Vai
trò của đạo Phật
trong
xã hội loài người
Nếu
không có cuộc sống đau thương thì đã không có đạo Phật.
Phật giáo xuất hiện vì thế gian và tồn tại cũng vì thế
gian. Sứ mệnh của Phật giáo làm nhẹ bớt những nỗi đau
thương của mọi loài, và hơn thế nữa, là hướng dẫn con
ngưòi trong việc kiến tạo một đời sống an lạc căn cứ
trên nền tảng Trí tuệ và Từ bi.
Những cảnh sinh, lão,
bệnh, tử mà Thái Tử Tất Ðạt Ða đã gặp ở bốn cửa
thành Ca Tỳ La Vệ là những cảnh khổ tiêu biểu cho cuộc
đời khổ đau ở muôn đời và ở muôn xứ. Những cảnh khổ
ấy đã là động lực thúc đẩy vị hoàng tử con vua Tịnh
Phạn đi tìm chân lý cứu khổ. Ngày nay, khổ đau của nhân
loại đã tràn ngập, to rộng gấp mấy mươi lần khổ đau
của thời xưa. Ác nghiệp của chúng sinh đã cộng đồng kiến
tạo nên ác quả; và trong thế giới hắc ám vì vô minh và
dục vọng, đạo Phật càng phải nhận thức sứ mạng quan
trọng của mình.
Con người khi sinh ra,
đã mang theo những bất mãn và thắc mắc. Những bất mãn
và thắc mắc ấy, một khi chưa được thanh toán, vẫn còn
là nguyên do của muôn ngàn đau khổ.
Ðau
khổ về thể chất
Với một xác thân, con
người luôn luôn phải đòi hõi những nhu cầu vật chất.
Hầu hết nhân loại đã bất mãn với hoàn cảnh của mình.
Ít ai bằng lòng với những điều kiện hiện tại; ước muốn
của con người đã là vô cùng thì sự khát khao thỏa mãn
của con người cũng là vô tận.
Vấn đề cơm áo tưởng
như có thể là vấn đề quan hệ nhất. No và ấm được người
ta xem như là điều kiện căn bản của hạnh phúc. Nhưng không,
lịch sử nhân loại đã chứng minh rằng con người đã không
bao giờ chịu bằng lòng với điều kiện cơm áo.
Ước muốn thì phải
được thỏa mãn, nhưng sự thỏa mãn chỉ có trong phút giây
rồi tan biến, nhường chỗ cho một ước muốn mới. Vì thế,
suốt đời, con người cứ mãi lận đận gian nan.
Trong khi chạy theo các
ước muốn, con người có thể phạm vào muôn tội ác. Ðể
thỏa mãn tư dục, con người trở nên gian xảo, dối trá,
cam tâm cắt đứt tình thân thuộc, và đành lòng dẫm lên
xương máu của đồng loại.
Nhân xấu chỉ gây được
quả xấu. Vì thế ngọn lửa dục vọng vị kỷ từ con người
phát sinh nay lại trở lại thiêu đốt con người, làm cháy
bừng cả tam giới nhiễm ô. Ðau khổ càng tăng lên cùng với
sự bất mãn của con người. Về phương diện sinh hoạt thể
chất, con người đã không tìm ra được hạnh phúc.
Ðau
khổ về tinh thần
Về phương diện sinh
hoạt tinh thần, những thắc mắc sâu xa của trí óc càng làm
cho con người khổ đau hơn nữa.
Với một khối óc và
một trái tim, con người sinh hoạt khác hẳn các loài vô tình.
Bao nhiêu âu lo giận ghét, bao nhiêu thương yêu, say đắm đã
gây cho con nhười những cuộc khủng hoảng liên miên về đời
sống tình cảm. Thêm vào đó, những câu hỏi về giá trị
cuộc sống được đặt ra, cấp bách và khẩn thiết không
khác gì vấn đề cơm áo. Nhìn những cảnh tượng thương
đau, nhìn những cuộc bể dâu thay đổi của kiếp sống, con
người bàng hoàng tự hỏi xem mình là ai, đâu là nguồn gốc
của tất cả các hiện tượng, trước mình là những ai và
sau mình sẽ có những gì?. Vì sao muôn loài tồn tại, tồn
tại để tương tàn tương sát, tồn tại để chứng kiến
bao nhiêu nỗi thảm sầu? Tất cả những câu hỏi đó đến
trong trí óc chúng ta như những nhọn gió lốc bạo tàn. Con
người làm sao có được hạnh phúc trong trạng thái thắc
mắc nghi nhờ đó của tâm tưởng?
