Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
U
U:
1)
Đen tối bí mật: Hidden—Dark—Mysterious.
2)
Dầy: Dense.
3)
Lo lắng: Anxious.
U Ẩn:
Hidden—Secret.
U Bát
La: See Ưu Bát La.
U Cốc:
Dark cavern (cave).
U Cư:
To live in seclusion.
U Đa
La: Uttara (skt)—U Đảm La.
1)
Hậu Quả: Subsequent—Result.
2)
Cao Hơn: Thượng—Upper—Higher—Superior—Further.
3)
Phía Bắc: North.
U Đa
La Cứu Lưu: Uttarakuru (skt)—U Đa La Câu Lâu. Còn gọi là Câu
Lư Châu, hay là châu ở về phía Bắc núi Tu Di, hình vuông,
dân cư ở đây cũng có mặt hình vuông—The northern of the four
continents around Meru, square in shape, inhabited by square-faced people,
described as:
a)
Cao Thượng Tác: Superior to or higher than other continents.
b)
Thắng: Superior.
c)
Thắng Sinh: Đời sống nơi nầy kéo dài đến cả ngàn năm
và chúng sanh ở đây không phải sản xuất thực phẩm—Superior
life because human life there was supposed to last a thousand years and
food was produced without human effort.
d)
Nơi cư ngụ của chư Thiên, chư Thánh trong cõi Phạm Thiên—The
dwelling of gods and saints in Brahmanic cosmology.
U Đa
La Tăng Già: Uttarasanga (skt)—Áo bên trên và phía ngoài của
chư Tăng (áo thất điều mặc choàng qua vai trái)—An upper
and outer garment; the seven-patch robe of a monk (the robe flung toga-like
over the left shoulder).
U Đa
Ma: Uttama (skt).
1)
Chính Yếu: Chief.
2)
Cao Nhứt: Highest.
3)
Lớn Nhứt: Greatest.
U Đà
La La Ma Tử: Một vị Bà La Môn có nhiều thần thông, một
thời là thầy dạy của Phật Thích Ca sau khi Ngài xuất gia—A
Brahman ascetic, to whom miraculous powers are ascribed, for a time mentor
of Sakyamuni after he left home.
U Đảm
La: See U Đa La.
U Đồ:
Con đường tăm tối, sau khi chết phải đọa vào ba đường
ác là địa ngục, ngạ quỷ, và súc sanh (con đường u minh
mà thần thức sẽ phải đến để chịu sự phán quyết về
tội phúc lúc sanh tiền; tùy theo tội phúc mà phải đọa vào
ba đường dữ hay lên cõi trời, hoặc về cõi nhân gian)—The
dark paths, i.e. of rebirth in purgatory or as hungry ghosts or animals.
U Động:
Deep and dark cavern (cave).
U Kim:
See Ưu Kim.
U Linh:
Tinh linh của cõi u minh, thứ mà chúng sanh trong lục đạo không
thể thấy được. Sau khi con người chết, hình thể của họ
không thể thấy được nên gọi là u linh—Invisible spirits,
the spirits in the shades, the souls of the departed.
U Minh:
1)
Nơi xa xôi u tối mà kiến thức bình thường không hiểu nổi:
A dark, obscure, and mysterious which is beyond comprehension.
2)
Cõi âm ty: The shades—Hells.
U Minh
Giới: See U Minh and Minh Giới.
U Nghi:
Thần thức của người chết—The mysterious form, the spirit of
the dead, or the departed.
U Sầu:
Secret sorrow (sad).
U Uất:
Oppressive.
Ú
Ớ: To speak incoherently.
Ù
Tai: To have ringing noises in the ears
Ù
Ù Cạc Cạc: To understand nothing.
Ủ
Dột: Doleful—Sorrowful.
Ủ
Rũ: Disconsolate—Sad.
Úa:
Wilted—Withered.
Ùa:
Trush—To dash.
Ùa
Đến: To crowd to a place.
Ủa:
Oh ! What ?
Uẩn:
Skandha (skt)—Tắc Kiện Đà—Ấm.
(A)
Nghĩa của Uẩn—The meanings of Skandha:
1)
Che lấp hay che khuất, ý nói các pháp sắc tâm che lấp chân
lý: Things that cover or conceal, implying that physical and mental forms
obstruct realization of the truth.
2)
Tích tập hay chứa nhóm (ý nói các sắc pháp tâm lớn nhỏ
trước sau tích tập mà tạo ra tính và sắc): An accumulation
or heap, implying the five physical and mental constituents, which combine
to form the intelligence or nature, and rupa.
3)
Uẩn chỉ là những hiện tượng hữu vi chứ không phải vô
vi: The skandhas refer only to the phenomenal, not to the non-phenomenal.
(B)
Phân loại Uẩn—Categories of Skandha:
1)
Ngũ Uẩn: The five kinds of skandha—See Ngũ Uẩn.
Uẩn
Đà Nam: Udana (skt)—Lành thay! (câu Phật thường hay nói để
diễn tả sự tán thán)—An expression of joy or praise, voluntary
address (by the Buddha).
Uẩn
Lạc: Thân thể gồm ngũ uẩn—Any unit or body, consisting of skandhas.
Uẩn
Ma: Những con ma hay chướng ngại của ngũ uẩn—The evil spirits
that through the five skandhas.
**For
more information, please see Ngũ Uẩn.
Uẩn
Thức: Uẩn thức hay hữu tình thức, uẩn thứ năm trong ngũ
uẩn—The fifth of the five skandhas, the skandha of intelligence, or
intellectuation, or the skandha of consciouseness.
