Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
Ta
Ta:
1)
Nương tựa vào—To rely on—To avail oneself of.
2)
Tiếng thở dài: To sigh—Alas!
Ta
Bà: Jambudvida (skt)— The saha world—The worldly world—Impure Land—Ta
Bà có nghĩa là khổ não, lại cũng có nghĩa là phiền lụy
hay trói buộc, chẳng được ung dung tự tại. Thế giới Ta
Bà, nơi đầy dẫy những mâu thuẫn, hận thù và bạo động.
Nơi mà chúng ta đang sống là một thế giới bất tịnh, và
Phật Thích Ca đã bắt đầu thanh tịnh nó. Con người sống
trong thế giới nầy chịu phải vô vàn khổ hãi vì tam độc
tham, sân, si cũng như những dục vọng trần tục. Cõi Ta Bà
nầy đầy dẫy những đất, đá, gai chông, hầm hố, gò nổng,
thường có những mối khổ về đói khát, lạnh, nóng. Chúng
sanh trong cõi Ta Bà phần nhiều tham đắm nơi phi pháp, tà pháp,
chớ chẳng chịu tin chánh pháp, thọ số của họ ngắn ngủi,
nhiều kẻ gian trá. Nói về vua quan, dầu có nước để cai
trị, họ chẳng hề biết đủ, mà ngược lại sanh lòng tham
lam, kéo binh đánh chiếm nước khác, khiến cho nhiều người
vô tội chết oan; lại thêm nhiều thiên tai như hạn hán, bão
lụt, mất mùa, đói khát, vân vân nên chúng sanh trong cõi nầy
phải chịu vô lượng khổ sở. Nơi cõi Ta Bà nầy, sự thuận
duyên cùng an vui tu tập thì ít, mà nghịch duyên phiền não
thì nhiều. Hầu hết người tu hành đều dễ bị thối thất
tâm Bồ Đề đã phát lúc ban đầu. Theo Đức Phật, quả đất
mà chúng ta đang ở đây có tên là Nam Thiệm Bộ Châu, nằm
về hướng nam của núi Tu Di, vốn là một phần nhỏ nhất
trong hệ thống Đại Thiên Thế Giới do Đức Phật Thích Ca
Mâu Ni làm giáo chủ—Saha means sufferings and afflictions; it also
means worries, binding, unable to be free and liberated. The worldly world
is full of storm, conflict, hatred and violence. The world in which we
live is an impure field, and Sakyamuni is the Buddha who has initiated
its purification. People in this world endure many sufferings stemming
from three poisons of greed, anger and delusion as well as earthly desires.
The Saha World is filled with dirt, rocks, thorns, holes, canyons, hills,
cliffs. There are various sufferings regarding thirst, famine, hot, and
cold. The people in the Saha World like wicked doctrines and false dharma;
and do not have faith in the proper dharma. Their lives are short and many
are fraudulent. Kings and mandarins, although already have had lands to
govern and rule, are not satisfied; as they become greedy, they bring forces
to conquer other countries causing innocent people to die in vain. In addition,
there are other infinite calamities such as droughts, floods, loss of harvest,
thirst, famine, epidemics, etc. As for this Saha World, the favorable circumstances
to cultivate in peace and contenment are few, but the unfavorable conditions
of afflictions destroying path that are rather losing Bodhi Mind they developed
in the beginning. Moreover, it is very difficult to encounter a highly
virtuous and knowledgeable advisor. According to the Buddha, the planet
in which we are currently living is called Virtuous Southern Continent.
It is situated to the south of Mount Sumeru and is just a tiniest part
of the Great World System of the Saha World in which Sakyamuni Buddha is
the ruler.
Ta
Bà Thế Giới: Saha-loka-dhatu (skt)—The world of human beings.
Ta
Bà Tịnh Độ: Samsara and the Pure Land—Theo Kinh Phật Thuyết
A Di Đà, có hai cõi là Ta Bà và Tịnh Độ—According to the
Amitabha Sutra, there are two realms, they are samsara and the Pure Land:
1)
Ta Bà: Samsara—See Ta Bà.
2)
Tịnh Độ: The Pure Land—See Tịnh Độ.
Ta
Cát Lợi Đa Da Ni: Agni (skt)—See Ác Kỳ Ni.
Ta
La Thọ: The Tala tree—Its edible fruit resembling the pomegranate,
its leaves being used for writing.
Ta
La Bồ Tát: Bồ Tát Ta La là một hình thức của Quan Âm, người
ta nói rằng Bồ Tát Ta La được tạo thành bởi con mắt của
Quán Âm—Tara Bodhisattva, as a form of Kuan-Yin, is said to have been
produced from the eye of Kuan-Yin.
Ta
Thán: To complain.
Ta
Thông Khai Đạo: Hai tông Biệt giáo và Viên giáo đều dựa
vào Thông giáo để tiến hóa—The two other schools of Differentiated
and Complete Teachings depend on the T’ung or Intermediate school for
their evolution.
Tá:
Giả tá (mượn)—To borrow—To lend.
Tá
Hoa Hiến Phật: Mượn Hoa cúng Phật (ý nói lấy đồ của
người khác để cúng Phật)—To borrow a flower to offer to Buddha,
i.e. to serve him with another’s gift.
Tá
Túc: To stay overnight at someone’s house.
Tà:
Deviant—Improper—Evil—Deflected—Erroneous—Heterodox—Depraved—Opposite.
Tà
Chấp: Cố chấp vào kiến giải bất chính—Heterodox tenets
and attachment to them.
Tà
Chính: Slanting and straight.
Tà
Dâm: Kamesu-micchacara (p).
(I)
Nghĩa của tà dâm—The meaning of Kamesu-micchacara:
1)
Sexual misconduct—Obscene—Adultery.
2)
See Dâm in Vietnamese-English Section.
(II)
Bốn điều kiện cần thiết để tạo nghiệp tà dâm—Four
conditions that are necessary to complete the evil of sexual misconduct:
1)
Ý nghĩ muốn thỏa mãn nhục dục: The thought to enjoy.
2)
Cố gắng thỏa mãn nhục dục: Consequent effort.
3)
Tìm phương tiện để đạt được mục tiêu: Means to gratify.
4)
Sự thỏa mãn: Gratification.
(III)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, đây
là những quả báo không tránh khỏi của tà dâm—According
to The Buddha and His Teachings, written by Most Venerable Narada, these
are the inevitable consequences of Kamesu-micchacara.
1)
Có nhiều kẻ thù: Having many enemies.
2)
Đời sống vợ chồng không hạnh phúc: Union with undesirable
wives and husbands (spouses).
3)
Sanh ra làm đàn bà hay làm người bán nam bán nữ: Birth as a
woman or as a eunuch (thái giám).
(IV)
Những lời Phật dạy về “Tà Dâm” trong Kinh Pháp Cú—The
Buddha’s teachings on “Sexual misconduct” in the Dharmapada Sutra:
1)
Buông lung theo tà dục, sẽ chịu bốn việc bất an: mắc tội
vô phước, ngủ không yên, bị chê là vô luân, đọa địa
ngục—Four misfortunes occur to a careless man who commits adultery:
acquisition of demerit, restlessness, moral blame and downward path (Dharmapada
309).
2)
Vô phước đọa ác thú bị khủng bố, ít vui, quốc vương
kết trọng tội: đó là kết quả của tà dâm. Vậy chớ nên
phạm đến—There is acquisition of demerit as well as evil destiny.
No joy of the frightened man. The king imposes a heavy punishment. Therefore,
man should never commit adultery (Dharmapada 310).
Tà
Dục: To follow wrong desires or emotions.
Tà
Đảo Kiến: Perverted views.
Tà
Đạo: Paganism—Heterodox way or doctrine.
Tà
Định: Miccha-samadhi—Wrong concentration—Evil samadhi—The
accummulation of suffering to be endured in purgatory by one of heterodox
nature.
Tà
Giải: Paramasa (p)—Misapprehension—Một từ để chỉ “tà
kiến” vì nó sanh khởi dưới hình thức không thấy được
tự tính của một pháp, lại thấy cách khác không thực—A
term for “wrong view,” because it occurs in the aspect of missing the
individual essence of a given dharma and apprehending an unactual individual-essence.