Bao nhiêu bất mãn và
thắc mắc thỉ bấy nhiêu đau khổ. Người ta chỉ có thể
có hạnh phúc được khi đã làm thỏa mãn được những thắc
mắc lớn lao kia. Thế mà con người đã quan niệm hạnh phúc
một cách quá giản dị. Con người tưỡng rằng hạnh phúc
là kết quả của sự thỏa mãn một ít ước vọng: danh, lợi,
tài, sắc...
Ước vọng đã vô cùng
thì sự "thỏa mãn hoàn toàn" không bao giờ có thể thực hiện.
Tự giam mình trong vô minh đen tối, trí thức con người không
bao giờ có thể giải quyết được những thắc mắc lớn
lao về cuộc đời. Thế là nhân loại quay cuồng trong lầm
lạc đau khổ mà không tìm được lối thoát.
Nhận thức được tình
trạng đó, đạo Phật lạc quan và cương quyết chủ trương
diệt khổ, đồng thời xây dựng một hạnh phúc chân thật
cho mọi loài.
Ðạo
Phật với sự đối trị khổ đau vật chất
Ngày xưa, Thái tử Tất
Ðạt Ða cũng vì những thắc mắc lớn lao về cuộc đời
và những đau khổ ê chề của nhân loại mà đi xuất gia tìm
đạo. Ðạo lý của Ngài hẳn nhiên phải là những phương
pháp thiết thực và hợp lý để diệt khổ và để giác ngộ.
Trước tiên, giáo lý
đạo Phật cho chúng ta thấy rằng dục lạc không phải là
hạnh phúc. Dục lạc chỉ là nguồn gốc của đau khổ và
chính bản thân của dục lạc cũng là đau khổ nữa. Muốn
được hạnh phúc chân chính, không những con người không
được chạy theo dục lạc mà còn phải diệt trừ tận gốc
những dục lạc trong tâm mình.
Dục vọng bớt xuống,
hạnh phúc tăng lên. Muốn diệt trừ dục vọng, trước tiên,
con người phải thực hiện phép "tri túc" của Phật. "Tri túc"
nghĩa là nhận những điều kiện vật chất mà mình sẵn có
vốn là đủ cho mình rồi. Cuộc chạy đua theo dục vọng của
mọi người chỉ gây nên đau khổ, trầy chân, phỏng trán,
đứt hơi. "Tri túc" là tự bảo mình đứng dừng lại, đừng
nối tiếp cuộc chạy đua điên rồ kia nữa. Nhiều kẻ sẽ
bảo rằng pháp "tri túc" sẽ chận đứng mọi tiến bộ về
mặt kỹ thuật và sản xuất. Không, mọi ngành hoạt động
xã hội vẫn được tiếp tục chạy đều đẻ phụng sự
cho xã hội loài người. Tri túc chỉ có nghĩa là đừng hướng
mọi hoạt động ấy về mục đích phụng sự dục vọng cá
nhân là được.
Một nhà Phật học Á
Ðông của thế kỷ thứ mười một đã nói "Người biết
tri túc thì dù nằm trên đất cũng còn là sung sướng. Người
không biết tri túc thì tuy nằm trên ngọc vàng vẫn cảm thấy
khổ sở." Vậy tri túc là ngăn cản không cho con người rơi
sâu xuống hố diệt vong. Tuy chỉ là một thứ hạnh phúc tiêu
cực, nhưng thứ an ổn do tri túc đem lại sẽ là nền tảng
cho hạnh phúc chân thực và tuyệt đối.
Ðức Ðạo sư dạy :"Ðời
là đau khổ" chĩ cho ta thấy rõ rằng không thể tìm hạnh
phúc ỡ vật chất giả ảo. Con người chỉ có thể có hạnh
phúc được trong sự tiến hóa, cất mình lên cao để một
ngày kia thể nhập với chân lý muôn đời. Trên nền tảng
tri túc, con người sẽ thương yêu nhau hơn, sát cánh với nhau
hơn trên một đường hướng duy nhất: đó là đường hướng
giải thoát hoàn toàn.
