BẢN LUẬN
THIÊN
THỨ NHẤT
PHẬT
ĐÀ LUẬN
CHƯƠNG
I
TỔNG
LUẬN
Tưởng
không cần nói ai cũng biết rằng Phật giáo lấy đức Phật
làm trung tâm để phát khởi và cũng lấy Phật làm trung tâm
để triển khai. Do đó, đối với nền giáo lý của Phật
giáo, bất luận khảo sát về bộ môn nào, nếu không căn
cứ vào nhân cách và sự tự giác của đức Phật thì quyết
không thể nào hiểu được chân ý nghĩa của nó: đó là một
quy tắc nhất định. Nếu nói theo sự tự giác của đức
Phật thì Phật giáo là kết quả cái trí “vô-sư-tự-ngộ”
của đức Phật, nghĩa là, Phật giáo được thành lập bởi
cái kết quả của lời nói và việc làm của đức Phật,
cho nên, nghiên cứu Phật giáo mà lìa xa đức Phật thì mất
hẳn cái bảo chứng đệ nhất về thỏa đáng tính thể nghiệm.
Đó là lý do tại sao trong nền giáo học của Phật giáo, Phật-đà-luận
đã trở thành một phân khoa trọng yếu nhất, đặc biệt
đến thời đại Phật giáo Đại-thừa sau này duy chỉ nhìn
vào sự tự giác của đức Phật – trong đó biểu trưng hóa
một cách thái quá cũng có - nếu lìa bỏ Phật-đà-quan thì
phương diện tôn giáo không thể nào được thành lập, chính
vì thế mà Phật đà quan đã trở thành rất trọng yếu.
Nhưng
ở đây, Phật đà luận của A-Tỳ-Đạt-Ma như thế nào? Nếu
nói một cách tóm tắt thì: A-Tỳ-Đạt-Ma Phật giáo, tức
Tiểu thừa Phật giáo, như tự nghĩa của nó ám chỉ
là “đối pháp”, nghĩa là chỉ đặc biệt chú trọng vào
việc nghiên cứu và tổ chức hóa giáo pháp của Phật chứ
không trực tiếp đi vào sự tự nội chứng của Phật, cho
nên đối với Phật đà quan, khác với Đại-thừa sau này,
A-Tỳ-Đạt-Ma Phật giáo đã không chú ý nhiều. Đối với
giáo pháp của Phật, sau khi Phật diệt độ, cứ thế mà thi
hành, căn cứ vào giáo pháp mà quy định hành vi của mình;
còn quả vị Phật thì cho là quả vị đó quá cao, một đệ
tử Phật chỉ có thể tu hành quả La Hán hay Thanh Văn, do quan
niệm ấy A-Tỳ-Đạt-Ma Phật giáo tự nhiên đã không coi Phật
đà quan là một vấn đề trọng đại. Do đó, ta đã thấy
nhiều bộ A-Tỳ-Đạt-Ma luận thư hoàn toàn không đá động
gì đến vấn đề Phật thân quan cả.
Song,
trên đây chỉ là nói theo khuynh hướng đại để thôi. vấn
đề Phật-thân-quan và Phật giáo có một quan hệ bất khả
phân, vì thế các nhà nghiên cứu A-Tỳ-Đạt-Ma cũng thừa
nhận rằng cho dù các bộ phái truyền thừa cũng quyết không
thể bỏ qua vấn đề này. Nghĩa là, trong các vấn đề được
các bộ phái luận cứu có vấn đề Phật-thân-quan và cả
đến tiền thân của đức Phật là Bồ tát cũng được đề
cập đến. Không những thế, đôi khi còn vì sự bất đồng
chủ yếu về Phật-thân-quan à đến chỗ phân phái cũng có.
Chẳng hạn như Thuyết-xuất-thế-bộ - theo truyền thuyết
Ba-bổ-gia – thì vì cái đặc sắc của bộ này chủ trương
cho rằng Phật thân là vô lậu cho nên mới được danh hiệu
Thuyết-xuất-thế. Lại nữa, trong Dị-bộ-tôn-luân-luận của
Thế Hữu, hoặc trong Luận sự của Mục-kiền-liên-tư-đế-tu,
ta thấy vấn đề Phật-thân-quan cũng được thảo luận đến
dưới nhiều hình thức, nhất là trong Dị-bộ-tôn-luân-luận,
khi nói đến sự bất đồng về tôn nghĩa giữa Thượng-tọa-bộ
và Đại-chúng-bộ, đã bắt đầu bằng vấn đề Phật-thân-quan,
cho nên, Phật-thân-quan cũng là một trong các vấn đề trọng
yếu giữa các bộ phái: đó là một sự thật hiển nhiên,
A-Tỳ-Đạt-Ma vốn lấy việc nghiên cứu pháp nghĩa làm điểm
xuất phát chủ yếu, nếu đem so sánh, thì A-Tỳ-Đạt-Ma tuy
ít có luận về Phật-thân-quan, nhưng về phương diện nghiên
cứu pháp nghĩa, chẳng hạn như phiền-não-luận, tu-hành-luận,
thánh-vị-luận,hay thánh-trí-luận,v.v…nếu không đề cập
đến Phật-đà-luận thì không thể thuyết minh rõ các vấn
đề trên; vả lại, A-Tỳ-Đạt-Ma đã dần dần chú tâm luận
cứu vấn đề này về phương diện thần học. Ngay trong các
bộ phái Tiểu thừa, nhất là Đại-chúng-bộ-hệ, đã dần
dần lấy bản thân đức Phật làm đối tượng lý tưởng,
đồng thời, khi triển khai đến cái gọi là “tư tưởng
pháp thân” thì đã khiến cho vấn đề Phật-thân-quan tăng
thên trình độ trọng yếu.
Về
Phật-thân-quan, giữa các bộ phái quan sát thế nào về bản
tính của đức Phật? giải thích như thế nào về địa vị
Bồ tát trong các kiếp tiền sinh? Đối với các vấn đề
này có những ý kiến bất đồng như thế nào? Trong thiên
thứ nhất này, tôi tưởng hãy căn cứ theo những tài liệu
tản mát trong các luận rồi kết hợp lại để khảo sát
tất cả vấn đề được nêu ra trên đây.
