Xác nhận giá trị
của con người
Vấn đề giá trị
con người là vấn đề then chốt cho sự sống. Chừng nào
vấn đề này chưa được giải quyết thì chừng ấy con người
chưa thế nào an tâm lập mệnh được. Giải quyết được
vấn đề này thì con người mới có thể có được một lập
trường và một thái độ dứt khoát đối với vấn đề giải
phóng của cbính mình.
Giá trị con người là bao lăm và
con người có thể làm gì với tât cả những khả năng sẵn
có? Yếu tố quyét định mọi phương diện của sự sống
nằm ở bản thân con người hay ở một nơi nào khác? Ðó
là những câu hỏi căn bản. Con người có thể đạt đến
hòa bình và hạnh phúc được, mọi người đều tin như thế
và đều muốn tin như thế. Nhưng làm thế nào để đạt đến?
Dùng phương tiện nào và tin tưởng ở đâu?
Từ hồi cổ sơ, nhân loại đã
sống trước những đe dọa của thiên nhiên. Khiếp sợ vỉ
những hiện tượng nước, lửa, sấm chớp, con người đã
sớm tùng phục các lực lượng siêu nhiên mà họ tưởng luôn
luôn ẩn nấp ở khắp nơi khắp chốn. Sự cúng vái khẩn
cầu mong giáng phúc trừ họa là những công việc biểu hiệu
cho sự phục tùng hoàn toàn đó: con ngươì tự đặt mình
dưới sự che chở của ma quỷ thần thánh, cảm thấy bao nhiêu
sự thành bại hư nên của mình đều do thần thánh quyết
định. Hễ thần thánh bằng lòng thì nên, mà thần thánh giận
dữ thì hư. Thế cho nên, tư tưởng "hối lộ" phát sinh, con
người tưởng rằng chỉ cần một ít lễ vật nào đó thôi
để cúng tế cũng có thể làm đẹp được lòng thần thánh.
Khi đã công nhận mọi việc ở
đời đều do thánh thần quyết định thì con người phải
luôn luôn sợ hãi, không dám tự mình quyết định một công
việc gì. Do đó phát sinh ra sự bói toán, cầu mong lời dạy
của thần minh. Giá trị con người , ở đây, thực là không
có được bao lăm vậy.
Kịp đến trí tuệ phát triển,
con người nhờ những suy luận triết học mà đi đến một
quan niệm tinh vi hơn về tín ngưỡng. Tư tưởng đa thần dần
dần nhường chỗ cho tư tưởng nhất thần, và thay vỉ tin
tưởng ở những lực lượng tạp đa, người ta trở lại
tin tưởng một vị thần minh duy nhất toàn tài toàn trí, xếp
đặt tất cả mọi việc ở đời. Kẻ nào được ân huệ
của thần minh sẽ có hạnh phúc và sẽ được giải phóng
khỏi kiếp đau thương. Ở đây, con người không còn làm công
việc "hối lộ" một cách buồn cười như trước nữa, và
đã biết đến những đức hạnh cần phải có. Tuy nhiên,
tâm trí con người vẫn được đặt ở một thế giới xa
xăm nào và con người khi ngưỡng cầu thần linh vẫn hoàn
toàn tin tưởng rằng chỉ có vị thần linh mà mình đang cầu
nguyện mới có thể ban phúc lành và cứu vớt mình ra khỏi
cảnh đau thương sầu khổ. Giá trị con người ở đây cũng
không được cao hơn mấy tí. Nếu tất cả đều lo sự sắp
đặt của thần minh thì con người, với một khối óc và
hai bàn tay, chẵng có một địa vị nào đáng kể trong cuộc
sống.
Ngày mà khoa học xuất hiện, nhân
loại đã xoay hướng tin tưởng một phần nào. Con người
không nhửa mặt lên trời để trông ngóng nữa mà để hết
tin tưởng vào nàng tiên khoa học đang trổ nhiều ngón nhiệm
mầu. Nhiều kẻ đã sẵn sàng phủ nhận tất cả, để chỉ
còn trông mong và tin tưởng ở khoa học. Nhưng khoa học tiến
thì kỹ thuật cũng tiến; xã hội Tây phương cơ khí hóa xong
thì đến lượt xã hội Ðông phương. Vấn đề sản xuất,
vấn đề tiêu thụ làm nẩy sinh cuộc tranh chấp toàn diện.
Con người trở nên máy móc một phần nào khi bị sống trong
xã hội máy móc; vấn đề tranh chấp kinh tế làm phát sinh
chiến tranh. Chiến tranh đòi hỏi vũ khí, và khoa học bị
xô ngay vào hướng sản xuất dụng cụ giết hại. Bom nguyên
tử ra đời là một mối đe dọa khủng khiếp.
Những phát minh mới nhất hiện
nay của khoa học đang bị áp dụng vào cuộc giết người.
Khoa học đã trở thành một con dao hai lưỡi vô cùng nguy hiểm.
Ðó là một con quái vật do con người nuôi dưỡng, nay trở
lại đe dọa con người. Chỉ cần một tí lầm lỡ thôi, con
người sẽ phải diệt vong vì nó.
Ruồng bỏ khoa học là một chuyện
điên rồ, bởi vì khoa học có thể phụng sự loài người
đắc lực. Nhưng mà tin theo nó như tin theo một thần quyền
thì quả con người đẵ rất sai lầm. Khoa học chỉ là sản
phẩm của một lý trí hướng theo chiều hắc ám dục vọng.