Tà
Giáo: Heresy—Tà giáo nguyên thủy là một từ ngữ của khái
niệm tôn giáo của Tây Phương; không có từ tương đương
trong Phật giáo. Phạn ngữ “Drsti” có nghĩa là “tà kiến,”
không phải vì lý luận mà vì khát vọng hay ao ước. Theo truyền
thống Phật giáo, hình thức tà giáo tệ hại nhất là nhóm
chủ trương có một cái ngã hằng hữu—Heresy is primary a Western
religious concept; there is no exact Buddhist equivalent. The Sanskrit
word “Drsti” literally means a wrong view, that is due not to reason
but to craving or desire. According to Buddhist tration, the most serious
form of heresy is to assert the reality and permanence of the individual
human ego, i.e., the assertion of atta or atman.
Tà
Giới: Heretical rules (precepts).
Tà
Hành: erroneous ways.
Tà
Hạnh:
1)
Tà Dâm: Adulterous conduct.
2)
Chín mươi sáu cách tà hạnh: The ninety-six heretical ways.
3)
Giới hạnh ngoại đạo: The diciplines of non-Buddhist sects.
4)
Theo Thanh Tịnh Đạo, tà hạnh là làm những điều đáng lý
không nên làm, và không làm cái nên làm, do tham sân si và sợ.
Chúng được gọi là đường xấu vì đó là những con đường
mà bậc Thánh không đi—According to The Path of Purification, “Bad
Ways” is a term for doing what ought not to be done and not doing what
ought to be done, out of desire, hate, delusion, and fear. They are called
“bad ways” because they are ways not to be travel by Noble Ones.
Tà
Hạnh Chân Như: Hiện tượng chân như, từ đó khởi lên khổ
đau chồng chất—The phenomenal bhutatathata, from which arises the
accumulation of misery.
Tà
Hạnh Chướng: Common unenlightened conduct.
Tà
Kế: Dishonest (wicked) plan.
Tà
Khí: Bad air.
Tà
Kiến: Drishti (skt)—False views—Heretical views—Không thừa nhận
nhân quả, không theo Phật pháp, một trong ngũ kiến và thập
ác. Trong thời Đức Phật còn tại thế, có ít nhất là 62
tà kiến ngoại đạo—Improper views—Wrong views—Heterodox views—Not
recognizing the doctrine of normal karma—To follow wrong views—Perverted
(wrong) views or opinions, not consistent with the dharma, one of the five
heterodox opinions and ten evils. There were at least sixty-two heretical
views (views of the externalist or non-Buddhist views) in the Buddha’s
time.
(I)
Tà kiến theo quan điểm Phật Giáo Đại Thừa—Wrong views according
to the point of views of Mahayana Buddhism: Theo Phật Giáo Đại Thừa,
có ít nhất hai loại tà kiến—According to Mahayana, there are
at least two kinds of wrong
views:
1)
Đoạn kiến: Annihilation-View.
2)
Thường kiến: Eternity-View.
(II)
Tà Kiến theo quan điểm Phật Giáo Nguyên Thủy—Wrong views
according to Hinayana Buddhism:
(A)
Theo Phật Giáo nguyên Thủy được ghi lại trong A Tỳ Đạt
Ma Luận, tà kiến là ba quan kiến sai lầm sau đây được ghi
lại trong Kinh Tạng—According to Theravada Buddhism in Abhidharma,
wrong views are the following three wrong views which mentioned in the
Sutra Pitaka:
1)
Ahetuka-ditthi (p): Tin rằng mọi sự vật từ nhiễm đến tịnh
đều phát sanh không có nguyên nhân, nhiễm tịnh chỉ là tình
cờ mà thôi—The acausality view, which states that there is no cause
or condition for the defilement and purification of beings, that beings
are defiled and purified by chance, or necessity.
2)
Akiriya-ditthi (p): Tin rằng hành động dầu tốt hay xấu đều
không tạo quả, do đó chối bỏ luân lý đạo đức—The inefficacy
of action view, which claims that deeds have no efficacy in producing results
and thus invalidates moral distinctions.
3)
Natthika-ditthi (p): Đoạn kiến—Tin rằng không có kiếp sống
nào sau kiếp nầy, do đó chối bỏ mọi ý nghĩa đạo lý của
nghiệp—Nihilism, which denies the survival of the personality in any
form after death, thus negating the moral significance of deed.
(B)
Cũng theo Phật Giáo Nguyên Thủy, có mười loại tà kiến khác—Also
according to the Hinayana Buddhism, there are another ten kinds of wrong
views:
1)
Tin rằng không có cái gì gọi là “để bát,” nghĩa là để
bát cho chư Tăng Ni không đem lại lợi ích gì: There is no such
virtue and generosity. This means that there is no good effect in giving
alms.
2)
Tin rằng không có gì gọi là “cúng dường,” nghĩa là cúng
dường cho chư Tăng Ni không đem lại lợi ích gì: There is no
such virtue as liberal alms-giving.
3)
Tin rằng không có gì gọi là “dâng tặng,” hay dâng tặng
vật dụng đến chư Tăng Ni không đem lại lợi ích gì: There
is no such virtue as offering gifts to guests. This means there is no effetc
in such charitable actions.
4)
Tin rằng không có nhân quả, nghĩa là hành động thiện ác
đều không gây hậu quả nào: There is neither fruit, nor result
of good or evil deeds.
5)
Tin rằng không có gì gọi là “thế gian nầy”: There is no
such belief as “this world.”
6)
Tin rằng không có gì gọi là “thế giới tới,” nghĩa là
người sanh ở đây không chấp nhận có tiền kiếp và kiếp
vị lai: There is no such belief as “a world beyond,” i.e. those born
here do not accept a past existence, and those living here do not accept
future life.
7)
Tin rằng không có “mẹ”: There is no “mother.”
8)
Tin rằng không có “cha,” nghĩa là đối xử với cha mẹ
thế nào cũng không có hậu quả: There is no father, i.e. there
is no effect in anything done to them.
9)
Tin rằng không có chúng sanh chết và tái sanh: There are no beings
that died and are reborn.
10)
Tin rằng không có những bậc tu sĩ xa lánh chốn phồn hoa đô
hội để tìm nơi vắng vẻ tham thiền nhập định, cũng như
những bậc thiện tri thức, đức độ cao thượng, đạo hạnh
trang nghiêm đã chứng đạt đạo quả (chư Phật và A La Hán):
There are no righteous and well-disciplined recluses and brahmins who,
having realized by their own super-intellect this world and the world beyond,
make known the same (Buddhas and Arahants).
(III)
Theo Kinh Ví Dụ Con Rắn trong Kinh Trung Bộ, Đức Phật dạy
về người có tà kiến như sau: “Đây là thế giới, đây
là tự ngã, sau khi chết, tôi sẽ thường còn, thường hằng,
thường trú, không biến chuyển. Tôi sẽ trú như thế này
cho đến mãi mãi.”—According to the Simile of the Snake in the
Middle length Discourses of the Buddha, the Buddha taught about someone
who has the wrong views as follows: “This is self, this is the world;
after death I shall be permanent, everlasting, eternal, not subject to
change; I shall endure as long as eternity.”
(IV)
Hai điều kiện cần thiết để thành lập nghiệp tà kiến—Two
things that are necessary to complete the evil of wrong
views:
1)
Tánh cách sai lầm trong lối nhìn sự vật: Perverted manner in
which the object is viewed.
2)
Cố chấp theo quan niệm sai lầm ấy: The understanding of it according
to that misconception.
(V)
Những hậu quả không thể tránh được của nghiệp tà kiến—The
inevitable consequences of false views:
1)
Những ham muốn thấp hèn: Base desire.
2)
Kém trí tuệ: Lack of wisdom.
3)
Thiếu thông minh: Dull wit.
4)
Bệnh hoạn kinh niên: Chronic diseases.
5)
Tư tưởng xấu xa đáng chê trách: Blameworthy ideas.