**For
more information, please see Ngũ Uẩn .
Uẩn
Xứ Giới: Ngũ Uẩn-Thập Nhị Xứ-Thập Bát Giới—The five
aggregates or skandhas, the twelve bases or ayatana, the eighteen elements
or dhatu.
Uất
Đầu Lam Phất: See Udraka-ramaputra in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Uất
Hận: Hidden spite.
Uế:
Ô uế—Foul—Filthy—Unclean—Impure.
Uế
Độ: Uế Quốc—Uế Sát—Cõi uế trược nầy, đối lại
với cõi Tịnh Độ—This impure world, in contrast with the Pure
Land.
Uế
Khí: Unhealthy air.
Uế
Khư A Tất Để Ca: Cát Tường—See Swastika in Sanskrit/Pali-Vietnamese
Section.
Uế
Nghiệp: Nghiệp bất tịnh, một trong ba loại nghiệp—Impure
karma, one of the three kinds of karma.
**
For more information, please see Tam Nghiệp.
Uế
Quốc: See Uế Độ.
Uế
Sát: See Uế Độ.
Uế
Thân: Thân thể nhơ nhớp, nói về thân phàm phu, ô uế không
trong sạch, do nhiễm các mối tham dục, sân hận, và ngu si—The
impure or sinful body, that of ordinary people, caused by lust, hatred,
and ignorance.
Uế
Thực: Thức ăn bất tịnh ô uế như thức ăn còn thừa lại,
hay thức ăn mà người bệnh đã ăn—Unclean or contaminated food,
e.g. left over, or used by the sick.
Uế
Tích Kim Cang: Ucchuma (skt)—Uế Tích Kim Cương, còn gọi là
Ô Sô Sát Ma Minh Vương hay Thần Kim Cang Chấp, chúa tể của
những nơi ô uế—The vajra-ruler who controls unclean places.
Uể
Oải: Flagging.
Ủi:
1)
Ủi cho bằng: To level (uneven terrain)—To push.
2)
Ủi quần áo: To press—To iron (clothes).
Úm:
See Án (4).
Un
Đúc: Hun đúc—To form—To train—To forge.
Un
Khói: To fill with smoke—To smoke out mosquitoes.
Ùn
Ùn: To crowd (in or out).
Ung
Dung: At leisure—Leisurely.
Úng:
1)
Hư: Spoiled—Rotten.
2)
Lu hay khạp: Kumbha (skt)—A pitcher—A jar—A pot.
Úng
Hình: Kumbhandaka (skt)—Có hình thể giống như cái khạp—Jar-shaped.
Ủng:
Ôm—To hug—To embrace.
Ủng
Hộ: To support—To stand for—To back up—To hug in the bosom and
guard.
Uốn:
1)
Uốn khúc: To curve—To bend (things).
2)
Uốn tóc: To curl (someone’s hair).
Uốn
Nắn: To shape.
Uốn
Nắn Tánh Tình Ai: To shape someone’s character.
Uống:
To drink.
Uổng:
1)
Sai lầm: Oppression—Wrong—Crooked.
2)
Uổng phí: To waste—In vain.
Uổng
Công: To waste one’s efforts.
Uổng
Đời: To waste one’s life.
Uổng
Lời: To waste one’s words.
Uổng
Mạng: See Uổng đời.
Uổng
Tiền: To waste money.
Uổng
Thì Giờ: To waste time.
Uổng
Tử: Wrongly done to death.
Úp:
To overturn.
Úp
Úp Mở Mở: Ambiguous—Unclear.
Uïp:
To fall down—To collapse.
Uy:
Prabhava (skt)—Dáng vẻ uy nghi—Awe-inspiring majesty.
Uy
Âm Vương: Bhisma-garjita-ghosa-svara-raja (skt)—Còn gọi là Uy
Âm Vương Phật với âm thanh vi diệu, tên của vô lượng Đức
Phật xuất hiện thời “Không Kiếp” (các ngài thị hiện
làm sáng tỏ nghĩa thực tế với âm thanh vi diệu của các
ngài)—The king with the awe-inspiring voice, the name of countless Buddhas
successively appearing during the empty kalpa.
Uy
Danh: Power and reputation—Prestige.
Uy
Đức: Uy nghi và đức hạnh (đáng tôn là uy nghi, đáng kính
là đức hạnh)—Respect-inspiring virtue; dignified reverence and
virtue.
Uy
Đức Thần Thông: Majestic supernatural powers.
Uy
Lực: Power and influence.
Uy
Nghi:
(A)
Nghĩa của Uy Nghi—The meanings of Respect-inspiring deportment:
1)
Đi, đứng, ngồi, nằm, đều có uy nghi phép tắc. Có đến
3.000 uy nghi và 80.000 phép tắc về uy nghi nầy—Majestic—Solemnly—Respect-inspiring
deportment, or dignity, i.e. in walking, standing, sitting, lying. There
are said to be 3,000 and also 80,000 forms of such deportment.
(B)
Phân Loại Uy Nghi—Categories of Respect-inspiring deportment:
a)
Tứ Uy Nghi—Four forms of respect-inspiring deportment:
1)
Đi: Walking.
2)
Đứng: Standing.
3)
Nằm: Lying.
4)
Ngồi: Sitting.
b)
Tam Thiên Uy Nghi: Bao gồm 250 giới cụ túc Tiểu Thừa và tất
cả những tế hạnh khác—Three thousand forms of respect-inspiring
deportment, including the complete 250 commandments for Hinayana Bhikkhus
and all other subtle behaviors.
c)
Tám Vạn Uy Nghi: Tám vạn tư uy nghi của Bồ Tát Đại Thừa,
có nghĩa là nhiều uy nghi vô số kể cho hàng Bồ Tát—Eighty
thousand forms of respect-inspiring deportment, meaning there are innumerable
forms of respect-inspiring deportment for the Bodhisattvas.
