo: Fruitful showering of the rain of Teaching, expediently
revealing the practice of universal knowledge to countless beings of various
faculties and causing them to abide in the path of Buddhahood.
10)
Xuất hiện bất không, vì hiện vô biên tướng, làm cho tất
cả chúng sanh đều được soi sáng: Fruitful appearance, manifesting
boundless forms, causing all sentient beings to be bathed in illumination.
Mười
Bất Phóng Dật: Mười điều bất phóng dật (Kinh Hoa
Nghiêm—Phẩm 18)—Ten kinds of nonindulgence (The Flower Adornment
Sutra—Chapter 18). When enlightening beings persist in nonindulgence,
they attain ten kinds of purity (See Ten kinds of purity A).
1)
Giữ gìn giới cấm:To keep the behavioral precepts.
2)
Xa lìa ngu si, tâm Bồ Đề thanh tịnh: To abandon folly and purify
the will for enlightenment.
3)
Lòng thích ngay thẳng, chối bỏ dua nịnh: Straightforwardness
and reject flattery and deception.
4)
Siêng tu căn lành không thối chuyển: To earnestly cultivate virtues
without regressing.
5)
Luôn khéo tư duy tâm mình đã phát nguyện: To continually reflect
on one’s aspiration.
6)
Chẳng thích gần gủi phàm phu, dù tại gia hay xuất gia: Not
to enjoy association with ordinary people, whether they be householders
or monks.
7)
Tu những nghiệp lành mà chẳng mong cầu quả báo thế gian:
To do good deeds without hoping for worldly rewards.
8)
Lìa hẳn nhị thừa mà tu theo Bồ Tát hạnh: To forever leave
lesser vehicles and practice the Path of Enlightening Beings.
9)
Thích tu tập điều lành, chẳng để đoạn tuyệt: To gladly
practice what is good, not letting goodness be cut off.
10)
Luôn khéo quán sát sức tương tục của mình: To always examine
one’s own perseverance.
Mười
Bất Thiện Nghiệp Đạo: Akusala-kammapathi (p)—Theo Kinh Phúng
Tụng trong Trường Bộ Kinh, có mười Bất Thiện Nghiệp Đạo—According
to the Sangiti Sutta in the Long Discourses of the Buddha, there are ten
unwholesome courses of action.
1)
Sát Sanh: Taking life.
2)
Trộm Cắp: Taking what is not given.
3)
Tà Dâm: Sexual misconduct.
4)
Vọng Ngôn: Lying speech.
5)
Lưỡng Thiệt: Slandering.
6)
Ác Khẩu: Rude speech.
7)
Ỷ Ngữ: Idle chatter.
8)
Tham: Greed.
9)
Sân: Hatred or Malevolence.
10)
Si Mê hay Tà Kiến: Ignorance or Wrong views.
Mười
Biến Nhập Của Chư Đại Bồ Tát: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm
38, có mười pháp biến nhập của chư Đại Bồ Tát. Chư Bồ
Tát an trụ trong pháp nầy thời được pháp biến nhập đại
trí vô thượng của Như Lai—According to the Flower Adornment Sutra,
Chapter 38, there are ten kinds of universal entry of Great Enlightening
Beings. Enlightening Beings who abide by these can attain the supreme door
of liberation of Buddhas.
1)
Vào khắp chúng sanh: Universal entry among sentient beings.
2)
Vào khắp quốc độ: Universal entry into lands.
3)
Vào khắp các loại hình tướng của thế gian: Universal entry
into various features of worlds.
4)
Vào khắp hỏa tai: Universal entry into fires.
5)
Vào khắp thủy tai: Universal entry into floods.
6)
Vào khắp Phật: Universal entry into Buddhahood.
7)
Vào khắp trang nghiêm: Universal entry into arrays of adornments.
8)
Vào khắp thân vô biên công đức của Như Lai: Universal entry
into the embodiments of boundless virtues of Buddhas.
9)
Vào khắp tất cả sự thuyết pháp: Universal entry into all kinds
of explanations of truth.
10)
Vào khắp những sự cúng dường tất cả Như Lai: Universal
entry into all kinds of offerings to Buddhas.
