BÓNG MẸ HIỀN
Trần Dật & Lê Ngô Ái Lan

Chiều, một buổi chiều xuân thật êm đềm.  Dưới rừng thông tu viện Diệu Viên, tôi dạo bước quanh chùa với tâm hồn thanh thản, vắng lặng và hạnh phúc, sau khi tham dự lễ khánh thành nhà dưỡng lão của ni viện Diệu Viên.  Qua bao năm xa quê, mỗi lần trở về, gia đình chúng tôi luôn luôn ước ao làm được một việc gì đó có thể giúp ích cho đời, cho đạo, làm vơi bớt phần nào sự khổ đau cho những kẻ khốn cùng. 

Trong không gian tĩnh lặng của cảnh chùa, lòng tôi cảm thấy thanh thoát và trầm tư làm tôi nhớ đến mẹ tôi tha thiết.  Hình ảnh mẹ tôi vẫn trĩu nặng trong tôi suốt 57 năm trời.  Mẹ ơi! mẹ có biết rằng con nhớ mẹ vô vàn.  Mẹ đã bỏ con ra đi vĩnh viễn trong một đêm trăng tròn của mùa Thu năm ấy, năm 1947.  Tôi mất mẹ như mất cả cuộc đời.  Kỷ niệm miên man xôn xao trở về trong ký ức tôi như nước lũ tràn dâng.
*
*   *

Ngày ấy chiến tranh tràn về quê tôi, gieo bao nhiêu đau thương tang tóc cho thôn xóm.  Lệnh di tản được ban ra, dân làng Trúc Lâm hốt hoảng kéo nhau vào Đồng Chầm lánh nạn.  Cảnh đồi núi hoang vu, hẻo lánh.  Chỉ thấy xa xa vài đám ruộng còn trơ gốc rạ, khiến lòng người cảm thấy thê lương hiu quanh.

Tất cả sống trong cảnh màn trời chiếu đất.  Gia đình tôi và gia đình bà Huyện Đài may mắn thay còn được tạm trú ở hai túp lều tranh, hoang vắng vốn dành cho những tá điền của gia tộc chúng tôi từ nhiều năm qua, ẩn giữa rừng thông bát ngát đồi núi chập chùng, sương mù bao phủ ở khe Đồng Chầm.  Chạy giặc trong một đêm sương gió se lạnh, tiết trời hè đã chuyển sang thu.  Đến đây vào lúc rạng sáng, mọi người quá mệt mỏi đã thiếp đi một giấc ngủ dài, cho đến khi trời ngã về chiều, nắng vẫn còn một mầu vàng dịu mát, đủ sáng cho buổi cơm chiều, trước khi màn đêm buông xuống.  Sau bữa cơm đạm bạc, cả nhà tôi cùng nhau ra ngồi bên bờ suối, trong sương thu, gió hây hây mát lạnh, mảnh trăng thượng tuần màu trắng bạc lung linh trong tiếng súng “tạch đùng” từ xa dưới làng vọng lên từng hồi.  Trong không khí im lặng nặng nề, bỗng nghe cất lên tiếng Cô Đốc Trinh, bạn láng giềng của mẹ tôi, con dâu của bà Huyện Đài – êm ái ngọt ngào:

- Mẹ ơi, để nhà con đỡ mẹ lên, con hầu cơm nước cho mẹ.  Từ chiều đến giờ, mẹ chưa dùng gì cả, cố gắng ăn đi mẹ ạ...

Mẹ tôi tỏ vẻ cảm động, ánh mắt mơ màng xót xa... và kể lại rằng: Ngày xưa bà Huyện Đài nổi tiếng cả một vùng, không chỉ vì nhà bà giàu “nứt đố đổ vách” mà còn nổi tiếng bởi vì bà là người đàn bà đanh đá, chanh chua, khắc nghiệt đối với tất cả các tá điền, người ăn kẻ ở trong nhà.  Bà Huyện chỉ biết làm giàu từ việc phát canh thu tô đến cầm cố, cho vay nặng lãi.  Cả đời, bà chỉ biết tiền bạc, thóc lúa là trên hết.  Bà đặc biệt đối với nàng dâu – Cô Đốc Trinh – hết sức cay nghiệt.  Nàng dâu càng hiền thục bao nhiêu, bà càng lên tay múa ngón bấy nhiêu.  Cô Đốc Trinh cam chịu cảnh đời bất hạnh, chỉ biết sống chịu đựng đắng cay một mình.

