|
.
LÒNG
HIẾU THẢO TRONG KINH ĐIỂN PALI
Bình
Anson
Đối
với người Việt chúng ta, Lễ Vu Lan (Vu Lan Bồn, Ulambana) ngày
rằm tháng bẩy âm lịch mỗi năm đã trở thành truyền thống
là một mùa báo hiếu cho những người con hiếu thảo, chân
thành tưởng nhớ đến công ơn nuôi dưỡng của Cha Mẹ -
còn sống cũng như đã qua đời - và cố gắng tận lực để
đền đáp công ơn đó, qua việc phụng dưỡng mẹ cha và các
thiện sự.
Ngoài
sự tích Mục Kiền Liên - Thanh Đề, trong kinh điển Phật
giáo -- Nam Tông cũng như Bắc Tông -- còn có nhiều bài giảng
của Đức Phật đến các đệ tử để giúp họ giữ gìn
mối hòa thuận trong gia đình, để cùng nhau tăng trưởng trong
chánh pháp. Trong bài viết thô thiển nhân dịp Vu Lan năm nay
(1995), tôi xin mạn phép được trình bày một vài đoạn ngắn
trong kinh điển Pali, nói về chữ Hiếu mà Đức Phật đã
giảng cho các đệ tử. Quí bạn đọc có thể tìm hiểu thêm
qua các kinh sách liệt kê ở phần cuối của bài viết.
Công
ơn trời biển
Ca
dao Việt Nam thường ví công ơn cha mẹ như núi Thái Sơn, như
nước trong nguồn chảy ra. Trong Tương Ưng Bộ Kinh, Đức Phật
đã ví công ơn trời biển của cha mẹ như biển cả nghìn
trùng. Ngài giảng rằng sữa mẹ nuôi con trải qua nhiều đời
nhiều kiếp, nên rộng bao la và nhiều hơn biển cả:
"...
Nầy các tu sĩ, sữa mẹ mà các ngươi đã uống, trong khi các
ngươi lưu chuyển luân hồi trong một thời gian dài, thì nhiều
hơn nước trong bốn biển. Vì sao thế? Vì luân hồi là vô
thỉ, không sao đếm được. Lưu chuyển luân hồi của chúng
sanh trùng điệp nên không thể nêu rõ khởi điểm. Vì vô
minh che đậy, vì tham ái trói buộc tất cả các nghiệp hành
của chúng sanh."
Trong
Tăng Chi Bộ Kinh, Đức Phật cũng ví cha mẹ như những ngọn
lửa đáng cung kính, vì cha mẹ là người đã đem lại sự
sống và tăng trưởng cho con cái, cũng như ngọn lửa đem lại
nguồn sống, nguồn năng lượng cho loài người:
"...
Nầy các Bà-la-môn, cha mẹ của các người là các ngọn lửa
đáng cung kính. Vì sao thế? Vì từ đó mà tạo ra sự sống,
sự hiện hữu. Do đó cha mẹ như là các ngọn lửa thiêng
đáng cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng
dường, và sẽ đem lại chánh lạc"
Vì công
ơn cha mẹ to tát như thế, Đức Phật còn nói rằng có hai
hạng người mà chúng ta không bao giờ trả hết ơn được,
đó là mẹ và cha (Tăng Chi Bộ):
"...
Có hai hạng người, nầy các tu sĩ, Ta nói không thể trả
hết ơn được. Đó là Cha và Mẹ. Nếu một bên vai cõng mẹ,
một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm cho đến trăm
tuổi cũng chưa trả ơn đủ cho cha mẹ. Nếu có phụng dưỡng
cha mẹ với mọi báu vật trên trái đất nầy cũng chưa trả
ơn đủ. Vì sao thế? Vì rằng cha mẹ đã bỏ nhiều công sức
cho con cái, nuôi dưỡng chúng cho đến lúc lớn khôn, và dẫn
dắt chúng vào trong đời nầy."