Mười
Biến Xứ: Kasinayata-nani (p)—Theo Kinh Phúng Tụng trong Trường
Bộ Kinh, có mười Biến Xứ. According to the Sangiti-Sutta in the
Long Discourses of the Buddha, there are ten objects for the attainment
of absorption.
1)
Địa Biến Xứ: Earth-Kasina.
2)
Thủy Biến Xứ: Water-Kasina.
3)
Hỏa Biến Xứ: Fire-Kasina.
4)
Phong Biến Xứ: Wind-Kasina.
5)
Thanh Sắc Biến Xứ: Blue Kasina.
6)
Hoàng sắc Biến Xứ: Yellow Kasina.
7)
Xích Sắc Biến Xứ: Red Kasina.
8)
Bạch Sắc Biến Xứ: White Kasina.
9)
Hư Không Biến Xứ: Space Kasina.
10)
Thức Biến Xứ (trên, dưới, ngang, bất nhị, vô lượng):
Consciousness Kasina (above, below, on all sides, individed, unbounded).
Mười
Biện Tài Của Chư Đại Bồ Tát: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm
38, có mười thứ biện tài của chư Đại Bồ Tát. Chư Bồ
Tát an trong trong pháp nầy có thể đạt được biện tài xảo
diệu vô thượng của chư Như Lai—According to the Flower Adornment
Sutra, there are ten kinds of intellectual power of Great Enlightening
Beings. Enlightening Beings who abide by these can attain supremely skillful
intellectual powers of Buddhas.
1)
Biện tài vô phân biệt nơi tất cả các pháp: The intellectual
power of not arbitrarily discriminating among things.
2)
Biện tài vô sở tác nơi tất cả các pháp: The intellectual
power of not fabricating anything.
3)
Biện tài vô sở trước nơi tất cả các pháp: The intellecual
power of not being attached to anything.
4)
Biện tài thấu rõ tánh không nơi tất cả các pháp: The intellectual
power of realizing emptiness.
5)
Biện tài không u tối nghi hoặc nơi tất cả các pháp: The
intellectual power of freedom from the darkness of doubt.
6)
Biện tài Phật gia bị nơi tất cả các pháp: The intellectual
power of receiving support from Buddha in all things.
7)
Biện tài tự giác ngộ nơi tất cả các pháp: The intellectual
power of spontaneous awareness of all truth.
8)
Biện tài văn cú sai biệt thiện xảo nơi tất cả các pháp:
The intellectual power of skill in differentiation of expressions of all
truths.
9)
Biện tài chơn thật nơi tất cả các pháp: The intellectual power
of truthfully explaining all things.
10)
Biện tài tùy theo của tất cả chúng sanh làm cho họ hoan hỷ:
The intellectual power of gladdening all sentient beings according to their
mentalities.
Mười
Bình Đẳng Của Chư Đại Bồ Tát: Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm
38, có mười thứ bình đẳng của chư Đại Bồ Tát. Chư Bồ
Tát an trụ pháp nầy thời được pháp vô thượng bình đẳng
của chư Phật—According to the Flower Adornment Sutra, Chapter 38,
there are ten kinds of impartiality possessed by Great Enlightening Beings.
Enlightening Beings who abide by these principles will attain the supreme
impartiality of Buddhas.
1)
Nơi tất cả chúng sanh bình đẳng: Impartiality toward all sentient
beings.
2)
Nơi tất cả pháp bình đẳng: Impartiality toward all things.
3)
Tất cả cõi bình đẳng: Impartiality toward all lands.
4)
Tất cả thâm tâm bình đẳng: Impartiality toward all determinations.
5)
Tất cả thiện căn bình đẳng: Impartiality toward all roots of
goodness.
6)
Tất cả Bồ Tát bình đẳng: Impartiality toward all enlightening
beings.
7)
Tất cả nguyện bình đẳng: Impartiality toward all vows.
8)
. Tất cả Ba La Mật bình đẳng: Impartiality toward all transcendence
9)
Tất cả hạnh bình đẳng: Impartiality toward all practices.
10)
Tất cả Phật bình đẳng: Impartiality toward all Buddhas.
Mười
Bồ Tát Địa: Ten stages of a Mahayana Bodhisattva—See Thập Địa
Bồ Tát Đại Thừa.
