Bài III
ĂN CHAY
VÀ QUAN NIỆM
CỦA DANH
NHÂN THẾ GIỚI
Tại Hoa Kỳ,
người ta ước lượng hàng năm có đến 134 triệu súc vật
và 3 tỷ gia cầm bị giết để cung cấp thịt làm thực phẩm
cho dân chúng. Nhưng trong khi mọi người đang vui vẻ thưởng
thức các món ăn khoái khẩu đó, có mấy ai liên tưởng đến
một số lượng khổng lồ các loài động vật bị giết chết
một cách thảm thương để cho thân thể của con người được
béo bổ. Đôi khi người ta còn nhẫn tâm đùa cợt trên sự
chết chóc một cách thích thú và vô tư lự. Điển hình là
danh hề Ronold Mac Donald, trong một chương trình truyền hình
thương mại, đã khôi hài với đám trẻ con rằng: "Các em
có biết hamburger xuất xứ từ đâu không? Chúng được trồng
ở vườn Hamburger đấy!" Đến lò sát sinh, người ta có cảm
tưởng như bước chân tới một thứ địa ngục đầy mùi
tử khí. Tiếng kêu la thất thanh của những con vật bị đập
đầu, bị điện giật hay là bị bắn cũng đều là những
cảnh hãi hùng mà bất cứ ai có một chút từ tâm đều không
thể chịu đựng nổi. Sau đó người ta còn treo giò những
con vật lên rồi đưa vào nhà máy sản xuất thực phẩm bằng
hệ thống dây chuyền. Đôi khi con vật còn sống trơ trơ,
nhưng người ta thản nhiên cắt cổ nó hoặc thẻo thịt nó
như một trò chơi một cách thích thú. Một hôm nọ, nhà vô
địch quần vợt Peter Burwash đến viếng một lò sát sanh.
Khi ra về ông đã bất nhẫn mà viết những cảm nghĩ của
mình trong một quyển sách nhan đề là A Vegetarian Primer (Sách
dạy ăn chay). Có đoạn ông viết: "Tôi không nỡ bóp nát một
cánh hoa mong manh. Tôi đã chơi hockey với hết sức bình sanh
của minh. Tôi cũng đã từng vùng vẫy và dọc ngang trên các
sân quần vợt trong những trận thư hùng. Tôi không phải là
loại người yếu đuối. Nhưng trước cảnh tượng mà tôi
đã chứng kiến tại lò sát sanh, tôi thấy mình kinh khiếp
và lòng mình mềm yếu vì thương hại".
"Khi tôi rời
khỏi lò sát sanh, sự tội nghiêp đã dày vò lương tâm tôi.
Tôi thầm nhủ sẽ không bao giờ có đủ can đảm đi sát hại
một con vật dầu lớn dầu nhỏ. Tôi hiểu rằng có những
nhân vật lỗi lạc trên thế giới họp nhau để bàn cãi về
các vấn đề vật lý, kinh tế và môi sinh. Cũng có một số
người có quan điểm tán đồng với chủ thuyết ăn chay. Song
điều làm cho tôi chọn lấy con đường chay lạt không phải
chạy theo chủ thuyết này hay chủ thuyết nọ mà chính vì
những cảnh dã man mà con người đã đối xử một cách tồi
tệ với các loài vật không phương tự vệ mà tôi đã tận
mắt chứng kiến".
Trong thời
kỳ cổ Hy Lạp và cổ La Mã, lòng từ bi và những quan niệm
về sự đối xử đạo đức luôn luôn là những nguyên động
lực chủ yếu khiến một số danh nhân khép minh trong việc
thọ trì trai giới. Ông Pythagore, nhà toán học lừng danh trên
thế giới đã từng khuyên nhủ: "Này bạn, xin đừng làm nhơ
nhớp thân thể của mình bằng những thức ăn tội lỗi. Chúng
ta đã có bắp, bôm, lê, rau trái thừa thải, sữa và mật
ong ngọt lịm. Quả đất này đã cung ứng cho chúng ta những
thức ăn vô tội một cách dồi dào, đã khoản đãi chúng
ta bằng những bữa tiệc không can dự vào máu. Chỉ có loài
thú này mới ăn thịt loài thú khác vì bản năng tự nhiên
và vì đói. Nhưng không phải tất cả loài thú nào cũng vậy.
