MÙA XUÂN NÓI CHUYỆN HOA MAI
Tuyết Mai

Hoa mai là loại hoa nở đầu tiên trong mùa Xuân. Nói đến mùa Xuân người ta liên nghỉ đến hoa mai, nói đến hoa mai người ta liên nghỉ đến mùa Xuân. Hoa mai là một trong những loài hoa được ưa chuộng nhất từ trước đến nay. Có  nhiều loại hoa mai,  hầu hết các loại mai đều có năm cánh, hay tám cánh,  có loại có nhiều tầng nên có rất nhiều cánh. Nhưng hai loại phổ thông, được  nhiều người biết đến là hoa mai vàng (huỳnh hoa) và mai trắng (bạch mai). Mai vàng là hoa mai người ta thường nói tới,  nở rộ vào mùa Xuân  từ  miền Trung vào Miền Nam. Màu vàng tượng trưng cho sự cao thượng, cao sang, màu của vua chúa. Vào khoảng Tết ta, ra khỏi ngoại ô Saigon, đi về hướng Lái Thiêu, Bình Dương, dọc đường nhà nào cũng có một cội mai già, hoa đua nở đầy cành, vàng rực, đẹp  không thể diễn tả.

Loại  hoa mai thứ hai là "bạch mai", có màu trắng, cũng có năm cánh hay tám cánh như huỳnh mai, nhưng mai trắng rất hiếm quý và có hương thơm dìu dịu, thanh khiết. Có người gọi mai trắng là "Tuyết Mai", vì tuyết có màu trắng. 

 Hoa mai không có hương sắc quyến rũ như hoa hồng, cũng không sực nức hương thơm như dạ lý, nhưng hoa mai mỏng mãnh, đính trên cành, trên  thân cây gầy guộc, cằn cỗi tạo một nét đẹp tương phản, thật duyên dáng, độc đáo. 

Tại Việt Nam có một loại hoa mai gọi là "mai tứ quý". Hoa cũng có năm cánh vàng như huỳnh mai, khi hoa tàn thì năm cánh rụng, năm đài hoa đổi thành màu đỏ, úp lại, ôm lấy nhụy là hạt màu xanh.  Hạt lớn dần đẩy năm đài hoa bung ra giống như hoa mai đỏ. Vì vậy mai tứ quý được gọi là "Nhị Độ Mai" tức là hoa mai nở hai lần, lần đầu cánh hoa có màu vàng, lần sau cánh hoa có màu đỏ. Loại hoa này nở quanh năm.  

Ngoài  hương sắc và duyên dáng, hoa mai được các nhà Nho và các bậc Thiền sư coi là một biểu tượng của  hai đức tính  "Nhẫn" và "Dũng".  Chịu đựng thời tiết khắc nghiệt lạnh lẽo mùa Đông, hoa vẫn kết nụ để là đóa hoa đầu tiên chào đón Chúa Xuân.  Cảm cáí đức hạnh thủy chung, cái khí tiết nhẫn nhục và kiêu dũng đó, Chúa Xuân phong cho  hoa mai là vua của tất cả các loài hoa khác, có tên  là "Đông Quân". Nhiều nữ sĩ có tên "Mai" lấy bút hiệu là "Đông Quân" cũng từ điễn tích này. 

 Từ nét duyên dáng, thuần khiết bên  ngoài cho đến tính khí đức hạnh, kiêu dũng bên trong, hoa mai được người Trung Hoa tôn vinh là "quốc hoa". Các nhà Nho và các Thiền sư Trung Hoa cũng như Việt Nam luôn coi hoa mai  là một tấm gương, một biểu tượng của vẽ đẹp vẹn toàn, "bách  hoa khôi". Họ đem ghép hoa mai với "tùng" và "trúc" thành một bộ ba "Tam Hữu".  Cây tùng tượng trưng cho trượng phu, cứng cõi, ngay thẳng; cây trúc tượng trưng cho sự kiên nhẫn, rộng lượng và hoa mai được gọi là "ngự sử mai" tượng trưng cho sự hiểu biết và nét đẹp vẹn toàn. Người xưa rất quý "tam hữu".  