Mười
Bốn Điều Không Thể Thuyết Minh Được: Fourteen inexpressible
things—See Im Lặng Cao Quí.
Mười
Bốn Loại Cúng Dường: Theo Trung Bộ, Kinh Phân Biệt Cúng Dường,
có mười bốn loại cúng dường phân loại theo hạng người—According
to The Middle Length Discourses of the Buddha, Dakkhinavibhanga Sutra,
there are fourteen kinds of personal offering.
1)
Cúng dường cho các Đức Như Lai, bậc A La Hán, Chánh Đẳng
Chánh Giác: One gives offering to the Tathagata, accomplished and fully
enlightened.
2)
Cúng dường cho các vị Độc Giác Phật: One gives offering to
a pratyeka-buddha.
3)
Cúng dường cho các bậc đệ tử A La Hán của Phật: One gives
offering to an arahant disciple of the Tathagata.
4)
Cúng dường cho các vị đang trên đường chứng quả A La Hán:
One gives offering to one who has entered upon the way to the realisation
of the fruit of Arahanship.
5)
Cúng dường cho các vị chứng quả Bất Lai: One gives offering
to to a Non-Returner.
6)
Cúng dường cho các vị đang trên đường chứng quả Bất
Lai: One gives offering to one who has entered upon the way to the realisation
of the fruit of Non-Returner.
7)
Cúng dường cho các vị chứng quả Nhất Lai: One gives offering
to a Once-Returner.
8)
Cúng dường cho các vị đang trên đường chứng quả Nhất
Lai: One gives offering to one who has entered upon the way to realization
of the fruit of Once-Returner.
9)
Cúng dường cho các vị chứng quả Dự Lưu: One gives offering
to a Stream-Enterer.
10)
Cúng dường cho các vị đang trên đường chứng quả Dự Lưu:
One gives offering to one who has entered upon the way to the realisation
of the fruit of stream-entry.
11)
Cúng dường cho các vị ngoại học đã ly tham trong các dục
vọng: One gives offering to one outside who is free from lust for sensual
pleasures.
12)
Cúng dường cho những phàm phu gìn giữ giới luật: One gives
offering to a virtuous ordinary person.
13)
Cúng dường cho nhũng vị phàm phu theo ác giới: One gives offering
to an immoral ordinary person.
14)
Cúng dường cho các loại bàng sanh: One gives offering to an animal.
Mười
Bốn Loại Sắc: Thập Tứ Sắc—Fourteen kinds of rupa—See Sắc
(D).
Muời
Bốn Phép Vô Úy: Fourteen Fearlessnesses—See Thập Tứ Vô Úy.
Mười
Bốn Tâm Sở Bất Thiện: Theo Vi Diệu Pháp, có mười bốn
tâm sở bất thiện—According to The Abhidharma, there are fourteen
unwholesome factors.
1)
Si: Moho (p)—Delusion—Ignorance—Si hay moha đồng nghĩa với
vô minh. Bản chất của nó là làm cho tinh thần chúng ta mù
quáng hay chẳng biết gì. Nhiện vụ của nó là làm cho chúng
ta không thấu suốt được bản chất thật của sự vật.
Nó hiện đến khi chúng ta không có chánh kiến. Nó chính là
gốc rễ của tất cả những nghiệp bất thiện—Delusion or
moha is a synonym for avijja, ignorance. Its characteristic is mental blindness
or unknowing. Its function is non-penetration, or concealment of the real
nature of the object. It is manifested as the absence of right understanding
or as mental darkness. Its proximate cause is unwise attention. It should
be seen as the root of all that is unwholesome.
2)
Vô Tàm: Ahirikam (p)—Shamelessness—Tự mình không biết xấu
hổ khi thân làm việc xằng bậy, khi khẩu nói chuyện xằng
bậy—Shamelessness is the absence of disgust at bodily and verbal misconduct.
3)
Vô Quý: Anottappam (p)—Vô quý là không biết hổ thẹn với
người khi thân khẩu làm và nói chuyện xằng bậy. Vô quý
xãy ra khi chúng ta thiếu tự trọng chính mình và thiếu kính
trọng người—Fearlessness of wrong doing, or moral recklessness is
the absence of dread on account of bodily and verbal misconduct. This happens
due to lack of respect for self and others.
