CHƯƠNG
THỨ SÁU
PHẬT
GIÁO SAU THỜI ĐẠI VÔ TRƯỚC VÀ THẾ THÂN
(thế
kỷ VI-VIII).
Nhờ
có Vô-Trước và Thế-Thân mà nền Phật Giáo sau thời Long
Thụ được hoàn chính một phần lớn. Song, như đã nói trên
kia, nếu nói một cách triệt để thì về phương diện lý
luận, vẫn còn nhiều điểm cần phải khảo cứu. Hơn nữa,
Phật Giáo thuộc hệ thống Long Thụ, do những người thừa
kế như Đề Bà (Aryadeva), La Hầu La (Rahulabha-dra), Thanh Mục
(Pingalga), v.v…đã căn cứ vào luận Trung Quán để chỉ chuyên
khai triển về mặt Không Quán, và để bổ túc cho Phật Giáo
Không Quán đã khởi xướng Phật Giáo Duy Thức, do đó mà
lập trường của Phật Giáo Long Thụ hệ đã trở thành bất
đồng. Như vậy, Đại Thừa Phật Giáo sau thời đại Vô-Trước
và Thế-Thân đã trở thành người thừa kế cái gọi là Trung
Quán phái (Không Quán phái) của hệ thống Long Thụ, cùng với
Du Già Phái (Duy Thức phái), thừa kế hệ thống Vô-Trước,
Thế-Thân là hai phái chỉ dương giữa các trào lưu Như-lai-tạng
hệ. Kết quả, do các trào lưu cùng nhau luận chiến mà trong
đó, bất luận là phái Trung Quán, phái Du-Già hay phái Như
Lai Tạng đều đã phân hóa rất nhiều và cũng nhờ đó các
Đại Luận sư, Tiểu Luận sư kế tục nhau ra đời và đã
nhiều tư tưởng đẹp nảy nở. Đứng về mặt luận lý mà
nói, Phật Giáo đến đây đã gần như hoàn bị. Đó là cái
trạng huống của Phật Giáo trong khoảng hai trăm năm sau Vô-Trước
và Thế-Thân. Nhất là ngôi chùa Na Lan Đa. một Đại Học
Phật Giáo tại tiểu bang Bihar (Ấn Độ) ngày nay đã
được thành lập sau thời đại Vô-Trước và Thế-Thân không
bao lâu, và tại đây tất cả tài năng và nỗ lực đã được
tập trung vào việc nghiên cứu và phát huy học vấn.
Song,
nếu xét ở một phương diện khác, vì sự nghiên cứu quá
tinh vi nên Đại Thừa cũng đã lại mắc những khuyết điểm
như Tiểu Thừa. Nghĩa là quá chú tâm vào việc nghiên cứu
một cách quá chi ly mà làm cho Đại Thừa mất cái chân tinh
thần hoạt bát của nó. Do đó mà Đại Thừa mất đi một
phần nào tính cách thông tục, và trên phương diện tôn giáo
thực tiễn, đã mất hiệu lực, đó là một sự thật hiển
nhiên. Để cứu vãn tình thế này, tuy đã có một số kinh
điển mới được kết tập, nhưng những kinh điển này đại
khái chỉ bàn đến lý, chứ không có được cái phong thái
ung dung, phóng khoát và hùng đại như các kinh Bát Nhã, Pháp-Hoa
hay Đại Thừa Niết Bàn xưa kia.
Để
bổ cứu cho mối quan tệ đó, và cũng để thích ứng với
thời đại mới mà làm cho tinh thần hoạt bát của Phật Giáo
sống lại, những kinh điển của Bí Mật Bộ được kết
tập được kết tập. Những kinh điển này bao hàm tất cả
những tư tưởng Đại Thừa từ trước đến nay, hơn nữa,
lại còn thân nạp cả chủ nghĩa Tân-Bà-la-môn, tuy có vẽ
hùng vĩ, tráng lệ đấy. Song thật ra thì phần lớn tư tưởng
Tân-Bà-la-môn được thâu nạp vẫn chưa có hệ thống. Chân-Ngôn-Mật-Giáo
tại Ấn Độ chưa đủ để thành lập.
Đề
mục của chương thứ sáu này là thuyết minh những thứ tự
đó nhưng vì vấn đề quá bao la nên ở đây chỉ nói một
cách đại lược thôi.