Vào vụ lúa chiêm năm 1944, bà Huyện Đài theo tá điền đi thu lúa ở Đồng Chầm.  Tính bà vẫn thế, phải tự đi thu để khỏi bị vãi rơi dọc đường.  Bà cho cha con chú Cùi, gia nhân của bà đi theo để “mót” lúa.  Khi đò chở đầy lúa về, trời bỗng giáng một trận mưa tầm tả, cơn phong ba nổi lên tứ phía, sống cuồn cuộn mênh mang, đò ngập nước rồi chìm.  Mọi người hốt hoảng, trong nỗi kinh hoàng phải lo tự cứu lấy mình.  Bà Huyện Đài kêu thất thanh: Cùi ơi, Cùi ơi... cứu tao với... Chú Cùi đang cố tìm thằng Lụa, liền chạy quay lại túm mớ tóc dài của bà Huyện để kéo bà lên bờ.  Xong chú hốt hoảng nhào xuống nước, bơi mãi tìm con, may thay thằng Lụa cũng được cứu sống. 

Lên đến bờ, chú Cùi đuối sức, nằm bất tỉnh trong chiếc quán tre trống lốc bên đường làng.  Sau kiếp nạn đó, bà Huyện ngã bệnh suốt tháng.  Trong cơn mê sảng, bà gọi tên nhiều người, trong đó có người con gái duy nhất của bà đang hư hỏng lưu lạc tha phương.  Ba tháng chập chờn cơn tỉnh cơn mê, đối diện với cái chết, bà được sự chăm sóc chu đáo của người con trai, nàng dâu và cả chú Cùi nên bệnh thuyên giảm dần.  Nàng dâu hiền thảo không chỉ tận tình: “lấy ân báo oán” mà còn thỉnh mời quý Sư ở Chùa Tổ Khánh Vân về tụng niệm cầu an, thuyết pháp cho bà được thấm nhuần đạo lý từ bi, nhân ái.  Cuối cùng, bà Huyện Đài như được “cải tử hoàn sinh”...

Mẹ tôi ngừng câu chuyện và chép miệng.  Tất cả chúng tôi lặng lẽ thở phào rồi mẹ tiếâp tục kể:

Sau cơn bệnh thập tử nhất sinh đó, cận kề cửa tử, bà Huyện Đài đã thay đổi hoàn toàn.  Trong những ngày nằm liệt giường, bà đã suy nghĩ nhiều về chú Cùi là kẻ ăn người ở, sao lại có tấm lòng cao cả, ân nghĩa này làm sao trả hết!  Bà bứt rứt xót xa và ôm niềm ân hận muốn chuộc lại những lầm lạc ngày xưa.  Việc đầu tiên, bà nhận chú Cùi làm con nuôi, cắt một mảnh đất vườn và làm cho gia đình chú một mái lều nhỏ ấm cúng, thằng Lụa được bà xem như cháu nội, cho ăn học hẳn hoi.  Đối với tá điền, bà giảm tô và xóa nợ cho những người nghèo khó, neo đơn, đồng thời ân cần khuyên bảo họ chí thú làm ăn.  Riêng với nàng dâu Cô Đốc Trinh hiền thục, đảm đang, nhẫn nhục, bà Huyện Đài đã giao cho việc quản lý toàn bộ gia sản, cơ ngơi một cách đáng tin cây.  Có lẽ sau lần thoát chết, bà đã hồi tâm, cảm nhận được lẽ vô thường trong trời đất mà tu tâm, dưỡng tánh.  Chắc hẳn những lời thuyết giảng của Chư Tăng trong thời gian bà nhuốm bệnh đã giúp bà ít nhiều hiểu thấu được lẽ nhiệm mầu của đạo Từ Bi.   Cuối cùng cô con gái hư hỏng của bà cũng đã trở về trong nổi nhớ thương mòn mỏi của người mẹ nay trở nên thật đáng thương đáng kính...