(VI)Không
tà kiến—Having no wrong views: Theo Kinh Ví Dụ Con Rắn trong
Trung Bộ Kinh, Đức Phật đã dạy: “Người nào nghe Như Lai
hay đệ tử Như Lai thuyết pháp để bạt trừ tất cả kiến
xứ, cố chấp, thiên chấp, thiên kiến, tùy miên, sự tịnh
chỉ mọi hành động, sự từ bỏ mọi sanh y, sự diệt trừ
khát ái để đưa đến ly tham, đoạn diệt, Niết Bàn. Vĩ
ấy nghĩ rằng chắc chắn ta sẽ bị đoạn diệt, chắc chắn
ta sẽ bị hoại diệt, chắc chắn ta sẽ không tồn tại. Vị
ấy không sầu muộn, không than vãn, không khóc lóc; vị ấy
không đấm ngực, không đi đến bất tỉnh.”—According to
the Simile of the Snake in the Middle Length Discourses of the Buddha,
the Buddha taught about someone who does not have wrong views as follows:
“Here Bhikkhus! Someone who hears the Tathagata or a disciple of the
Tathagata teaching the Dharma for the elimination of all standpoints, decisions,
obsessions, adherences, and underlying tendencies, for the stilling of
all formations, for the relinquishing of all attachments, for the destruction
of craving, for dispassion, for cessation, for Nirvana. He thinks that
he will be annihilated, he will be perished; he will have no more sorrow,
grieve, and lament; he does not weep beating his breast and become distraught.”
***For
more information, please see Ngũ Kiến Vi Tế and Thập Ác.
(VII)
Những lời Phật dạy về “Tà Kiến” trong Kinh Pháp Cú—The
Buddha’s teachings on “Wrong views” in the Dharmapada Sutra:
1)
Không đáng hổ lại hổ, việc đáng hổ lại không, cứ ôm
tà kiến ấy, địa ngục khó lánh xa—Those who embrace the wrong
views, are ashamed of what is not shameful, and are not ashamed of
what is shameful, will not be able to avoid the hell (Dharmapada 316).
2)
Không đáng sợ lại sợ, việc đáng sợ lại không, cứ ôm
tà kiến ấy, địa ngục khó lánh xa—Those who fear when they
should not fear, and don’t fear in the fearsome, embrace these false
views, will not be able to avoid the hell (Dharmapada 317).
3)
Không lỗi tưởng là lỗi, có lỗi lại tưởng không, cứ
ôm tà kiến ấy, địa ngục khó lánh xa—Those who perceive faults
in the faultless, and see no wrong in what is wrong; such men, embracing
false doctrines, will not be able to avoid the hell (Dharmapada 318).
Tà
Kiến Thừa: Cỗ xe tà kiến—The Vehicle of perverted views.
Tà
Kiến Trù Lâm: Tà kiến có muôn hình vạn trạng như cây rừng
chằng chịt um tùm—The thickets of heterodoxy.
Tà
Kiến Võng: See Tà Võng.
Tà
Lộ: Evil way.
Tà
Ma: Maras—Evil spirit—Evil demons and spirits.
Tà
Ma Ngoại Đạo: Maras and heretics.
Tà
Mạn: Mithyamana (skt)—Không tôn kính Tam Bảo, làm những việc
quấy ác để được lợi mình. Ngã mạn trong tà kiến và
những việc làm xằng bậy—To hold to heterodox views and not to
reverence Triratna—Perverse or evil pride—Doing evil for self-advancement—Vaunting
lack of virtue for virtue—Pride in false views or doings.
Tà
Mệnh: Tỳ Kheo không khất thực để tự sống như giới luật
đã quy định mà sinh sống bằng phương cách tà vạy, làm
những nghề bị giới luật cấm. Một vị sư đi làm kiếm
tiền, xem quẻ, dùng tài để sinh sống, nịnh bợ, làm ảo
thuật, xin ăn hay cầu được bố thí cúng dường, vân vân—Heterodox
or improper way to obtain a living on the part of a monk by doing
work by his hands, by astrology, his wits, flattery, magic, etc.
**
For more information, please see Tứ Chủng
Tà Mệnh.
Tà
Mệnh Thuyết Pháp: Thuyết pháp lấy tiền kiếm sống là tà
mệnh thuyết pháp—The heterodox way of preaching or teaching, for
the purpose of making a living.
Tà
Mệnh Thực: See Tà Mệnh.
Tà
Ngụy: Dishonest—False.
Tà
Nhãn: Wicked eyes.
Tà
Nịnh: Dishonest and flattering.
Tà
Pháp: Heterodoxy—False doctrine or methods.
Tà
Phiến: Quạt tà, dùng tà đạo để kích động nhân tâm—Heterodox
fanning, i.e. to influence people by flase doctrine.
Tà
Sơn:
1)
Một núi tà kiến: A mountain of error or heterodox ideas.
2)
Tà kiến lớn như một ngọn núi: Heterodox ideas are as great as
a mountain.
Tà
Tà:
1)
Slanting—Oblique—Inclined.
2)
To be slow.
Tà
Tâm: Evil mind.
Tà
Thuyết: False doctrine.
Tà
Thuyết Pháp: Thuyết những giáo pháp tà ngụy hoặc thuyết
giảng Phật pháp kiếm tiền sinh sống—To preach false doctrine—To
preach or teach the Dharma for the purpose of making a living.
Tà
Tính Định: Tà Định—Tà Định Tụ, một trong tam tụ—The
accumulation of suffering to be endured in purgatory by one of heterodox
nature, one of the three accumulation.
Tà
Trí: Evil wisdom.
Tà
Tụ: Khổ đau chồng chất vì tà kiến, một trong tam tụ—The
accumulation of misery produced by false views, one of the three accumulations.
Tà
Tuần: Jhapita (skt)—Dùng lầm lẫn cho từ “Trà Tỳ”—Being
erroneously used to represent “Burial or cremation.”
Tà
Tư: Ham muốn hay dục vọng vị kỷ—Depraved and selfish desires,
lust.
Tà
Tư Duy: Sự tư duy tà vạy—Heterodox reflection or thought.
Tà
Vạy: Crooked—Dishonest
Tà
Vân: Đám mây tà kiến phủ trùm Phật tánh trong tâm—Clouds
of falsity or heterodoxy, which cover over the Buddha-nature in the heart.
Tà
Võng: Lưới tà hay tà kiến đan bện vào nhau như như cái lưới—The
net of heterodoxy, or falsity.
Tả:
1)
Bên trái: Left—The left hand.
2)
Giả dối: False.
3)
Tuôn ra: To purge—To drain.
4)
Viết: To write.
Tả
Dược: Thuốc xổ—Purgatives.
Tả
Đạo: False doctrine.
Tả
Hữu: Left and right.
Tả
Khê: Tso-Ch’i—Vị tổ thứ tám của tông Thiên Thai, tên là
Huyền Lang—The eighth T’ien-T’ai patriarch, named Hsuan-Lang.
**
For more information, please see
Huyền Lang.
Tả
Kinh: Chép kinh—To copy the scriptures.
Tạ:
Cảm ơn—To thank—To return with thanks.
Tạ
Giới: Cảm tạ (Tam Bảo) khi thọ giới—To give thanks for being
given the commandments, i.e. being ordained.
Tạ
Lỗi: See Tạ Tội.
Tạ
Ơn: To express gratitude to somone
Tạ
Thế: To pass away—To die.
Tạ
Tội: To apologize—To beg pardon—To excuse oneself.
Tạ
Từ: To thank and leave.
Tác:
1)
Dây gai: Cord.
2)
Làm: To make—To do—To act.
3)
Sợ dây mà Kim Cang Vương dùng để trói cột những kẻ ác:
The cord or snoose of the Vajra-King by which he binds the evil.
4)
Sợi dây mà Đức Quán Thế Âm dùng để nối kết những người
thiện lại với nhau: The cord or snoose of Kuan-Yin by which he binds
the good.
Tác
Ác: Làm việc ác—To do evil.
Tác
Bình Thiên Tử: See Táo Bình Thiên Tử.
Tác
Chứng: Sacchikatabbo or Sacchikatori (p)—Ngộ hay nhận rõ như
thực—To realize—To be realized (Zen).
Tác
Cử: Trong ngày tự tứ, mời vị sư có đức độ trong Tăng
chúng chủ trì, nêu rõ các tội mà vị Tỳ Kheo nào đó phạm
phải cho Tăng chúng biết—The accusation of sin made against particular
monk by the virtuous monk who presides at the pravarana gathering on the
last day of the summer’s rest.