Cuộc sống sát cánh
để tiến bộ này tương đối đã là một cuộc sống hạnh
phúc.
Ðạo
Phật với sự đối trị đau khổ về tinh thần
Về phương diện trí
thức, Phật giáo chủ trương trí óc con người vì vô minh
và dục vọng che lấp, đã không thấy được ánh sáng của
chân lý bất diệt. Khả năng tri thức cũa con người quá kém
cỏi. Những suy luận của tri thức con người chỉ có thể
đưa con người đi đến những biên giới siêu hình hư vọng.
Con người phải căn cứ vào lời dạy của các bậc giác ngộ
để học tập để thực hành, trừ diệt tất cả những vô
minh đen tối che lấp tâm trí. Một khi vô minh bị trừ diệt,
trí tuệ bát nhã sẽ hiện rõ, và với khí cụ tri thức sáng
tỏ vô song này, con người có thể trực nhập được chân
lý và phá tan tất cả những nghi ngờ vi tế nhất mà trí
phàm phu có thể thấy được. Lúc ấy, bao nhiêu câu hỏi,
bao nhiêu thắc mắc sâu xa của chúng ta về cuộc đời, về
bản ngã đều được giải đáp, và chỉ trong sự giác ngộ
này, chúng ta mới tìm được hạnh phúc.
Vậy con đường hạnh
phúc phải là con đường hướng thượng, con đường giải
thoát giác ngộ, mà phương tiện cần thiết nhất để nhân
loại có thể thương yêu sát cánh nhau mà đi trên con đường
ấy lại là phương pháp tri túc và diệt dục của Phật dạy.
Tính
cách cần thiết của công việc Hoằng Pháp trong giai đoạn
hiện tại
Thế giới ngày nay đang
lâm vào một tình trạng báo động: quyền lợi giữa người
và người, giữa giai cấp và giai cấp, giữa quốc gia và quốc
gia đã là nguyên do của tất cả những kinh khủng tràn lan
khắp mọi địa phương.
Người ta rùng mình khi
nghĩ đến hố diệt vong đang chờ đón nhân loại. Tiếng gọi
thất thanh nhưng rời rạc của một vài tâm hồn nhân loại
vang lên đây đó không đủ để cản ngăn sức lôi cuốn của
dòng quyền lợi "Bản thân mình, giai cấp mình, quốc gia mình,
quyền lợi mình, chủ nghĩa mình" xúi dục con người tiến
mãi đến chỗ rình rập nhau, gầm gừ nhau, xem nhau như là
thù ngịch muôn đời.
Hơn bao giờ hết, Phật
tử toàn thế giới cần phải bày tỏ rõ ý nguyện tha thiết
hòa bình của mình bằng cách thực hiện một đoàn kết to
rộng lấy sự sống làm căn bản lấy tri túc là phương châm
và lấy giác ngộ làm cứu cánh. Cùng với những tâm hồn
nhân loại khác, chúng ta cố tâm xây dựng, không phải những
cường quốc hùng mạnh về binh bị, mà là những quốc gia
ham chuộng hòa bình, biết sống trong tinh thần tri túc và thương
yêu, biết sống đời hướng thượng. Chúng ta tin rằng từ
bi sẽ thắng cường bạo và hòa bình sẽ ở lại loài người,
nếu chúng ta thực tình mong muốn. Sự truyền bá tư tưởng
Phật giáo trong các quốc gia trên thế giới, vì vậy, trở
thành một vấn đề cấp bách. Một phần nhân loại đã hầu
như hết tin tưởng. Chúng ta phải đem ánh sáng của Phật
Ðà đến để gây niềm tin tưởng cho họ.
Tổ chức Phật giáo
thế giới phải hoạt động mạnh hơn nữa về phương diện
hoằng pháp. Sự liên lạc hoằng pháp giữa các quốc gia phải
được thiết lập. Ðại hội văn hóa Phật giáo thế giới
phải xác định lập trường Phật giáo trong tình thế và
hoàn cảnh hiện tại. Phải có những kế hoạch tương trợ,
giúp đỡ các nước Phật giáo tiến mạnh trên các hoạt động
xã hội. Phải chú trọng đến sự tác thành cho những nền
Phật giáo quốc gia hiện giờ đang thiếu điều kiện kinh
tế và chuyên môn để trưởng thành.
Chúng tôi thắp hương
để cầu nguyện.
-- [Hết] --