Từ đó, gia đình bà Huyện Đài sống trong êm ấm thuận hòa, hạnh phúc.  Cô Đốc Trinh là người phụ nữ đức hạnh, nhân hậu luôn hết lòng săn sóc phụng dưỡng mẹ chồng, nhất là trong những lúc ốm đau như các con đã thấy đó.  Mẹ tôi thực sự xúc động khi thuật lại câu chuyện nầy cho chúng tôi được nghe, như muốn chúng tôi nhìn thấy ở đây tấm gương sáng xứng đáng cho người đời noi theo.

Mười hai năm sau, bà Huyện Đài thanh thản nhắm mắt ra đi.  Bà cũng tìm lại được nhiều năm tháng hạnh phúc bên con cháu và người thân yêu, trước khi qua đời.

Đau đớn thay! sau nhiều ngày đêm chạy loạn kham khổ, mẹ tôi nhuốm bệnh và đột ngột qua đời.  Thiếu vắng mẹ, những ngày êm đềm tuổi thơ của tôi không còn nữa.  Tôi thấm thía thấy cảnh mất mẹ từ đây.  Trong tâm trí tôi, từ non nớt đến trưởng thành, mẹ luôn luôn là một hình ảnh cao cả, bao dung, vị tha, nhân đức.  Bà sống mãi trong tim tôi, thiên thu rực rỡ.

*
*   *

Vợ chồng cô Đốc Trinh có hai người con, con trai trưởng là anh hai Long, trạc tuổi tôi, và cô Loan kém tôi độ hai tuổi.  Ngoài ra còn Lụa, con chú Cùi được bà Đốc nuôi nấng coi như con ruột và dạy dỗ ăn học nên người.

Thời gian thấm thoát trôi qua, hai mươi năm vèo đưa như chiếc lá thu rơi.  Rồi biến cố mùa Xuân năm 1975  xảy tới, người Việt chúng ta trải qua cuộc chạy nạn chưa từng có.  Tôi, bạn Hai Long, Lụa và cô Loan gặp lại nhau trong những ngày cuối thật căng thẳng ở Sài Gòn.  Lụa và hai Long đều không muốn ra đi, vì ai sẽ là người chăm sóc mẹ, bà Đốc Trinh nay đã già yếu.  Tình mẫu tử thật thiêng liêng, càng thêm bịn rịn, quyến luyến.  Trách nhiệm làm con cũng như ơn sâu nghĩa nặng không cho phép bỏ mặc mẹ già.  Cuối cùng, Hai Long quyết định hy sinh để em nuôi ra đi tìm cuộc sống mới.  Đêm từ biệt anh, một đêm thật buồn thảm, trời không trăng sao.  Lụa đã đem hết tiền dành dụm được trao lại cho nghĩa huynh để anh ở lại lo việc phụng dưỡng mẹ già.  Trong giờ phút chia ly, hai anh em đều không cầm được nước mắt, xót xa từ biệt nhau.  Riêng Loan, em ruột thịt giàu có, chẳng đoái hoài gì đến mẹ, lặng lẽ theo chồng ra đi không một lời giã từ.

Sau một thời gian ổn định trên đất khách quê người, Trời trớ trêu đã ưu đãi người tệ bạc... Cô Loan làm ăn khấm khá nhưng không hề đoái hoài thương tưởng đến mẹ già đau yếu, người anh cật ruột đang sống trong cảnh lao tù tuyệt vọng giữa rừng vắng ở quê nhà.

Đến ngay bố mẹ chồng của cô ở cái tuổi bát tuần, cũng bị cô bạc đãi.  Ông bà theo con trai qua đây, nào ngờ để rồi phải nghe cô con dâu ngày đêm đay nghiến than vãn, âm thầm cam chịu đắng cay cũng không xong.  Cuối cùng cô tống khứ cha mẹ chồng vào nhà dưỡng lão, mặc xác họ với số tiền trợ cấp.  Chúng tôi, mọi người đều cảm thấy bất bình, xót xa cho hai cụ già cô đơn gần đất xa trời, xa quê hương làm sao sống nổi ở một nơi xa lạ, lạc lỏng giữa những người không cùng ngôn ngữ tập quán.  Hằng ngày phải trực diện với cảnh ốm đau bệnh tật triền miên, vừa cô đơn, và tuyệt vọng, trầm uất, xót tủi sẽ sớm tiễn họ về bên kia thế giới.  Nuôi con khôn lớn, chả có ai nghĩ đến sự đền đáp, song đón nhận một sự hững hờ, lạnh lùng, vô cảm đến thế thì thật xót xa, phải chăng đây là một hậu quả của một kiếp người.  Ôi, những cha mẹ bất hạnh, ôi những đứa con vô ơn, cõi ta bà thế giới nầy liệu có tồn tại mãi để dung chứa những nghịch cảnh như thế này không?

