I.
Mở Đề
Người
xưa nói "Làm việc có nghĩa do tâm tỉnh ngộ, làm việc vô
nghĩa do tâm mê mờ". Chúng ta thao thức ước mơ có thì giờ
rảnh đi chùa để được nghe những lời chỉ dạy đạo lý
của Tăng, Ni. Quả là do tâm tỉnh ngộ làm động cơ thúc
đẩy chúng ta. Nếu chúng ta mong có lúc rảnh để đến hý
trường, lại tửu điếm, chính do tâm mê mờ làm động cơ
thúc đẩy chúng ta. Chọn lấy một hành động có nghĩa để
làm theo, đích thực là người trí. Chạy theo những hành động
vô nghĩa hư hèn, quả là kẻ ngu. Đã có mặt trên cõi đời,
chúng ta phải chọn lấy một lối đi để đưa đời mình
đến chỗ rạng ngời tươi đẹp. Vô lý, chúng ta mãi đua
đòi theo sự ăn mặc vui đùa, đến một ngày kia thân nầy
sắp hoại, tự ta nghĩ sao về thân phận mình? Vì thế, sự
đi chùa lễ Phật là một việc làm do động cơ tỉnh ngộ
thúc đẩy, với một tinh thần cố gắng vươn lên, gầy dựng
cho mình một ngày mai sáng đẹp.
II.
Đi Chùa
Mục
đích đi chùa không phải là để cúng lạy, mà vì học hỏi
chánh pháp, tập tu đức hạnh. Người Phật tử mới đến
với đạo chưa thấm thuần Phật pháp, nếu không được sự
chỉ dạy của Tăng Ni thì làm sao hiểu đạo tu hành. Muốn
hiểu đạo lý, Phật tử tới lui Tự Viện để thưa hỏi
học tập là sự đương nhiên không thể thiếu. Vì sự sống
bận rộn ngoài xã hội, Phật tử đâu đủ thì giờ nghiên
cứu giáo lý, chỉ gặp Tăng, Ni trong nữa giờ một giờ, Phật
tử có thể học được nhiều điều trước kia chưa biết.
Vì thế, đến chùa để gặp Tăng, Ni là điều thiết yếu
không thể thiếu, đối với mỗi Phật tử tại gia. Đi chùa
có hai trường hợp, đi chùa ngày thường và đi chùa ngày
lễ vía.
Đi
chùa ngày thường. Bất cứ ngày nào thấy rảnh việc nhà,
người Phật tử có thể đi chùa. Khi đi chùa Phật tử phải
nhắm thẳng mục đích thưa hỏi đạo lý. Vì hỏi đạo lý,
Phật tử phải ghi lại những điều gì mình chửa hiểu để
đem ra hỏi. Mỗi lần đến chùa, Phật tử phải có ít nhất
đôi ba vấn đề thửa hỏi Tăng, Ni. Những vấn đề ấy,
hoặc do thấy nếp sống sinh hoạt nhà chùa chưa hiểu đem
ra hỏi. Biết thưa hỏi như vậy người Phật tử học đạo
rất chóng tiến. Đi chùa hỏi đạo là đúng tinh thần học
vấn của người Phật tử.
Nhưng
cũng có những khi không vì hỏi đạo và vẫn đi chùa. Đây
là trường hợp vì đua chen trong cuộc sống, người Phật
tử thần kinh bị căng thẳng, vội vàng bỏ việc đến chùa.
Đến đây để ngồi yên trên tảng đá dưới bóng mát tàng
cây, nghe tiếng gió thì thào trên ngọn cây, giọng chim líu
lo trong cành râm, khung cảnh tịch mịch của nhà chùa, khiến
tâm hồn lắng xuống thần kinh dịu lại. Không cần gặp ai,
chẳng màng thưa hỏi, chỉ cần mắt ngắm mấy cội tùng xanh,
mũi ngữi mùi hương nhẹ của hoa lan, hoa nguyệt quới, ngồi
đặt lưng tựa bên vách chùa, chúng ta cảm nghe lòng nhẹ nhàng
khoan khoái, những giờ phút nầy gánh nợ đời oằn oại đôi
vai bỗng dưng như quẵng mất. Chính cảnh cô liêu tịch mịch
của nhà chùa đã giải tỏa xoa dịu phần nào nỗi bực dọc
não phiền của Phật tử.