Tác
Dụng: Function—Activity.
Tác
Động: To manifest.
Tác
Gia: Vị tổ khai sáng, một từ được dùng trong Thiền tông—Leader,
founder, head of sect, a term used by the Ch’an (Zen) or Intuitive school.
Tác
Giả:
1)
Người viết hay người biên soạn: Author—Writer.
2)
Tác nhân của hành động: A doer, he who does things—Maker—Creator.
Tác
Giới: Tên gọi khác của “biểu sắc.” Tuân theo những giới
luật để thành tựu thân khẩu bên ngoài (những tác nghiệp
của thân và khẩu khi thụ giới thì gọi là “tác giới.”
Những nghiệp thể thâu nhận vào bên trong thân thể thì gọi
là “vô tác giới”), đối lại với vô tác giới hay vô
biểu sắc bên trong—Obedience to the commandments, external fulfillment
of them, in contrast with the inner grace.
Tác
Hại: To harm—To hurt—To damage.
Tác
Họa: To cause misfortunes.
Tác
Hợp: To combine.
Tác
Lễ: To pay one’s respect by worship—To make an obeisance.
Tác
Náo: To cause a stir.
Tác
Nghiệp: Nghiệp được làm ra bởi thân, khẩu, ý đều được
rút ra trong kiếp tới—Karma produced (by action of body, words,
and thought, which educe the kernel of the next rebirth).
Tác
Nguyện Môn: Thệ nguyện cứu độ chúng sanh và hoàn thành
bổn nguyện như là được sanh vào cõi Tịnh Độ của Phật
A Di Đà. Đây là đệ tam môn trong Ngũ Môn Tịnh Độ—To make
a vow to benefit self and others, and to fulfill the vow so as to
be born in the Pure Land of Amitabha. This is the third of the five doors
or ways of entering the Pure Land.
Tác
Ngữ: See Tác Thoại.
Tác
Nhân: Kartri (skt)—Nhân tố tạo ra sự tác động—Agent.
Tác
Pháp: Karma, which results from action (the deeds of the body, mouth and
mind)—To perform ceremony.
Tác
Pháp Đắc: To receive ceremonial ordination as a monk.
Tác
Pháp Giới: The place of assembly for ceremonial purpose.
Tác
Phạm: Phạm tội bằng hành động (hay phạm những giới mà
mình đã thụ) như sát sanh, trộm cắp, vân vân thì gọi là
“tác phạm.”—Transgression sin by action, active sin, or positive
in doing evil such as killing, stealing, etc.
Tác
Pháp:
1)
Làm lễ: To perform ceremonies.
2)
Hậu quả từ tạo tác nơi thân miệng: Karma, which results from
action, i.e. the “deeds” of body or mouth.
Tác
Pháp Đắc: Thọ giới Yết Ma phải có đầy đủ tam sư thất
chứng (một hội đồng gồm ba vị Tăng cao tuổi hạ, và bảy
người khác có thể là chư Tăng hay những vị hộ trì Phật
pháp lâu năm)—To receive ceremonial ordination as a monk, with the
witness of an assembly of three senior monks, and seven other people, either
monks or senior lay people.
Tác
Pháp Giới: Địa phận hay nơi để nhiếp Tăng (thực hành
theo pháp yết ma mà kết thành địa giới thì gọi là “Tác
Pháp Giới”)—The place of assembly for ceremonial purposes.
Tác
Pháp Sám Hối: Một trong ba loại sám hối (thân lễ bái, miệng
xưng lời, ý suy nghĩ)—One of the three kinds of monastic confession
and repentance.
Tác
Phẩm: Work (of a writer or painter).
Tác
Phật: Thành Phật, cắt đứt mọi phiền não, hoàn thành giác
ngộ và chấm dứt giai đoạn cuối cùng của Bồ Tát—To become
or be a Buddha (to cut off illusion, attain complete enlightenment, and
end the stage of Bodhisattva discipline).
Tác
Phật Sự: Làm việc Phật sự hay hành lễ theo nghi thức Phật
giáo—To do the work of Buddha—To perform Buddhist ceremony.
Tác
Quyền: Copyright.
Tác
Thành: To accomplish—To combine.
Tác
Thị Tư Duy Thời, Thập Phương Phật Giai Hiện Tiền: Một
khi đã có chánh tư duy thì mười phương chư Phật đều hiện
tiền—When establish the right thinking, the Buddhas of the ten directions
all appear.
Tác
Thiện: Làm việc thiện như tu hành, bố thí, vân vân—To do
good (Worship, bestow alms, etc).
Tác
Thoại: Express, expression in words; forced statements, a demand or request,
e.g. for information.
Tác
Trì: Doing what is right (worship, monastic life, etc).
Tác
Trì Giới: Tích cực trì giới (việc thiện vâng làm),
đối lại với thụ động hay tiêu cực trì giới (chỉ trì
giới hay việc ác không làm) như không sát sanh, không trộm
cắp, vân vân—Active keeping of the commandments, active law in contrast
with passive, such as not killing, not stealing, etc.
Tác
Văn: To write an essay.
Tác
Ý: Manasikara (p)—Cittotpada or Manaskara (skt).
1)
Sự chú ý của tâm: Attention-Attention of the mind.
2)
Có những tư tưởng dấy lên nơi tâm, có tác dụng mách cho
tâm nương theo cái cảnh sở duyên—To have the thought arise—Be
aroused, beget the resolve.
Tạc:
To engrave—To sculpture—To carve.
Tạc
Nhật: Hôm qua.
Tạc
Nhật Thuyết Định Pháp, Kim Nhật Thuyết Bất Định Pháp:
Hôm qua thuyết về định pháp, hôm nay thuyết về những ngoại
lệ—Yesterday preaching an established rule, today preaching and exception
to the rule.
Tạc
Tượng: To carve a statue.
Tách:
To split—To separate.
Tai:
1)
Lỗ tai: Ear.
2)
Tai họa: Calamity.
Tai
Biến: Catastrophe—Disaster—Calamity.
Tai
Hại: Damaging—Disastrous.
Tai
Họa: Disaster—Terrible that happens unexpectedly.
Tai
Nạn: Accident.
Tai
Nạn Bất Kỳ: Unfoerseen accident.
Tai
Thính: Quick ear.
Tai
Tiếng: Bad reputation.
Tai
To Mặt Lớn: Important or distinguished person.
Tai
Ương: Disaster.
Tái:
1)
Repeat—Again—The second time.
2)
Pale—White.
Tái
Diễn: To happen again.
Tái
Hồi: To see again.
Tái
Lập: To set-up again—To re-establish.
Tái
Phạm: To repeat an offence—To replase into a crime.
Tái
Sanh: Rebirth—To be born again—To come to life again—Reincarnation:
Sự tái sanh là do hậu quả của nghiệp. Theo niềm tin Phật
giáo, không có sự đầu thai của một linh hồn hay một chất
nào từ một thân xác nầy đến một thân xác khác. Cái thực
sự xãy ra tiến trình tư tưởng chủ động của người sắp
chết (Javana) phóng ra một số lực thay đổi tùy theo sự thanh
tịnh của năm chập tư tưởng trong loạt nầy. Những lực
nầy gọi là “năng lượng nghiệp” (Karma vega) tự nó lôi
cuốn vào lớp vật chất tạo ra bởi cha mẹ trong dạ con người
mẹ. Uẩn vật chất trong hợp chất phôi thai phải có những
đặc tính khả dĩ có thể tiếp nhận loại năng lượng nghiệp
đặc biệt nầy. Sự lôi cuốn theo cách thức này của những
loại uẩn vật chất khác nhau tạo ra bởi cha mẹ xuất hiện
do hoạt động của cái chết và đem lại sự tái sinh thuận
lợi cho người sắp chết. Một tư tưởng bất thiện sẽ
đưa đến một sự tái sanh không thuận lợi. Khi đầu thai,
mỗi mỗi chúng sanh đều có hình dáng xấu đẹp, sang hèn
khác nhau, đó đều là do các nghiệp nhân đã tạo ra khi còn
mang thân tiền hữu cảm thành—Rebirth is the result of karma.