4)
Phóng Dật: Uddhaccam (p)—Restlessness—Unrestrained—Loose—Distracted—Agitation.
Đặc tánh của phóng dật là không tỉnh lặng hay không thúc
liễm thân tâm, như mặt nước bị gió lay động. Nhiệm vụ
của phóng dật là làm cho tâm buông lung, như gió thổi phướn
động. Nguyên nhân gần đưa tới bất phóng dật là vì tâm
thiếu sự chăm chú khôn ngoan—It has the characteristic of disquietude,
like water whipped up by the wind. Its function is to make the mind unsteady,
as wind makes the banner ripple. It is manifested as turmoil. Its proximate
cause is unwise attention to mental disquiet.
5)
Tham: Lobho (p)—Tham là căn bất thiện đầu tiên che đậy lòng
tham tự kỷ, sự ao ước, luyến ái và chấp trước. Tánh
của nó là bàm víu vào một sự vật nào đó hay tham lam đắm
nhiễm những gì nó ưa thích. Nghiệp dụng của nó là sự
bám chặt, như thịt bám chặt vào chảo. Nó hiện lên áp chế
khi chúng ta không chịu buông bỏ. Nguyên nhân gần đưa đến
tham là vì chúng ta chỉ thấy sự hưởng thụ trong sự việc—Greed,
the first unwholesome root, covers all degrees of selfish desire, longing,
attachment, and clinging. Its characteristic is grasping an object. Its
function is sticking, as meat sticks to a hot pan. It is manifested as
not giving up. Its proximate cause is seeing enjoyment in things that lead
to bondage.
6)
Tà Kiến: Ditthi (p)—Wrong view—Tà kiến là thấy sự vật
một cách sai lầm. Tánh và nghiệp dụng của nó là giải thích
sai lầm mà cho là trúng. Nguyên nhân gần của nó là không
chịu tin theo tứ diệu đế—False view means seeing wrongly. Its
characteristic is unwise or unjustified interpretation or belief. Its function
is to preassume. It is manifested as a wrong interpretation or belief.
Its proximate cause is unwillingness to see the noble ones.
7)
Ngã Mạn: Mano (p)—Conceit—Pride. Tánh của tâm sở nầy là
cao ngạo, ỷ tài ỷ thế của mình mà khinh dễ hay ngạo mạn
người. Nó được coi như là tánh điên rồ—Conceit has the
characteristic of haughtiness. Its function is self-exaltation. It is manifested
as vainglory. Its proximate cause is greed disassociated from views. It
should be regarded as madness.
8)
Sân: Doso (p)—Hatred—Ill-will—Tánh của tâm sở nầy là ghét
hay không ưa những cảnh trái nghịch. Nghiệp dụng của nó
là tự bành trướng và đốt cháy thân tâm của chính nó—Doso,
the second unwholesome root, comprises all kinds and degrees of aversion,
ill-will, anger, irritation, annoyance, and animosity. Its characteristic
is ferosity. Its function is to spread, or burn up its own support, i.e.
the mind and body in which it arises. It is manifested as persecuting,
and its proximate cause is a ground for annoyance.
9)
Tật Đố hay Ganh Tỵ: Issa (p)—Envy—Tánh của tật đố hay
ganh tỵ là ganh ghét đố kỵ những gì mà người ta hơn mình
hay sự thành công của người khác. Nguyên nhân đưa đến
tật đố là không muốn thấy sự thành công của người khác—Envy
has the characteristic of being jalous of other’s success. Its function
is to be dissatisfied with other’s success. It is manifested as aversion
towards that. Its proximate cause is other’s success.
10)
Xan Tham: Macchariyam (p)—Avarice—Tánh của xan tham hay bỏn xẻn
là muốn che dấu sự thành công hay thịnh vượng của mình
vì không muốn chia xẻ với người khác—The characteristic of
avarice or stinginess is concealing one’s own success when it has been
or can be obtained. Its function is not to bear sharing these with others.
It is manifested as shrinking away from sharing and as meanness or sour
feeling . Its proximate cause is one’s own sucess.
