HÀN SAN

Hàn San, nối tiếp Vương Phạm Chí, là thi gia thần bí thời Đường - Trung Quốc, nhưng sử liệu không thấy nhắc đến. Thời Tống, Lý Phương Biện biên soạn tập "Thái Bình Quảng Ký" phần trích lục "Tiên Truyện Thập Di" có đoạn : "Hàn San Tử không rõ họ tên, thường ẩn cư ở Thiên Thai, núi Thúy Bình ; núi thâm cao, trời đang nắng mà có tuyết nên gọi là Tuyết Nham, nhân đó mà Ngài có hiệu Hàn San Tử.

Khi Lư Khưu Dận sắp sửa đi nhậm chức Thích sử ở Đài Châu thì bất ngờ bị đau đầu dữ dội, thuốc thang không khỏi. Sau đó, gặp sư Phong Can dùng tịnh thủy mà trị hết bệnh. Khưu Dận hỏi Phong Can, ông muốn gặp hiền nhân để hỏi chuyện cát hung trên đường quan sự, Phong Can bảo nên gặp Văn Thù, đang ở dưới bếp. Lư Khưu Dận men xuống bếp chùa Quốc Thanh, thấy Hàn San và Thập Đắc bên dưới nền đầy dấu chân hổ báo. Khưu Dận bước đến thi lễ, hai người chợt cười lớn lên : "Phong Can nhiều chuyện, Phong Can nhiều chuyện. Ông không biết Di Đà (chỉ sư Phong Can) sao lại đến đây bái ta". Nói xong, hai người nắm tay ra khỏi chùa, trở về Hàn Nham. Khưu Dận trở về thành chọn lễ vật sai người mang lên chùa mới hay họ đã đi rồi. Lần khác, lên núi gặp Hàn San, sư liền miệng kêu lên : "Giặc ! giặc !.", vừa kêu vừa chạy vào hang động, hang động tự khép lại. Từ đó cả hai cùng biến mất. Khưu Dận đi tìm mãi cũng không thấy. Trên thân cây, vách đá quanh chùa người ta tìm đọc được nhiều câu thơ, ở đền Thổ Địa còn lưu 10 bài kệ. Bài tựa tập sách của họ Lư cho rằng Phong Can, Hàn San, Thập Đắc là hóa thân của Di Đà, Văn Thù và Phổ Hiền.

Mặc dù hành động của Hàn San, Thập Đắc đầy tính thần bí và kỳ quái, nhưng thơ của cả hai lại rất xác thực, nhất là Hàn San. Thơ viết về nhiều đề tài khác nhau, như châm biếm Hán Võ Đế và Tần Thủy Hoàng mê tiên thuật trường sinh bất tử :

"Thường nghe Hán Võ Đế ; cùng với Tần Thủy Hoàng.
Cả hai mê tiên đan ; muốn sống hoài không xong !
Ngai vàng đà gãy đổ ; mồ mả cũng diệt vong.
Mậu Lăng và Ly Nhạc, Cỏ hang mọc khắp đồng."

Thơ khuyên người nên chăm đọc sách :

"Đọc sách há khỏi chết ? Đọc sách há khỏi nghèo ?
Sao lại cần biết chữ ? - Biết chữ được hơn người.
Trượng phu không biết chữ, chẳng có chốn an thân ."

Quan tâm đến nỗi khổ người dân, phản đối sự hà hiếp của bọn quan lại :

"Nước lấy dân làm gốc ; Như cây nhờ đất vậy.
Đất sâu dày, cây lớn ; Đất mỏng, cây yếu gầy.
Để gốc rễ lộ ra ; Cây cối tất bị ngã.
Hãy đào ao nuôi cá ; Có lợi biết bao nhiêu "

Hàn San không màng vinh hoa, phú quí, nhưng đối với nhân sinh, Ngài mong muốn mọi người đều an cư lạc nghiệp, có được lý tưởng chốn nhân gian như trong bài Ma đống dã nhân cư :

"Người ở nơi thôn dã ; Ngựa xe ít đi qua.
Rừng núi nhiều chim chóc ; Khe suối cá lội qua
Quả rừng hái vừa tay ; Bờ ruộng cùng vợ cày
Trong nhà hỏi có gì ; Chỉ có giường sách đây !"

Hàn San là người xuất gia nên Ngài muốn khuyên người quy y Tam bảo. Thơ Ngài phần nhiều là khuyến thiện tránh ác, cảnh tỉnh người đời trong lúc giàu sang đắc ý cũng đừng nên quên lễ Phật :

"Thương thay bậc trượng phu ; Thân hình vẻ nghiêm cẩn.
Tuổi chưa đến ba mươi ; Tài nghệ thật hơn người
Rỡ rng trang hiệp khách ; Yến tiệc cùng bạn bè

Duy có điều chưa được ; Đèn chánh pháp chẳng theo !"

Thơ Hàn San được truyền tụng nhiều, có người viết về thơ Ngài như sau : "Dùng lời lẽ khôi hài mà châm biếm, diễn tả tình cảm sầu bi phẫn nộ trong thơ ca." Lời tựa tập thơ có đoạn " "Như hang trống truyền thanh, giữa trời trong trỗi lên tiếng sáo". Nội dung và phong cách thơ Ngài có những đặc điểm cá biệt, có người nương theo phong cách ấy mà làm thơ, gọi là Nghĩ Hàn San thi ; như thời Bắc Tống có Vương An Thạch viết Nghĩ Hàn San thi thập nhị thủ (12 bài thơ, phỏng theo thơ Hàn San). Nam Tống có Hòa thượng Từ Thọ Thâm viết Nghĩ Hàn San thi nhất bách tứ thập bát thủ. Bạch Cư Dị thời Đường cũng ảnh hưởng nhiều phong cách ấy. Đến thời Nguyên, thơ Hàn San đã truyền đến Triều Tiên, Nhật Bản, gần đây thơ Ngài đã được dịch ra Anh, Pháp, Nhật.

Tiểu sử Thiền sư Thập Đắc cũng mơ hồ như Hàn San vậy, tương truyền sư Phong Can nhặt được cậu bé gần chùa nên đem về nuôi, người trong chùa gọi là Thập Đắc, nghĩa là lượm được. Thơ Thập Đắc thiên về đạo lý, khuyên người hành thiện , như :

"Sống trong cõi thế gian ; Mọi người muốn giàu sang
Nhà cao, xe ngựa nhiều ; Vẫy tay trăm người vâng.
Tạo ruộng đất, cửa nhà ; Lo người nối nghiệp ta,
Nhưng chưa đến bảy mươi ; Băng tan bình vỡ ra !"

Về những mối tương giao, lễ nghi trong xã hội :

"Nam nữ kết hôn nhau ; Lễ nghi tất phải có
Liệu lường sao cho vửa ; Khoe khoang chi rạng rỡ
Vương lấy nợ buồn ghê ; Quả là quá si mê !"
 

Source: Tuần báo GIÁC NGỘ