Ở quê nhà, bà Đốc và cô con dâu nương tựa dìu dắt nhau về với vườn rau, góc chuối, an phận thủ thường để sống qua ngày đoạn tháng, mẹ chồng giúp nàng dâu, giữ gìn cháu nhỏ, không quản nhọc nhằn lặn lội đường xa thăm nuôi con tù tội... tất cả các công việc đó khiến bà Đốc chẳng còn thì giờ để thương tiếc bóng vàng son của dĩ vãng.  May thay có chút tiền của Lụa gởi về giúp họ vơi bao phiền não trong cảnh cơ hàn kham khổ.  Những cánh thư đầy tình yêu thương của Lụa, làm họ tràn ngập niềm hân hoan và hạnh phúc. Khiến bà Đốc Trinh cảm thấy được an ủi và còn tin rằng cuộc đời này vẫn còn chút tình người.

Mỗi ngày, mỗi tháng qua đi, bà Đốc cảm nhận nổi niềm cô đơn thấm thía, khao khát mòn mõi, mong được tin người con gái duy nhất ở tận trời Âu, dù qua điện thoại hay vài ba chữ “quều quào” gởi về thăm mẹ.  Hy vọng theo ngày tháng chồng chất nhuộm bạc mái tóc của bà Đốc.  Đôi khi bà Đốc lại tự trách mình vì đã chẳng gầy dựng cho con gái một chút quan hoài đến bố mẹ và người thân yêu.

Về phần cô Loan có ba người con, đứa con trai lớn vì công việc làm ăn, có khi xa nhà đến cả tháng dài, hai cô con gái thường vắng nhà đi hoang.  Một hôm, cô Loan thình lình ngã bệnh rồi rơi vào hôn mê.  Hai ngày đêm mê man đã khiến cho người chồng tuổi đời đã ngoài 60 một mình đơn độc vô cùng lo lắng, bối rối.  Mỗi lần hồi tỉnh, mở mắt nhìn quanh bốn bức tường bệânh viện với một cảm giác xa lạ.  Lần đầu tiên cô cảm nhận nổi cô đơn thấm thía, lạc lõng, bơ vơ giữa chợ đời.  Những lời hỏi han an ủi của chồng không làm cô bình tâm.  Tất cả những gì cô đang có trước mắt, tiền tài, danh vọng, vật chất không làm diïu được nổi lo sợ của một người đang trên giường bệnh.  Các bác sĩ đang hội chẩn để tìm ra nguyên do, căn bệnh của cô, nhưng đó không phải là cái chính cô đang mong chờ, cô đang nghĩ về đại gia đình thân yêu mà cô đã lãng quên từ lâu, đúng, gia đình mới chính là liều thuốc cho căn bệnh tâm thần của cô.  Cô loáng thoáng thấy bóng người mẹ già và đứa con trai thấp thoáng sau khung cửa kính phòng bệnh.  Sóng hối hận dâng tràn trong lòng cô . Cô quyết tâm nhìn lại chính mình và thoát bỏ được những sai lầm, lạc hướng mà cô đã phạm.

May thay, người con trai trưởng của cô, sau công tác, điện về thăm nhà mới được người láng giềng cho biết mẹ anh đã vào bệnh viện cấp cứu.  Anh hốt hoảng báo tin cho bà ngoại, ông bà nội, các em và những người thân.  Chúng tôi tề tựu ở bệnh viện, mọi người vây quanh giường bệnh an ủi, thăm hỏi như chẳng ai nghĩ đến những việc làm sai trái của cô Loan ngày trước.  Cô Loan nước mắt ràn rụa nói chẳng nên lời.  Sự ăn năn hối hận đang dày vò tâm hồn cô, cô không đủ can đảm nhìn vào bố mẹ chồng, cả mẹ ruột mình.  Các bác sĩ cho hay bịnh tình của cô đã qua khỏi thời kỳ nguy hiểm, thì cô không mừng mà lại tiếc tại sao ông trời không hành hạ cô đau đớn triền miên, để hầu trả nợ được lỗi lầm ngày xưa.  Cô cảm thấy đau xót hối hận và hiểu thấu được bổn phận làm con, rồi cô hối thúc căn dặn người con trai lo sắp xếp nhà cửa để đón ông bà nội về hầu hạ, có cơ hội báo hiếu lúc các cụ tuổi đã về già, để họ có những ngày xuân nắng ấm trong quãng đời còn lại.  Chính cô Loan đã đánh đổi được hạnh phúc trọn vẹn của gia đình cô đang có.  Anh Hai Long, Lụa và tôi ngỡ ngàng như sống trong cơn mộng.  Duyên lành ơn Phật đã đến sau bao năm tháng mọi người mong chờ.