Trong Hội Thơ Tao Đàn, Vua Lê Thánh Tôn có bài thơ "Mai Thụ" (Cây mai) như sau:

"Trội cành nam chiếm một chồi
Tin Xuân mãi mãi điểm cây mai
Tinh thân sáng, thuở trăng tĩnh
Cốt cách Đông khi gió thôi (ngừng)
Tiết cứng trượng phu, thông (tùng) ấy bạn
Nết trong quân tử, trúc là đôi (sánh đôi)
Nhà truyền (thống) thanh bạch dăng từng khối
Phỉ xứng danh thơm đệ nhất thời!"

Ngoài ra hoa mai cũng được ghép với lan, cúc, trúc,  thành bộ "tứ quý", tức là bốn loại hoa, kiểng quý, tượng trưng của bốn mùa Xuân, Hạ Thu, Đông.   

Cụ Chu Thần,  Cao Bá Quát  là  một nho sĩ kiệt liệt, một tài năng văn chương lỗi lạc, một đại anh hùng thế thiên hành đạo, suốt quảng đời bôn ba khắp chốn cầu cổ kiếm để xây dựng sự nghiệp bá vương, cụ không gặp bậc chính nhân quân tử nào có cốt cách như "mai ngự sử", vì vậy cụ đã làm hai câu thơ:

"Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái hoa mai" 

Có nghĩa là:

"Mười năm xuôi ngược giao du cốt tìm thanh kiếm cổ
Một đời chỉ cúi đầu vái lạy trước hoa mai".

Cụ Chu Thần , Cao bá Quát đã hết lời xưng tụng "bách hoa khôi". Cụ cũng có bốn câu thơ "Trồng mai" được dịch ra như sau:

"Đầu non nắm hạt mai gieo
Giống thanh gửi chốn núi đèo xanh tươi
Nữa mai xuân điểm bầu trời
Bức tranh tuyệt tác cho đời ngắm chung". 

Được bái lạy như vậy,  hoa mai quả là một loài  hoa rất quý?

Hoa mai đã gợi nhiều cảm hứng cho thi nhân, nên ảnh hưởng rất lớn trong văn hóa Trung Hoa và Việt Nam. Lý Bạch làm thơ:

"Ngồi trên lầu  Hoàng Hạc, nghe tiếng sáo thổi

Giữa tháng năm, chợt vang khúc "hoa mai rơi" ở chốn Giang thành"

Nguyễn Trãi, vị khai quốc công thần nhà Hậu Lê yêu hoa mai vì:

"Yêu mai, yêu tuyết bởi vì đâu?
Vì tuyết trắng, mai thơ và tinh khiết"

Trong chuyện Kiều, Cụ Nguyễn Du có rất nhiều câu thơ  nói về hoa mai.

"Thướt tha vóc liễu Xuân đầy
Cành mai xa bẻ ngất ngây ý sầu
Biết chàng lòng có thương sâu
Chúa Xuân ngán nỗi chờ lâu mỏi mòn"

Nhiều Thiền sư Trung Hoa và Việt Nam đã dùng hoa mai làm  ẩn dụ cho sự hạnh phúc, niềm vui  giác ngộ trong những bài kệ để truyền dạy Phật pháp cho phật tử, cho hậu thế. Bài kệ về  "Mùa Xuân Hoa Mai"của Thiền Sư Thích Mãn Giác được phổ biến rộng rãi trong giới phật tử:

"Xuân đi trăm  hoa rụng
Xuân đến trăm hoa cười
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu già đến rồi
Đừng tưởng Xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một cành mai"

 Bài thơ có nghĩa là, cuộc đời là một dòng  sinh diệt, vô thường, biến chuyển theo thời gian và không gian. Xuân đến rồi Xuân đi, hoa cười rồi hoa rụng…là lẽ đương nhiên của vũ trụ, hể có sinh thì có diệt. Nhưng trong sự sinh diệt của vũ trụ vẫn còn có một cái không sinh diệt đó là Phật tánh, là chân tâm, chân như. Nếu chúng ta luôn tu tập, Phật tánh đó giúp ta có được cuộc sống an lành, hạnh phúc. Tâm  an bình gọi là Tâm Xuân, trong tâm Xuân, cành mai (biểu tượng của hạnh phúc) sẽ còn mãi mãi, không tàn, không rụng. Cần gì phải chờ đến mùa Xuân mới có hoa mai? Hoa nở rồi hoa cũng tàn. Chỉ có cành mai trong tâm Xuân là  tồn tại mãi mãi,   ngoài dòng sinh diệt, vô thường, bể dâu của vũ trụ. 