Bởi vì trong số đó cũng có các loài như bò, ngựa và trừụ...dều
ăn cỏ".
Sử học
gia Diogenes kể rằng, ông Pythagore dùng điểm tâm buổi sáng
bằng bánh mì và mật ong và dùng bữa ăn chiều với nhiều
loại rau quả. Ngài cũng đã thể hiện lòng từ bi bác
ái qua những hành động thực tiễn bằng cách nhiều lần
trả tiền cho một số ngư phủ để phóng sanh những con cá
mà họ đã bắt được trở về lòng biển cả.
Ông Plutarch,
triết gia người Hy Lạp nhận xét về ông Pythagore như sau:
"ÄTheo tôi sự từ tâm là lý do chính khiến ông Pythagore kiêng
thịt. Ông không nỡ nhìn cảnh dẫy dụa và kêu rống thất
thanh của những con vật khi bị người ta phanh thây xẻ thịt.
Người ta giết những con vật đó không phải vì lý do chúng
là thú dữ có khả năng nhiễu hại loài người, mà chính
vì mục đích để thỏa mãn khẩu vị của họ mà thôi. Người
ta bức tử những con vật ngây thơ không móng vuốt để tự
vệ mà đáng lý ra theo luật Tạo Hóa, chúng cũng có quyền
sinh tồn, bình đẳng và hiện diện để làm đẹp quả địa
cầu này như tất cả mọi loài". Ông còn nhấn mạnh: "Nếu
bảo rằng bản tính tự nhiên của loài người là ăn thịt
các loài thú, thì thử hỏi chỉ với hai bàn tay trắng do Tạo
Hóa sinh ra, mà không cần đến sự trợ lực của dao, mác,
hèo, gậy, con người đã làm được gì các loài thú đó?"
Ông Léonard
Da Vinci (1452 - 1519), nhà danh họa và điêu khắc gia người
Ý, đồng thời cũng là một thi sĩ nổi tiếng trên thế giới
quan niệm ăn chay là đạo đức của con người. Sự ăn chay
sẽ tránh được những tội ác về sát sinh. Ông còn nhấn
mạnh rằng những ai không biết quý trọng sự sống của những
sinh vật khác là những kẻ không đáng sống. Cơ thể của
những người ăn mặn không khác gì những bãi tha ma để chôn
vùi xác chết các thú vật mà họ đã ăn vào. Trong các quyển
vỡ nhật ký, ông thường viết đầy những câu danh ngôn về
lòng từ bi bác ái và luôn luôn có những hành động qúy thương
các loài sinh vật khác.
Ông Jean Jacques
Rousseau (1712 - 1778), triết gia và là một văn hào người Pháp
đã có những tác phẫm giá trị về mặt tư tưởng đã ảnh
hưởng sâu xa đến nền văn học và cuộc cách mạng lịch
sử tại quốc gia này. Ông là người chủ trương bênh vực
sự hiện hữu của thiên nhiên và cổ xúy sự ăn chay. Ông
nhận xét rằng phần đông những loài thú ăn thịt có bản
tính hung tợn hơn những loài thú ăn cỏ. Và dĩ nhiên những
người ăn chay trường sẽ hiền từ hơn những người ăn
mặn. Ông còn đề nghị những người hành nghề đồ tể
không được mời vào làm bồi thẩm đoàn tại các tòa án.
Kinh tế
gia Adam Smith (1723 - 1790), trong quyển The Wealth of Nations xuất
bản vào năm 1776 đã khuyến khích loài người ăn chay và đã
thuyết minh về sự lợi ích của việc thọ trì trai giới.
Ông
bảo rằng việc ăn mặn xét ra không cần thiết cho nhu cầu
dinh dưỡng của con người. Chúng ta đã có ngũ cốc, rau quả,
phó mát, dưa và dầu thực vật. Đó là những thức ăn cung
cấp cho chúng ta những chất dinh dưỡng dồi dào. Thịt đối
với chúng ta sẽ không nghĩa lý gì nếu chúng ta ăn chay đầy
đủ và đúng cách.