***
See Ba Ngàn Oai Nghi and Tám Muôn Tế hạnh.
Uy
Nghi Pháp Sư: Uy Nghi Tăng—A master of ceremonies.
Uy
Nghi Tăng: See Uy Nghi Pháp Sư.
Uy
Nghiêm: Imposing—Solemn—Grave.
Uy
Nộ: Awe-inspiring; wrathful majesty.
Uy
Nộ Vương: Tên chung của chư vị Kim Cang Bộ hiện ra Phẫn
Nộ Hộ Pháp trong Phật Giáo—The Wrathful Maharaja guardians of
Buddhism.
Uy
Quyền: Authority—Power.
Uy
Thần: Anubhava (skt)—Uy đức của chư Thần—The awe-inspiring
gods or spirits—Pervading power or grace.
Uy
Thần Lực: Adhisthana (skt)—See Gia Trì in Vietnamese-English Section,
and Adhisthana in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Uy
Tín: Prestige
Ủy:
1)
Ủy nhiệm: Ủy thác—To confide—To trust.
2)
Ném xuống: To cast down—To throw down.
3)
Cuối cùng: The end.
Ủy
Lạo: To comfort—To solace—To console.
Ủy
Mỵ: Weakened.
Ủy
Nhiệm: To entrust duty to someone.
Ủy
Quyền: To give power of attorney.
Ủy
Thác: To entrust—To confide—To trust.
Ủy
Thuận: Nói về sự quy tịch của một vị Tăng—To die, said
of a monk.
Uyên:
Chim uyên (đôi uyên ương, con trống gọi là uyên, con mái gọi
là ương)—Drake of mandarin duck.
Uyên
Áo: Mysterious.
Uyên
Bác: Deep—Profound.
Uyên
Ban: Đứng thành hàng đối mặt nhau lúc tụng kinh, như kiểu
chim uyên đậu—Paired bands, i.e. to stand facing each other when
reciting sutras.
Uyên
Nho: Deeply learned scholar.
Uyên
Thâm: See Uyên bác.
Uyển:
Công viên—A park—Vườn Thượng Uyển—Imperial Park.
Uyển
Công Tứ Giáo: Four doctrines, teachings or schools—See Tứ Giáo.
Ư:
Sở y—Chỗ y chỉ nương dựa—At—In—On—To—From—By—Than.
Ư
Đế: Tất cả các pháp do Phật nói là “giáo đế”
(là chỗ dựa nương cho thế đế và đệ nhất nghĩa), rằng
tính của chư pháp là không (người đời lại điên đảo
cho là có tức là thế đế; các bậc Hiền Thánh thì biết
rõ thực tánh của chư pháp là không tức là đệ nhất đế)—All
Buddha’s teaching is “based upon the dogmas” that all things are
unreal, and that world is illusion.
Ư
Huy: Theo Eitel trong Trung Anh Phật Học Từ Điển, Ư Huy là tên
của Ladakh. “Vùng thượng nguồn sông Ấn Hà, dưới sự cai
trị của người Cashmere, nhưng cư dân ở đây lại là người
Tây Tạng—According to Eitel in The Dictionary of Chinese-English Buddhist
Terms, this is a name for Ladakh. “The upper Indus valley under Cashmerian
rule but inhabited by Tibetans.”
Ứ:
To be stagnant—To stagnate.
Ừ:
Yes.
Ưa:
To be fond of—To like—Fondness.
Ưa
Cãi Nhau: See Ưa Gây Gổ.
Ưa
Bươi Móc Lỗi Người: Preferring (delighting) in exposing other people’s
faults (wrong doings).
Ưa
Chuộng: To esteem—To prefer—To like.
Ưa
Chuộng Giáo Lý Huyền Bí Siêu Việt: Preferring mysterious and
transcendental doctrines.
Ưa
Gây Gổ: To be quarrelsome.
Ưa
Nịnh: To be fond of flattering.
Ưa
Nói Lỗi Người: Preferring (delighting) in speaking other people’s
mistakes.
Ưa
Thích: Desire—To like—To be fond of.
Ứa
Gan: Boiling with anger.
Ứa
Nước Mắt: To bring tears to one’s eyes.
Ức:
1)
Ký ức hay sự nhớ lại—To recall—To recollect—To reflect on.
2)
Một trăm triệu: One hundred million.
Ức
Chế: To oppress.
Ức
Chỉ: Răn đe hay đàn áp—To oppress—To suppress.
Ức
Chỉ Ác Sự: Trấn áp những việc ác—Suppress evil deeds.
Ức
Chỉ Nhiếp Thủ: Răn đe và dung nạp, giống như chiết phục
nhiếp thọ. Về phương diện trí tuệ thì răn đe và cự tuyệt
tội ác bạo ngược; về mặt từ bi thì dung nạp hết thảy
thiện ác một cách không sót lọt—The suppression or universal
reception of evil beings; pity demands the latter course; to subdue the
evil and receive the good.
Ức
Dương Giáo: Thời giáo thứ ba trong Ngũ Thời Giáo của Đức
Phật, được Niết Bàn Tông Trung Quốc xiển dương—The third
of the five periods of Buddha’s teaching, as held by the Nirvana sect
of China.
**
For more information, please see Ngũ Thời Giáo (3).