Từ ngày lưu lạc tha hương, những thi sĩ hải ngoại luôn mang theo trong tâm tưởng những hoài niệm dấu yêu về một mùa Xuân êm đềm nơi quê cũ.  Nhà thơ Nguyễn Vô Cùng thương xót cội mai già: 

"Xót cội mai khô , bình rạn vỡ
Thương cành Xuân héo, dạ đầy vơi
Khói hương tàn lạnh từ Xuân ấy
Mà quyện tim ai mãi cuối đời"

Trong mãnh vườn hoài niệm đó có tang tóc, đổ vỡ, chia ly, bom đạn…Nhà thơ NguyễnVô Cùng viết:

 "Mùa Xuân này em có về quê mẹ
Thăm dùm anh vườn cũ có còn xanh
Tới gốc mai từng trúng đạn bao lần
Xem có nở nụ hoa nào kịp Tết"

Nhà thơ Đăng Nguyên diễn tả mùa Xuân ở Huế tuyệt đẹp với mai vàng, mai trắng:

"Xuân nào đẹp hơn Xuân Huế
Mai vàng, mai trắng hương xưa
Em cười tươi như hoa ngọc
Thơ ơi! Thương mấy cho vừa
Bao giờ mùa Xuân trở lại
Bao giờ non nước đơm hoa!"

(Nhung nhớ vườn Xuân)

 Làm thân viễn khách trên miền đất lạ,  Nhà thơ Phan Khâm luôn thiết tha  nhớ về cố quận,  hồi tưởng lại cảnh mai vàng nở rộ trên đường quê:

"Mùa Xuân  nào mình về thăm  Cam Lộ
Ghé chợ Phiên đầy bắp đậu sắn khoai
Đường nhà em còn hoa vàng nở rộ
Mít ổi trong vườn chính cho ai?"

Một lần nữa Xuân lại về trên đất khách, nếu chúng ta  may mắn có được một cành mai để chưng trong nhà ngày Tết thì nét diễm kiều thanh tú của hoa mai cũng không đem lại cho chúng ta niềm vui Xuân rội rã như những mùa Xuân kỷ niệm êm đẹp  quê nhà. Xuân đến rồi xuân cũng đi, mai nở rồi mai cũng tàn,  thôi thì chúng ta hãy vun xới mãnh vườn tâm trong ta, biến vườn tâm thành vuờn Xuân tuyệt  đẹp của thế gian. Trong Tâm Xuân luôn có những cành mai.
 
 TUYẾT MAI 

01-14-2008 11:34:43

TÂM XUÂN LUÔN CÓ NHỮNG CÀNH MAI
Tuyết Mai

Tết Nguyên Đán sắp đến, năm cũ sắp qua đi, đây cũng là dịp để chúng ta kiểm điểm lại một năm qua mình sống như thế nào, mình có thật sự đặt “hạnh phúc” của mình lên hàng ưu tiên không, hay vẫn hì hục chạy theo những ước mơ như có việc làm tốt được nhiều tiền hơn, có nhà to, xe đẹp … Chúng ta đã hối hả chạy mấy mươi năm rồi, tới giờ phút này mình đã thật sự hạnh phúc với những gì mình đang có chưa hay vẫn thao thức, vẫn trăn trở với biết bao phiền muộn của cuộc sống hiện tại?