Cùng một
quan niệm trên, ông Benjamin Franklin (1706 - 1790), một khoa học
gia và là một chính trị gia nổi tiếng của Hoa Kỳ, người
đã bắt đầu ăn chay từ năm 16 tuổi đã bảo rằng nhờ
ăn chay mà cơ thể của ông được trong sạch, tinh thần của
ông được minh mẫn, trí óc của ông được tiến bộ và
sự hiểu biết của ông được nhanh chóng hơn. Trong một bài
tự thuật, ông có bình phẩm những người ăn mặn là Ộnhững
kẻ cố sát".
Thi sĩ
Percy Bysshe Shelley (1792 - 1822) cũng là người ăn chay trường.
Ông
chủ trương chống báng việc sát hại súc vật để cung cấp
thịt cho dân chúng tiêu thụ. Ông đã có lòng vị tha và bắt
đầu ăn chay trường từ hồi còn là một sinh viên tại trường
Đại học Oxford. Sau này ông thành hôn với bà Harriet. Cả
hai vợ chồng đều chấp nhận một cuộc sống chay lạt thanh
khiết. Trong một bức thư đề ngày 14-3-1812, bà Harriet đã
tâm sự với một người bạn: "Vợ chồng chúng tôi đã kiêng
thịt và ăn chay trường như ông Pythagore vậy". Một số thi
phẩm của ông Shelley thường mang tính chất vị tha bác ái.,
khuyên nhủ mọi người tránh việc sát sanh, nên ăn chay và
sống một cuộc đời thanh cao tốt đẹp.
Văn hào
nước Nga Léon Tolstoi (1828 - 1910) đã thọ trường chay từ
năm 1885. Ông chống đối thú săn bắn của một số giai
cấp qúy tộc và trưởng giả. Ông cũng chủ trương không
sát sanh, chủ trương chủ thuyết hòa bình và ăn chay, tôn
trọng sự sống của các loài sinh vật khác kể cả con ong
và loài kiến. Ông tiên đoán những bạo động xảy ra triền
miên trên thế giới chỉ vì loài người không biết tự chế
tham vọng của mình. Sự kiện càng ngày càng tệ hại hơn
và có thể xảy ra những cuộc chiến tranh khốc liệt làm
xáo trộn cuộc sống an bình của nhân loại. Trong bài tham
luận The First Step (Bước đầu tiên), Léon Tolstoi bảo rằng
những người ăn thịt là những kẻ phản đạo đức và "phạm
tội sát sinh". Ông nói thêm: "Sự sát sinh đã làm cho những
người vốn có một tâm hồn cao thượng, có lòng vị tha đối
với mọi người như đối với chính bản thân mình, trở
thành những kẻ hung bạo".
Nhà soạn
nhạc Richard Wagner tin tưởng mạnh mẽ rằng sự sống của
mọi loài đều có tính cách bất khả xâm phạm. Ông bảo:
"ăn chay là một sự dinh dưỡng thuần hợp với bản chất
thiên nhiên, cứu vớt con người xa lánh những tâm địa và
hành động tội lỗi, đồng thời ông cũng mong ước sau này
sẽ được hóa sinh về nơi an lạc đời đời".
Ông Henry
David Thoreau (1817 - 1862), văn hào Hoa Kỳ có khuynh hướng chống
áp bức nô lệ, chủ trương một cuộc sống thanh bình và
thuận lý thiên nhiên. Ông là người ăn chay định kỳ từ
thuở nhỏ, đã bảo rằng: "Chúng ta không có trách cứ những
người ăn mặn. Thực ra vì sự sinh tồn, loài người có thể
sát sinh trên một bình diện nào đó. Nhưng đây là một biện
pháp bất khả kháng và rất đáng thương tâm. Những người
ăn mặn cần phải được hướng dẫn để cải thiện dần
đường lối mưu sinh của mình, để họ tự ý thức và tự
chọn lựa cho mình những thức ăn chay thanh đạm và cao khiết
hơn. Theo sự suy nghiệm của bản thân tôi thì những sự kiện
đó can dự một cách quan trọng vào vấn đề vận số của
con người. Tôi tin rằng điều kiện ăn uống có thể cải
thiện được. Xuyên qua tiến trình lịch sử của nhân loại,
chúng ta há chẳng thấy những bộ lạc ăn thịt người từ
thuở xa xưa, ngày nay họ không còn ăn thịt lẫn nhau vì đời
sống càng ngày càng văn minh hơn và con người trong những
bộ lạc đó đã có ý thức hơn".