In Buddhist belief, there is no transmigration of soul or any substance
from one body to another. What really happens is that the last active thought
(Javana) process of dying man releases certain forces which vary in accordance
with the purity of the five thought moments in that series. These forces
are called karma vega or karmic energy which attracts itself to a material
layer produced by parents in the mother's’womb. The material aggregates
in this germinal compound must possess such characteristics as are suitable
for the reception of that particular type of karmic energy. Attraction
in this manner of various types of physical aggregates produced by parents
occurs through the operation of death and gives a favourable rebirth to
the dying man. An unwholesome thought gives an unfavourable rebirth. Each
and every type of sentient being will have different appearance whether
it be beautiful or ugly, superior or inferior. This is determined and is
manifested based solely on the various karma sentient beings created while
alive with their antecedent bodies.
Tái
Thế: To come to life again—To be reborn.
Tái
Vãng: The second time (reincarnation).
Tài:
1)
Tài giỏi: Talent.
2)
Tài lợi: Vasu (skt)—Wealth—Riches.
Tài
Ăn Nói: Talent for speaking.
Tài
Chủ: A wealthy (rich) man.
Tài
Cúng Dường: Một trong ba phép cúng dường một vị Phật,
lấy của cải châu báu thế gian mà cúng dường lên chư Phật—One
of the three modes of serving a Buddha, offerings or gifts of material
goods—See Tam Cúng Dường.
Tài
Danh: Talent and fame.
Tài
Dục: Một trong năm tà dục—One of the five wrong desires, the
desire for wealth—See Ngũ Dục.
Tài
Đức: Talent and virtue.
Tài
Hoa: Genius.
Tài
Khan: Tham xan bỏn xẻn—Meanness—Stinginess.
Tài
Liệu: Document.
Tài
Lợi: Rich and interest.
Tài
Lực: Talent and strength.
Tài
Năng: Ability—Capability.
Tài
Sắc: Tiền tài và sắc đẹp của đàn bà—Wealthy and beauty
(beauty of a woman).
Tài
Thần: Kuvera (skt)—The god of wealth.
Tài
Thí: Dana (skt)—Lấy của cải, quần áo, thức ăn, ruộng nương,
nhà cửa, châu báu mà bố thí—Almsgiving—Offering of goods—See
Tài Cúng Dường, Tam Cúng Dường, and Tam Bố Thí.
Tài
Thí Cúng Dường: See Tài Thí.
Tài
tình: Skilful—Clever.
Tại:
At—In—On—Present.
Tại
Gia: Cư sĩ tại gia, chứ không phải tu sĩ xuất gia—At home
(a lay man or woman)—Not leaving home as a monk or a nun—One who resides
at home (in a family).
Tại
Gia Nhị Giới: Hai giới tại gia—Two kinds of commandments observed
by the lay:
(A)
Nhị Giới Tiểu Thừa—Two kinds of commandments observed by the
Hinayana laypersons:
1)
Tại gia ngũ giới: Five commandments for the lay.
2)
Tại gia Bát quan Trai giới: Eight commandments for the lay.
(B)
Thập Thiện Cho Tại Gia Giới Đại Thừa—Commandments observed
by the Mahayana laypersons are ten good rules.
Tại
Gia Trì Giới Xuất Gia: One who is still at home, but observes the
whole of a monk’s or nun’s rules.
Tại
Gia Trì Thập Thiện (Sa Di Giới): One who is still at home, but observes
the ten good rules.
Tại
Gia Xuất Gia:
1)
Cư sĩ và tu sĩ: Lay people and monks.
2)
Vị cư sĩ tại gia mà giữ cụ túc giới của một vị tăng
hay Ni: One who while remaining at home observes the whole of monk’s
or nun’s rules.
Tại
Lý Giáo: Tại Lý Giáo, thoát thai từ Bạch Liên Xã, được
thành lập tại tỉnh Sơn Đông vào đầu đời nhà Thanh; danh
hiệu “Lý” tự nó liên hợp ba tôn giáo lại với nhau, Khổng,
Lão và Phật; tín đồ của tông phái nầy không thờ hình
tượng, không đốt nhang, không hút thuốc, không uống rượu,
và là những người trường chay—The T’sai-Li secret society,
an offshoot of the White Lily Society, was founded in Shan-Tung at the
beginning of the Ch’ing dynasty; the title :in the Li” indicating that
the society associated itself with all religions, Confuciansim, Taoism,
and Buddhism; its followers set up no image, burnt no incense, neither
smoke nor drank, and were vegetarian.
Tại
Tại Thế Thế: In every place.
Tại
Tại Xứ Xứ: In every place.
Tại
Tâm: In one’s heart.
Tại
Thế:
1)
Lúc sanh thời: While alive.
2)
Trên thế giới: In the world.
3)
Tam Giới: Lokiya (p)—See Tam Giới.
Tại
Tôi: Because of me.
Tại
Triền: In bonds—See Tại Triền Chân Như.
Tại
Triền Chân Như: The fettered bhutatathata—Lý chân như pháp tính
ẩn trong phiền não triền phược—The bhutatathata in limitations.
Tại
Triền Như Lai: Tathagata in bonds—See Tâm Pháp Thân.
Tại
Tục: Trong trạng thái thế tục—In and of the world—Unenlightened—In
a lay condition.
Tại
Vì: Because.
Tam:
Tri or Traya (skt)—Three.
Tam
A Tăng Kỳ Kiếp: Ba A Tăng Kỳ kiếp—The three great asamhkyeya
kalpas—The three timeless periods of a bodhisattva’s progress to Buddhahood.
Tam
Ác Đạo:
(A)
Tam ác thú—Three evil gati, or paths of transmigration—Three hardships
or sufferings in the three lower paths of transmigration:
1)
Địa ngục: The hells.
2)
Ngạ quỷ: The hungry ghosts.
3)
Súc sanh: The animals.
(B)
Ấn Quang Đại Sư khuyên người chuyên nhất niệm Phật cho
tâm mình không còn tham luyến chi đến việc trần lao bên ngoài.
Đừng quên cái chết đang rình rập bên mình chẳng biết xãy
ra lúc nào. Nếu như không chuyên nhất niệm Phật cầu sanh
về Tây Phương, thì khi cái chết đến thình lình, chắc chắn
là phải bị đọa vào trong tam đồ ác đạo. Nơi đó phải
chịu khổ có khi đến vô lượng chư Phật ra đời hết rồi
mà vẫn còn bị xoay lăn trong ác đạo, không được thoát
ly. Vì thế, hành giả lúc nào cũng phải nghĩ đến thân người
mong manh, cái chết thình lình. Đời trước và đời nầy đã
tạo ra vô lượng vô biên ác nghiệp, và luôn nghĩ đến sự
khổ nơi tam đồ ác đạo đang đợi chúng ta, để luôn tỉnh
ngộ mà tâm không còn tham luyến chi đến các cảnh ngũ dục,
lục trần ở bên ngoài nữa: Great Master Ying-Kuang reminded Buddhist
followers to singlemindedly recite the Buddha’s name if they wish for
their mind not to be attaching and wandering to the external world. Do
not forget that death is lurking and hovering over us, it can strike us
at any moment. If we do not wholeheartedly concentrate to practice Buddha
Recitation, praying to gain rebirth to the Western Pureland, then if death
should come suddenly, we are certain to be condemned to the three unwholesome
realms where we must endure innumerable sufferings and sometime infinite
Buddhas have in turn appeared in the world, but we are still trapped in
the evil paths and unable to find liberation. Thus, cultivators should
always ponder the impermanence of a human life, while death could come
at any moment without warning. We should always think that we have committed
infinite and endles unwholesome karmas in our former life and this life,
and the sufferings awaiting for us in the unwholesome realms. Upon thinking
all these, we will be awakened in every moment, and we no longer have greed
and lust for the pleasures of the five desires and six elements of the
external world.
1)
Nếu như bị đọa vào địa ngục thì bị cảnh non đao, rừng
kiếm, lò lửa, vạc dầu; một ngày đêm sống chết đến
vạn lần, sự đau khổ cùng cực không sao tả xiết: If condemned
to hell, then we will experience the torturous and agonizing conditions
of a moutain of swords, a forest of knives, stoves, frying pans; in each
day and night living and dying ten thousand times, the agony of pain and
suffering is inconceivable—See Núi Đạo, Rừng Kiếm, and Vạc
Dầu.