Ức
Đoán: To estimate—To guess.
Ức
Hiếp: See Ức Chế.
Ức
Lòng: Indignant.
Ức
Niệm: Ký ức ghi nhớ—To recall—To remember—To keep in mind.
Ức
Trì: Ký ức ghi nhớ gìn giữ không quên không mất—To keep
in mind—To remember and maintain.
Uế
Độ: Impureland—Wasteland.
Ực:
To swallow loudly—To drink down.
Ưng:
1)
Chim Ưng: Eagle—Hawk—Falcon.
2)
Ngỗng trời: Hamsa (skt)—A wild goose.
3)
Ưng thuận: To consent—To agree.
Ưng
Bụng: To consent.
Ưng
Chịu: To agree.
Ưng
Hành: Đi qua theo hình chữ V, giống như đội hình bay của
loài ngỗng trời—To pass in V-shaped formation like wild geese.
Ưng
Sa Già Lam: See Hỗ Sa Già Lam.
Ưng
Tháp: Dã Ngan Tự, tên một tự viện nổi tiếng ở Trung Hoa—The
Wild Goose Temple, name of a famous monastery in China.
Ưng
Thuận: To accept—To consent.
Ưng
Tự: A term for a monastery.
Ưng
Vô Sở Trụ Nhi Sanh Kỳ Tâm (Kinh Kim Cang): Theo Kinh Kim Cang,
một vị Bồ tát nên có các tư tưởng được thức tỉnh
mà không trụ vào bất cứ thứ gì cả—According to the Diamond
Sutra, a Bodhisattva should produce a thought which is nowhere supported,
or a thought awakened without abiding in anything whatever.
Toàn
câu Đức Phật dạy trong Kinh Kim Cang như sau: “Bất ưng trụ
sắc sanh tâm, bất ưng trụ thinh, hương, vị, xúc, pháp sanh
tâm, ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm (không nên sinh tâm trụ
vào sắc, không nên sinh tâm trụ vào thanh, hương, vị, xúc,
Pháp. Nên sinh tâm Vô Sở Trụ, tức là không trụ vào chỗ
nào)—The complete sentence which the Buddha taught Subhuti as follows:
“Do not act on sight. Do not act on sound, smell, taste, touch or Dharma.
One should act without attachments.”
Ưng
Ý: See Ưng (1).
Ứng:
1)
Ứng trước: To advance money to someone.
2)
Đáp ứng: To respond—To correspond—To answer—To reply.
3)
Thích ứng: Appropriate—Adaptability.
Ứng
Báo: Thưởng phạt tùy theo những việc làm trước đây—Corresponding
retribution—Rewards and punishments in accordance with previous moral
action.
Ứng
Bệnh Dữ Dược: Phật thuyết pháp như một vị lương y, tùy
theo bệnh của chúng sanh mà cho thuốc—To give medicine suited
to the disease, the Buddha’s mode of teaching.
Ứng
Biến: To make the best of—To adapt oneself to.
Ứng
Ca: Anga (skt)—Chân tay hay thân hình—A limb—Member—Body.
Ứng
Chánh Biến Tri: Ứng Cúng và Chánh Biến Tri, là hai danh hiệu
của Đức Phật—The arhat of perfect knowledge, a title of a Buddha.
**
For more information, please see Thập Hiệu.
Ứng
Chân: Arhat (skt)—A La Hán, bậc chánh chân xứng đáng được
sự cúng dường của người và trời—A worthy true one who is
in harmony with truth.
Ứng
Cúng: Arhat (skt)—Bậc đã xa lìa mọi điều ác, xứng đáng
được hưởng thụ sự cúng dường của người và trời,
một trong mười danh hiệu của Như Lai—Worthy of worship, one
of the ten titles of a Tathagata.
**
For more information, please see A La Hán, A La Hán Quả, Arhat, and
Thập Hiệu.
Ứng
Cúng Quả: Quả A La Hán—The reward of arhatship.
**
For more information, please see Thập Hiệu.
Ứng
Dụng: Respond to needs—Ability to aid—To apply.
Ứng
Dụng Vô Biên: Khả năng phổ hiện vô biên nhằm cứu độ
chúng sanh—Omnipresent response to need; universal ability to aid.
Ứng
Đáp: To reply—To answer.
Ứng
Độ: Hóa Độ—Ứng trong cơ duyên chúng sanh mà hóa hiện
nơi đất nước—Any land or realm suited to the needs of its occupants,
one of the two lands.
**
For more information, please see Hóa Độ and Nhị Độ.
Ứng
Đối: See Ứng đáp.
Ứng
Hiện: Ứng theo cơ duyên mà hiện thân (Chân pháp thân Phật
giống như hư không, ứng theo vật mà hiện hình như trăng
trong nước)—Responsive manifestation—Revelation through a suitable
medium—See Ứng Tác.
Ứng
Hình: Ứng Thân—The form of manifestation, the nirmanakaya.
**
For more information, please see Ứng Thân and Tam Thân Phật.
Ứng
Hóa: Nirmana (skt)—Ứng là ứng hiện theo cơ duyên chúng sanh
mà hiện thân. Hóa là biến hóa, là ứng theo duyên của thân
Phật mà biến hóa thành các loại thân khác nhau—Nirmana means
formation, with Buddhists transformation, or incarnation. Responsive incarnation,
or manifestation, in accordance with the nature or needs of different beings.
**
For more information, please see Tam Thân Phật.