Trong lịch
sử Án Độ vào thập niên 1940 và 50, nhà cách mạng bất bạo
động Mohanda Gandhi đã dành lại chủ quyền cho đất nước
từ trong tay thực dân Anh Quốc. Ông đã từng vào tù ra khám
và được nhân dân nước Ấn tôn thờ là bậc Thánh nhân,
cũng là người đã ăn chay từ thuở nhỏ. Thân sinh của ngài
vốn theo đạo Hindus nên gia đình của ngài là một gia đình
đạo đức và tất cả đều ăn chay theo giáo lý tốt lành
của tôn giáo đó. Song dưới sự cai trị của Anh Quốc, những
tư tưởng tân tiến Tây phương đã ảnh hưởng mạnh mẽ
và dần dần đánh bạt một số phong tục cổ truyền của
nước Ấn. Một số thanh niên thời bấy giờ đã chê bai việc
ăn chay trường và thờ đạo bản xứ là hủ lậu nên họ
học đòi theo lối sống Tây phương trong đó có việc ăn thịt
được họ hăm hở chấp nhận hơn cả. Số người này còn
khuyến dụ ông Gandhi theo trào lưu mới như bọn họ, nhưng
đã bị ông từ chối. Do đó ông đã trở thành nạn nhân
của sự chê bai gièm xiễm. Họ bảo rằng ăn thịt sẽ tăng
cường sức khỏe, nghị lực và lòng can đảm. Nhưng ông Gandhi
vẫn khăng khăng giữ vững lập trường của mình không hề
xao xuyến. Không những thế ông còn viết tất cả 5 quyển
sách chuyên về đề tài ăn chay và khuyên mọi người trì
giới. Ông bảo: "Đã đến lúc chúng ta cần phải sửa sai
một số tư tưởng lầm lẫn cho rằng ăn chay sẽ làm cho tinh
thần chúng ta bị bạc nhược, thụ động và nhụt chí phấn
đấu. Dù trong tình huống nào, tôi vẫn không xem việc ăn
thịt là cần thiết".
Hàng ngày
ông Gandhi thường dùng giá lúa mạch, bột hạnh nhân, rau xanh,
chanh và mật ong trong những bữa ăn thanh đạm. Chính ngài
bảo đã tìm thấy những nguyên lý và giá trị đạo đức
của sự ăn chay qua các tác phẩm của nhà văn Tolstoi. Trong
quyển Moral Basis of Vegetarianism (Căn bản đạo đức của chủ
thuyết ăn chay), ngài viết: "Tôi khẳng định rằng thịt không
phải là thức ăn thích hợp với con người. Chúng ta không
nên sai lầm chạy theo lối sống của các loài cầm thú, nếu
chúng ta tự coi mình cao thượng hơn các loài cầm thú đó".
Ngài cũng bảo chính lòng từ bi là nguyên động lực khiến
người ta ăn chay và tránh sát sinh hơn là vì lý do sức khỏe
Ngài bảo sự tiến bộ về tâm linh đến một mức nào đó,
con người sẽ tự ý thức và thương hại mà không giết chóc
những sinh vật bạn bè của chúng ta để thỏa mãn nhu cầu
của khẩu vị".
Kịch tác
gia nổi tiếng Bernard Shaw (1856 - 1950) đã được giải thưởng
về văn học nghệ thuật Nobel năm 1925. Ông cũng ăn chay
trường từ năm 25 tuổi. Ông bảo chính những thi phẩm của
Shelley đã làm cho ông thức tĩnh và thấy được sự đạo
đức trong vấn đề chay lạt. Ông bảo có lần ông bị bịnh.