2)
Nếu như bị đọa vào ngạ quỷ thì thân mình xấu xa hôi
hám. Bụng lớn như cái trống, còn cổ họng thì nhỏ như
cây kim; đói khát mà không ăn uống được. Khi thấy thức
ăn nước uống thì các vật ấy đều hóa thành ra than lửa,
chịu đói khát khổ sở, lăn lộn, khóc la trong muôn vạn kiếp:
If condemned to the path of hungry ghost, then the body is hideously ugly
wreaking foul odors. Stomach is large as a drum but neck is as small as
a needle; though starving and thirsty, the offenders cannot eat or drink.
When seeing food and drinks, these items transform into coals and fires.
Thus, they must endure the torture and suffering of famine and thirst,
throwing, banging their bodies against everything, crying out in pain and
agony for tens and thousands of kalpas.
3)
Nếu như bị đọa vào súc sanh thì bị nghiệp chở, kéo, nặng
nề, bị người giết mà ăn thịt, hoặc bị cảnh loài mạnh
ăn loài yếu, hân tâm kinh sợ, khủng hoảng, không lúc nào
yên: If condemned to the animal realm, then they must endure the karmic
consequences of carrying and pulling heavy loads, get slaughtered for food,
or the strong prey on the weak, mind and body always paranoid, frightened,
and fearful of being eaten or killed, without having any moment of peace.
Tam
Ác Giác: The three evil mental states:
1)
Tham: Desire.
2)
Sân: Hate—Anger.
3)
Hại: Malevolence.
Tam
Ác Hạnh: Theo Kinh Trường Bộ, Phúng Tụng Kinh, có ba ác hạnh—According
to the Long Discourses of the Buddha, there are three kinds of wrong conduct.
1)
Thân ác hạnh: Wrong conduct in body.
2)
Khẩu ác hạnh: Wrong conduct in speech.
3)
Ý ác hạnh: Wrong conduct in thought.
Tam
Ái:
(I)
Theo Trường Bộ, Kinh Phúng Tụng, có ba loại ái—According
to The Long Discourses of the Buddha, there are three kinds of craving.
(A)
Tam ái—Three kinds of craving:
1)
Dục ái: Kama-tanha (skt)—Sensual craving.
2)
Hữu ái: Bhava-tanha (skt)—Craving for becoming.
3)
Vô hữu ái: Vibhava-tanha (skt)—Craving for extinction.
(B)
Tam ái khác—Three other kinds of craving:
1)
Dục ái: Kama-tanha (skt)—Craving for the world of Sense-Desire.
2)
Sắc ái: Rupa-tanha (skt)—Craving for the world of form.
3)
Vô sắc ái: Arupa-tanha (skt)—Craving for the formless world.
(C)
Ba ái khác nữa—Three other kinds of craving:
1)
Sắc ái: Craving for the world of form.
2)
Vô sắc ái: Craving for the formless world.
3)
Diệt ái: Craving for cessation.
(II)
Three kinds of love—See Nhuận Sinh.
Tam
An Cư: The three months of Summer Retreat.
Tam
Ấn: Three signs (usually in Hinayana sutras):
1)
Vô thường: Non-permanence.
2)
Vô ngã: Non-personality.
3)
Niết bàn: Nirvana.
Tam
Ấn Nhứt: The three vehicles (Hinayana Tiểu thừa, Madhyamayana Trung
Thừa, Mahayana Đại thừa) are one. The three lead to bodhisattvaship
and Buddhahood for all.
Tam
Báo: Three recompenses:
1)
Hiện báo: Immediate result—Quả báo ngay trong kiếp hiện tại,
hay quả báo của những hành động, lành hay dữ, ngay trong
đời nầy—Recompeses in the present life for deeds done now, or result
that happens in this present life.
2)
Sinh báo: Future result—Hành động bây giờ mà đến đời sau
mới chịu quả báo—Recompenses in the next rebirth for deeds now
done, or future result which will happen in the next life.
3)
Hậu báo: Deffered result—Hậu báo là quả báo về lâu xa sau
nầy mới gặt—Recompenses in subsequent lives, or result that is
deffered for some time to come.
Tam
Bảo: Nền móng trong Phật Giáo là Tam Bảo. Không tin, không
tôn kính Tam Bảo thì không thể nào có được nếp sống Phật
giáo—Three Precious Ones—Triple Jewel—Triple Gem (Buddha, Dharma,
Sangha)—The foundation of Buddhism is the Three Treasures, without trust
in which and reverence for there can be no Buddhist religious life. There
are three kinds of Triratna (three Treasures):
(A)
Nhất Thể Tam Bảo—The Unified or one-body Three Treasures:
1)
Phật Tỳ Lô Giá Na: Sự biểu thị sự thể hiện của thế
giới Tánh Không, của Phật tánh, của tánh Bình Đẳng Vô
Ngại: The Vairocana Buddha, representing the realization of the world
of Emptiness, of Buddha-nature, of unconditioned Equality.
2)
Pháp: Pháp từ vô thỉ vô chung mà tất cả mọi hiện tượng
theo nhân duyên tùy thuộc vào đó: The Dharma that is the law of
beginningless and endless becoming, to which all phenomena are subject
according to causes and conditions.
3)
Sự hòa hợp giữa Phật Tỳ Lô Giá Na và Pháp (hai yếu tố
trên) tạo thành toàn bộ thực tại như những bậc giác ngộ
kinh nghiệm: The harmonious fusion of the preceding two, which constitutes
total reality as experienced by the enlightened.
(B)
Hiện Tiền Tam Bảo—The Manifested Three Treasures:
1)
Đức Phật Lịch Sử Thích Ca Mâu Ni: Người đã thể hiện
nơi chính mình sự thật của Nhất Thể Tam Bảo qua sự thành
tựu viên mãn của Ngài: The historic Buddha Sakyamuni, who through
his perfect enlightenment relaized in himself the truth of the Unified
Three Treasures.
2)
Pháp: Bao gồm những lời dạy và những bài thuyết pháp của
Phật Thích Ca Mâu Ni trong ấy đã giải rõ ý nghĩa của Nhất
Thể Tam Bảo và con đường đi đến thể hiện được nó:
The Dharma, which comprises the spoken words and sermons of Sakyamuni Buddha
wherein he elucidated the significance of the Unified Three Treasures and
the way to its realization.
3)
Những môn đệ trực tiếp của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni:
Bao gồm luôn cả những đệ tử trong thời Ngài còn tại thế,
đã nghe, tin, và thực hiện nơi bản thân họ Nhất Thể Tam
Bảo mà Ngài đã chỉ dạy: Sakyamuni Buddha’s Disciples, including
the immediate disciples of the Buddha Sakyamuni and other followers of
his day who heard, believed, and made real in their own bodies the Unified
Three Treasures that he taught.
(C)
Thọ Trì Tam Bảo—The Abiding Three Treasures:
1)
Phật bảo: Sự thờ cúng hình tượng chư Phật như đã được
truyền đến chúng ta: The Buddha—The Supremely Enlightened Being.
The iconography of Buddhas which have come down to us.
2)
Pháp bảo: Bao gồm những bài giảng, bài thuyết pháp của
chư Phật (tức là những đấng giác ngộ viên mãn) như đã
thấy trong các kinh điển và bản văn Phật giáo khác
vẫn được phát triển: The Dharma—The teaching imparted by the
Buddha. All written sermons and discourses of Buddhas (that is, fully enlightened
beings) as found in the sutras and other Buddhist texts still extant.
3)
Tăng bảo: Bao gồm các môn đệ đương thời tu tập và thể
hiện chân lý cứu độ của Nhất Thể Tam Bảo đầu tiên
được Phật Thích Ca Mâu Ni khai thị: The Sangha—The congregation
of monks and nuns or genuine Dharma followers. Sangha consists of contemporary
disciples who practice and realize the saving truth of the Unified Three
Treasures that was first revealed by Sakyamuni Buddha.
(D)
See Kinh Tam Bảo in Appendix E.
Tam
Bảo Phật: Phật Thích Ca là ngôi thứ Nhất của Tam Bảo,
thì pháp của Ngài là ngôi Hai, và Tăng đoàn là ngôi Ba. Tất
cả ba ngôi nầy được coi như là sự thị hiện của chư
Phật—While Sakyamuni Buddha is the first person of the Trinity, his
Law the second, and the Order the third, all three by some are accounted
as manifestations of the All-Buddha.