Ứng
Hóa Lợi Sanh: Sự ứng hiện của chư Phật và chư Bồ Tát,
vì chúng sanh mà ứng hiện thuyết pháp khiến họ đi vào con
đường Phật đạo, để đạt được lợi ích vô thượng—Revelation
or incarnation of Buddhas or Bodhisatvas for the benefit of the living.
Ứng
Hóa Pháp Thân: Pháp thân của Đức Phật, ứng hiện vô lượng
thân (thân của mọi quốc độ, thân của mọi thế giới,
thân của tất cả chúng sanh, của tất cả Phật và Bồ Tát)—Responsive
manifestation of the Dharmakaya, or Absolute Buddha, in infinite forms.
**
For more information, please see Tam Thân
Phật.
Ứng
Hóa Thanh Văn: Chân thân Phật hay Bồ Tát ứng hóa làm Thanh
Văn để dẫn dắt người khác (Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên)—Buddhas
or Bodhisattvas incarnate as sravakas, or disciples.
Ứng
Hóa Thân: Nirmakaya (skt)—Ứng Thân—Hóa Thân—Từ chân thân
Phật mà ứng hiện ra Ứng Hóa Thân để tuyên lưu Chánh Pháp—The
Buddha incarnate, the transformation body, capable of assuming any form
for the propagation of Buddha-truth.
**
For more information, please see Tam Thân Phật.
Ứng
Hoặc: Sự đáp ứng của chư Phật vì nhu cầu của chúng sanh—The
responses of Buddhas and spirits to the needs of men.
Ứng
Hộ: Sự ứng hiện và bảo hộ chúng sanh của chư Phật và
chư Bồ Tát—The response and protection of Buddhas and Bodhisattvas
according to the desires of all beings.
Ứng
Khẩu: To speak extempore (without preparation).
Ứng
Khí: Patra (skt)—Ứng Lượng Khí—Cái bát sắt của Tỳ Kheo
dùng đựng thức ăn khi đi khất thực. Bát đựng đủ một
phần ăn cho một vị Tăng hay Ni—Begging bowl, the utensil corresponding
to the dharma, the utensil which responds to the respectful gifts of others;
the vessel which corresponds with one’s needs.
Ứng
Lượng Khí: Patra (skt)—See Ứng Khí.
Ứng
Lý Viên Thực Tông: Một tên khác của Pháp Tướng Tông (cho
rằng chư pháp đều ứng hợp với lý một cách chân thực
và viên mãn)—Another name of the Dharmalaksana school.
**
For more information, please see Pháp Tướng Tông.
Ứng
Mệnh: To obey an order.
Ứng
Mộng: To see in a dream.
Ứng
Nghi: Arhat (skt)—Bậc có đủ uy nghi xứng đáng được người
và trời cúng dường—Deserving of respect, or corresponding to the
correct.
**
For more information, please see A La
Hán, A La Hán Quả and Arhat.
Ứng
Nhân: Arhat or Arhan (skt)—A La Hán hay bậc đáng được cúng
dường—An arhat, or a sage who is deserving worship.
**
For more information, please see A La Hán, A La Hán Quả, and Arhat.
Ứng
Pháp: Tương ứng với pháp và không trái ngược với lý—In
harmony with dharma or law.
Ứng
Pháp Diệu Báo: Áo của một vị Tăng—The mystic or beautiful
garment in accordance with Buddha-truth, i.e. the monk’s robe.
Ứng
Pháp Sa Di: Một trong ba loại sa di, tuổi từ 14 đến 19—One
of the three kinds of Sramana, a novice, preparing for the monkhood, between
14 and 19 years of age.
Ứng
Phật: See Ứng Thân and Tam Thân Phật.
Ứng
Phó: To cope—To face.
Ứng
Quả: Quả A La Hán—Arhat-fruit, the reward of arhatship.
Ứng
Ra: To advance money.
Ứng
Tác: Theo cơ duyên mà xuất hiện tác động—Responsive appearance,
revelation—See Ứng Hiện.
Ứng
Thân: Sambhogakaya (skt)—Nirmanakaya (skt).
1)
Thân Phật ứng với cơ duyên khác nhau mà hóa hiện, một trong
ba thân Phật—Transformation body—Manifested body, or any incarnation
of Buddha, one of the three bodies of a Buddha.
2)
Thân Phật tương ứng với chân như: The Buddha-incarnation of
the Bhutatathata.
**
For more information, please see Tam Thân Phật, and Thiên Thai Nhị
Ứng Thân.
Ứng
Thời: Timely.
Ứng
Thuận Vương Thiền Sư: Zen Master Ứng Thuận Vương—Thiền
sư Việt Nam, quê ở Thăng Long, Bắc Việt. Ngài là một quan
chức trong triều đình dưới thời vua Trần Thái Tông. Ngài
là một trong những đệ tử tại gia xuất sắc của Thiền
sư Túc Lự, và là pháp tử đời thứ 15 dòng Thiền Vô Ngôn
Thông. Nơi và khi nào ngài thị tịch vẫn chưa ai rõ—A Vietnamese
Zen master from Thăng Long, Hanoi, North Vietnam. He was an official in
the royal court during the reign of king Trần Thái Tông. He was one
of the most outstanding lay disciples of Zen master Túc Lự, and became
the dharma heir of the fifteenth generation of the Wu-Yun-T’ung Zen Sect.
His whereabout and when he passed away were unknown.
Ứng
Tích: Ứng hiện để lại dấu tích (thân ứng với cơ duyên
mà hóa hiện để lại dấu tích)—Evidential nirmanakaya, manifestations
or indications of incarnation.