Đảnh
lể phương Đông
Trong
Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt (Singalovada Suttanta), Trường Bộ
Kinh, một buổi sáng khi Đức Phật đi trì bình khất thực
trong thành Vương Xá, Ngài thấy chàng trai Thi-ca-la-việt dậy
sớm, ra khỏi nhà và chấp tay đảnh lễ sáu phương: Đông,
Tây, Nam, Bắc, Thượng, Hạ như lời cha mẹ dạy theo truyền
thống mà không hiểu ý nghĩa của của việc làm đó. Đức
Phật giảng rằng chấp tay đảnh lễ như thế cũng chưa đủ,
mà cần phải thành tâm quán tưởng các phép cư xử với người
chung quanh: hướng Đông là sự liên hệ giữa cha mẹ và con
cái, hướng Tây là sự liên hệ vợ chồng, hướng Nam là
liên hệ thầy trò, hướng Bắc là liên hệ bạn bè, hướng
Thượng là liên hệ giữa tu sĩ và cư sĩ, hướng Hạ là liên
hệ giữa chủ nhân và người giúp việc.
Về
liên hệ giữa cha mẹ và con cái, Đức Phật giảng:
"
... Có năm nhiệm vụ người con phải làm: nuôi dưỡng cha
mẹ, làm tròn mọi bổn phận người con, giữ gìn gia đình
với truyền thống, bảo vệ tài sản thừa tự, và làm tang
lễ khi cha mẹ qua đời."
Thêm
vào đó, Đức Phật cũng giảng:
"...
Có năm trách nhiệm cha mẹ cần phải chu toàn: ngăn chận con
làm điều ác, khuyến khích con làm điều thiện, dạy cho con
có được nghề nghiệp tốt, tìm người phối ngẫu tốt cho
con, và trao gia sản cho con đúng lúc."
Rõ ràng
đây là một thông điệp trách nhiệm, một trách nhiệm hỗ
tương giữa cha mẹ và con cái. Con có năm bổn phận với cha
mẹ, và cha mẹ cũng có năm trách nhiệm với con cái. Khi cha
mẹ và con cái chu toàn các điều đó, thì gia đình được
hạnh phúc, và phương Đông, theo nghĩa bóng nầy, mới được
an lành. Lúc đó việc đảnh lễ về hướng Đông mới thật
sự có ý nghĩa.
Tăng
trưởng trong Chánh Pháp
Đức
Phật còn khuyên con cái phải cùng cha mẹ tu tập, từ bỏ
con đường bất thiện, dấn thân vào con đường thiện, giúp
nhau tăng trưởng trong chánh pháp. Trong Tăng Chi Bộ, Phật thuyết:
"...
Những ai đền ơn bằng cách nuôi dưỡng, cúng dường cha mẹ
với của cải, vật chất, tiền bạc thì không bao giờ đủ
để trả ơn cha mẹ. Nầy các tu sĩ, những ai đối với cha
mẹ không có lòng tin thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha
mẹ an trú vào thiện pháp; đối với cha mẹ gian tham thì khuyến
khích, hướng dẫn, để cha mẹ an trú vào hạnh bố thí; đối
với cha mẹ theo ác trí thì khuyến khích, hướng dẫn, để
cha mẹ an trú vào chánh trí; như vậy thì những người đó
làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha."
Đức
Phật giảng rằng trả hiếu bằng cách cúng dường tài sản
vật chất thì chưa đủ, mà phải nhắm đến mục đích tối
hậu là cùng nhau tăng trưởng trong chánh pháp, tiến đến
sự giải thoát khỏi mọi hoạn khổ sinh tử luân hồi. Muốn
cho cha mẹ đạt được sự an bình, hạnh phúc tối hậu, thì
người con phải giúp cha mẹ từ bỏ các ác hạnh và thực
hiện các hạnh lành, từ bỏ gian tham và thực hành bố thí
rộng lượng, từ bỏ vô minh và chứng đạt trí tuệ.
Lợi
ích của Hiếu Thảo
Chính
khi phụng dưỡng, nuôi nấng cha mẹ, người con sẽ được
hưởng những công đức, quả lành do lòng hiếu thảo đem
lại. Đức Phật giảng (Tăng Chi Bộ):
"...
Vị thiện nam tín nữ nào với những tài sản do nỗ lực
tinh tấn thu hoạch được, do công sức nhọc nhằn tự mình
tạo ra, một lòng cung kính cúng dường, phụng dưỡng cha mẹ.
Cha mẹ người ấy, được sự cung kính, phụng dưỡng như
thế, sẽ khởi lên lòng thương mến và cầu nguyện: 'Xin cho
con tôi được sống lâu! Xin cho con tôi được che chở, thọ
mạng an bình!'. Nầy các cư sĩ, một người con hiếu thảo
được cha mẹ thương mến như vậy, chắc chắn sẽ tăng trưởng
lớn mạnh trong chánh pháp."