**
For more information, please see Tam Bảo.
Tam
Bảo Sắc Tứ Tự: Tên của một ngôi chùa tọa lạc trong thị
xã Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang, Nam Việt Nam. Chùa được xây
vào đầu thế kỷ thứ 19. Khi Chúa Nguyễn Ánh lên ngôi, chùa
đã được sắc phong là Sắc Tứ Tam Bảo Tự. Nguyên thủy
chùa chỉ làm bằng gỗ, mái lợp tranh, do bà Dương Thị Cán
dựng lên để làm nơi tu trì. Ngôi chùa hiện tại là do Hòa
Thượng Chí Thiền xây dựng lại năm 1917—Name of a temple,
located in Rạch Giá town, Kiên Giang province, South Vietnam. The temple
was built in early nineteenth century. When Lord Nguyễn Ánh ascended
the throne, the temple was offered the royal proclamation. At first the
temple was made of wood and thatched roof, was a place for Ms. Dương
Thị Cán stayed and worshipped Buddhism. The present temple was rebuilt
by Most Venerable Chí Thiền in 1917.
Tam
Bảo Tương Hệ Tương Tùy: Một người không nhận ra Nhất
Thể Tam Bảo thì không thể nào hiểu sâu ý nghĩa sự giác
ngộ của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, không thể đánh giá sự
quý báu vô cùng của những lời Ngài dạy, cũng như không
thể ấp ủ hình ảnh chư Phật như những thực thể sinh động.
Lại nữa, Nhất Thể Tam Bảo sẽ không được biết đến
nếu nó không được Phật Thích Ca Mâu Ni thể hiện nơi thân
tâm Ngài và con đường thể hiện do Ngài triển khai cũng vậy.
Cuối cùng, không có những người giác ngộ theo con đường
của Phật trong thời đại chúng ta khích lệ và dẫn dắt
người khác theo con đường Tự Ngộ nầy thì Nhất Thể Tam
Bảo chỉ là một lý tưởng xa xôi. Câu chuyện lịch sử cuộc
đời Đức Phật Thích Ca sẽ là câu chuyện lịch sử khô
héo về những lời Phật dạy, hoặc sẽ là những chuyện
trừu tượng vô hồn. Hơn nữa, khi mỗi chúng ta thể hiện
Nhất Thể Tam Bảo, thì nền móng của Tam Bảo không gì khác
hơn chính tự tánh của mình—The Three Treasures are mutually related
and interindependent. One unrealized in the Unified Three Treasures can
neither comprehend in depth the import of Sakyamuni Buddha’s enlightenment,
nor appreciate the infinite preciousness of his teachings, nor cherish
as living images and pictures of Buddhas. Again, the Unified Three Treasures
would be unknown had not it been made manifest by Sakyamuni in his own
body and mind and the Way to its realization expounded by him. Lastly,
without enlightened followers of the Buddhas’ Way in our own time to
inspire and lead others along this Path to Self-realization, the Unified
Three Treasures would be a remote ideal, the saga of Sakyamuni’s life
desiccated history, and the Buddhas’ words lifeless abstractions. More,
as each of us embodies the Unified Three Treasures, the foundation of the
Three Treasures is none other than one’s own self.
Tam
Bát Nhã: The three prajnas or perfect enlightenments:
1)
Thực tướng Bát nhã: Wisdom in its essence or reality.
2)
Quán chiếu Bát nhã: The wisdom of perceiving the real meaning of all
things.
3)
Phương tiện Bát nhã: The wisdom of knowing things in their temporal
and changing condition.
**
For more information, please see Bát Nhã.
Tam
Bất Dị: Three non-easy things—Three reasons why the text should not
be changed.
Tam
Bất Hộ: Ba thứ không cần phải bảo hộ—The three that need
no guarding because they are above error. They are Buddha’s body, mouth
and mind.
Tam
Bất Kiên Pháp: Three unstable things:
1)
Thân: The body.
2)
Mạng: The length of life.
3)
Tài: Wealth.
Tam
Bất Thiện Căn: Theo Kinh Trường Bộ, Phúng Tụng Kinh, có ba
bất thiện căn—According to the Long Discourses of the Buddha, Sangiti
Sutra, there are three bad (unwholesome) roots or qualities:
1)
Tham Bất Thiện Căn: The unwholesome root of Greed or Desire.
2)
Sân Bất Thiện Căn: The unwholesome root of Anger or Hatred.
3)
Si Bất Thiện Căn: The unwholesome root of Stupidity, or Ignorance,
or Delusion.
Tam
Bất Thiện Giới: Theo Trường Bộ, Kinh Phúng Tụng, có ba loại
bất thiện giới—According to The Long Discourses of the Buddha,
Sangiti Sutra, there are three kinds of unwholesome elements.
1)
Dục giới: The unwholesome element of sensuality.
2)
Sân giới: The unwholesome element of enmity.
3)
Hại giới: The unwholesome element of cruelty.
Tam
Bất Thiện Nghiệp Môn: Theo A Tỳ Đạt Ma Luận (Vi Diệu Pháp),
có ba cửa gây ra bất thiện nghiệp—According to the Abhidharma,
there are three doors of unwholesome kamma:
1)
Cửa Thân: The door of bodily action.
i)
Sát Sanh: Killing.
ii)
Trộm Cắp: Stealing.
iii)
Tà Dâm: Sexual misconduct.
2)
Cửa Khẩu: The door of verbal action.
i)
Nói Dối: False speech.
ii)
Nói Đâm Thọc: Slandering.
iii)
Nói lời Thô Lỗ: Harsh speech.
iv)
Nói Nhảm Nhí: Frivolous talk.
3)
Cửa Ý: The door of mental action.
i)
Tham Ái: Covetousness.
ii)
Sân Hận: Ill-will.
iii)
Tà Kiến: Wrong views.
Tam
Bất Thiện Tầm: Akusala-vitakka (skt)—Theo Trường Bộ, Kinh
Phúng Tụng, có ba thức suy nghĩ thiện—According to The Long
Discourses of the Buddha, Sangiti Sutra, there are three kinds of unwholesome
investigation.
1)
Dục tầm: Kama-vitakko (skt)—The unwholesome investigation of sensuality.
2)
Sân tầm: Vyapada-vitakko (skt)—The unwholesome investigation of enmity.
3)
Hại tầm: Vihimsa-vitakko (skt)—The unwholesome investigation of cruelty.
Tam
Bất Thiện Tư Duy: Theo Trường Bộ, Kinh Phúng Tụng, có ba
loại thiện tư duy—According to The Long Discourses of the Buddha,
Sangiti Sutra, there are three kinds of unwholesome thought.
1)
Dục tư duy: The unwholesome thought of sensuality.
2)
Sân tư duy: The unwholesome of enmity.
3)
Hại tư duy: The unwholesome of cruelty.
Tam
Bất Thiện Tưởng: Theo Trường Bộ, Kinh Phúng Tụng, có ba
loại bất thiện tưởng—According to The Long Discourses of the
Buddha, Sangiti Sutra, there are three kinds of unwholesome perception.
1)
Dục tưởng: The unwholesome perception of sensuality.
2)
Sân tưởng: The unwholesome perception of enmity.
3)
Hại tưởng: The unwholesome perception of cruelty.
Tam
Bất Thối Chuyển: The three non-backslidings—Three kinds of non-retreat:
1)
Vị bất thối: Không thối chuyển từ chỗ đã đạt: From
position attained—Non-retreat from position—Never receding from position
attained.
2)
Hạnh bất thối: Không thối chuyển từ những hành động
thiện lành đang theo đuổi: From line of good action pursued—Non-retreat
from practice—Never receding from a right course of action.
3)
Niệm bất thối: Không thối chuyển trong thiền định: In dhyana—Non-retreat
from mindfulness—Never receding from pursuing a right line of thought
or mental discipline.
Tam
Bất Tịnh Nhục: Three kinds of unclean flesh to a monk:
1)
Mắt thấy giết: When he has seen the animal killed.
2)
Tai nghe giết: When he has heard the animal killed.