Thuở ấu thơ ở quê nhà, chúng ta có những giấc mơ thật giản dị, chỉ cần có một cánh diều để thả bay trên cánh đồng hoang hay có một chiếc xe đạp để chạy quanh xóm làng là hạnh phúc rồi… Nhưng với thời gian, lớn khôn hơn chúng ta có nhiều ước mơ cao xa phức tạp hơn… mơ được đến bến bờ tự do, mong được an cư lạc nghiệp, có cái xe , cái nhà, con cái được ăn học nên người…cho dù mình chạy theo những lý tưởng cao đẹp đi nữa thì qua bao nhiêu năm tháng đấu tranh với đời, đây là lúc mình nên tạm dừng lại để bồi dưỡng thân và tâm. Thân quá mệt mõi thì tâm cũng không còn sáng suốt, từ đó năng lực phụng sự cũng không được dồi dào, hiệu quả như mong muốn.

Có một câu chuyện đáng suy ngẫm, một cậu bé mù mãi mê chơi ở nhà bạn, đến lúc nhớ phải trở về nhà thì trời đã tối đen. Người bạn đưa cho cậu bé mù một cây đèn để cầm đi đường, cậu bé mù cười nói:

- Đối với tôi có đèn hay không đèn gì trời cũng tối đen, có đèn đâu có được ích lợi gì.

Người bạn bảo:

- Cứ cầm đi, người ta thấy đèn sẽ tránh bạn.

Cậu bé đinh ninh người ta thấy cây đèn sẽ tránh nên cậu ta không tận dụng khả năng quán tính của mình để đi trong đêm tối. Một lúc sau thì có người đâm xe đạp vô người cậu bé mù, cả hai té lăng ra. Cậu bé mù hỏi :

- Ông không thấy cây đèn của tôi sao mà đâm vào người tôi vậy?. 

Người đi xe đạp trả lời:

- Có thấy gì đâu. 

Thì ra cây đèn đã tắt từ lâu mà cậu bé mù không biết. 

Con người bình thường có đầy đủ yếu tố để tự tạo hạnh phúc cho mình, nhưng họ hay ỷ lại vào ngoại vật, vẫn luôn tìm kiếm, mong cầu, trông cậy vào ngoại vật đem lại hạnh phúc cho mình. Có nhiều tiền, cái nhà to, cái xe mới…là những tiện nghi, cuộc sống dễ chịu hơn, thoải mái hơn , nhưng đó không phải là cứu cánh của cuộc sống hạnh phúc… Nếu trầm tĩnh suy xét chúng ta sẽ thấy sự sống của chúng ta hiện tại là một mầu nhiệm, tràn đầy hạnh phúc…nhưng người đời luôn lãng quên, vất vả chạy đua, đuổi bắt những mộng ước xa xôi, hay đứng núi này trông núi nọ. Vì hiểu sai lầm giữa tiện nghi vật chất và cứu cánh hạnh phúc, nên nhiều người đã bất kể thời gian, sức lực, đánh đổi biết bao khổ đau để có đời sống vất chất tiện nghi.

Hạnh phúc không phải là một điểm ở bên kia đồi, phải đi đến đó mới có hạnh phúc, mà hạnh phúc ở trên con đường chúng ta đang đi. Chỉ cần chuyển hóa tâm mình, sống “tự tại” là có hạnh phúc.

Thử tượng tượng, bác sĩ vừa cho biết trong óc mình có một cục bứu (cancer), chỉ sống nhiều lắm là một năm nữa thôi. Lúc đó mình mới nhận thức được, hạnh phúc là những gì rất giản dị, rất gần gũi, không cần giàu có, nhà cao cửa rộng, danh vọng, điạ vị gì cả, chỉ cần không có bệnh cancer là có hạnh phúc rồi. Nhưng những người không bị cancer đâu biết mình đang có phước. Một người bị tai nạn gãy cả hai chân, lúc đó mới thấy có đôi chân khỏe mạnh, muốn đi đâu thì đi sung sướng biết chừng nào…có mấy ai vui mừng vì đang có được đôi mắt sáng. Những người bị không tặc uy hiếp, họ chỉ mong được thoát nạn, được sống, được trở về với gia đình, lúc đó mới biết được bình yên là có hạnh phúc . Thật vậy sự sống hiện tại của chúng ta là một nhiệm mầu mà chúng ta không có thì giờ để nhận thấy điều này. 