11)
Lo Âu: Kukkuccam (p)—Lo âu khi làm điều sai phạm —Worry or
remorse after having done wrong. Its characteristic is subsequent regret.
Its function is to sorrow over what has or what has not been done. It is
manifested as remorse.
12)
Hôn Trầm: Thinam (p)—Tánh của hôn trầm là làm cho tâm trí
mờ mịt không sáng suốt—Sloth is sluggishness or dullness of mind.
Its characteristic is lack of driving power. Its function is to dispel
energy. It is manifested as the sinking of the mind. Its proximate cause
is unwise attention to boredom, drowsiness, etc. Sloth is identified as
sickness of consciousness or cittagelanna.
13)
Thụy Miên: Middham (p)—Tánh của thụy miên là buồn ngủ hay
gục gật làm cho tâm trí mờ mịt không thể quán tưởng được—Torpor
is the morbid state of the mental factors. Its characteristic is unwieldiness.
Its function is to smother. It is manifested as drooping, or as nodding
and sleepiness. Sloth and torpor always occur in conjunction, and
are opposed to energy. Torpor is identified as sickness of the mental factors
or kayagelanna.
14)
Hoài Nghi: Vicikiccha (p)—Doubt—Hoài nghi có nghĩa là hoài nghi
về mặt tinh thần. Theo quan điểm Phật giáo thì hoài nghi
là thiếu khả năng tin tưởng nơi Phật, Pháp, Tăng—Doubt
signifies spiritual doubt, from a Buddhist perspective the inability to
place confidence in the Buddha, the Dharma, the Sangha, and the training.
Mười
Bổn Phận Của Một Phật Tử: Ten duties of a Buddhist—Theo Kinh
Thi Ca La Việt, một Phật tử phải chu toàn mười bổn phận
quan yếu đối với gia đình và xã hội—According to the Sigalaka
Sutra, a Buddhist must perform the following ten duties toward his family
and society.
1)
Cha mẹ đối với con cái—Duties of parents toward children:
a)
Cha mẹ phải khuyên con cái giữ đạo hạnh Phật, tạo bầu
không khí thân mật giữa các con các cháu, gần gũi bạn bè
tốt, nhắc nhở cần mẫn học hành, hướng dẫn tìm vợ chồng
cho vừa đôi đúng lứa và bàn thảo chung công việc gia đình—Parents
should advise children to maintain Buddhist behavior, create an intimate
atmosphere among children and grandchildren, and frequent loyal friends,
encourage them in their study and guide them in the choice of a suitable
husband or wife.
b)
Trong Kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật dạy: “Này gia chủ tử,
cha mẹ có lòng thương tưởng đến con theo năm cách—In the
Sigalaka Sutra, the Buddha taught: “Oh son of Sigalaka, there are five
ways in which the parents should treat their children.”
·
Ngăn chận con làm điều ác: They will restrain him from evil.
·
Khuyến khích con làm điều thiện: They will support him in doing
good.
·
Dạy con nghề nghiệp: They will teach him some skill.
·
Cưới vợ xứng đáng cho con: They will find him a suitable wife.
·
Đúng thời trao của thừa tự cho con: In due time, they will hand
over his inheritance to him.
2)
Con đối với cha mẹ—Duties of children toward parents:
a)
Con cái phải hết lòng hiếu kính với cha mẹ, phải giữ danh
dự gia đình, gánh vác công việc nhọc nhằn, săn sóc cha mẹ
khi ốm đau hơn là khóc thương, cúng giỗ linh đình, đặt
vòng hoa trên mộ người đã khuất; không nên theo vợ con
mà bỏ rơi cha mẹ, con mà bất hiếu với cha mẹ thì không
còn một việc xấu xa nào mà không làm được—Children should
be respectful toward their parents, preserve the honors of the family,
assume full charge of heavy, strenuous works, and nurse their parents when
they become sick rather than letting them to die and afterward crying frantically,
laying a big wreath at their tomb or celebrating sumptuous death anniversaries.