Ứng
Tụng: Geya (skt)—Kỳ Dạ—Trùng Tụng—Trùng Tụng Kệ—Lập
lại nội dung theo phần tản văn đã trình ở trên bằng văn
vần cho dễ nhớ—Corresponding verses, i.e. prose address repeated
in verse; the verse section of the canon.
Ứng
Ứng: Chân thân Phật ứng hiện tùy theo nhu cầu của chúng
sanh—Nirmanakaya response, its response to the needs of all.
Ước:
1)
Ao ước: To long for—To wish—To desire—To hope—To yearn for.
2)
Hiệp ước: Agreement—Treaty—Restrain—Agree—Bind—Covenant.
3)
Ước lượng: To estimate—To guess—To conjecture—About.
Ước
Bộ: See Ước Giáo.
Ước
Chừng: About—Approximately.
Ước
Cơ: To avail oneself of opportunity, or suitable conditions.
Ước
Định: To estimate.
Ước
Đoán: To guess—To forecast.
Ước
Độ: See Ước chừng.
Ước
Giáo Ước Bộ:
1)
Ước Giáo: Theo giáo lý mà bàn luận—According to their doctrine.
2)
Ước Bộ: Theo tông phái mà bàn luận—According to their school.
Ước
Hẹn: To make (set up) an appointment.
Ước
Lượng: See Ước (2).
Ước
Mong: To desire—To wish.
Ước
Mơ: See Ước mong.
Ước
Ngôn: Promise.
Ước
Nguyện: To vow.
Ước
Pháp Ước Cơ:
1)
Ước Pháp: Căn cứ vào giáo pháp mà bàn luận—According to
the doctrine, or discussions based on the doctrine.
2)
Ước Cơ: Căn cứ về phía người thụ pháp mà bàn luận—According
to method or suitable conditions.
Ước
Tính: To estimate.
Ước
Vọng: See Ước Mong.
Ướm
Hỏi: To ask in order to find a person’s feelings.
Ướm
Thử: To try on.
Ươn:
1)
To spoil.
2)
Base—Vile (ươn hèn).
Ương:
1)
Chim ương: Chim mái, biểu hiệu cho sự thủy chung—Hen of mandarin
duck, symbolizing conjugal fidelity.
2)
Tai ương—Calamity.
3)
Trung ương: Middle—Medial.
Ương
Câu Thi: See Ương Câu Xá.
Ương
Câu Xá: Angusa (skt)—Còn gọi là Ương Câu Xa, Ương Câu Giả,
hay Ương Câu Thi—Mũi tên hay một loại vũ khí bén—An arrow—A
barbed weapon.
Ương
Cừu Ma La: See Ương Quật Ma La.
Ương
Gàn: Stubborn and crazy.
Ương
Già: See Ương Quật Đa La.
Ương
Ngạnh: Stubborn—Obstinate—Headstrong.
Ương
Quật Đa La: Anga (skt)—Nước Ương Quật Đa La còn gọi là
Ương Già, nằm về phía bắc xứ Ma Kiệt Đà—Described as
a country north of Magadha.
Ương
Quật Ma La: Một môn đồ Bà La Môn, người đã tu tập sai
lầm bằng cách giết người và đeo chuỗi được xâu lại
bằng những ngón tay của những người chết, và coi chuyện
sát hại người là một hành động tín ngưỡng linh thiêng.
Sau khi ông giết 99 người, người thứ 100 mà ông gặp là
mẹ ông. Trong khi đang đuổi giết mẹ, thì Đức Phật xuất
hiện, ông bèn buông tha mẹ mà đuổi theo Phật. Tuy nhiên,
sau vài câu trao đổi với Phật, ông được Phật cảm hóa.
Hối hận vì những tội lỗi của mình, ông bèn xin gia nhập
Tăng đoàn. Với thiên nhãn thông, Phật nhìn thấy cò thể
hóa độ được ông trở thành A La hán vì những thiện nghiệp
trong những đời trước của ông. Theo kinh điển Phật thì
một ngày nọ trong khi đang khất thực trong vùng, Phật
xuất hiện trước nhà của Ương Quật Ma La, trong khi ông nầy
đang đuổi giết mẹ, khi thấy Phật Ương Quật bèn đuổi
theo để giết Phật. Cứ chạy theo Phật mà không bắt kịp,
Ương Quật bèn la to lên kêu Phật dừng lại, dừng lại !
Phật bèn đáp lại rằng: “Nầy Ương Quật ! Ta đã dừng
lại từ lâu và đang đợi nhà ngươi đây! Tuy nhiên, vấn
đề là ngươi không chịu dừng lại.” Sau đó Phật
giải thích cho Ương Quật thế nào là “Dừng lại.”
Cuối cùng Ương Quật hiểu và cải đạo thành Phật tử và
cuối cùng sau khi dụng công tu tập ông đã đắc quả A La
Hán—Angulimala—A Brahmin follower who erroneously practiced by killing
people and wore chaplet of finger-bones (the Sivaitic sect that wore such
chaplets), and made assassination a religious act. After he killed 99 people,
the hundredth person he met was his mother. While chasing to kill his mother,
the Buddha appeared, he turned to chase the Buddha; however, after some
conversations with the Buddha, he was converted by the Buddha. He repented
his evil ways and joined the Order—He was a greatest killer when the
Buddha was alive. However, the Buddha with his Buddha eye, foresaw that
this killer had the potential to attain Arhathood enlightenment because
of his good karma from previous lives. According to Buddhist sutras, one
day when the Buddha was in the neighborhood to beg for food, he appeared
in front of Angulimala’s house, the killer was attempting to kill his
mother , but he saw the Buddha and decided to chase after the Buddha instead.