Bác sĩ khuyến cáo ông hãy bỏ "cái tật xấu ăn chay" đó
đi. Nếu không ông sẽ toi mạng vì kiệt sức. Nhưng ông vẫn
bất chấp. Ông cũng mặc kệ trước những mỉa mai của bàng
dân thiên hạ, vô công rổi nghề. Ông bảo chúng ta không nên
quan tâm về sự gièm pha của số người chuyên ăn các thây
ma của thú vật ấy. Ông thường trước tác những kịch bản
và những văn phẩm liên hệ tới hành vi đạo đức của con
người, tới sự sát sanh và những bạo động trên thế giới.
Trong tác
phẩm A Modern Utopia (Một thế giới toàn chân hiện đại),
ông H.G.Wells còn ước vọng xa hơn: "Trong thế giới toàn thiện
đó, loài người sẽ không sát sanh và ăn thịt. Dù trước
kia họ có phạm phải. Nhưng giờ đây họ đã vui vẻ vất
đi cái tư tưởng của sự sát sanh. Khi mọi người đều được
giáo dục có một trình độ và lý tưởng tốt đẹp thì khó
mà tìm thấy một người nào đó có đủ can đảm cầm dao
sát hại một con vật khác. Chừng đó tôi sẽ reo vui như một
đứa trẻ con và mừng rỡ trông thấy lò sát sanh cuối cùng
đã tự đóng cửa".
Albert Einstein
(1879 - 1955), nhà bác học nổi danh của thế kỷ thứ 20. Người
đã phát minh ra thuyết tương đối và được tặng giải Nobel
về vật lý học năm 1921 cũng là một người ăn chay trường.
Tuy ông chánh thức không theo tín ngưỡng nào nhưng là một
người rất sùng đạo. Ông tin có Thượng Đế và vũ trụ
này được điều khiển bởi một cơ Trời huyền diệu. Nếu
không thì mọi sự vận hành trong vũ trụ sẽ loạn lên và
không theo một quy luật nhất định. Ông là một người yêu
chuộng hòa bình, tôn trọng sự sống của muôn loài và đã
từng phát biểu: "Không gì ích lợi cho sức khỏe của con
người để có cơ hội sống lâu trên quả địa cầu này
bằng cách ăn chay".
Văn hào
Isaac Bashivis Singer (sinh năm 1904), từng đoạt giải thưởng
văn học nghệ thuật Nobel năm 1978 đã thọ chay trường từ
năm 1962. Lúc đó ông vừa đúng 58 tuổi. Ông bảo ông rất
lấy làm hối tiếc vì đã kéo dài thời gian ăn mặn quá lâu.
Nhưng thà muộn còn hơn chẳng bao giờ ăn chay cả. Ông nghĩ
rằng thuyết ăn chay để tránh sát sanh cũng cũng cùng hòa
hợp với sự uyển chuyển huyền vi của Do Thái giáo. Ông
bảo: "Chúng ta đều là con cái của Thượng Đế. Trong khi
chúng ta cầu xin Thượng Đế tha tội cho chúng ta, thì ngược
lại chúng ta cứ tiếp tục phạm tội sát hại sinh mạng của
những động vật khác". Đề cập tới tình trạng sức khỏe
có thể bị ảnh hưởng bởi sự ăn chay, ông bảo rằng dó
là hoàn toàn dựa trên ý thức của loài người. Ông cương
quyết bảo: "Ngay cả việc ăn mặn có tốt cho cơ thể như
thế nào chăng nữa, tôi sẽ không bao giờ chấp nhận. Rất
nhiều triết gia và các nhà truyền giáo trên thế giới đã
rao giảng với tín đồ của họ rằng loài thú chẳng qua chỉ
là những cái máy không linh hồn và không cảm giác. Những
lời rao giảng như vậy là một sự nói láo, là sáng kiến
và chủ trương của bọn ma vương và tà đạo mà thôi".