Đến
chùa ngày lễ vía: Cùng Phật tử với nhau như con chung một
cha, những ngày lễ vía là ngày huynh đệ sum họp. Ngày thường
mỗi Phật tử có hoàn cảnh riêng gia đình riêng, it khi gặp
được nhau để thăm hỏi sự tu hành, nhắc nhở nhau về đức
hạnh. Nhơn ngày lễ vía ở chùa, toàn thể Phật tử tụ hội
về cùng thăm hỏi nhau trong tình đạo bạn, cùng giải bày
nhau về kinh nghiệm tu hành, thật là một cơ hội quí báu.
Chúng ta đâu không nghe ông cha chúng ta đã nói "ăn cơm có
canh, tu hành có bạn". Đoàn tụ dưới mái chùa, huynh đệ
ngồi gần nhau đàm đạo mật thiết thân tình, đây là một
niềm vui để dắt dìu nhau trên con đường đạo đức. Mến
thương nhau, đoàn kết nhau, khích lệ nhau, cùng nỗ lực leo
lên cho đến tận đỉnh ngọn giác ngộ.
Càng
cao cả hơn, khi chúng ta nghe Tăng, Ni kể lại hành trang nhuộm
mùi từ bi đượm màu giác ngộ của chư Phật, Bồ Tát, hoặc
nghe giải thích giáo lý cao siêu thoát tục của Phật dạy,
làm sáng tỏ thêm đường lối tu hành. Thật là những cơ
hội hiếm có để Phật tử thấm nhuần chánh pháp. Vắng
mặt trong những ngày lễ vía, là một thiệt thòi đáng kể
của người Phật tử. Có nghe giáo lý, có học công hạnh
của Phật, Bồ Tát, Phật tử mới biết phương hướng tu
hành, mới thấy những gương sáng ngời để noi theo. Dù đã
quy y mấy mươi năm, không chịu học hỏi giáo lý, không siêng
nghe giảng dạy, Phật tử nầy vẫn mờ mịt không hiểu gì
về đạo Phật. Là Phật tử phải tỏ ra xứng đáng với
danh nghĩa của mình, nghĩa là học và hành đúng với đường
lối Phật dạy. Vì thế, đi chùa nghe giảng là điều tối
cần thiết của người Phật tử.
III.
Lễ Phật
Lạy
Phật không vì van xin tha tội, không vì cầu mong ban ân, chỉ
vì quý kính một đấng lòng từ bi tràn trề, trí giác ngộ
viên mãn. Vì quý kính công đức trí tuệ của Phật nên chúng
ta lạy Ngài. Lạy Phật để thấy mình còn thấp thỏi ty tiện,
bỏ hết những thói ngạo mạn cống cao. Quý kính gương cao
cả của Phật để mình noi theo. Phước đức lạy Phật là
ở chổ đó.
Lễ
Phật vì dẹp ngã mạn - Bản chất con người chúng ta lúc
nào cũng tự cao tự đắc, vênh váo nghênh ngang. Đó là tánh
xấu khiến mọi người chán ghét, tiêu mòn công đức. Phật
tử biết được cái dở này, kính lạy Phật, Bồ Tát, các
bậc tôn túc, để diệt trừ tâm ngã mạn của mình. Kính
lạy các Ngài là tự mình thấy mình không bì kịp các Ngài,
biết mình thấp thì tánh ngạo mạn từ từ biến mất. Khi
lạy các ngài không mong một ân sủng nào, chỉ vì một lòng
kính trọng đức hạnh của các Ngài, tự thấy mình hèn hạ
thấp thỏi, thế là mọi công đức từ đó phát sinh. Bởi
đứa ăn trộm thì phục kẻ ăn trộm giỏi, chàng võ sĩ thì
nể tay vô địch, kính trọng Phật Bồ Tát, các bậc tôn túc
tự nhiên chúng ta có dự phần trong ấy rồi. Quả như câu
nói "kính thầy mới được làm thầy". Chúng ta muốn dẹp
bỏ những tánh xấu, tập tành đức hạnh, kính lễ những
bậc đức hạnh là điều cần thiết vậy.
Lễ
Phật vì noi gương - Kính lạy Phật, chính vì chúng ta muốn
học đòi noi theo gương của Ngài. Tại sao chúng ta phải học
đòi theo gương Đức Phật? Bởi vì, Phật đã đầy đủ mọi
công đức, trí tuệ từ bi viên mãn, nên chúng ta phải học
hỏi theo. Đây chúng tôi đơn cử một công hạnh nhỏ xíu
của Ngài, thử xem chúng ta có theo kịp không.