He kept chasing the Buddha but in no way he could catch up with the Buddha.
He then yelled at the Buddha: “Gotama, stop! Stop! Stop! He Kept asking
the Buddha to stop. The Buddha responded: “Angu! I have stop for so long
and have been waiting for you; however, the problem is you; you don’t
want to stop.” The Buddha then continued to explain to him the
real meaning of “stop.” He understood and was converted to practice
Buddhism and eventually attained enlightenment.
Ương
Thu Phạt Ma: Amsuvarman (skt)—Một vị vua của xứ Nepal thời
cổ, là dòng dõi Licchavis (Lực Sĩ)—A king of ancient Nepal, descendant
of the Licchavis.
Ướp:
To embalm (corpse)—To preserve (meat—fish--fruits)—To salt (ướp
muối).
Ướp
Hương: To perfume.
Ướp
Sen: To perfume with lotus flowers.
Ướt:
Wet.
Ướt
Át: Damp—Humid.
Ướt
Sũng: Completely soaked.
Ưu:
1)
Phân ưu: To condole or express sympathy with someone.
2)
Ưu hạng: Very good—Excellent.
3)
Ưu phiền: Sorrow—Grief—Melancholy—Anxiety.
Ưu
Ái: Affection.
Ưu
Ba Bà Sa: Upavasa (skt)—Ưu Bà Sa.
1)
Cận Trụ: To dwell in.
2)
Trai giới: Fasting—Abstinence.
3)
Người trì giữ bát quan trai giới hay thập thiện: A person
who keeps eight or ten prohibitions.
Ưu
Ba Cúc Đa: Upagupta (skt)—See Hai Mươi Tám Tổ Ấn Độ (4).
Ưu
Ba Đề Xá: Upadesa (skt)—Còn gọi là Ô Ba Đề Thước, Ưu
Bà Đề Xá, Ô Ba Đệ Thước, hay Ưu Ba Thế Xá.
1)
Một trong 12 bộ kinh: A section of Buddhist literature, general treatises,
one of the 12 sutras in the sutra-pitaka.
2)
Upatisya (skt)—Có lẽ là tên của Ngài Xá Lợi Phất—Perhaps
a name of Sariputra.
3)
Đồng nghĩa với A Tỳ Đạt Ma Tạng Kinh: A synonym for the Abhidharma-pitaka.
4)
Đồng nghĩa với Mật Chú của phái Du Già: A synonym for the
Tantras of the Yogacara school.
Ưu
Ba Kiêu Xá La: Upayakausalya (skt)—Ba La Mật thứ bảy—The seventh
paramita.
**
For more information, please see Thập Độ Ba La Mật (7).
Ưu
Ba Li: Upali (skt)—Ưu Ba Lợi—See Ưu Bà Li.
Ưu
Ba Ni Sa Độ: Upanisad (skt)—See Ưu Ba Ni Tát Đàm Phân.
Ưu
Ba Ni Tát Đàm Phân: Upanisad (skt)—Ưu Bà Ni Sa Đàm.
1)
Giác quan bí mật của kinh trong Mật Giáo—The secret sense of
the sutra in esoteric doctrine.
2)
Những tư tưởng căn bản và thần bí của triết học cổ
Ấn Độ, không phải là tác phẩm do một người vào một
thời nào đó viết, do vậy không thể xác định niên đại
ra đời. Nó kèm theo những bài tán tụng của Kinh Vệ Đà,
rồi sau mới xuất hiện phần Bà La Môn, mục đích là khẳng
quyết cảm giác huyền bí của Kinh Vệ Đà—Philosophical
or mystical writings by various authors at various periods attached to
the Brahmanas, the aim of which is the ascertainment of the secret sense
of the veda.
Ưu
Ba Sa Ca: Upasaka (skt)—See Ưu Bà Tắc.
Ưu
Ba Thất Sa: See Xá Lợi Phất, and Sariputra.
Ưu
Ba Thế Xá: See Xá Lợi Phất, and Sariputra.
Ưu
Bà Di: Upasika (s&p)—Còn gọi là Ưu Ba Di, Ưu Ba Tư, Ô Ba
Tư Ca, Ưu Ba Tứ Ca, hay Ư Bà Tư Kha—Phật tử tại gia nữ
hay cận sự nữ, tại gia nhưng tu hành trì ngũ giới—Lay women—A
female disciple who remains at home—A female observer of at least
one of the five commandments (lay precepts)—Members of the laity who
have taken the Bodhisattva precepts.
Ưu
Bà Đà Da: Upadhyaya (skt)—Còn gọi là Ổ Ba Đà Da, Ưu Ba Na
Ha, hay Ưu Ba Đệ Da Dạ.
1)
Hòa Thượng: Nguyên thủy Ưu Ba Đà Da có nghĩa là thân giáo
sư, y chỉ sư, hay y học sư; về sau nầy tại các xứ Trung
Á, từ nầy được dùng như là một vị Thầy trong Phật giáo
nói chung, để phân biệt với luật sư hay thiền sư, nhưng
từ nầy còn được dùng để gọi Hòa Thượng là thân giáo
sư hay vị thày chỉ dạy trực tiếp trong tự viện—Originally
a subsidiary teacher of the Vedangas; later through Central Asia, it became
a term for a teacher of Buddhism, in distinction from disciplinists and
intuitionalists, but as Ho-Shang it attained universal application to all
masters.
2)
Từ để gọi một vị Tăng: A general term for monk.
Ưu
Bà Đề Xá: Upadesa (skt)—See Ưu Ba Đề Xá.