Kể từ dạo ấy, gia đình cô Loan sống trong chan hòa, đầm ấm, hạnh phúc, đầy thương yêu ngọt ngào.  Không những vợ chồng chúng tôi thường đến hầu thăm, vấn an sức khỏe của  bà mà còn có lớp đàn con đàn cháu của bà thường nhật lần lượt về tổ ấm xúm xít, quây quần bên bà  và luôn mang lại  niềm vui tươi.  Đã ngoài 95 tuổi đời, nhưng bà Đốc không yếu, trí óc vẫn còn minh mẫn, luôn yêu đời, đặc biệt những chuổi cười dài vô tận đã đem đến cho mọi người niềm an lạc.  Bà chính là cột trụ hạnh phúc của gia đình cô Loan.  Bà thật là một hiền mẫu, đức độ, cao quý, bao dung, không những chỉ dành được sự kính trong của xã hội mà còn dành được sự tôn kính của gia đình. 

*
*   *
 

Gần 28 năm qua, cô Loan lưu lạc nơi viễn xứ, vì bổn phận, chưa có cơ hội về thăm lại quê hương, bà Đốc hiểu được sự ước mong và tấm lòng của cô con gái, năm nay xuân Quí Mùi (2003) bà khuyến khích gia đình cô Loan, chú Lụa hãy về thăm quê cũ, cùng với đại gia đình chúng tôi, để cô tìm lại quê cha đất tổ.

Chiều nay, một buổi chiều cuối Đông Nhâm Ngọ (2002).  Trong bầu không khí miền quê trong lành, êm ả, mát dịu, Xuân đang đến trên những cánh mai vàng, hé nụ nhà ai.  Gia đình chúng tôi cùng gia đình cô Loan, chú Lụa từ phương xa về cùng đi thăm viếng mộ phần ông bà tổ tiên.  Những ai có xa quê hương lâu, mới thấy lòng mình tràn ngập một nỗi niềm cảm xúc thiết tha khi tưởng nhớ người xưa.  Đứng trước mộ, mà lòng bâng khuâng rưng rưng với những kỷ niệm xa xưa hiện về.  Đốt nén hương thơm trên mộ cụ Huyện Đài để nhớ người quá cố bao chuyện bể dâu.  Mộ mẹ tôi, cách đó không xa, đã hơn nửa thế kỷ mẹ tôi yên nghĩ nơi đây.  Bao lớp hưng phế của thời gian và cuộc đời chìm nổi vẫn không thể nào làm tôi nguôi khuây hình bóng của mẹ.  Trong tiếng lòng thổn thức, chị cả tôi đã kể lại những câu chuyện ngày xưa đến nay trải dài ba thế hệ.  Chuyện gia đình cụ Huyện Đài, chuyện nhà bác Đốc Trinh, chuyện cô Loan... với bao sóng gió cuộc đời.  Rất may con cháu trong gia đình chúng tôi hiểu thế nào là nét đẹp của đạo lý, biết cách ứng xử, tôn kính ông bà, cha mẹ, biết sống thân ái, hoà nhã với mọi người chung quanh, và sẵn sàng giúp đời.  Mẹ ơi! Bấy nhiêu năm vắng bóng mẹ ở cõi đời này, ở thế giới bên kia chắc hẳn mẹ cũng mĩm cười mãn nguyện, bởi lớp lớp con cháu đã không bao giờ phụ lòng mong ước của mẹ.  Với nén hương lòng, con xin cầu nguyện mẹ vãn sanh miền tiên cảnh...