Tin tưởng ở nó một cách quá độ, ấy là con người đã
quên mình, nghĩa là đã phủ nhận tất cả những giá trị
cao đẹp mà bản thân mình sẵn có.
Ði song song với những kẻ mê tín
khoa học, còn có những kể mê tín ở những nguyên tắc voà
ở những tổ chức tốt đẹp. Trong xã hội ngày nay, con người
đã có những nguyên tắc đẹp đẽ rộng rãi để bảo đảm
quyền lợi và tự co. Con người tự hào rằng đã có những
tổ chức hoàn bị, hợp lý. Thế nhưng có bao nhiêu nguyên
tắc và bao nhiêu tổ chức tốt đẹp đi nữa, con người vẫn
chưa thấy tiến bộ được bước nào trên đường hạnh phúc.
Người ta ỷ rằng đã có những nguyên tắc đẹp và những
tổ chức đẹp, và tưởng rằng cứ áp dụng những nguyên
tắc và những tổ chức ấy là có thể thành công. Không!
Sự thật đã chứng minh rằng chỉ có nguyên tắc và tổ chức
mà thôi thì cũng chưa đủ. Ðể thực hành và áp dụng chúng,
phải có những con người xứng đáng là con người mới được.
Một bản hiến pháp đâu có đủ khả năng bảo đảm cho tương
lai một nước! Bảo đảm cho sự thực hiện hiến pháp ấy,
cố nhiên là những nghị viên quốc hội xứng đáng, có tài
năng, có đức hạnh. Ở đây, con người lại bị bỏ quên,
và giá trị con người thật cũng bị hạ thấp.
Tin tưỡng ở nguyên tắc, ở tổ
chức như thế, cũng chẵng khác gì tin tưỡng ở vật chất
vô linh. Ngoài ra, con người nhẹ dạ đôi khi cũng dễ dàng
tin tưởng ở văn từ và ngôn ngữ. Sau trận đại chiến,
những hiến chương, những tuyên ngôn tung ra cùng khắp. Nào
tự do, nào bình đẵng, nào hạnh phúc, nào độc lập ... bao
nhiêu danh từ đẹp đẽ như bình minh ngoài mặt biển, được
đưa ra. Cường quốc nào trên thế giới cũng muốn làm đàn
anh, làm ân nhân, làm cứu tinh nhân loại. Nhưng cuối cùng,
những trò rối "hữu danh vô thực" kia dần dần gieo nghi ngờ
cho quần chúng, và theo lời một nhà văn nọ, "bao nhiêu truyền
đơn biểu ngữ, bao nhiêu tấm băng tung ra với những đanh
từ tốt đẹp rốt cuộc lại vẫn không hàn gắn lại được
vết thương quá ư dai dẵng mà lịch sử đã mệnh danh là
hoang mang".
Thật là bi đát. Tất cả những
đau thương của nhân loại , thực ra, đã do ở những tin tưởng
lầm lạc. Từ sự tin tưởng thần minh cho đến sự tin tưởng
ỡ khoa học, ở nguyên tắc tổ chức, ở danh từ đẹp đẽ,
con người quả thực đã ít nhiều phủ nhận giá trị mình.
Con người đã tự quên mình để đi tìm cầu hạnh phúc ở
những lực lượng ngoài con người.
Bao nhiêu thành bại nên hư của
con người phải là do con người tạo nên. Con người định
đoạt số phận mình. Con người chịu trách nhiệm hoàn toàn
vì sự giải phóng tự thân. Xã hội tốt đẹp chăng, đời
sống có hạnh phúc chăng là do ở con người - Con người quả
có một giá trị trên hết. Thế mà lâu nay người ta đã bỏ
quên con người! Con người không được săn sóc, un đúc, đào
luyện. Trong lúc con người càng ngày càng xấu xa, người ta
vẫn tưởng rằng con người có thể có hạnh phúc nhờ các
lực lượng ngoài con người.
Trong cuộc sống, con người đã
quan niệm rằng vấn đề quan trọng là trau dồi khí cụ. Nhưng
bây giờ đây, khí cụ đã sắc bén và con người đang sợ
khí cụ của con người. Khí cụ, người ta bảo, đã sắc
bén lắm rồi. Vậy bây giờ là lúc phải đào tạo những
tay thợ giỏi để xây dựng hạnh phúc bằng những khí cụ
kia.
Ðịa vị và giá trị của con người
ta thật quả rõ rệt. Không trông mong ở những giá trị ngoài
con người, thì ta phải nhận thức lấy giá trị ấy để
mà hành động. Ý thức được giá trị mình, được vai trò
mình, con người phải lo tự đào tạo, tự chuyển lấy nghiệp
mình. Bao giờ nhờ sự chuyển nghiệp mà con người trở thành
tốt đẹp thì bấy giờ xã hội vũ trụ cũng trở thành tốt
đẹp. Y báo và chính báo vốn là hai phương diện của nghiệp
báo: có nhận thức giá trị của con người, ta mới có tin
tưởng ở năng lực chuyển nghiệp của mỗi chính ta. Ðào
tạo con người là công việc cấp bách nhất của thời đại
vậy.