Trong
Tương Ưng Bộ, Đức Phật dạy cư sĩ Mataposaka:
"
Người nào theo chánh pháp,
Nuôi
dưỡng mẹ và cha.
Và
tạo nhiều công hạnh,
đối
với cha và mẹ.
Nhờ
vậy, bậc Hiền thánh,
Trong
đời nầy tán thán,
Sau
khi chết được sanh
Hưởng
an lạc chư Thiên"
Trong
Tăng Chi Bộ, Đức Phật giảng rằng gia đình nào có con cái
biết hiếu dưỡng cha mẹ, thì gia đình ấy có phước báu,
đáng được tôn trọng và cung kính, đáng được xem như ngang
hàng với Phạm Thiên. Phạm Thiên là những chư Thiên cao nhất
ở Dục giới và Sắc giới. Ngài giảng:
"...
Nầy các tu sĩ, những gia đình nào có con cái kính lễ cha
mẹ trong nhà, thì những gia đình ấy được chấp nhận ngang
bằng với Phạm Thiên, được chấp nhận như ngang bằng với
gia đình các bậc Đạo sư, đáng được kính trọng và cúng
dường.
Phạm
Thiên là đồng nghĩa với cha mẹ. Các bậc Đạo sư là đồng
nghĩa với cha mẹ. Các bậc đáng cúng dường là đồng nghĩa
với cha mẹ. Vì sao thế? Vì cha mẹ giúp đỡ con cái rất
nhiều, vì cha mẹ nuôi dưỡng con cái đến ngày chúng lớn
khôn, đào tạo chúng để đưa chúng vào cuộc đời."
Chính
Đế Thích (Sakka), vị vua cõi Tam Thập Tam Thiên cũng nhờ công
đức phụng dưỡng cha mẹ mà kiếp sau sinh được làm vua
trời (Tương Ưng Bộ):
"...
Thuở xưa khi Thiên chủ Đế Thích còn là người, vị ấy
chấp trì giới luật nghiêm túc và một lòng hiếu dưỡng
cha mẹ. Nhờ đó mà được sanh ra làm vua trời ngày hôm nay:
Ai
hiếu dưỡng cha mẹ,
Kính
trọng bậc gia trưởng
Nói
những lời nhu hòa,
Từ
bỏ lời hai lưỡi,
Chế
ngự lòng gian tham,
Là
một người chân thực,
Nhiếp
phục mọi sân hận.
Với
một người như vậy,
chư
Thiên Tam Thập Tam,
gọi
là bậc cao quí. "
Kết
luận
Trên
đây chỉ là sơ lược về một vài lời Phật dạy, ghi chép
trong kinh điển, về chữ Hiếu. Đức Phật đã nói rất nhiều
về công ơn trời biển của cha mẹ, nói đến trách nhiệm
của con cái để đền đáp công ơn to lớn đó. Hình thức
lễ nghi không phải là chính yếu, mà chính các hành động
thực tiễn phụng dưỡng, cúng dường cha mẹ mới là quan
trọng. Phụng dưỡng cha mẹ sẽ tạo ra nhiều phước báu
cho bản thân ta - hiện tiền và kiếp sau, và cho hạnh phúc
gia đình ta. Đức Phật còn dạy rằng cách trả ơn tốt đẹp
và đầy đủ nhất là cùng cha mẹ vững niềm tin nơi chánh
pháp, cùng nhau bước vào con đường chánh thiện, bỏ ác giới,
bỏ gian tham, theo đời sống đạo đức, thực hành hạnh bố
thí, bỏ con đường vô minh tối tăm và hướng đến ánh sáng
của trí tuệ quang minh, để thoát vòng sinh tử đau khổ .
Bình
Anson
Perth,
Western Australia
Mùa
Vu Lan 1995
Tham
khảo
Trường
Bộ Kinh. Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1991.
Tương
Ưng Bộ Kinh. Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1993.
Tăng
Chi Bộ Kinh. Viện Phật Học Vạn Hạnh, 1980.
Thích
Thiện Siêu và Thích Minh Châu, 1993. Chữ Hiếu Trong Đạo Phật.
Hội Phật Giáo Thừa Thiên.
|