Hoàng hôn xuống dần, hơi sương trên giòng sông Bạch Yến mờ mờ xa xa.  Ánh nắng chiều trải dãi trên đồi Trúc Lâm chưa muốn tắt, chúng tôi rời mộ mẹ và cụ Huyện Đài trong sự bùi ngùi nổi nhớ mênh mang.  Nghĩ về sự hồi tâm của cô Loan mà cảm động, đặc biệt là cảm tình mặn nồng chí hiếu của chú Lụa mà mến phục ngợi ca.  Giao thừa đêm nay, chúng tôi trân trọng gọi điện chúc mừng bà Đốc Trinh sống trường thọ, suốt một đời bà tận tụy thay chồng nuôi con cháu khôn lớn nên người, hy sinh vì chồng, vì con, vì cháu, bà thật xứng đáng là người mẹ hiền dâu thảo là tấm gương đức hạnh tuyệt vời cho hậu thế noi theo.

*
*   *

Thời gian không đọng lại, ngày vui chóng qua, thế đã gần nữa tháng ở quê nhà, ngày mai tôi cùng con cái, dâu rễ sẽ tạm rời quê hương xóm làng thân yêu về Mỹ.

Ánh trăng non thượng tuần chiếu chênh chếch xuống sân nhà.  Tôi ngồi trên hiên nhà nhìn ra quang cảnh xóm làng như cố thu vào trí óc những hình ảnh thân yêu mà ngày mai đây phải xa cách.  Mọi vật đều có đổi thay, riêng vành trăng thì vẫn vậy.  Đây là ánh trăng của đêm tản cư năm nào, khi tôi mới mười hai tuổi đầu.  Cảnh vật hoang sơ, giữa núi rừng đẫm sương bên hồ suối vàng. Ánh trăng xưa dạt dào cảm xúc nghĩa tình mẹ cha.

Dưới ánh trăng nay giữa quê hương, gia đình chúng tôi cảm thấy hạnh phúc con cháu dâu rể quây quần dưới bóng nhà xưa.  Làng Trúc Lâm muôn đời hiền hòa như ánh trăng xuân bàng bạc trên ngàn cây xanh.  Tiếng gió lao xao chuyện trò với giòng sông Bạch Yến như giải lụa bộc bạch bao nổi niềm.  Hàng cau xanh cao vút lung lay trước gió, hương bưởi, hương lan tỏa mùi thơm thấm dậm tình người.  Cảnh và người giao hòa trong một cảm quan thiêng liêng.  Bao năm tháng xa quê, nơi đất khách, chúng tôi vẫn cảm nhận được niềm vui của một đời người: Vợ chồng, con ngoan, dâu hiền rễ thảo, cháu thương nhưng nào đâu có ai hiểu được một khoảng trống trong lòng tôi, đã vắng bóng mẹ hiền.  Ôi cha mẹ yêu dấu xin hãy về đây chứng kiến cảnh đoàn tụ đại gia đình.  Giá như trong ánh trăng xuân viên mãn ngày hôm nay, ánh trăng mát lành như tình mẹ nghĩa cha có được sự xum vầy của bốn thế hệ, tứ đại đồng đường thì tuyệt vời biết bao!

Nhưng làm sao có được sự viên mãn đó?  Tôi quá tha thiết, tham lam tình cảm quá chăng? Không, bởi vì tôi vẫn tiếc cho người đời có được mẹ cha mà không biết trân trọng, yêu thương, gìn giữ, đền đáp... Tiếc thay!

Ánh trăng trong làng Trúc Lâm lung linh mờ ảo như đồng cảm với những cảm xúc của tôi.  Thấy tôi đang thẩn thờ suy tư, đứa con gái của tôi nhỏ nhẹ:

- Con biết ba đang nghĩ gì rồi!  Ba ơi...
- Vâng, con ạ.

- Ba đang nghĩ về ông bà, và mong sao các con cũng sống hiếu thuận như ba mẹ hằng ao ước.  Bóng mẹ hiền luôn luôn là nỗi niềm khôn nguây trong cuộc đời ba, như ánh trăng Thu vằng vặc kia.

Trần Dật & Lê Ngô Ái-Lan 

MỤC LỤC 
Tuyển Tập Vu Lan

TVHS