They should not listen to their wives’ opinion to abandon their own parents,
because it is too bad to be undutiful toward them.
b)
Theo Kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật dạy: “Này gia chủ tử,
có năm trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ
như phương Đông”—According to the Sigalaka Sutra, the Buddha taught:
“There are five ways in which a son should minister to his mother and
father as the Eastern direction.”
·
Được nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ: He should
think having been supported by them, I will support them.
·
Tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ: I will perform their
duties for them.
·
Tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống: I will keep up the
family tradition.
·
Tôi bảo vệ tài sản thừa tự: I will be worthy of my heritage.
·
Tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời: After my parents’ deaths,
I will distribute gifts on the their behalf.
3)
Chồng đối với vợ—Duties of the husband toward his wife:
a)
Chồng đối với vợ phải tương kính, phải là người cột
trụ có tinh thần trách nhiệm cao độ, gánh vác những việc
nặng nề khó khăn, không to tiếng nặng lời, cư xử nghiêm
túc, ăn uống đơn giản, không keo bẩn, không ngoại tình,
và tin vợ những công việc nhà—Being the pillar of the family,
the husband must be closely related to his wife and both must develop mutual
affection. He should have a great sense of responsibility, take charge
of difficult work, and know how to deal correctly with others. He should
lead a sober life and should not be stingy, nor commit fornication.
b)
Trong Kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật dạy: “Này gia chủ tử,
có năm cách, người chồng phải đối xử với vợ như phương
Tây.”—In the Sigalaka Sutra, the Buddha taught: Oh son of Sigalaka,
there are five ways in which a husband should minister to his wife as the
Western direction.”:
·
Kính trọng vợ: By honouring her.
·
Không bất kính đối với vợ: By not disparaging her.
·
Trung thành với vợ: By not being unfaithful to her.
·
Giao quyền hành cho vợ: By giving authority to her.
·
Sắm đồ nữ trang cho vợ: By providing her with adornments.
4)
Vợ đối với chồng—Duties of the wife toward her husband:
a)
Vợ đối với chồng phải kính nể, dịu dàng, chân thật,
không đôi co, nhà cửa gọn gàng, chi tiêu cần kiệm, giữ
gìn tiết hạnh, bảo vệ gia phong, giáo dục con cái, là hiền
mẫu của con cái, vui vẻ với bà con quyến thuộc, và bạn
bè—The wife must respect her husband, be sweet, sincere, economical,
and faithful. She must protect her family customs and habits, and be good
mannered toward her children and amiable toward relatives and friends.
b)
Trong Kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật dạy: “Này gia chủ tử,
được chồng đối xử như phương Tây theo năm cách như vậy,
người vợ có lòng thương tưởng chồng theo năm cách.”—In
the Sigalaka Sutra, the Buddha taught: “Oh son of Sigalaka, there are
five ways in which a wife, thus ministered to by her husband as the Western
direction.”
·
Thi hành tốt đẹp bổn phận của mình: By properly organising
her work.
·
Khéo tiếp đón bà con: By being kind to the relatives.
·
Trung thành với chồng: By not being unfaithful.
·
Khéo gìn giữ tài sản của chồng: By protecting husband’s property.
·
Khéo léo và nhanh nhẹn làm mọi công việc: By being skilful and
diligent in all she has to do.
c)
Này gia chủ tử, người vợ được người chồng đối xử
như phương Tây theo năm cách và người vợ có lòng thương
tưởng chồng theo năm cách. Như vậy phương Tây được che
chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi:
In this way the Western direction is covered, making it at peace and free
from fear.
5)
Đối với anh chị em, bà con, thân thích, và láng giềng—Duties
of the head of the family toward relatives, kinfolk and neighbors: Thương
yêu và hòa thuận với anh chị em, biết làm điều lợi ích
chung cho gia đình, xã hội, tránh sự ganh tỵ, óc đố kỵ,
gây chia rẽ làm không khí gia đình thiếu đầm ấm an vui.
Giúp đỡ thân thích nghèo, kẻ đau yếu, người nạn
tai tật nguyền, không cố chấp giận hờn dù có ý kiến bất
đồng, tránh dữ làm lành, cần giao thiệp hòa nhã với láng
giềng, nhờ cậy nhau lúc tắt lửa tối đèn—He must get along
with brothers and sisters and relatives, be useful to his family, and society,
and shun jealousy. He must not sow division among family and members and
must help his poor, sick, disabled kinfolk. He should not be unforgiving
or angry against others. He must be courteous toward neighbors who would
help him in case of an emergency.