Những cảm xúc yêu thương nồng cháy, thích thú, sôi nổi thường có tính cách giai đoạn, nhất thời, có bộc phát thì có tàn lụi, cho nên khi thấy người 

tình phụ bạc thì phải hiểu đó là một hiện tượng rất bình thường của cảm xúc. Nếu may mắn mình có một người chồng, người vợ, người yêu hay một người bạn đồng hành, đồng chí hướng, cùng nương nhau đi trên đường đời thì đây là một điều hạnh phúc, nhưng không nên bạc mạng giao tất cả tin yêu, cả cuộc đời mình cho người đó làm chủ thì có khi mình sẽ tuyệt vọng, sẽ thấy không còn gì đáng sống. Không nên ỷ lại vào cây đèn, vào những gì bên ngoài.

Tâm ta như là một mãnh vườn (tâm địa), ông bà cha mẹ đã di truyền lại cho ta nhiều hạt giống. Với tháng năm, chúng ta huân tập thêm nhiều hạt giống, tốt có, xấu có, nếu chúng ta chịu khó vun xới mãnh vườn tâm thêm mầu mở và tưới tẩm những hạt giống tốt như tình thương, từ bi, hỷ xả, khoan dung, độ lượng …thì những hạt giống tốt này sẽ nẩy mầm thành cây tốt tươi trong vườn tâm. Khi chúng ta có một hành động tồi tàn, một lời nói độc địa, hay một ý nghĩ xấu xa nào, dù thầm kín chưa ai biết, nhưng hạt giống xấu cũng đã được hình thành trong tâm chúng ta. Nếu hạt giống xấu này được tưới tẩm, nuôi dưỡng thì nó sẽ nẩy mầm vươn lên thành cây xấu trong tâm ta. 

Có một thứ rất quan trọng mà chúng ta luôn cần có trong đời sống, chúng ta sống với nó, luôn mang nó theo, đó là nhân phẩm, đó là hạt giống quý báu của tâm hồn. Chúng ta có thể tô son điểm phấn, ăn mặc thời trang, sửa sắc đẹp có mũi cao, mắt to, bụng thon, ngực bự…những thứ màu mè bề ngoài có thể che đậy những cái xấu thể chất, nhưng tâm của chúng ta luôn hiển lộ ra trong từng hành động, từng lời nói, từng cử chỉ, không che dấu được. Để có một nhân phẩm quý báu, cao đẹp, chúng ta phải cần mẫn tu tập, chăm sóc, vun xới vườn tâm. 

Những gì thuộc về tâm hồn, những cái không có hình tướng thì làm sao chúng ta hiểu tường tận được? Cách duy nhất là phải dành thì giờ để suy ngẫm, tìm hiểu, theo dõi tâm của ta, luôn kiểm điểm lại trong mãnh vườn tâm của chúng ta đang có những cây tốt nào, cây xấu nào. Những giây phút thật yên lặng để quán chiếu, soi rọi, theo dõi thật thấu đáo cái tâm của mình là công năng của THIỀN. 

Ly nước bị khuấy động mạnh sẽ bị đục, nếu để thật lặng yên, bọt nước lắng, ly nuớc sẽ trong, tâm ta sẽ sáng . Có nhận diện được những cảm thọ, những hiện tượng trong tâm, thì chúng ta mới có thể làm chủ được ta, mới có thể điều khiển tâm đi theo hướng chúng ta muốn. Còn mắc bận chạy theo những cám dỗ vật chất, buông thả hành động theo cảm xúc, theo bản năng tự nhiên thì suốt đời chúng ta sẽ bị trôi nỗi, lặn hụp trong dòng đời vô định, bầy nhầy với những cảm xúc yêu thương, oán hận, căm thù… Tâm chúng ta sẽ bị thao túng, bị hành hạ triền miên bởi ngoại cảnh một cách thảm thương.

