CHƯƠNG
IV
SỰ
KHẢO SÁT VỀ PHẬT VÀ BỒ TÁT CỦA A-TỲ-ĐẠT-MA
Trờ
lên, chúng tôi đã thuật qua về bối cảnh sự thực, sau đây,
ta hãy nhìn qua sự khảo sát của A-Tỳ-Đạt-Ma luận.
Dùng
Phật truyện được lược thuật ở chương trên làm cơ sở,
dựa theo ý nghĩa, lý do và hành tích của nó để khảo sát
về phương diện thần học: đó là mục đích của A-Tỳ-Đạt-Ma.
Mà sự khảo sát này, giữa các bộ phái Tiểu thừa vì không
nhất trí, nên sau này, Phật-đà-luận, Bồ-tát-luận đã trở
thành điểm tranh luận chủ yếu giữa các bộ phái đó. Điểm
này, như đã nói ở trên, trong Tôn-luân-luận, Luận-sự, Ba-hu-da
(tham chiếu Locottaravàdin ‘s Mahavastu; Winternitz: Geschichte der
Indischen Litterratur, II, s,187-193. Milindapanha, book IV; Phật-đà--luận
phẩm S.B.E. part II, p,I-202), v.v… đã được luận cứu dưới
nhiều hình thái. Dĩ nhiên, vấn đề này lấy Phật Thích Ca
làm trung tâm, nhưng, như đã được trình bày trong tiết trước,
trước Phật Thích Ca, còn thừa nhận có bảy đức Phật,
hai mươi bốn Phật cho đến vô số Phật, ở quá khứ, do
đó, lại cần phải khảo sát những sự tích của thời đại
Bồ tát, và kết quả vấn đề này, cũng giống như vấn đề
La hán, đã trở thành vấn đề pháp tướng, vì thế mà lại
cần phải nghiên cứu A-Tỳ-Đạt-Ma luận.
Song,
đối với vấn đề này, thái độ của các bộ phái như thế
nào? Dĩ nhiên, nếu cử nhất nhất nói về mỗi phái thì tuy
có nhiều ý kiến, nhưng nếu nhận xét mộ cách đại thể,
thì: các phái thuộc Thượng-tọa-bộ-hệ vốn là hệ thống
trọng sự thực nên cũng muốn giải thích nó theo sự thực;
còn các phái thuộc Đại-chúng-bộ-hệ vốn là hệ thống
lý tưởng nên muốn lấy Phật và Bồ tát làm lý tưởng để
quan sát. Nói cách khác, Thượng-tọa-bộ-hệ phần nhiều nhận
Phật và các kiếp Bồ tát tiền thân của ngài là yếu tố
nhân gian; còn Đại-chúng-bộ-hệ thì lại muốn đặt nặng
về phương diện siêu nhân gian để giải thích. Và vấn đề
này đã được phát huy trong nhiều trường hợp, cho nên ta
cần hiểu nó trước.
Vấn
đề trên đây được chia thành hai: 1- Liên quan về Phật và
các kiếp Bồ tát tiền thân của ngài. 2- Liên quan đến bản
tính của chính đức Phật khi thành chính giác. Như đã nói
ở trên, kiếp này thành Phật không phải chỉ kết quả của
sự tu dưỡng trong kiếp này mà là kết quả của sự tu dưỡng
trải qua vô số kiếp. Trong khoảng thời gian dài đặc ấy,
thành tích, tư cách và trình của Bồ tát như thế nào? Đó
là điều cần phải luận cứu trước khi đề cập đến Phật-thân-quan.
Như vậy, bản tính của Phật sau khi thành chính giác như thế?
Tác dụng ra sao? Và mối quan hệ hỗ tương dị đồng giữa
chư Phật như thế nào? Đó là những vấn đề thuộc về
Phật-đà-luận thuần túy. Phật-đà-luận của A-Tỳ-Đạt-Ma,
như sẽ được trình bày sau, chia thành bốn giai đoạn tu hành
của Bồ tát luận và bản tính Phật.