Ưu
Bà Li: Upali (skt)—See Giới Ba Li.
Ưu
Bà Tắc: Upasaka (s&p)—Còn gọi là Y Bồ Tắc, Ô Ba Sách
Ca, Ưu Ba Sa Ca, Ưu Bà Sa Kha, Ô Ba Tắc Ca, hay Ô Ba Tố Ca.
1)
Nghĩa nguyên thủy là một người đầy tớ thuộc giai cấp
hạ tiện, sau danh từ nầy trở thành tên gọi Phật tử
tại gia, người tu hành trì giữ năm giới: Originally meaning
a servant, one of low caste, it became the name for a Buddhist layman who
engages to observe the first five commandments, a follower, disciple, devotee.
2)
Nam Phật tử tại gia, người thọ trì ngũ giới Tam quy. Phật
tử tại gia thọ trì Bồ Tát giới. Theo truyền thống Phật
giáo Đại Thừa thì người cư sĩ, ngoài việc hộ trì Tam
Bảo, khả năng giải thoát của họ là không thể nghĩ bàn—Laymen—A
male observer of at least one of the five commandments (lay precepts) and
takes refuge in the Triratna—Members of the laity who have taken Bodhisattva
precepts. In the Mahayana tradition, laymen are of great importance, because
in addition to their support of the triratna, their possibility of attaining
emancipation is indisputable.
3)
Tịnh Độ tông lại cho rằng có ba loại cư sĩ; tuy nhiên chỉ
có hai hạng cư sĩ có thể được lợi lạc khi tu theo
Tịnh Độ—The Pure Land Sect believes that there are three types of
laymen; however, only two types of them can benefit from the Pure Land:
a)
Loại thứ nhất là những cư sĩ thành tâm thật ý, dù ngu
si mê muội thế nào đi nữa, khi nghe giáo pháp mà hoàn toàn
tín tâm chấp nhận và tu tập thì chắc chắn sẽ vãng sanh
Cực Lạc: The first types of those who can benefit from the Pure Land
are those who are completely ignorant and deluded, but truthful and sincere
individuals who upon hearing the teaching, wholeheartedly believe, accept
and practice it continuously.
b)
Loại thứ hai có thể được lợi lạc khi tu theo Tịnh Độ
là những cư sĩ có trí huệ thâm sâu và nhiều căn lành với
Tịnh Độ, những người thông hiểu cả lý lẫn sự cũng
như công đức đạt được qua pháp môn niệm Phật, do đó
phát nguyện tin tưởng và thực hành Tịnh Độ: The second types
of those who can benefit from the Pure Land are those with deep wisdom
and good roots in the Pure Land method who clearly understand noumenon
and phenomena and the virtues achieved through Buddha Recitation and who
therefore resolve to believe and practice it.
c)
Loại thứ ba là hạng cư sĩ có phàm trí, nhưng không có khả
năng hiểu được pháp thâm diệu, mà cũng không có chút tín
tâm nào; hạng nầy chỉ học cho thuộc kinh điển rồi rảo
bước đó đây nhàn đàm hý luận, thì chắc chắn trạm dừng
chân kế tiếp sẽ là địa ngục—The third type of laymen are
those with ordinary intelligence, but they can neither understand profoundly,
nor do they have any belief in the Pure Land. They only study sutras
by heart, then going from place to place to enjoy their idle talks, their
next sure stop in the cycle of Birth and Death is “hell.”
Ưu
Bát La: Utpala (skt)—Còn gọi là Ưu Bát, Ô Bát La, Âu Bát La,
hay Ưu Bát Lạt.
1)
Thanh Liên Hoa: Hoa sen xanh, lá nó dẹt dài, gần cuống hơi tròn,
phía đầu nhỏ dần giống như đôi mắt Phật—Blue lotus,
to the shape of whose leaves the Buddha’s eyes are likened.
2)
Tên gọi chung của các loại bông lục bình: A general name for
other water lilies.
3)
Tên của một loài Long Vương: Name of a dragon king.
4)
Một trong bát hàn địa ngục: One of the eight cold hells—See
Địa Ngục (B) (6).
Ưu
Đa La: See U Đa La.
Ưu
Đa La Cứu Lưu: See U Đa La Cứu Lưu.
Ưu
Đa La Tăng Già: See U Đa La Tăng Già.
Ưu
Đà Di: Udayin (skt)—Một trong những đệ tử của Phật, sau
nầy thành Phật hiệu là Phổ Minh Như Lai—One of the disciplies
of the Buddha, to appear as Buddha Samantaprabhasa.
Ưu
Đà Già: Udaka (skt)—Nước—Water.
Ưu
Đà La La Ma Tử: See U Đà La La Ma Tử.
Ưu
Đà Na: Udana or Udanaya (skt)—Còn gọi là Ô Đà Nam, Uất Đà
Na, hay Ưu Đàn Na.
1)
Tiếng gió ở cổ họng phát ra khi nói: Udana (skt)—Breathing
upwards from the throat into the head; gutteral sounds
2)
Đan Điền: Chỗ nằm bên dưới rốn khoảng một tấc—The
navel (the exact location of “Udana” is three inches under the navel);
umbilical; the middle.
3)
Những bài kinh vô vấn tự thuyết của Đức Phật, một trong
12 phần của Tạng Kinh: Udanaya (skt)—Voluntary address (discourses),
or volunteered remarks by the Buddha, sermons that came from within him
without external request (voluntarily to testify), one of the twelve
sections of the canon.
Ưu
Đãi: To treat with the kindest attention—To favour.
Ưu