3)
Ngờ là người giết vì mình: When he has doubted that the animal
killed to offer to him.
Tam
Bí Mật: See Tam Mật.
Tam
Bình Đẳng: Tâm, Phật, chúng sanh là một—Mind, Buddha and the
living are one and universal.
Tam
Bịnh: The three ailments:
(A)
1)
Tham: Lust—Craving—Greed—For which the meditation on uncleanness
(Quán thân bất tịnh) is the remedy.
2)
Sân: Anger—Hate—Ire—For which the meditation on kindness (từ)
and pity (bi) is the remedy.
3)
Si: Stupidity—Ignorance—Unwilling to learn the truth—For which the
meditation on causality (Nhơn duyên) is the remedy.
(B)
1)
Hủy báng Đại Thừa: Slander of Mahayana.
2)
Phạm tội Ngũ nghịch: Commit the five gross sins (Xem Ngũ nghịch).
3)
Tu theo ngoại đạo: To practice outsider or heathen doctrine.
Tam
Bố Thí: Three kinds of dana or charity:
1)
Tài Thí: Tài thí gồm có ngoại tài (tiền bạc, vật chất)
và nội tài thí (mắt, tai, óc, v.v.)—Giving of goods includes
outward (money, materials) and inward giving (eyes, ears, brain, etc).
2)
Pháp Thí: Nói pháp giảng kinh hóa độ quần sanh—Giving of
the doctrine—Giving of the dharma to preach or to speak Dharma to save
sentient beings.
3
Vô Úy Thí: Abhaya—Khi thấy ai sợ sệt, hay đang trong cơn nguy
hiểm, mà mình có thể an ủi vỗ về, hay đem sự vô úy không
sợ hãi lại cho người, là vô úy thí—Giving of courage
or fearlessness—Whenever we find someone who is frightened or encountered
some difficult circumstances, we try to comfort.
Tam
Bồ Đề: Sambodhi—The insight, wisdom and assimilation of truth essential
to the higher attainment of Arhatship.
Tam
Bộ Nhứt Bái: Three steps one bow.
Tam
Cảnh: Theo Pháp Tướng Tông, đối tượng của thế giới bên
ngoài in hình bóng vào tâm thức gồm có ba loại cảnh. Theo
Giáo Sư Junjiro Takakusu trong Cương Yếu Triết Học Phật Giáo,
thì thuyết về ba loại cảnh có thể là xuất xứ từ Na Lan
Đà. Những bài kệ thông dụng của Pháp Tướng Tông lại
hầu như có nguồn gốc từ Trung Hoa, như sau: “Tâm cảnh bất
tùy tâm. Độc ảnh duy tùy kiến. Đái chất thông tình bản.
Tánh chủng đẳng tùy ưng.” Bài kệ nầy giải thích bằng
cách nào mà ba loại cảnh liên hệ với nhiệm vụ chủ thể
và bản chất nguyên bản ngoại tại. Bạn có thể điên đầu
trong khi tìm hiểu vì sao Duy Thức Học lại có cái gọi là
“thực thể nguyên bản.” Thực ra, đừng quên rằng mặc
dù nó là thực thể ngoại tại, nó lại là cái biểu lộ
ra ngoài từ nơi thức. Đệ bát A Lại Da thức tự nó không
phải là thực thể cố định không thay đổi; nó luôn luôn
biến chuyển từng sát na, và được huân tập hay ghi nhận
ấn tượng bằng tri nhận và hành động, nó trở thành tập
quán và hiệu quả trong sự biểu lộ ngoại tại. Nó giống
như dòng nước chảy không bao giờ dừng lại ở một nơi
nào trong hai thời hạn tiếp nối nhau. Và chỉ duy có dựa
vào sự liên tục của dòng nước ta mới có thể nói về
“dòng sông”—According to the Dharmalaksana, the objects of the
outer world (visaya), which throw shadows on the mind-face are of three
kinds. The theory of three kinds of the object-domain may have originated
from Nalanda, but the four-line memorial verse current in the school is
probably of Chinese origin. It runs as follow: “The object of nature
does not follow the mind (subjective). The subject may be good or
evil, but the object is always neutral. The mere shadow only follows the
seeing (subjective). The object is as the subject imagines.
The object with the original substance. The character, seed, etc, are various
as occasions require. The object has an original substance, but the subject
does not see it as it is.”
This
four-line verse explains how the three kinds of the object-domain are related
to the subjective function and the outer original substance. One may be
puzzled in understanding how an idealism can have the so-called original
substance. We should not forget that though it is an outer substance it
is after all a thing manifested out of ideation. The eighth, the Alaya-consciousness
itself, is not an unchangeable fixed substance (dravya), but is itself
ever changing instantaneously (ksanika) and repeatedly; and, being ‘perfumed’
or having impressions made upon it by cognition and action, it becomes
habituated and efficient in manifestation. It is like a current of water
which never stops at one place for two consecutive moments. It is only
with reference to the continuity of the stream that we can speak of a river.
Let examine these three kinds of object-domain:
1)
Tánh Cảnh: Tri nhận tức thời, nghĩa là đối tượng có bản
chất nguyên bản và trình bày nó như là chính nó, cũng như
năm đối tượng giác quan, sắc, thinh, hương, vị, xúc, được
tri nhận như vậy. Tiền ngũ thức và đệ bát A Lại Da thức,
tri nhận đối tượng theo cách nầy—The object domain of nature
or immediate perception, i.e., the object that has the original substance
and presents it as it is, just as the five objects of the sense, form,
sound, smell, taste and touch, are perceived as they are. The first five
sense-consciousnesses and the eighth, the store-consciousness, perceive
the object in this way.
2)
Độc Ảnh Cảnh: Hay là ảo giác. Hình bóng chỉ xuất hiện
tự nơi tưởng tượng và không có hiện hữu thực sự. Lẽ
dĩ nhiên, nó không có bản chất nguyên bản, như một bóng
ma vốn không có hiện hữu. Chỉ có trung tâm giác quan thứ
sáu hoạt động và tưởng tượng ra loại cảnh nầy—The
object-domain of mere shadow or illusion. The shadow-image appears simply
from one’s own imagination and has no real existence. Of course, it has
no original substance as a ghost which which does not exist at all. Only
the six sense-center, functions on it and imagines it to be.
3)
Đối Chất Cảnh: Đối tượng có một bản chất nguyên bản
nhưng lại không được tri nhận đúng y như vậy. Khi đệ
thất Mạt Na Thức nhìn lại nhiệm vụ chủ thể của đệ
bát A Lại Da Thức, nó xem thức nầy như là ngã. Nhiệm vụ
chủ thể của A Lại Da đệ bát thức có bản chất nguyên
bản, nhưng nó không được đệ thất Mạt Na Thức nhìn thấy
y như vậy, và chỉ được xem như là ngã, mà thực tại thì
chỉ là ảo giác vì nó không phải là ngã—The object-domain
with the original substance. The object has an original substance and yet
is not perceived as it is. When the seventh, the thought-center, looks
at the subjective function of the eighth, the store-center, it considers
that it is self or ego. The subjective function of the eighth, the store-center,
has its original substance or entity, but it is not seen as it is by the
seventh consciousness and is regarded to be self or an abiding ego, which
is in reality an illusion since it is not self at all.
Tam
Căn: Three cultivated levels—Mỗi căn trong lục căn đều có
ba khả năng khác nhau—Each of the six organs has three different
powers:
1)
Thượng Căn: Clever (high).
2)
Trung Căn: Middle capacity (intermediate).
3)
Độn căn: Dull (low).
Tam
Cấu Nhiễm: Tam Độc—Theo Tương Ưng Bộ Kinh, Phẩm Tầm Cầu,
có ba Cấu Nhiễm—According to The Connected Discourses of the Buddha,
Chapter Esanavaggo (Searches), there are three defilers or stains:
1)
Tham Cấu Nhiễm: Desire—Greed—The stain of lust.
2)
Sân Cấu Nhiễm: Anger—Ire—The stain of hatred.
3)
Si Cấu Nhiễm: Stupidity—Ignorance—The stain of delusion.
Tam
Chân Như: Three aspects of Bhutatathata:
(A)
1)
Vô tướng: Without form—Above the limitation of form.
2)
Vô sinh: Without creation—Above the limit of crea