6)
Thầy đối với trò—Duties of the teacher toward his students:
a)
Thầy phải hết lòng dạy dỗ, chăm sóc trò sao cho tăng tiến
cả phần trí dục cũng như đức dục; phải để ý giảng
dạy những điều mà trò chưa lãnh hội đầy đủ; phải luôn
luôn cởi mở, rộng rãi, lắng nghe những khó khăn mà trò
gặp phải—The teacher is devoted to his students by explaining carefully
what they do not understand yet, being overt and paying sharp attention
wo what they say.
b)
Theo Kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật dạy: “Này gia chủ tử,
các bậc sư trưởng có lòng thương tưởng đến các đệ
tử theo năm cách—In The Sigalaka Sutra, the Buddha taught: “Oh
son of Sigalaka, there are five ways in which their teachers care for their
students.”
·
Huấn luyện đệ tử những gì mình đã được khéo huấn
luyện: They will give thorough instruction.
·
Dạy cho bảo trì những gì mình được khéo bảo trì: Make
sure they have grasped what they should have duly grasped.
·
Dạy cho thuần thục các nghề nghiệp: Given them a thorough grounding
in all skills.
·
Khen đệ tử với các bạn bè quen thuộc: Recommend them to their
friends and colleagues.
·
Bảo đảm nghề nghiệp cho đệ tử về mọi mặt: Provide them
with security in all directions.
c)
Này gia chủ tử, như vậy là bậc sư trưởng được đệ
tử phụng dưỡng như phương Nam theo năm cách và sư trưởng
có lòng thương tưởng đến đệ tử theo năm cách. Như vậy
phương Nam được che chở, được trở thành an ổn và thoát
khỏi các sự sợ hãi: In this way the Southern direction is covered,
making it at peace and free from fear.
7)
Trò đối với thầy—Duties of the students to their teacher:
a)
Trò phải kính mến thầy như cha mẹ, vâng lời thầy dạy,
siêng năng học tập, giúp đỡ thăm nom thầy khi ốm đau hoặc
hoạn nạn—Student should respect their teacher as they do toward their
parents. They must obey, help him in case of illness and be diligent in
their study.
b)
Này gia chủ tử, có năm cách, đệ tử phụng dưỡng các bậc
sư trưởng như phương Nam—There are five ways in which pupils should
minister to their teachers as the Southern direction:
·
Đứng dậy để chào: By rising to greet them.
·
Hầu hạ thầy: By serving them.
·
Hăng hái học tập: By being attentive.
·
Tự phục vụ thầy: By waiting on them.
·
Chú tâm học hỏi nghề nghiệp: By mastering the skills they teach.
8)
Chủ đối với công nhân—Duties of employer toward employee:
a)
Chủ phải chăm sóc sức khỏe người làm, công bình mà phân
công việc, trả lương thích đáng. Nếu người làm phạm lỗi,
phải xét do cố ý hay vô tình mà thưởng phạt; khi họ tích
cực làm việc đưa đến lợi lộc thêm phải thưởng đúng
mức, không keo kiệt—The employer must take care of his employees’
health. He must be impartial when distributing services to them and pay
them their due salary. If the employee makes a mistake, he must carefully
examine if it is done voluntarily or involuntarily before inflicting any
punishment. In case of a reward, it should be relevant to the gains he
has gotten.
b)
Trong Kinh Thi Ca La Việt, Đức Phật dạy: “Này gia chủ tử,
có năm cách một vị Thánh chủ nhân đối xử với hạng nô
bộc như phương Dưới.”—In the Sigalaka Sutra, the Buddha taught:
“Oh son of Sigalaka, there are five ways in which a master should minister
to his servants and work people as the Nadir direction.”
·
Giao công việc đúng theo sức của họ: By arranging their work
according to their strength.
·
Lo cho họ ăn uống và tiền lương: By supplying them with food
and wages.
·
Điều trị cho họ khi bệnh hoạn: By looking after them when they
are ill.