Nhà thơ Xuân Diệu đã để lại đời hai câu thơ rất tai hại:

“Thà một phút huy hoàng rồi chợt tối
Còn hơn buồn le lói suót trăm năm”

Cứ làm càng làm bừa đi, hưởng thụ trước đã rồi hậu quả tính sau. 

Buổi sáng mở computer ra thấy người ta “chụp mũ” mình trên net, hay bị vu khống giả mạo, cố nhiên hạt giống “giận” nổi lên . Phần đông người ta phản ứng ngay, tìm cách nào độc hại nhất để trả đủa. Họ tát mình một cái thì mình phải tát lại hai cái mới nghe, chơi xã láng, để cho cơn giận thiêu đốt tâm can, làm mất đi nhiều buổi sáng đẹp trời, tâm hồn không còn thảnh thơi để ngắm trời xanh, mây trắng và là vàng thu tuyệt đẹp, thật là uổng… buông thả theo cảm xúc và hành động phản xạ như vậy là chúng ta đã tự biến mình thành nô lệ của thế giới bên ngoài. Để cho những đối tượng bên ngoài có thể sai xử mình, có thể cho mình hạnh phúc hay phiền muộn, khổ đau, điều này thật là vô lý. Mình phải làm chủ lấy mình và mình quyết định cho mình một ngày thật vui, thật hạnh phúc, một ngày sống thật xứng đáng. Muốn làm chủ lấy mình thì phải tư duy đúng và kiên trì tu tập chứ không phải muốn là được. 

Khả năng của con người rất lớn, rất mạnh mẽ. Nếu chúng ta để mình nô lệ vào thế giới bên ngoài, để lo âu, phiền não dày vò thì sức mạnh tinh thần sẽ yếu đi, năng lượng sẽ bị hao mòn. Trong não bộ con ngưòi có chất làm cho thần kinh êm dịu hay phấn khởi, làm cho mình tươi mát, dễ chịu, thoải mái, nhưng phần đông chúng ta ít biết cách kích thích cho những nội chất trong con người mình mà chỉ thích đem những thứ từ bên ngoài vào như cocain, rượu, thuốc lá hay buồn thì đi shopping, gọi điện thoại nói chuyện tào lao với bạn bè. Mỗi lần buông thả như vậy là mình đã nuôi dưỡng một hạt giống xấu trong tâm lớn thêm.

Lúc chúng ta giận lên mà để mặc cho cơn giận thao túng, hoành hành, chúng ta có thể thốt lên những câu nói chanh chua rất là mất tình mất nghĩa, những câu nói làm cho người khác đớn đau, “tan nát lòng nhau”.… mỗi lần có đụng chạm là có đỗ vỡ sẽ để lại một vết thuơng, cho nên để tránh đỗ vỡ, tránh đau thương cho nhau thì nên trở về với chính mình, trầm tĩnh nhận thức, quán chiếu, soi rọi thật kỹ tâm mình, điều chỉnh lại những cảm xúc của mình và làm chủ lấy mình.

Mà muốn điều chỉnh cảm xúc, muốn làm chủ lấy mình thì phải bớt thời gian đi tìm tiện nghi vật chất ngoại cảnh, vì nếu bận chạy theo ngoại cảnh thì còn thì giờ đâu để suy ngẫm, nhận thức một cách sâu sắc những hành động, cử chỉ, lời nói, tư tưởng của mình, cũng như thấu hiểu một cách sâu sắc những hành động, cử chỉ, lời nói của người khác. 

Khi đã thấu hiểu một cách sâu sắc vạn vật là vô thường, vô ngã thì tâm ta sẽ không còn dính mắc, cố chấp vì tất cả là “KHÔNG”. Bản thể của hạnh phúc là những gì thật lặng lẽ, êm đềm. Muốn có hạnh phúc bền lâu chúng ta hãy quay về với chính mình, vun xới vườn tâm và tưới tẩm, nuôi dưỡng những hạt giống tốt cho đơm hoa kết quả, vườn tâm sẽ tươi đẹp như vườn Xuân của thế gian. Trong Tâm Xuân luôn có những cành mai tuyệt đẹp.
 

Tuyết Mai
 

01-14-2008 11:46:55