Một
hôm, đức Phật một mình mang bình bát vào thôn xóm khất
thực, bỗng có một người ngoại đạo biết Ngài và biết
rõ Phật đi đến đâu ắt đệ tử của chúng đều bỏ đạo
quy kính Phật. Nổi tức, ông đi theo sau lưng Phật mạ lỵ
đủ điều, Phật vẫn chẫm rãi tiến bước đều đều không
một lời đối đáp. Đến đầu đường, ông ta chạy đón
trước mặt Phật, chận lại hỏi: Cồ Đàm thua ta chưa? Phật
ung dung trải tọa cụ xuống đất, ngồi kiết già đọc bài
kệ:
Kẻ
hơn thì thêm oán
Người
thua ngủ chẳng yên
Hơn
thua hai đều xả
Ấy
được an ổn ngủ
(Kinh
Trung A Hàm)
Ngoại
đạo hối lỗi ăn năn lễ tạ.
Thử
hỏi hành động nầy của Đức Phật, chúng ta có ai dám tự
hào cho mình làm được. Nếu đem danh vọng giá trị so sánh,
Đức Phật là một vị giáo chủ trong tôn giáo, một vì Thái
Tử ở thế gian, chúng ta hiện nay là một tín đồ trong tôn
giáo, một kẻ tay trắng ở thế gian, Đức Phật bị mạ lỵ
mà không tức giận, chúng ta bị mạ lỵ có tức giận chăng?
Nếu chúng ta không tức giận cũng chưa dám bì với Đức Phật,
vì giá trị danh vọng của chúng ta chưa tới đâu. Huống là,
bị mạ lỵ chúng ta liền nổi giận ầm ầm. Nhìn lại Đức
Phật thử xem chúng ta cách ngài bao xa? Thế thì lạy Ngày bao
nhiêu mới xứng đáng trong việc noi gương theo Ngài? Đến
như tâm từ bi, trí giác ngộ của Phật, sánh với chúng ta
thực là trời cao vực thẳm. Đời đời kính nể Ngài, cũng
là cái hãnh diện của chúng ta, biết kính người đáng kính.
Thế mà, có một ít người thấy chúng ta lạy Phật, họ có
vẽ ngạo nghễ. Hãy nghe câu chuyện đối đáp nầy:
Một
em gái đi chùa lễ Phật, lễ xong em vừa ra đến sân chùa,
gặp một quân nhân đứng ngắm cảnh. Thấy em, quân nhân liền
hỏi: em đi đâu thế? Bé gái đáp: em đi chùa lễ Phật. Quân
nhân hỏi: tượng Phật bằng gỗ bằng xi măng, em lễ cái
gì? Bé gái hỏi lại: ở doanh trại anh mỗi sáng có chào cờ
không? Quân nhân đáp: sáng nào cũng chào cờ. Bé gái hỏi:
cờ bằng vải bằng màu, tại sao anh phải nghiêm trang chào?
Quân nhân đáp: chào tinh thần Tổ quốc được tượng trưng
qua lá cờ, chớ không phải chào vải màu. Bé gái nói: Cũng
thế, em lạy tinh thần từ bi giác ngộ của Phật được tượng
trưng qua hình tượng chớ không phải lạy gỗ lạy xi măng.
Quân nhân đành thôi.
IV.
Kết Luận
Chọn
một hành động có ý nghĩa là con người tỉnh sáng. Khi đã
nhận định kỹ việc làm của mình, dù có bị chê khen, chúng
ta vẫn an ỗn thực hành. Chỉ có những kẽ xu thời, thấy
ai khen gì chạy theo cái nấy, mới bàng hoàng khi bị ai phê
bình hành động của mình. Đi chùa lạy Phật đã mang sẵn
những ý nghĩa của nó, dù có ai chê là mê tín..., ta vẫn
an nhiên. Đạo đức có hay không, là do lòng ta có biết kính
trọng người đạo đức hay không. Do lòng kính trọng mới
thúc đẩy chúng ta học đòi và bắt chước theo người đức
hạnh. Lạy Phật là động cơ đẩy mạnh chúng ta tiến mãi
trên đường giác ngộ.
HT.
Thích Thanh Từ
(Trích:
"Bước Đầu Học Phật")
